Salgın sürerken Bangladeş’te kızamık şüphesi veya tanısı bulunan 1.299 kişi hayatını kaybetti

9 dakikalık okuma
Bangladesh Records 1,299 Deaths Among Confirmed and Suspected Measles Cases as Outbreak Persists

Mart ayından bu yana 218 binden fazla hastane yatışı

Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne (DGHS) göre Bangladeş’te 15 Mart’tan bu yana kızamık tanısı konan veya hastalık belirtileri gösteren kişiler arasında 1.299 ölüm kaydedildi. Perşembe günü yayımlanan son bültende, kızamık belirtileri gösteren hastalar arasında dört ölüm daha bildirildi. Bu durum, acil aşılama kampanyasının başlamasının üzerinden aylar geçmesine rağmen salgının sürdüğünü gösteriyor.

İçindekiler
  1. Mart ayından bu yana 218 binden fazla hastane yatışı
  2. En yüksek ölüm sayıları Dakka ve Sylhet’te
  3. Sylhet’te tedavi gören iki çocuk hayatını kaybetti
  4. Salgın ve müdahale süreci
  5. Bebekler neden özellikle risk altındaydı?
  6. Aşı kıtlığı ve personel açığı krizi önceden haber verdi
  7. Soruşturma, aşılarla ilgili geçmiş kararları inceliyor
  8. Hastane verileri, salgının yükünün yalnızca bir bölümünü gösteriyor
  9. Süregelen müdahale için gerekenler
  10. Öne Çıkanlar

Ülke genelindeki verilere göre kızamık belirtileriyle 218.075 hastane yatışı, doğrulanmış kızamık vakalarıyla ise 24.880 yatış gerçekleşti. Son 24 saatte yetkililer belirtiler gösteren 1.384 kişi ve doğrulanmış 157 vaka kaydetti. Dört ölümün ikisi Sylhet bölgesinde, diğerleri ise sırasıyla Dakka ve Chattogram’da yaşandı.

Belirti gösteren hastalar arasındaki ölüm sayısının en yüksek olduğu bölge 534 ölümle Dakka; Sylhet ise 210 ölümle ikinci sırada. Aileler ve hastaneler, aşıyla önlenebilen bir hastalıkla mücadeleyi sürdürürken, daha önceki aşı alımı ve dağıtımı kararlarını inceleyen bir soruşturma da devam ediyor.

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), yaygın bulaşmayı nisan ayında belgelemişti. Değerlendirmesinde, 2024 ve 2025’te yaşanan aşı kıtlığını, rutin aşılamadaki aksaklıkları ve önceki kitlesel kampanyanın üzerinden uzun zaman geçmiş olmasını salgına katkıda bulunan etkenler arasında saydı. İlk dönemde yükün büyük bölümü, rutin ilk doz için belirlenen yaşın altındaki bebekler de dahil olmak üzere küçük çocukların üzerindeydi.

Ülke genelindeki ölüm sayısı, doğrulanmış ve şüpheli vakaları bir arada içeriyor. Kızamık şüphesi bulunan hastalarda hastalıkla uyumlu belirtiler görülürken, doğrulanmış vakalarda tanı testlerle destekleniyor. Bangladeş her hastaya test yapmıyor; hastane kayıtları da sağlık kuruluşlarına başvurmayan kişilerin enfeksiyonlarını yeterince yansıtmıyor.

Reklam

En yüksek ölüm sayıları Dakka ve Sylhet’te

DGHS bültenine göre, kızamık belirtileri gösteren kişiler arasındaki ölüm sayısı bakımından Dakka diğer bölgelerin açık ara önünde. Dakka’da kaydedilen 534 ölüm; Sylhet’te 210, Chattogram’da 120, Rajshahi’de 93, Mymensingh’de 92, Barishal’de 70, Khulna’da 57 ve Rangpur’da 18 ölümle karşılaştırılıyor.

