Basit bir örtü, doğum ekiplerini erken uyarıyor
Nijerya'daki bir doğum odasında kan, şeffaf plastik bir örtüden aşağı akarak üzerinde ölçü çizgileri bulunan bir kesede birikiyor. Miktar 300 mililitreye ulaştığında, bu durum sağlık çalışanlarına harekete geçmeleri için bir uyarı oluyor. Tayvanlı makine üreticisi 鏈嶔, tanesi 20 NT$’ın biraz üzerinde olan kan toplama örtüleriyle bu çabaya katkı sağlıyor. Mütevazı bir ürün olan bu örtüler, doğumun en ölümcül acil durumlarından birine çözüm sunuyor.
İçindekiler
- Basit bir örtü, doğum ekiplerini erken uyarıyor
- 300 mililitre neden harekete geçilmesini sağlayabilir?
- Sık görülen ve ağır sonuçlar doğuran bir acil durum
- Afrika'daki araştırma neleri değiştirdi?
- Tedavinin hızı, ölçüm kadar neden önemli?
- Nijerya'daki hastane deneyimi desteğin oluşmasına katkı sağladı
- Nijerya'nın politika yanıtı nasıl şekillendi?
- Ebelerin yetkileri artıyor, ancak eğitim zaman alıyor
- Örtüleri tedarik etmek sıradaki pratik sınav
- Önemli Noktalar
Cihaz, kan kaybını, ebenin ıslanmış bezlere ya da yatak takımlarına bakarak tahmin etmesi gereken bir durum olmaktan çıkarıp görünür bir sayıya dönüştürüyor. Nijerya'nın kuzeyindeki Kano'da doğum ekipleri bu bilgiyi kullanarak masaj, ilaçlar ve damar içi sıvıları içeren koordineli bir müdahaleyi başlatıyor.
En güçlü kanıt, ölçümü hızlı tedaviyle birleştiren çok daha kapsamlı bir çalışmadan geliyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ile Birmingham Üniversitesi, 9 Mayıs 2023'te Kenya, Nijerya, Güney Afrika ve Tanzanya'daki 80 hastanede yürütülen E-MOTIVE araştırmasının sonuçlarını duyurdu. Sağlık çalışanlarının toplama örtüsünü bir tedavi paketiyle birlikte kullandığı hastanelerde doğum sonrası şiddetli kanama yüzde 60 azaldı.
DSÖ'nün araştırma duyurusu, kanamanın ne kadar hızlı fark edildiğini ve tedavinin nasıl uygulandığını birlikte değiştiren bir paketi anlattı. Uygulamaya dönük yenilik basitti: Kanı doğru ölçmek, gerekli malzemeleri hazırlamak ve gereken tedavileri birlikte uygulamak.
Doğumdan sonra kan kaybeden bir kadın için bu değişiklikler, acil durumun başlamasıyla kanamayı durdurmak için gereken bakım arasındaki süreyi kısaltabilir. Doğum servisi içinse tehlikeli bir durumu, çalışanların bir sonraki doğumdan önce hazırlık yapabileceği bir dizi eyleme dönüştürür.
300 mililitre neden harekete geçilmesini sağlayabilir?
Örtü, kadının altına yerleştiriliyor ve kanı, toplanan miktarı gösteren işaretlere sahip, yani kalibre edilmiş bir keseye yönlendiriyor. Sağlık çalışanları göz kararı tahmin yürütmek yerine miktarın artışını izleyebiliyor.
Kano'da anlatılan uygulamada kan kaybının 300 mililitreyi aşması, ebeleri rahim masajı yapmaya, oksitosin ve traneksamik asit vermeye ve damar içi sıvı uygulamaya yöneltiyor. Bu yaklaşımda 300 mililitrelik çizgi, erken uyarı işlevi görüyor.
DSÖ'nün Mayıs 2023 tarihli duyurusunda doğum sonu kanama (PPH), doğumdan sonraki 24 saat içinde 500 mililitreden fazla kan kaybı olarak tanımlanıyor. Araştırmada şiddetli kanama, bir litreden fazla kan kaybı anlamına geliyordu. Kano'da kullanılan daha düşük uyarı eşiği, sağlık çalışanlarının kan kaybı bu yüksek miktarlara ulaşmadan müdahale etmesini sağlıyor.
İlaçların görevleri birbirinden farklı. Oksitosin rahmin kasılmasına ve plasentanın tutunduğu yerdeki kan damarlarını sıkıştırmasına yardımcı oluyor. Traneksamik asit, kan pıhtılarının dağılmadan kalmasını sağlıyor. Ekip kanamayı kontrol altına almaya çalışırken damar içi sıvılar dolaşımı destekliyor.
Sık görülen ve ağır sonuçlar doğuran bir acil durum
DSÖ, 2023'te doğum sonu kanamanın her yıl yaklaşık 14 milyon kadını etkilediğini ve çoğunlukla düşük ve orta gelirli ülkelerde olmak üzere yaklaşık 70 bin kişinin ölümüne yol açtığını tahmin etti. DSÖ Bülteni'ndeki değerlendirmeye göre dünya genelinde yılda 134 milyon doğum gerçekleşiyor; başka bir deyişle yaklaşık her 10 doğumdan biri bu durumdan etkileniyor.
DSÖ tıbbi yetkilisi Dr. Ioannis Gallos'un aktardığı verilere göre bu ölümlerin tahminen 20 bini Nijerya'da gerçekleşti. Küresel tahmin olan 70 binle karşılaştırıldığında bu, yaklaşık yüzde 29'a karşılık geliyor ve ülkedeki yükün boyutunu ortaya koyuyor.
DSÖ'nün o dönemde Cinsel ve Üreme Sağlığı ve Araştırma Direktörü olan Dr. Pascale Allotey, araştırma duyurusu sırasında hem tehlikeyi hem de tedavi olanağını şöyle anlattı:
Doğum sonu kanama korkutucudur ve her zaman öngörülemez; ancak kesinlikle tedavi edilebilir. Buna rağmen dünya genelindeki etkileri trajiktir,
Doğumdan sonra rahim gerektiği gibi kasılmadığında kanama başlayabilir. Diğer nedenler arasında plasentanın içeride kalması, doğum kanalındaki yırtıklar ya da rahmin yırtılması veya ters dönmesi yer alıyor. Bu nedenle sağlık çalışanlarının ilaç vermenin yanı sıra kadını muayene etmesi de gerekiyor; çünkü farklı nedenler farklı tedaviler gerektirebilir.
Afrika'daki araştırma neleri değiştirdi?
DSÖ Bülteni'ndeki uygulama değerlendirmesine göre E-MOTIVE araştırması, 2021 ve 2022 yıllarında 210 binden fazla doğumu kapsadı. Araştırmacılar, hastaneleri yeni yaklaşım ile olağan bakımı karşılaştıracak şekilde gruplara ayırarak değişikliklerin tüm doğum ekiplerinde nasıl sonuç verdiğini sınadı.
Birmingham Üniversitesi'nde araştırmaya liderlik eden Profesör Arri Coomarasamy, ekibin doğum sonu şiddetli kanamada yüzde 25 azalma beklediğini söyledi. Gözlemlenen azalma yüzde 60 oldu; araştırmaya katılan bazı hastaneler daha sonra yüzde 80'lik düşüşler elde etti.
Yüzde 60'lık azalma, şiddetli kanamanın karşılaştırma grubuna kıyasla çok daha seyrek görüldüğü anlamına geliyor. Basitçe ifade etmek gerekirse, olağan bakım koşullarında beklenen her 10 şiddetli kanama vakasına karşılık, yeni yaklaşımla bu sayı yaklaşık dörde düşüyor.
Kadınların kanama nedeniyle kan nakline ihtiyaç duyma olasılığı da azaldı. Bağışlanan kanın kıt ya da pahalı olduğu hastanelerde bu önemli; çünkü büyük kan kaybını önlemek, aynı anda birden fazla hastanın acilen ihtiyaç duyabileceği bir kaynak üzerindeki baskıyı azaltıyor.
Paket yalnızca ekipmandan ibaret değildi. Eğitim, önceden hazırlanmış tedavi arabaları veya çantaları, uygulamayı destekleyen çalışanlar ve performans değerlendirmeleri, ekiplerin yaklaşımı günlük uygulamalarına dahil etmesine yardımcı oldu. Araştırma, Bill & Melinda Gates Vakfı tarafından finanse edildi.
Tedavinin hızı, ölçüm kadar neden önemli?
Aminu Kano Eğitim Hastanesi'nde kadın hastalıkları ve doğum profesörü olan Dr. Hadiza Shehu Galadanci, gecikmelere yol açan ve sık karşılaşılan üç durumu belirledi: Sağlık çalışanları kanama miktarını olduğundan az tahmin ediyor, gerekli ilaçlar hazır bulunmuyor ve tedaviler arada bekleme süreleri olacak şekilde art arda uygulanıyor.
Hastanedeki malzemeler tükendiğinde bazı ailelerden ilaçları dışarıdaki bir eczaneden bulmaları istendi. Başka durumlarda ise tedaviye başlanabilmesi için reçetelerin ya da evrakların doktor imzası alması gerekiyordu. Kadın kan kaybetmeye devam ederken her ek adım zaman kaybına yol açtı.
E-MOTIVE bu sorunları düzenli bir müdahale süreciyle ele alıyor. Hazırlanmış bir araba ya da çanta gerekli malzemeleri bir arada tutuyor. Örtü, ölçüme dayalı bir uyarı sağlıyor. Ardından sağlık çalışanları gereken tedavilere birlikte başlıyor, kadını muayene ediyor ve gerektiğinde daha ileri bakım için düzenleme yapıyor.
DSÖ'ye göre E-MOTIVE müdahalesinin tüm bileşenlerini ebeler uygulayabilir. Kanamayı durdurmaya yönelik girişimler veya ameliyat dahil daha ileri bakım yine de gerekebilir. Örneğin rahim içine yerleştirilen bir balon şişirilerek kanayan damarlara baskı uygulayabilir. En ağır vakalarda kadının hayatını kurtarmak için rahmin alınması gerekebilir.
Nijerya'daki hastane deneyimi desteğin oluşmasına katkı sağladı
Galadanci, Nijerya'daki 19 müdahale hastanesinden birinde çarpıcı bir değişim yaşandığını anlattı. Uygulamanın başlamasından önce, Ocak-Haziran 2022 arasında doğum sonu kanama nedeniyle 25 kadın hayatını kaybetti. Uygulamanın ardından gelen altı ayda ise hastanede bu nedenle ölüm kaydedilmedi.
Hastanedeki deneyim, çalışanlara yaklaşımın daha geniş çapta benimsenmesini desteklemek için somut bir gerekçe sundu. Bayero Üniversitesi'nde de profesör olarak görev yapan Galadanci, daha sonra Nijerya sağlık bakanını örtünün ulusal bakım standardı olarak uygulamaya konulması için ikna etti.
Kano'daki tedarikçiler artık Nijerya ve komşu ülkeler için örtü üretiyor. Ülke içinde cihazın birim fiyatının yaklaşık 0,80 ABD doları olduğu bildirildi. Tanesi 20 NT$’ın biraz üzerinde olan Tayvan ürünüyle birlikte bu rakamlar, basit bir plastik ürünün doğum bakımını daha erişilebilir kılma çabalarında neden ilgi gördüğünü ortaya koyuyor.
Örtünün satın alma bedeli, bakımın yalnızca bir bölümünü karşılıyor. Hastanelerin ayrıca ilaçlara, sıvılara, eğitimli personele, güvenilir tedarike ve acil müdahale yöntemlerine erişime ihtiyacı var. E-MOTIVE yaklaşımı, bir sorun fark edilir edilmez başlayan bir müdahalede bu unsurları bir araya getiriyor.
Nijerya'nın politika yanıtı nasıl şekillendi?
Nijerya federal hükümeti, 2024'te Ulusal Güvenli Annelik Günü kapsamında Abuja'da düzenlenen basın toplantısında kalibre edilmiş örtülerin yerel üretimine destek vereceğini duyurdu. Sağlık ve Sosyal Refah Koordinasyon Bakanı Ali Pate, cihazların sağlık çalışanlarının doğum sonu kanamayı izlemesine ve kontrol etmesine yardımcı olacağını söyledi.
Pate ayrıca preeklampsi ve eklampsiyle ilişkili tehlikeli komplikasyonların yönetiminde kullanılan magnezyum sülfatın yerel üretimine destek verileceğini açıkladı. Bu durumlar, gebelikte yüksek tansiyon ve eklampside nöbetlerle ilgilidir; kanama tedavisinden farklı bir müdahale gerektirir.
Daha kapsamlı çabanın başlıca aşamaları şöyle:
- 2021-2022: E-MOTIVE araştırması, dört Afrika ülkesindeki 80 hastanede 210 binden fazla doğumu kapsadı.
- Ocak-Haziran 2022: Nijerya'daki müdahale hastanelerinden birinde uygulama öncesinde doğum sonu kanama nedeniyle 25 ölüm kaydedildi; sonraki altı ayda ise ölüm yaşanmadı.
- 9 Mayıs 2023: DSÖ ve Birmingham Üniversitesi, araştırmada şiddetli kanamanın yüzde 60 azaldığını duyurdu.
- 2024: Pate, Ulusal Güvenli Annelik Günü etkinliklerinde kalibre edilmiş örtülerin yerel üretimine federal hükümetin destek vereceğini açıkladı.
Pate, hizmetler Nijerya'nın 36 eyaleti ve Federal Başkent Bölgesi'nde yaygınlaştırılırken anne sağlığı bakım kılavuzlarının, kadını ve bebeğini aktif doğum eylemi sırasında izlemek için kullanılan Partograf ile birlikte uygulanacağını söyledi. Ayrıca yılda yaklaşık yedi milyon gebeliği ve altı milyondan fazla doğumu hedefleyen, sağlık tesislerine finansmanın merkezi olmayan bir yapıda sağlandığı bir paketten söz etti. Örtülere ülke çapında erişimin ne zaman sağlanacağına ilişkin bir tarih verilmedi.
Ebelerin yetkileri artıyor, ancak eğitim zaman alıyor
Güney Afrikalı doğum ekipleri, araştırmanın temel bulgularının ötesinde yararlar bildirdi. Cape Town Üniversitesi'nden Profesör Sue Fawcus, üç eyaletteki 14 hastanede yürütülen çalışmayı denetledi. Daha az kan nakli yapıldığını ve personelin daha az, hasta sayısının daha fazla olduğu doğum sonrası servislere ulaşan kanama vakalarının azalmış göründüğünü gözlemledi.
Doğumhanede kanamanın daha erken fark edilmesi, kadınlar personelin daha az bulunduğu bir alana geçmeden ekiplerin tedaviye başlamasını sağladı. Böylece acil durumların ne zaman fark edildiği kadar nerede yönetildiği de değişti.
Western Cape eyaletindeki Vredenburg İl Hastanesi doğum servisinin operasyon yöneticisi Sister Thea Williams, protokolün ebelerin harekete geçme olanağını nasıl değiştirdiğini şöyle anlattı:
Ebe olarak müdahale paketini hemen uygulayabiliyoruz; ne yapılacağına doktorun karar vermesini beklememiz gerekmiyor,
Williams, eğitim için zaman bulmanın da güç olduğunu anlattı. Doktorlar ve hemşireler vardiyalar sırasında o kadar yoğundu ki bazılarının izin günlerinde hastaneye gelmesi gerekti. Fawcus ise personel devri, geçici çalışanlar ve yeni öğrenciler nedeniyle eğitimin ilk bilgilendirmeden sonra sona ermemesi, devam etmesi gerektiğine dikkat çekti.
Örtüleri tedarik etmek sıradaki pratik sınav
Güney Afrika'daki deneyim bir tedarik sorununu ortaya çıkardı. DSÖ Bülteni'nde anlatılan örtüler ithal ediliyor, tek kullanımlık olarak tasarlanıyor ve biyolojik olarak parçalanmıyordu. Hastanelerin güvenilir bir tedarik sağlaması gerekiyordu; örtü kullanılan her doğum da bertaraf edilmesi gereken plastik atık miktarını artırıyordu.
Sürdürülebilir bir tedarik çözümü aranırken Gates Vakfı örtü sağlamayı kabul etti. Nijerya'daki üretim, ürüne erişim için başka bir yol sunarken Tayvan'ın makine sektörü de daha geniş çabaya üretim katkısı sağlıyor.
Bir hastanenin yedek örtülere, ilaçlara ve personele ihtiyaç duyduğu kadar güvenilir biçimde erişmesi gerekir. Yerel üretim, tedarik noktalarını doğum servislerine yaklaştırabilir; eğitim ve önceden hazırlanmış tedavi kitleri ise cihazın hızla müdahaleye dönüşmesine yardımcı olur. Araştırma, iyileşmenin kaynağının bu unsurların birlikte uygulanması olduğunu gösteriyor.
Önemli Noktalar
- Tayvanlı makine üreticisi 鏈嶔, Afrika'da doğum sonrası kanamayla mücadele çabalarına tanesi 20 NT$’ın biraz üzerinde olan kan toplama örtüleriyle katkı sağlıyor.
- Nijerya'nın Kano kentinde 300 mililitrelik uyarı eşiği, doğum ekiplerinin hızlı bir tedavi müdahalesi başlatmasına yardımcı oluyor.
- E-MOTIVE araştırması, dört Afrika ülkesindeki 80 hastanede 210 binden fazla doğumu kapsadı.
- Ölçülen kan kaybının tedavilerin birlikte uygulandığı bir paketle birleştirilmesi, şiddetli kanamayı yüzde 60 azalttı ve kan nakli ihtiyacını düşürdü.
- Nijerya, 2024'te örtülerin yerel üretimine destek vereceğini duyurdu; Kano'daki tedarikçiler de ülke içi ve komşu pazarlar için cihaz üretiyor.
- Güvenilir tedarik, sürekli eğitim, hazır ilaçlar ve acil bakıma erişim, yaklaşımın temel unsurları olmaya devam ediyor.






