Japon Araştırmacılar RAF Proteininin Şeklini Değiştirerek Kanserin Büyüme Sinyallerini Kesiyor

9 dakikalık okuma
Japanese Researchers Disrupt Cancer Growth Signals by Changing RAF Protein Shape

Kanserin büyüme sinyalini kesmenin yeni bir yolu

Japon araştırmacılar, 2,5 milyon kimyasalın bulunduğu ticari bir kütüphaneyi tarayarak Kobe3708 adlı bir bileşik belirledi. Bu bulgu, RAS proteininin çeşitli formlarının yol açtığı kanserlerin tedavisi için olası yeni bir yol açıyor. Bileşik, RAS’a doğrudan saldırmak yerine onun sinyal ortağı RAF’a bağlanıyor ve iki proteinin bir araya gelmesini zorlaştıracak şekilde RAF’ın şeklini değiştiriyor.

İçindekiler
  1. Kanserin büyüme sinyalini kesmenin yeni bir yolu
  2. RAS neden hedef alınması bu kadar zor bir protein?
  3. Gönderici yerine alıcı proteinin şeklini değiştirmek
  4. Bilgisayarlar 2,5 milyon aday arasından nasıl seçim yaptı?
  5. Yapısal testler bağlanma noktasını belirledi
  6. 66 kanser hücre hattında yapılan testlerde ne bulundu?
  7. Dirençli melanom neden önemli?
  8. Bu çalışma RAS ilaçlarının geliştirilmesi açısından ne ifade ediyor?
  9. Sıradaki adımlar: güvenlik ve kimyasal iyileştirmeler
  10. Öne Çıkanlar

27 Ağustos 2026’da Nature Communications’ta yayımlanan çalışmada, laboratuvar ve hayvan modellerinde kanser büyümesini baskılayan deneysel bir yaklaşım anlatılıyor. Araştırmacılar ayrıca RK440 ve RK447 adlı, Kobe3708 ile ilişkili iki bileşik geliştirdi. KRAS, NRAS ve HRAS mutasyonları taşıyan kanserlere ve mevcut BRAF inhibitörlerine direnç kazanmış melanomaya karşı da etki gözlemlediklerini bildirdi.

İş birliğine, o sırada Kobe Üniversitesi Tıp Enstitüsü’nde görev yapan Profesör Fumi Shima liderlik etti. Çalışmaya Kobe Üniversitesi’nin diğer bölümlerinden araştırmacıların yanı sıra RIKEN ve Japonya Sinkrotron Işınım Araştırma Enstitüsü’nden bilim insanları da katıldı. Kobe Üniversitesi’nin araştırma duyurusunda bu strateji, RAF’ın yapısını değiştirerek RAS’tan aldığı mesajı kesmek şeklinde tanımlanıyor.

Bulgular klinik öncesi aşamada; yani insanlarda tedavi denemelerine geçilmeden önce yapılan deneylere dayanıyor. Hastalar açısından bu gelişme, ilaç araştırmalarında yeni bir yön anlamına geliyor. Ekip, bileşiklerin kimyasal yapısını geliştirmeyi ve ayrıntılı güvenlik ile etkililik testleri yapmayı planlıyor; insanlarda klinik deneylerin ne zaman başlayacağına ilişkin bir tarih verilmedi.

RAS neden hedef alınması bu kadar zor bir protein?

RAS proteinleri, hücrelerin ne zaman büyüyüp hayatta kalacağına karar vermesine yardımcı olan moleküler anahtarlar gibi çalışıyor. GTP adlı bir molekülü taşıdıklarında aktif, GDP taşıdıklarında ise inaktif duruma geçiyorlar. Bazı mutasyonlar, yavaşlaması veya durması gereken büyüme sinyallerinin akmaya devam etmesine yol açıyor.