Bölgelere ait bu rakamların toplamı, belirti gösteren hastalar arasında 1.194 ölüm ediyor. Bu toplamın yaklaşık yüzde 45’i Dakka’da; yüzde 62’si ise Dakka ve Sylhet’te kaydedildi. Bu yüzdeler, bölge sakinlerinin bireysel riskini değil, kaydedilen ölümlerin dağılımını gösteriyor.

DSÖ’nün salgının ilk dönemine ilişkin incelemesi, başkent üzerindeki baskının nedenini açıklamaya yardımcı oluyor. 14 Nisan’a kadar Dakka bölgesinde ülke genelindeki 19.161 şüpheli vakanın 8.263’ü kaydedilmişti; bu, toplamın yaklaşık yüzde 43’üne karşılık geliyor. Şehirde vakalar Demra, Jatrabari, Kamrangirchar, Korail, Mirpur ve Tejgaon sanayi bölgesi gibi nüfusun yoğun olduğu yerleşimlerde yoğunlaşmıştı.

Kızamık hava ve solunum damlacıkları yoluyla yayılıyor. Kalabalık evlerde ve yoğun sağlık kuruluşlarında enfekte bir kişi, hastalığı çok sayıda kişiye bulaştırabilir. Bu nedenle DSÖ’nün müdahale önerileri, kızamık şüphesi bulunan hastaların bekleme alanlarında ve hastane odalarında diğer hastalardan ayrı tutulmasını içeriyor.

Sylhet’te tedavi gören iki çocuk hayatını kaybetti

Sylhet sağlık dairesi müdür yardımcısı Mohammad Nure Alam Shamim’e göre, çarşamba sabahı ile perşembe sabahı arasında Sylhet’teki hastanelerde iki çocuk daha hayatını kaybetti. Çocuklar iki yaşında ve yedi aylıktı.

Sylhet’teki Companiganj alt bölgesinden Riaz Uddin’in kızı Jhuhi Begum, Shaheed Shamsuddin Ahmed Hastanesi’nde tedavi görüyordu. Sunamganj Sadar alt bölgesinden Zahidul’un kızı Tanisha ise Sylhet MAG Osmani Tıp Fakültesi Hastanesi’ne yatırılmıştı.

Sylhet bölgesindeki sağlık dairesi, 10’u laboratuvar testleriyle doğrulanmış olmak üzere, kızamık tanısı konan veya hastalık belirtileri gösteren kişiler arasında 214 ölüm kaydetti. Ulusal bültende ise Sylhet’te belirtilerle ilişkilendirilen 210 ölüm yer aldı. Bu iki sayımda farklı kategoriler kullanılıyor ve sağlık yetkilileri aradaki farkı açıklamadı.

Perşembe sabahı itibarıyla Sylhet bölgesindeki hastanelerde kızamık belirtileri gösteren 567 hasta tedavi görüyordu. Önceki 24 saat içinde 193 hasta daha hastaneye yatırılmıştı. Bölge sağlık dairesi, 1 Ocak’tan bu yana laboratuvar testleriyle doğrulanmış 1.207 enfeksiyon da kaydetti. Bu sayım dönemi, 15 Mart’ta başlayan ulusal salgın serisinden daha uzun.

Reklam

Salgın ve müdahale süreci

Bangladeş’te salgın kayıtları 15 Mart 2026’da başlıyor. Bir ay içinde vakalar, sekiz bölgenin tamamına yayılarak ülkenin 64 ilçesinden 58’ine ulaştı. DSÖ’nün 23 Nisan’da yayımladığı nisan ayındaki salgın değerlendirmesi, yayılmanın ilk aşamasını ve ilk aşılama müdahalesini ayrıntılarıyla ele alıyor.

Temel tarihler, enfeksiyonlar sürerken acil önlemlerin nasıl geliştirildiğini gösteriyor:

  • 15 Mart: DGHS’nin ülke genelindeki salgın toplamları için başlangıç tarihi.
  • 30 Mart: Ulusal Aşılama Teknik Danışma Grubu, acil kızamık ve kızamıkçık aşılama kampanyasını onayladı.
  • 4 Nisan: Bangladeş, kızamık vakalarındaki ülke çapındaki artışı DSÖ’ye resmen bildirdi.
  • 5 Nisan: Aşılama, öncelikli 18 ilçedeki 30 alt bölgede başladı.
  • 14 Nisan: DSÖ’nün ayrıntılı raporunda 19.161 şüpheli vaka, laboratuvar testleriyle doğrulanmış 2.973 vaka, şüpheli 166 ölüm ve doğrulanmış 30 ölüm kaydedildi.
  • 20 Nisan: Aşılama kampanyası ülke çapında genişletildi.
  • 4 Kasım: Bakanlar Kurulu Dairesi, aşı tedariki ve dağıtımındaki aksaklıklarla ilgili soruşturma talimatı verdi.
  • 7 Kasım: DGHS’nin güncellemesinde doğrulanmış ve şüpheli vakalar arasında 1.280 ölüm kaydedildi.

Perşembe günkü son bülten, kümülatif ölüm sayısını 1.299’a çıkardı. Hastane yatışlarının ve ölümlerin sürmesi, acil tedavi ihtiyacını güvenilir aşılama hizmetlerini yeniden tesis etmeye yönelik uzun vadeli çabayla birlikte gündeme getiriyor.

Bebekler neden özellikle risk altındaydı?

DSÖ’nün nisan ayındaki değerlendirmesine göre vakaların yüzde 79’unu beş yaşından küçük çocuklar oluşturuyordu. İki yaşından küçük çocukların oranı yüzde 66, dokuz aylıktan küçük bebeklerin oranı ise yüzde 33’tü. Bu yaş grupları birbiriyle örtüşüyor: En küçük bebekler, iki ve beş yaşın altındaki çocuklara ilişkin toplamların da içinde yer alıyor.

Bangladeş’te rutin kızamık aşısının ilk dozu dokuzuncu ayda yapılacak şekilde planlanmıştı. Bazı bebekler bu yaşa gelmeden enfekte oldu; bu nedenle acil kampanya altı aylıktan 59 aylığa kadar olan çocukları kapsadı. Yedi aylık Tanisha’nın ölümü, salgın sırasında hastane tedavisine ihtiyaç duyan çocukların ne kadar küçük yaşta olduğunu gösteriyor.

DSÖ, salgının ilk dönemindeki şüpheli ölümlerin çoğunun, aşılanmamış iki yaşından küçük çocuklar arasında görüldüğünü kaydetti. Yetersiz beslenme, A vitamini eksikliği ve zayıflamış bağışıklık sistemlerini de ağır hastalık riskini artıran etkenler arasında saydı.

Kızamık genellikle ateş, öksürük, burun akıntısı ve gözlerde kızarıklıkla başlar, ardından döküntü görülür. Ciddi komplikasyonlar arasında zatürre, ishal, beyin iltihabı, körlük ve ölüm bulunur. Hastalığı taşıyan kişi, döküntü ortaya çıkmadan dört gün öncesinden başlayarak döküntüden sonraki dört güne kadar virüsü bulaştırabilir; bu nedenle hastalık kolayca fark edilmeden önce de bulaşma olabilir.

Reklam

Aşı kıtlığı ve personel açığı krizi önceden haber verdi

DSÖ, salgını kızamığa karşı yeterince korunmayan çocuk sayısındaki artışla ilişkilendirdi. Değerlendirmesinde, 2024 ve 2025’te ülke genelinde birleşik kızamık-kızamıkçık aşısında yaşanan kıtlığa, rutin aşılamadaki aksaklıklara ve 2020’den bu yana ülke çapında ek aşılama kampanyası düzenlenmemiş olmasına dikkat çekti.

icddr,b’de kıdemli bilim insanı Rubhana Raqib ile Epidemiyoloji, Hastalık Kontrolü ve Araştırma Enstitüsü’nün eski müdürü Mahmudur Rahman, idari aksaklıkları bir akademik incelemede ele aldı. Yazarlar, Ağustos 2024’ten Şubat 2026’ya kadar görev yapan geçici hükümet döneminde grevler ve siyasi çalkantılar nedeniyle aşılama çalışmalarının aksadığını belirtti.

Yazarlar, üst düzey sağlık yöneticiliği kadrolarındaki boşluklara, satın alma onaylarının yavaş ilerlemesine, finansmanın gecikmesine ve aşı stoklarının tükenmesine dikkat çekti. Ayrıca 2025’te Bangladeş ilçelerinin yarısından fazlasında sağlık çalışanı kadrolarının yüzde 45’inin boş olduğunu bildirdi. Normalde dört yılda bir düzenlenen kampanya, 2020’den sonra yapılmamıştı.

Raqib ve Rahman, aşılama programlarının siyasi çalkantılardan korunması gerektiğini savundu. Şöyle yazdılar:

Bangladeş’te aşılama kampanyaları genellikle Gavi, UNICEF ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından destekleniyor. Çocukların yaşamı için bu kampanyalar, süregelen bir siyasi krizin ortasında bile devam etmeli.

Yazarların değerlendirmesi, sürecin birçok aşamasındaki sorunları bir araya getiriyor: kaynak sağlamak, aşı satın almak, malzemeleri ulaştırmak ve aşıları uygulayacak yeterli sayıda çalışan bulmak. Bir aşı satın alımının gerçek bir korumaya dönüşmesi için tüm bu aşamaların işlemesi gerekiyor.

Soruşturma, aşılarla ilgili geçmiş kararları inceliyor

Bakanlar Kurulu Dairesi’nin 4 Kasım tarihli bildirimi, kızamık aşılarının tedariki ve dağıtımındaki gecikmeleri, usulsüzlükleri ve idari aksaklıkları inceleyecek bir komisyon kurdu. Soruşturma, Prof. Muhammad Yunus’un liderliğindeki geçici yönetim döneminde alınan kararları kapsıyor.

Komisyona, Yüksek Mahkeme Temyiz Dairesi’nin eski yargıcı Mamnoon Rahman başkanlık ediyor. Diğer üyeler, Bangladeş Hekimler ve Cerrahlar Koleji Başkanı Prof. Dr. Moudud Hossain Alamgir ile Sağlık Hizmetleri Dairesi ek sekreteri ANM Moinul Islam.

Aşı tedarikine ilişkin soruşturma, ülke genelindeki doğrulanmış ve şüpheli ölüm sayısı 1.269’a ulaştığında başlatıldı. Komisyonun rapor sunması ve benzer aksaklıkların önlenmesine yönelik önlemler önermesi için 60 iş günü var. İddia edilen aksaklıklardan kimin sorumlu olduğu henüz belirlenmedi.

Soruşturma, UNICEF aracılığıyla doğrudan aşı tedarikinden hükümet bütçesiyle finanse edilen açık ihalelere geçilmesinin ardından başlatıldı. Komisyon, satın alma öncesindeki kararların yanı sıra aşıların çocuklara ulaştırıldığı yerlere gönderilmesinde yaşanan güçlükleri de inceleyebilir.

Reklam

Hastane verileri, salgının yükünün yalnızca bir bölümünü gösteriyor

DGHS, hastaneye başvuran veya hastaneye yatırılan hastaları kaydediyor. Evde kalan, sağlık hizmetine ulaşamayan ya da bildirim sisteminin dışındaki yerlerde tedavi gören kişileri saymak daha zor. Raqib ve Rahman, kamu sağlık kuruluşlarını kapsayan ancak özel sektörü dışarıda bırakan rutin hükümet sağlık verilerindeki eksikliğe de dikkat çekti.

7 Kasım tarihli bülten, salgını izlemek için kullanılan farklı ölçütleri gösteriyor. Belirti göstererek hastaneye başvuran 237.702 kişi, belirtiler nedeniyle yapılan 211.865 hastane yatışı ve doğrulanmış 24.355 enfeksiyon kaydedildi. Belirti göstererek hastaneye yatırılan hastalar arasında 203.257 taburculuk da bildirildi.

Hastane başvuruları, yatışlar, laboratuvar doğrulamaları ve ölümlerin her biri farklı bir soruya yanıt veriyor. Başvurular, kaç kişinin sağlık hizmeti aradığını; yatışlar, kaç kişinin hastane yatağına ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Testler ise doğrulanmış enfeksiyonları belirliyor. Bazı hastalar birden fazla kategoriye girebiliyor.

Araştırmacılar, aşılama sonrasındaki bağışıklığı da inceledi. IEDCR liderliğinde yürütülen ve eylülde yayımlanan bir araştırmada, aşılanmış 309 çocuğun 85’inde, yani yüzde 27,5’inde, test sırasında kızamık antikoru saptanmadı. Eylül ayında yayımlanan antikor araştırması ek inceleme çağrılarına yol açarken, Sağlık Bakanı Sardar Md Sakhawat Hossain daha kapsamlı bir araştırmaya ihtiyaç olduğunu söyledi. Antikorlar, vücudun bir enfeksiyonu tanıyıp onunla savaşmasına yardımcı olan proteinlerdir.

Süregelen müdahale için gerekenler

DSÖ, her belediyede rutin kızamık aşısının her iki dozunda da en az yüzde 95 kapsama oranına ulaşılmasını öneriyor. Yerel düzeyde aşılama oranlarının istikrarlı olması önemli; çünkü aşılanmamış çok sayıda çocuğun bulunduğu topluluklarda, ülke genelindeki aşılama oranları yüksek görünse bile bulaşma sürebilir.

Bangladeş’in müdahalesi; aşı tedarikinin hızlandırılmasını, ilçelerde hızlı müdahale ekiplerinin kurulmasını, gözetimin güçlendirilmesini, izolasyon olanaklarının artırılmasını ve şüpheli ya da doğrulanmış vakalara A vitamini tedavisi verilmesini içerdi. Kızamığa özgü bir antiviral tedavi bulunmadığından bakım, iyileşmeyi desteklemeye ve komplikasyonları tedavi etmeye odaklanıyor.

DSÖ, nisan ayında ülke ve bölge düzeyindeki riski yüksek, küresel riski ise orta olarak değerlendirdi. Dakka, Chattogram, Sylhet ve Cox’s Bazar gibi ulaşım merkezlerini; Hindistan ve Myanmar’la yoğun geçişlerin yaşandığı sınırlarla birlikte yakından izlenmesi gereken yerler arasında saydı. Seyahat veya ticaret kısıtlamaları yerine gözetimin güçlendirilmesini ve aşıya erişimin artırılmasını önerdi.

Aileler için öncelikli ihtiyaçlar; erişilebilir aşılama, hastalanan çocukların vakit kaybetmeden değerlendirilmesi ve bulaşıcı hastaları güvenli biçimde ayırabilecek hastaneler. Sağlık sistemi içinse salgının sürmesi; güvenilir aşı stoklarını, yeterli sayıda personeli ve hangi toplulukların hâlâ hizmet alamadığını gösteren kayıtları gerekli kılıyor.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • DGHS, 15 Mart’tan bu yana doğrulanmış ve şüpheli kızamık vakaları arasında 1.299 ölüm kaydetti.
  • Son 24 saatte belirtilerle ilişkilendirilen dört ölüm, 1.384 şüpheli enfeksiyon ve doğrulanmış 157 enfeksiyon bildirildi.
  • Belirtilerle ilişkilendirilen 534 ölümle Dakka, bölgeler arasında ilk sırada yer aldı; Sylhet’te 210 ölüm kaydedildi.
  • İki yaşında ve yedi aylık iki çocuk, Sylhet’teki hastanelerde tedavi görürken hayatını kaybetti.
  • DSÖ, aşı kıtlığını, kaçırılan aşıları ve kitlesel kampanyalar arasındaki uzun aralıkları salgına katkıda bulunan etkenler arasında saydı.
  • 4 Kasım’da kurulan komisyona, aşı tedariki ve dağıtımındaki aksaklıkları incelemesi için 60 iş günü verildi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir