Mart ayından bu yana 215.000'i aşkın şüpheli vaka
Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü (DGHS) verilerine göre Bangladeş'te 15 Mart-20 Ekim 2026 arasında 215.768 şüpheli kızamık vakası görüldü; doğrulanmış ve şüpheli vakalar arasında 1.204 kişi hayatını kaybetti. Acil aşılama kampanyası yaklaşık 20 milyon çocuğa ulaştıktan aylar sonra bile ülke, rutin hizmetlerin ve önceki kampanyaların gözden kaçırdığı çocukları korumakta zorlanıyor.
İçindekiler
- Mart ayından bu yana 215.000'i aşkın şüpheli vaka
- Salgın ülke geneline nasıl yayıldı?
- Bebekler ve küçük çocuklar neden bu kadar savunmasız?
- Aşılama, bulaşmayı durdurmak için gereken seviyenin altına düştü
- Siyasi çalkantı aşı tedarikinde soruna dönüştü
- Yaklaşık 20 milyon doz aşılama neden yetmedi?
- Aşırı kalabalık hastaneler ve karşılanması imkânsız masraflarla yüzleşen aileler
- Bağımsız değerlendirme nelerin değiştirilmesini istiyor?
- Öne Çıkanlar
DGHS, 20 Ekim'e kadar laboratuvar testleriyle doğrulanmış 23.199 enfeksiyon kaydetti. Ölüm sayısına doğrulanmış kızamık vakalarındaki 104 ölüm ile şüpheli vakalar arasındaki 1.100 ölüm dahil edildi. Son 24 saatte yetkililer 1.217 şüpheli enfeksiyon, doğrulanmış 42 enfeksiyon ve kızamık belirtileri gösteren çocuklar arasında üç ölüm kaydetti.
WHO'nun 9 Ekim'e kadarki verilerine göre Bangladeş, bu yıl bildirilen şüpheli vaka sayısında diğer tüm ülkeleri geride bıraktı. O tarihte bildirilen ölümlerin yüzde 94'ü beş yaşından küçük çocuklar arasındaydı. Yükün büyük bölümünü bebekler, kalabalık yerleşimlerde yaşayan çocuklar ve güvenilir sağlık hizmetlerine erişimi kısıtlı aileler taşıdı.
Kriz, bir dizi aksaklığın birleşiminden kaynaklanıyor: aşı stokları tükendi, planlanan bir kampanya yapılamadı, sağlık çalışanı kadroları boş kaldı ve aşılama listelerinde milyonlarca çocuğa yer verilmedi. Hastaneler de güvenli biçimde ağırlayabileceklerinden daha fazla hastayla karşı karşıya kaldı.
Bangladeş'teki deneyim, çocukları korumak için doz saymanın neden tek başına yeterli olmadığını da gösteriyor. Hedef listeleri eksikse ya da aileler aşıların nerede ve ne zaman yapılacağını öğrenemiyorsa bir kampanya milyonlarca doz uygulasa bile bütün toplulukları gözden kaçırabilir.
Salgın ülke geneline nasıl yayıldı?
WHO'nun nisan ayındaki salgın değerlendirmesinde, 14 Nisan'a kadar 19.161 şüpheli vaka kaydedildiği ve sekiz idari bölgenin tamamındaki 64 ilçenin 58'inde bulaş olduğu belirtildi. Dakka'da 8.263 şüpheli vaka görülürken Rajshahi'de 3.747, Chattogram'da 2.514 ve Khulna'da 1.568 vaka kaydedildi.
Dakka, erken dönemde ülke genelinde bildirilen şüpheli vakaların yaklaşık yüzde 43'ünü oluşturuyordu. Başkentte enfeksiyonlar Demra, Jatrabari, Kamrangirchar, Korail, Mirpur ve Tejgaon dahil nüfusun yoğun olduğu kayıt dışı yerleşimlerde kümelendi.
Nisan ayının sonlarına doğru salgından etkilenen ilçe sayısı 61'e yükseldi. Salgını eylül ayına kadar inceleyen akademik bir analiz, bulaşın 64 ilçenin tamamında görüldüğünü belirtti. Aşağıdaki tarihler salgının yayılmasını ve müdahaleyi ortaya koyuyor:
- 15 Mart: Ülke genelindeki salgın toplamlarında esas alınan başlangıç tarihi.
- 30 Mart: Bangladeş Ulusal Bağışıklama Teknik Danışma Grubu acil aşılama kampanyasını onayladı.
- 5 Nisan: 18 ilçedeki öncelikli 30 alt ilçede aşılama başladı.
- 20 Nisan: WHO, kampanyanın ülke geneline yayılmaya başladığını kaydetti.
- 20 Mayıs: Nisan ayında başlayan acil kampanya sona erdi.
- Eylül sonu: Daha önce aşılanmamış 3,4 milyon çocuğu hedefleyen yeni bir kampanya başladı.
- 20 Ekim: DGHS, şüpheli ve doğrulanmış vakalar arasında 215.768 şüpheli vaka ve 1.204 ölüm bildirdi.
Eylülde günde ortalama 1.198 yeni vaka görüldü; bu, mayıs ayından bu yana kaydedilen en yüksek günlük ortalamaydı. Vakalar, nisan ve mayıs aylarındaki aşılamaların ardından ilk başta azalmıştı; sonrasında yeniden artış gösterdi.
Bebekler ve küçük çocuklar neden bu kadar savunmasız?
UNICEF'in nisan ayı durum raporunda, erken dönem değerlendirmesinde vakaların yüzde 81'inin beş yaşından küçük çocuklarda görüldüğü belirtildi. Dokuz aydan küçük bebekler vakaların yüzde 34'ünü oluşturuyordu. WHO'nun nisan ayındaki sonraki değerlendirmesinde de benzer oranlar kaydedildi: vakaların yüzde 79'u beş yaşından küçük, yüzde 33'ü ise dokuz aydan küçüktü.
Bangladeş'te kızamık ve kızamıkçık aşısının ilk dozu normalde dokuzuncu ayda, ikinci dozu ise 15'inci ayda uygulanıyor. Salgın sırasında birçok bebek, ilk aşıları için olağan yaşa gelmeden virüsle karşılaştı.
Yetkililer, bazı bebeklere daha erken ulaşabilmek için acil aşılama yaşını altı aya indirdi. Bebekleri korumak, çevrelerindeki kişilerin aşılanma oranının yüksek olmasına da bağlı; böylece henüz aşılanamayacak kadar küçük bebeklerin virüsle karşılaşma olasılığı azalıyor.
Kızamık hava ve solunum damlacıkları yoluyla yayılıyor. Belirtileri arasında ateş, öksürük, burun akıntısı, gözlerde kızarıklık ve döküntü bulunuyor. Enfekte bir kişi virüsü döküntü ortaya çıkmadan dört gün önce başlayıp döküntünün görülmesinden sonraki dört güne kadar bulaştırabiliyor. Bu nedenle aileler hastalığı fark etmeden önce de bulaşma gerçekleşebiliyor.
Zatürre, şiddetli ishal, beyin iltihabı ve körlük hastalığın yol açabileceği komplikasyonlar arasında. Yetersiz beslenme ve A vitamini eksikliği tehlikeyi artırıyor. Bangladeş, 2025'te planlanan iki A vitamini takviyesi turundan yalnızca birini tamamladı ve salgın öncesinde korumada bir açık daha oluştu.
Aşılama, bulaşmayı durdurmak için gereken seviyenin altına düştü
WHO ve UNICEF, Bangladeş'te 2025 yılı için kızamık aşısının ilk dozunda yüzde 90, ikinci dozunda ise yüzde 86 kapsama oranı tahmin etti. 2024'te bu oranlar sırasıyla yüzde 96 ve yüzde 93'tü; bir yılda altı ve yedi puanlık düşüş yaşandı.
WHO, her belediyede her iki doz için de en az yüzde 95 kapsama oranı öneriyor. Kızamık o kadar bulaşıcı ki duyarlı bir nüfusta enfekte olan bir kişi ortalama 12 ila 18 kişiye daha hastalık bulaştırabiliyor. Aşılanmamış çocuklar birbirine yakın yaşadığında küçük açıklar bile tehlikeli hale geliyor.
İkinci doz, ilk dozdan sonra bağışıklık geliştirmeyen çocuklara korunmaları için bir fırsat daha sunuyor. İkinci dozun ülke genelindeki kapsama oranı yüzde 86 olan Bangladeş, 2025'te WHO'nun önerdiği seviyenin dokuz puan altında kaldı.
Farklı aşılama ölçümleri, düşüşe ilişkin farklı tablolar ortaya koyuyor. Bir akademik salgın analizinde, kapsama oranının 2020'de yaklaşık yüzde 90'dan 2025'te yüzde 57 dolayına düştüğü belirtildi; bu oran WHO ve UNICEF'in tahmininden çok daha düşük. Kapsama oranı ölçümleri sayılan nüfusa, dahil edilen aşı dozlarına ve aşıların doğru yaşta ve aralıkta yapılıp yapılmadığına göre değişiyor.
UNICEF'in salgının ilk dönemindeki değerlendirmesinde vakaların yüzde 72'si hiç aşılanmamış çocuklarda, yüzde 16'sı ise aşıları eksik çocuklarda görüldü. Bu iki grup birlikte değerlendirmedeki vakaların yüzde 88'ini oluşturdu. Hastalık, aşılama hizmetlerinin tam olarak koruyamadığı çocuklarda yoğunlaştı.
Siyasi çalkantı aşı tedarikinde soruna dönüştü
WHO, 2024 ve 2025 yıllarında ülke genelinde kızamık ve kızamıkçık aşısı kıtlığı yaşanmasını, rutin hizmetlerdeki aksaklıkları ve 2020'den bu yana ülke çapında ek bir kampanya düzenlenmemesini salgının nedenleri arasında gösterdi. UNICEF, 2026 Nisan ayının başlarında ulusal aşı stoklarının tükendiğini bildirdi.
Dakka'daki araştırma kurumu icddr,b'de de görev yapan Saju Bhuiya liderliğindeki araştırmacılar, bu aksaklıkları kızamığın yeniden yükselişini inceleyen analizlerinde ele aldı. Araştırmacılar aksaklıkları, 2024 ve 2025'teki siyasi çalkantılar, aşı tedarik yöntemindeki değişiklikler, kampanyalardaki gecikmeler, personel sorunları ve COVID-19'un rutin hizmetler üzerindeki kalıcı etkileriyle ilişkilendirdi.
Araştırmacılara göre 2025'te UNICEF üzerinden tedarikten açık ihale sistemine geçilmesi gecikmelere ve kıtlığa katkıda bulundu. İdari değişiklikler karar alma süreçlerini sekteye uğratırken sağlık çalışanlarının grevleri ve finansman belirsizliği aşı hizmetlerini aksattı.
2024 için planlanan ek bir kampanya, siyasi huzursuzluk nedeniyle uygulanmadı. Bu tür kampanyalar, düzenli klinik randevularını kaçıran çocukları bulmayı amaçlıyor. Bu ek fırsat olmayınca aşılarını yaptıramayan çocuklar, aşılanmamış daha küçük çocukların da aralarına katılmasıyla hastalığa açık kaldı.
Personel eksikliği, bu açıkları kapatma kapasitesini azalttı. Akademik salgın analizine göre 2025'te ilçelerin yarısından fazlasında sağlık çalışanı kadrolarının yüzde 45'i boştu. UNICEF de acil durum sırasında personel, tanı kapasitesi ve sevk hizmetlerindeki kısıtları belgeledi.
Bangladeş'te aşı kabulü genel olarak yüksek seyretti. Akademik analiz, aşı kıtlığını, hizmetlerdeki kesintileri ve yetersiz saha çalışmalarını çocukların aşılanamamasının başlıca nedenleri olarak belirledi. Bu nedenle müdahalenin merkezinde aşıları ihtiyaç duyanlara ulaştırmak yer alıyor.
Yaklaşık 20 milyon doz aşılama neden yetmedi?
Bangladeş'in nisan ve mayıs aylarında düzenlediği kampanyada yaklaşık 20 milyon çocuk aşılandı. Hükümet başlangıçta altı ay ile beş yaş arasındaki hedef gruptaki tüm çocuklara ulaşıldığını açıkladı.
Haziran ayında yürütülen rutin bir sağlık çalışmasında aynı yaş grubu için kullanılan hedef listesinde dört milyon daha fazla çocuk yer aldı. Aşılanan yaklaşık 20 milyon çocukla arasındaki fark yaklaşık beşte bire karşılık geliyordu. Bu durum, kızamık kampanyasının ulaşmayı planladığı nüfusta büyük bir açık olduğunu gösterdi.
Aşılama oranı iki sayıya bağlı: aşı olan çocukların ve aşılanması gereken çocukların sayısı. İkinci sayı olduğundan düşükse kapsama oranı güven verici görünebilir, ancak çok sayıda çocuk programın dışında kalır.
WHO ve UNICEF, ön rakamlarda hedef nüfusun yüzde 100'ünü aşan oranlar da dahil olmak üzere, 2023-2025 aşılama verilerine ilişkin endişelerini dile getirdi. Kayıt dışı çocuklar, farklı yerlere taşınan aileler ve yerel listelerdeki eksikler doğru sayımı zorlaştırıyor.
Hazırlık süreci de sıkışık takvime alındı. Nisan ayındaki bir toplantının tutanaklarına göre zaman kısıtlamaları nedeniyle olağan dört hazırlık kontrolü yerine yalnızca bir tur yapıldı. Bu kontroller, aşı buzdolapları ve aşı olmaya uygun çocuk sayısının tahmini gibi temel unsurları kapsıyor.
Bangladeş Ulusal Kızamık ve Kızamıkçığın Ortadan Kaldırılmasını Doğrulama Komitesi başkanı epidemiyolog Mahmudur Rahman, hazırlıklar yetersiz kaldığında bunun bedelini kimin ödediğini şöyle anlattı:
Hazırlık kontrolleri gerektiği gibi yapılmadığında aşı fırsatını çoğunlukla en yoksul ve ulaşılması en zor çocuklar kaçırıyor; bedelini de onlar ödüyor,
Ağustos ayındaki bir değerlendirmede, aşılanmamış çocukların doğrulanmış vakalar içindeki oranı kampanya sonrasında yüzde 85'e çıktı; kampanya öncesinde bu oran yüzde 82'ydi. Yetkililer, aşılanamamış 3,4 milyon çocuğu hedefleyen kampanyayı eylül sonunda başlattı.
Aşırı kalabalık hastaneler ve karşılanması imkânsız masraflarla yüzleşen aileler
UNICEF, acil durumun ilk döneminde hastaneler üzerindeki ağır baskıyı belgeledi. Dakka'daki Bulaşıcı Hastalıklar Hastanesi, 2025'in aynı döneminde 69 olan hasta kabul sayısına karşılık mart ayında 573 hasta kabul etti; bu, sekiz kattan fazla artış anlamına geliyor.
Cox's Bazar Bölge Hastanesi'nde sekiz yataklı bir izolasyon ünitesinde aynı anda 30 ila 40 çocuk tedavi ediliyordu. Kushtia Tıp Fakültesi Hastanesi'nde ise yalnızca 57 yatak olmasına rağmen 84 çocuk hasta kabul edildi.
Aşırı kalabalık, bulaşıcı çocukları ayırmayı, hangi hastaların acil tedaviye ihtiyacı olduğunu değerlendirmeyi ve oksijen ya da yoğun bakım sağlamayı zorlaştırıyor. Tedavi için gelen aileler başka hastalardan da virüs kapabilir. WHO izolasyon odaları oluşturulması, hastalar için daha güvenli güzergâhlar belirlenmesi ve enfeksiyon önleme çalışmalarının güçlendirilmesi çağrısı yaptı.
Sylhet'te Amin Mia'nın oğlu Arman Hossain, aşısız olarak temmuz ayında iki yaşındayken hastaneye yatırıldıktan 24 saat sonra hayatını kaybetti. Ailesi tedavi masraflarını karşılamak için otomobilini satmıştı. Arman'ın yine aşısız olan dört yaşındaki kız kardeşi ise hayatta kaldı.
Mia, oğlunun ölümünden önce sağlık çalışanlarının uzak köylerinde aşılama hizmeti sunmadığını söyledi:
Oğlumu gömdükten sonra geldiler,
Yine Sylhet'teki Chhatak'ta marangoz Humayun Rashid, dokuz aylık kızı Labiba Akter'i haziran ayında kaybetti. Acil programda asgari yaş altı aya indirildiğinde Labiba aşılanmaya uygun hale gelmişti.
Rashid, aşılar konusunda aileye bilgi verilmediğini şöyle anlattı:
Bize haber vermek için hiçbir sağlık çalışanı gelmedi,
UNICEF ayrıca yakıt kısıtlarının saha çalışmalarını, aşıların taşınmasını ve uzak toplulukların tedaviye erişimini geciktirebileceği uyarısında bulundu. Gelir kaybı ve ilaç masraflarıyla zaten mücadele eden aileler için her ek yolculuk, zamanında tedaviye ulaşmayı daha da zorlaştırabiliyor.
Bağımsız değerlendirme nelerin değiştirilmesini istiyor?
Ulusal ve uluslararası 70 uzmanın katıldığı ortak bağımsız değerlendirme, bulaşın yoğun olduğu ve aşılanamayan çocuk sayısının yüksek olduğu ilçelerde altı ay ile dokuz yaş arasındaki aşısız çocuklara öncelik verilmesini önerdi. Ekip, bu hedefli çalışmanın öneriden sonraki iki hafta içinde uygulanmasını istedi; takvimde belirli bir son tarih verilmedi.
Değerlendirmede ayrıca rutin aşılamada üst yaş sınırının iki yaştan beş yaşa çıkarılması, salgın sırasında altı aylık bebeklerin aşılanmaya devam edilmesi, sağlık çalışanlarının aşılanması ve çocukların okula kaydı sırasında aşı kartlarının kontrol edilmesi önerildi.
Daha iyi kayıt tutulması da öncelikler arasındaydı. Değerlendirmeyi yapan uzmanlar, şüpheli her hastanın adı, adresi, yaşı ve cinsiyetinin doğru kaydedilmesi ve yeni vakaların etkin biçimde izlenmesi çağrısı yaptı. Bu bilgiler, ekiplerin hangi mahalle ve yaş gruplarına odaklanması gerektiğini belirlemesine yardımcı oluyor.
Bangladeş acil aşı tedariki için 60,4 milyar taka, yani 49,3 milyon dolar ayırdı. UNICEF'in nisan ayındaki müdahale çağrısında aşılama desteği, hastane bakımı, beslenme ve topluluk çalışmaları için 2,4 milyon dolar talep edildi. Planlar arasında 23 milyon çocuğa A vitamini takviyesi verilmesi ve 1.370 sağlık çalışanının eğitilmesi de vardı.
WHO, nisan ayında ulusal ve bölgesel riski yüksek, küresel riski ise orta düzeyde değerlendirdi; Hindistan ve Myanmar'la sınır ötesi hareketliliğe dikkat çekti. Sınır gözetiminin güçlendirilmesini ve savunmasız nüfusların aşılanmasını önerirken seyahat veya ticaret kısıtlamalarına karşı çıktı.
WHO'nun Bangladeş temsilci yardımcısı Dr. Rajesh Narwal, acil kampanyaların ardından da yapılması gerekenleri şöyle ifade etti:
Bu açıkların yeniden oluşmasını önlemek için rutin bağışıklama daha etkili ve dayanıklı hale gelmeli,
Bağımsız değerlendirme, bir sonraki ulusal kızamık ve kızamıkçık kampanyası için zamanında planlama yapılmasını önerdi; kampanyanın 2029 ya da 2030'da düzenlenmesi olasılığından söz etti. Acil öncelikler arasında aşılanamamış çocuklara ulaşmak, hastanelerde güvenliği artırmak ve yerel aşılama planlarına düzenli hizmetlerin sürekli dışında kalan aileleri dahil etmek yer aldı.
Öne Çıkanlar
- Bangladeş'te 15 Mart-20 Ekim 2026 arasında 215.768 şüpheli vaka ve laboratuvar testleriyle doğrulanmış 23.199 enfeksiyon kaydedildi.
- DGHS, doğrulanmış kızamık vakalarındaki 104 ölüm ve şüpheli vakalar arasındaki 1.100 ölüm dahil toplam 1.204 ölüm bildirdi.
- WHO'nun 9 Ekim'e kadarki verilerine göre bildirilen ölümlerin yüzde 94'ünü beş yaşından küçük çocuklar oluşturdu.
- Tahmini aşılama oranı 2025'te ilk doz için yüzde 90'a, ikinci doz için yüzde 86'ya geriledi; her iki oran da WHO'nun yüzde 95 hedefinin altında kaldı.
- Nisan ve mayıs aylarında yaklaşık 20 milyon çocuk aşılandı, ancak eksik hedef listeleri ve yetersiz saha çalışmaları çok sayıda çocuğu korumasız bıraktı.
- Eylül sonunda başlatılan kampanya, daha önce aşılanamayan 3,4 milyon çocuğu hedefledi. Bağımsız uzmanlar, öncelikli ilçelerde dokuz yaşına kadar çocukların acilen aşılanmasını önerdi.