Çalışmada, RAS mutasyonlarının insan kanserlerinin yaklaşık yüzde 25’inde görüldüğü belirtiliyor. Bu oran pankreas kanserlerinde yaklaşık yüzde 90, kolorektal kanserlerde ise yüzde 45. Başka bir deyişle, tüm kanser türleri genelinde yaklaşık her dört kanserden biri RAS mutasyonu taşırken, pankreas kanserlerinde bu oran onda dokuza ulaşıyor.

Reklam

KRAS, NRAS ve HRAS, RAS ailesinin üyeleri. Farklı mutasyonlar bu proteinleri farklı biçimlerde değiştirdiğinden, belirli bir mutasyona göre tasarlanan bir ilaç pek çok başka kanserde etkili olmayabiliyor. Bu nedenle araştırmacılar, farklı RAS türlerinin ortak olarak bağımlı olduğu sinyal iletim sürecindeki bir noktayı hedefledi.

RAF, böyle bir bağlantı noktası sunuyor. Aktif RAS, RAF’ın RAS bağlanma bölgesi (RBD) adı verilen bir kısmına bağlanıyor ve hücre içinde büyüme talimatlarını taşıyan protein zincirinin etkinleşmesine yardımcı oluyor. Bu bağlantının kesilmesi, farklı RAS varyantlarında zincirin işleyişini durdurabilir.

Gönderici yerine alıcı proteinin şeklini değiştirmek

Kobe3708, RAF ailesinin bir üyesi olan CRAF’taki belirli bir yapı taşına bağlanıyor. Bu yapı taşı, Cys95 olarak bilinen ve proteinin 95. konumunda bulunan bir sistein aminoasidi. Bileşik burada, atomların elektron paylaştığı kimyasal bir bağ olan kovalent bağ oluşturuyor.

Cys95, RAS’ın normalde bağlandığı yüzeyden uzakta bulunuyor. Kobe3708’in bu ayrı noktaya bağlanması RAF’ın yapısını değiştiriyor ve yapısal bozulma RAS’ın temas ettiği bölgeye kadar ulaşıyor. Böylece değişmiş protein, büyüme sinyalini daha zor alır hâle geliyor.

Bilim insanları bunu allosterik etki olarak adlandırıyor: Bir molekül proteinin bir noktasına bağlanıyor, ancak başka bir noktada gerçekleşenleri değiştiriyor. Bunu, bir bağlantı parçasının bir bölümünü bükerek fişin artık yuvaya düzgün oturmamasına benzetebiliriz. Bileşik, bağlantıyı doğrudan kapatmak yerine alıcı yapıyı değiştiriyor.

Nature Communications makalesinde ekibin bu yaklaşımı neden tercih ettiği açıklanıyor. RAF’ın RAS’la doğrudan temas ettiği yüzey görece düz olduğundan, buraya bağlanıp etkileşimi engelleyebilecek küçük bir kimyasal bulmak zor. Ayrı bir bağlanma noktası ise aynı bağlantıya müdahale etmenin başka bir yolunu sunuyor.

Bilgisayarlar 2,5 milyon aday arasından nasıl seçim yaptı?

Araştırmacılar kimyasal kütüphaneyi taramak için aktif öğrenme yöntemini kullandı. Bu yöntemde bir bilgisayar sistemi kimyasal yapıları, özellikleri ve mevcut deney sonuçlarını öğreniyor, ardından ileri inceleme için umut vadeden adayların seçilmesine yardımcı oluyor.

Bu tarama, her bileşiği bir bilgisayar modelinde proteindeki bilinen bir boşluğa oturtmaya çalışmaktan farklıydı. Makaleye göre taramada ne RAS’ın ne de RAF’ın yapısal bilgileri kullanıldı. Ekip ayrıca daha önce geliştirdiği RAS inhibitörlerine benzeyen sanal adayları da elemiş, farklı yapılara sahip kimyasalları aramıştı.

Reklam

Ardından laboratuvar deneylerinde seçilen bileşiklerin RAS ile RAF arasındaki bağlantıyı kesip kesmediği test edildi. Kobe3708, aktif bir HRAS mutasyonuna bağımlı olacak şekilde tasarlanmış hücrelerin büyümesini azaltırken, bağımsız olarak etkin olan kısaltılmış bir RAF formunun yönlendirdiği hücreler daha az etkilendi. Bu kısaltılmış RAF’ta RAS bağlanma bölgesi bulunmuyordu.

Ayrı bir bağlanma deneyinde Kobe3708, G12V mutasyonu taşıyan HRAS ile CRAF bağlanma bölgesi arasındaki etkileşimi azalttı. Bu etki için IC50 değeri 7,62 mikromolar olarak ölçüldü. IC50, ölçülen bir etkinliği yarıya düşürmek için gereken konsantrasyondur. Burada ölçülen, deney düzeneğinde proteinlerin birbirine bağlanmasıydı.

Yapısal testler bağlanma noktasını belirledi

Nükleer manyetik rezonans deneyleri, araştırmacıların Kobe3708’in hangi proteine bağlandığını belirlemesine yardımcı oldu. Bileşik eklendiğinde test edilen HRAS proteininin sinyalleri çok az değişirken CRAF bağlanma bölgesinin sinyalleri değişti; bu da dikkati RAF’a yöneltti.

X-ışını kristalografisi, bağlanmayı yapısal ayrıntılarıyla ortaya çıkarmaya yardımcı oldu. Ekip, moleküler yapıları incelemeyi sağlayan yoğun X-ışınlarının kullanıldığı Japonya’daki SPring-8 sinkrotron tesisinin BL38B1 ve BL45XU ışın hatlarından yararlandı.

Bilim insanları başlangıçta sıradan CRAF bağlanma bölgesinin Kobe3708 ile birleşiminden uygun kristaller elde edemedi. Bunun yerine CRAF ve BRAF özelliklerini birleştiren, benzer bağlanma davranışını koruyan ve kristalleştirilmesi daha kolay olan, mühendislikle tasarlanmış bir bağlanma bölgesi kullandılar. Bu yapıda Kobe3708 ile Cys95 arasındaki kimyasal bağ görüldü.

Sonraki deneylerde bu bölgenin önemi test edildi. Araştırmacılar Cys95’i farklı bir aminoasitle değiştirdiğinde bileşik, testlerde bağlanma ve RAS’ın bağlanmasını kesme özelliğini yitirdi. Arşivlenmiş makalenin tam metninde, Kobe3708’in KRAS G12V taşıyan kanser hücrelerinde hücrelerin kendi CRAF proteinine bağlandığını ve RAS ile RAF arasındaki etkileşimi bozduğunu gösteren deneyler de anlatılıyor.

66 kanser hücre hattında yapılan testlerde ne bulundu?

Kobe3708, RAS mutasyonu taşıyan 21 ve yabanıl tip RAS taşıyan 45 hücre hattı da dâhil olmak üzere 66 kanser hücre hattında test edildi. Yabanıl tip, genin incelenen mutasyonları taşımadığı anlamına geliyor. Ancak yabanıl tip RAS taşıyan bir kanser de aşırı RAS sinyallemesine bağımlı olabilir.

Düşük serum konsantrasyonunda büyümenin baskılanmasına ilişkin bildirilen IC50 değerleri, RAS mutasyonu taşıyan grupta 2,14 mikromolar, yabanıl tip RAS taşıyan grupta ise 3,70 mikromolardı. Serum, kültürde hücrelerin davranışını etkileyen büyüme faktörleri ve başka maddeler içeriyor.

Reklam

Dolayısıyla bu koşullarda büyümeyi yarıya indiren konsantrasyon, RAS mutasyonu taşıyan grupta yaklaşık yüzde 42 daha düşüktü. Normal serum konsantrasyonlarında karşılık gelen değerler sırasıyla 4,66 ve 6,04 mikromolardı. Sonuçlar, mutasyon taşıyan grubun bileşiğe daha duyarlı olduğunu ve kültür koşullarının değişmesiyle yanıtın da değiştiğini gösteriyor.

Ekip, büyüme sinyal zincirinde daha ileride bulunan proteinleri de ölçtü. Kobe3708, aktif RAS mutasyonları taşıyan test hücrelerinde MEK, ERK ve RSK’nın etkinleşmesini azalttı. Bu proteinler mesajları hücre içinde ilettiğinden, etkinliklerinin ölçülmesi büyüme üzerindeki etkileri RAS ve RAF yolunun kesilmesiyle ilişkilendirmeye yardımcı oldu.

Çalışmada, hayvan deneylerini de içeren klinik öncesi modellerde tümör büyümesinin baskılandığı ve yabanıl tip RAS’ın yol açtığı bazı kanserlere karşı etki gözlendiği bildiriliyor. Kobe3708’den geliştirilen RK440 ve RK447 ise araştırmayı ilk kimyasal prototipin ötesine taşıdı.

Dirençli melanom neden önemli?

Araştırmacılar bu yaklaşımı, BRAF inhibitörlerine direnç kazanmış BRAF V600E mutasyonu taşıyan melanomaya karşı da test etti. Edinilmiş direnç, bir kanserin tedaviden sonra ilaca daha az yanıt vermeye başlaması ve büyümesini yeniden sürdürmesi anlamına geliyor.

BRAF, RAF protein ailesinin bir üyesi. Anormal BRAF’ı hedefleyen ilaçlar büyüme sinyalini kesebiliyor, ancak dirençli kanser hücreleri RAS’ı içeren yollar üzerinden etkinliği yeniden sağlayabiliyor. Çalışmada, RAS ile RAF arasındaki etkileşimin yeniden kurulmasının aşağı akıştaki sinyalin tekrar başlamasına nasıl yardımcı olabileceği anlatılıyor.

Kobe3708 ve türevleri, bu yeniden etkinleşme için gereken bağlantıyı hedefliyor. Araştırmacılar, RAS sinyalinin yeniden devreye girmesini önleyerek dirençli melanom modellerinde tümör büyümesini baskıladıklarını bildirdi. Bu, RAS mutasyonlarının başlangıçta yol açtığı kanserlerin yanı sıra, başka bir kanserin tedaviden kaçmak için kullandığı bir yolu hedefleme olasılığını da gündeme getiriyor.

RIKEN’ın 28 Ağustos tarihli duyurusunda her iki alandaki etki de öne çıkarılıyor: farklı RAS mutasyonlarını taşıyan kanserler ve BRAF inhibitörlerine dirençli melanom. Duyuru, dergi makalesinden bir gün sonra yayımlandı.

Bu çalışma RAS ilaçlarının geliştirilmesi açısından ne ifade ediyor?

Çalışma, bu stratejiyi belirli RAS mutasyonlarını doğrudan hedefleyen ilaçların geliştirilmesiyle birlikte ele alıyor. Makalede, ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nin (FDA) sırasıyla 2021 ve 2022’de, bölgesel olarak ilerlemiş veya metastatik KRAS G12C mutasyonlu küçük hücreli dışı akciğer kanseri olan yetişkinler için onayladığı sotorasib ve adagrasibden söz ediliyor.

Makaleye göre KRAS G12C, RAS mutasyonu taşıyan kanserlerin yaklaşık yüzde 10’unu oluşturuyor. Pankreas ve kolorektal kanserlerde G12D, G12V ve G13D dâhil başka varyantlara da sık rastlanıyor. Araştırmacılar, başka mutasyonlara ve daha geniş KRAS protein gruplarına yönelik ilaçlar üzerinde de çalışıyor.

Reklam

Tarihler, belirli bir mutasyonu hedefleyen ilaçlardan bu deneysel stratejiye uzanan gelişimi gösteriyor:

  • 2021: FDA, belirtilen KRAS G12C mutasyonlu akciğer kanseri hasta grubu için sotorasibi onayladı.
  • 2022: FDA, ileri evre akciğer kanserinin bu moleküler alt türü için adagrasibi onayladı.
  • 27 Ağustos 2026: Nature Communications, Kobe3708 ve türevlerini anlatan çalışmayı yayımladı.
  • 28 Ağustos 2026: RIKEN, RAF’ın şeklini değiştirme yaklaşımına ilişkin duyurusunu yaptı.

Yeni bileşikler, farklı RAS sinyallerinin ortak kullandığı bir alıcı proteini hedefleyerek geniş kapsamlı etki sağlamayı amaçlıyor. Bu yaklaşım, kimyasalı RAS’ın değiştirilmiş tek bir biçimine göre tasarlamaktan farklı. Araştırmacıların bu nedenle farklı RAS mutasyonlarını ve yabanıl tip RAS taşıyan kanserleri test etmesi de bu farkı açıklıyor.

Sıradaki adımlar: güvenlik ve kimyasal iyileştirmeler

Araştırmacılar, sık test edilen 50 hedefi içeren ilk aşama bir güvenlik taraması yaptı. Kobe3708, hedeflerin çoğunda yüzde 20’yi aşmayan düzeyde inhibisyon oluştururken, 5-HT2B adlı bir serotonin reseptöründe bir mikromolar konsantrasyonda yüzde 49 inhibisyon gözlendi. Bu reseptöre ilişkin sonuç, daha ileri güvenlik testlerinde incelenmesi gereken belirli bir etkileşime işaret ediyor.

Makalede, çok daha yüksek deneysel konsantrasyonlarda CRAF’a ek bağlanma görüldüğü de anlatılıyor. 50 mikromolarda proteinin analitik bir jeldeki hareketinde gözlenen değişiklikler, Cys95 dışındaki sistein bölgelerine de bağlanmayı düşündürdü. Bileşiklerin hangi proteinleri ve bölgeleri etkilediğini anlamak, kimyasal yapılarının iyileştirilmesinin bir parçası olacak.

Kobe Üniversitesi, ekibin bileşikleri geliştirmeyi ve güvenlik ile etkililiği daha ayrıntılı incelemeyi planladığını belirtiyor. Temel hedef, kanser sinyallemesinde gözlenen kesintiyi; tümörlere etkili konsantrasyonlarda ulaşan, sağlıklı dokular üzerindeki etkileri ise kabul edilebilir sınırlar içinde kalan bir ilaca dönüştürmek.

Çalışmanın temel bulgusu, zor bir protein bağlantısına müdahale etmenin yeni bir yolu: temas yüzeyinden uzaktaki bir noktaya bağlanmak, RAF’ın şeklini değiştirmek ve RAS’tan gelen mesajı kesmek. Kobe3708, RK440 ve RK447 bu çalışmalar için deneysel başlangıç noktaları sunuyor.

Öne Çıkanlar

  • Araştırmacılar, bilgisayar destekli bir taramayla 2,5 milyon bileşik arasından Kobe3708’i belirledi.
  • Bileşik, CRAF’ta Cys95’e bağlanarak proteinin şeklini değiştiriyor ve RAS ile bağlantısını bozuyor.
  • Kobe3708 ve türevleri RK440 ile RK447, çeşitli RAS mutasyonlarını içeren klinik öncesi modellerde etkili oldu.
  • Çalışmada, BRAF inhibitörlerine dirençli melanom modellerinde de tümör büyümesinin baskılandığı bildirildi.
  • Araştırma 27 Ağustos 2026’da Nature Communications’ta yayımlandı. Kimyasal yapının geliştirilmesi ve güvenlik testlerinin sürdürülmesi planlanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir