200 milyon ABD doları tutarındaki anlaşma, sonraki kararları Timor-Leste’ye bırakıyor
Başbakan Xanana Gusmão, 10 Kasım 2026’da Parlamentoya yaptığı açıklamada, Timor-Leste’nin Woodside Energy’nin yüzde 33,44’lük payını 200 milyon ABD dolarına kadar bir bedelle devralma sürecinde olduğunu ve Greater Sunrise sahasında üretimin 2034’te başlamasını hedeflediğini söyledi. Hükümet ayrıca ülkenin güney kıyılarına uzanacak boru hattının deniz tabanındaki güzergâhını incelemek üzere 12 milyon ABD dolarlık bir araştırma başlatıyor.
İçindekiler
- 200 milyon ABD doları tutarındaki anlaşma, sonraki kararları Timor-Leste’ye bırakıyor
- Hükümete göre Woodside neden satışa razı oldu?
- Satın alma bedelinin büyük bölümü projenin geliştirilmesine bağlı
- Tam mülkiyet, büyük finansman ihtiyacını ortadan kaldırmıyor
- 12 milyon ABD dolarlık araştırma boru hattı planını ilerletiyor
- Anlaşmadan ilk gaza uzanan aşamalar
- 2027 bütçesi, Sunrise’ı daha yakın vadeli projelerle ilişkilendiriyor
- Petrol gelirlerinde 2034’e kadar açık oluşabilir
- Bölgedeki olası ortaklar dikkat çekiyor
- Öne Çıkanlar
Osaka Gas’ın yüzde 10’luk payının ayrı bir işlemle devralınmasının tamamlanması hâlinde, ulusal petrol şirketi Timor GAP’ın sahadaki payı yüzde 100’e çıkacak. Timor GAP hâlihazırda yüzde 56,56 paya sahip. Her iki işlem de bazı koşullara bağlı; Woodside, kendi satışının 2027’nin ilk yarısında tamamlanmasını hedefliyor.
Gusmão, satın almayı 2027 Genel Devlet Bütçesi taslağına ilişkin Parlamento görüşmelerinin ikinci gününde gündeme getirdi. Anlaşmayı, Greater Sunrise gazını Avustralya’nın Darwin kentine değil Timor-Leste’ye getirmek, böylece ülkede istihdam ve sanayi faaliyetleri yaratmak için yaklaşık yedi yıl süren müzakerelerin sonucu olarak nitelendirdi.
Başlıkta yer alan fiyatın tamamı hemen ödenmeyecek. Woodside’ın satış duyurusunda, kapanışta 13,71 milyon ABD doları, nihai yatırım kararının ardından 11,29 milyon ABD doları ve sıvılaştırılmış doğal gazın (LNG) ilk ticari yükünün sevk edilmesinden sonra 175 milyon ABD doları ödenmesi öngörülüyor. LNG, gemilerle yurt dışına taşınabilmesi için sıvı hâle getirilen doğal gazdır.
Timor-Leste, yaklaşık beş trilyon fit küp gaz barındıran bir kaynak üzerinde daha fazla yetki kazanıyor. Ancak ülkede şu anda üretim yapan bir petrol sahası bulunmazken finansman sağlama, işletme uzmanlığı edinme ve altyapı kurma sorumluluğunu da üstleniyor.
Hükümete göre Woodside neden satışa razı oldu?
Gusmão, Timor-Leste’nin eylülden önce Woodside’a, projenin geleceğine ilişkin uzlaşma sağlanmadan Greater Sunrise anlaşmasını yenilemeyeceğini bildirerek müzakere konumunu güçlendirdiğini söyledi. Bu tutumun görüşmeleri hızlandırdığını ve satışın gerçekleşmesine katkıda bulunduğunu belirtti.
Başbakan, Avustralya’yla uzlaşma sürecinde sunulan teknik çalışmalardan da söz etti. Gusmão’ya göre Uzlaşma Komisyonu taraflardan mali kapasitelerini göstermelerini istedi; Timor-Leste’nin değerlendirmeleri ise önerdiği geliştirme güzergâhının dikkate alınmasını sağladı.
Gusmão, Woodside’ın bu süreçte sunduğu teknik belgeleri sorguladı:
“Woodside’ın raporunu incelediğimizde Greater Sunrise’a ilişkin hiçbir çalışma olmadığını gördük,” dedi.
Petrol ve Maden Kaynakları Bakanı Francisco da Costa Monteiro ise satış kararına ticari bir açıklama getirdi. Woodside’ın şirket içi bir değerlendirmede Timor-Leste’nin geliştirme takviminin diğer projelere yönelik öncelikleriyle uyuşmadığını görmesinin ardından satış kararı aldığını söyledi.
Woodside Üst Yöneticisi Liz Westcott, Greater Sunrise’ın Timor-Leste ve bölge için sağlayabileceği potansiyel faydaların farkında olduklarını söyledi. Satışı, şirket kaynaklarını başka alanlara yöneltmenin bir yolu olarak nitelendirdi:
Sunrise yüksek kaliteli bir kaynak olmayı sürdürse de bu işlem Woodside’ın portföyünü daha da sadeleştiriyor ve sermaye ile yönetimin odağını hissedarlara en yüksek değeri sunan fırsatlara yöneltmemizi sağlıyor.
Westcott, ağustosta yeni bir Üretim Paylaşım Sözleşmesi ve mali çerçevenin temel ilkeleri üzerinde uzlaşmaya varılmasının da satış için uygun bir zamanlama yarattığını belirtti. Açıklaması, işlemi proje kurallarındaki ilerlemeyle ilişkilendirirken Gusmão’nun anlatımı Timor-Leste’nin tercih ettiği yönü güvence altına almak için uyguladığı baskıyı vurguluyor.
Satın alma bedelinin büyük bölümü projenin geliştirilmesine bağlı
Timor GAP ile Woodside, Woodside’ın payının satışına ilişkin anlaşmanın ardından 27 Ekim 2026’da satış sözleşmesini imzaladı. Sözleşme, Woodside’ın NT/RL2, NT/RL4, JPDA PSC 03-19 ve JPDA PSC 03-20 ruhsatlarındaki paylarını kapsıyor; bu paylar birlikte şirketin yüzde 33,44’lük ortaklık payını oluşturuyor.
Ortaklık payı, bir petrol ve gaz girişimindeki mülkiyet hissesidir; üretimden pay alma hakkının yanı sıra maliyetlere katkıda bulunma yükümlülüğü getirir. İşlem tamamlandığında Woodside bu paya sahip olmayacak.
Üç ödeme şu şekilde yapılacak:
- İşlem tamamlandığında, gerekli düzeltmelere tabi olmak üzere 13,71 milyon ABD doları ödenecek.
- Kaynakların LNG üretimi için geliştirilmesine yönelik olumlu bir nihai yatırım kararının ardından 11,29 milyon ABD doları ödenecek.
- Satışa yönelik ilk LNG yüklemesinin başlamasından sonraki 365 gün içinde 175 milyon ABD doları ödenecek.
Son yükleme için yapılacak ödeme, azami 200 milyon ABD dolarlık bedelin yüzde 87,5’ini oluşturuyor. Geliştirme sürecine bağlı iki ödeme birlikte toplam bedelin yaklaşık yüzde 93,1’ine karşılık geliyor. Nihai yatırım kararı, inşaatı finanse etme ve projeyi hayata geçirme yönündeki resmî taahhüttür.
Monteiro, resmî işlemler tamamlanırken ödemenin 2027’nin mart veya nisan ayında yapılacağını öngördü. Woodside’ın sözleşmesindeki takvime göre kapanışta yalnızca ilk taksit ödenecek; kalan tutar sonraki aşamalara bağlı. Anlaşma, kapanışa kadar yapılan finansman katkıları ve işletme sermayesi için düzeltmelerle birlikte 1 Kasım 2026’dan itibaren ekonomik geçerlilik kazanıyor.
Tam mülkiyet, büyük finansman ihtiyacını ortadan kaldırmıyor
Timor GAP’ın mevcut yüzde 56,56’lık payı, Osaka Gas’ın yüzde 10’luk payı ve Woodside’ın yüzde 33,44’lük payı toplamda yüzde 100’e ulaşıyor. Bu nedenle 2 Eylül 2026’da duyurulan Osaka Gas payının devrine ilişkin anlaşma, hükümetin tam mülkiyet planı açısından temel önem taşıyor.
Timor GAP Başkanı ve Üst Yöneticisi Rui Soares, satın almaların şirketin geliştirme sürecini hızlandırma ve güney kıyılarında bir sanayi ve enerji merkezi kurma kapasitesini güçlendireceğini söyledi. Tam mülkiyetin önemli bir sorumluluk getirdiğini de kabul etti.
Greater Sunrise’ın işletmeciliğini Woodside’ın üstlenmesi bekleniyordu. Şirketin çekilmesiyle, büyük bir gaz projesini işletme deneyimi bulunmayan Timor GAP’ın karmaşık bir açık deniz projesini hayata geçirmek için teknik kapasite ve ticari düzenlemeler oluşturması gerekiyor. Yeni bir finansman veya işletme ortağı açıklanmadı.
Satın alma bedeli, yapılması gereken harcamaların yalnızca bir bölümünü oluşturuyor. Sahaları geliştirmek, boru hatları döşemek, işleme tesisleri kurmak ve bunları ihracat altyapısına bağlamak için ayrıca finansman gerekiyor. Woodside’ın satın alma bedelinin büyük bölümünü ertelemek, satışın tamamlanması için gereken parayı azaltıyor; inşaat finansmanı ise çok daha büyük bir yük olmaya devam ediyor.
Geçmişteki satış fiyatları da anlaşmayı değerlendirmek için bir ölçüt sunuyor. Shell ile ConocoPhillips’in 2018 ve 2019’da sattığı paylara ödenen fiyatlar yüzde 33,44’lük hisseye uygulandığında, karşılaştırmalı değer yaklaşık 378 milyon ila 391 milyon ABD doları oluyor. Woodside’ın azami 200 milyon ABD dolarlık satış bedeli bu tutarın altında ve bedelin büyük bölümü Greater Sunrise’ın üretime geçmesine bağlı.
12 milyon ABD dolarlık araştırma boru hattı planını ilerletiyor
Petrol ve Maden Kaynakları Bakanlığı, Yüksek Çözünürlüklü Jeofizik Araştırma Programı’nı 10 Kasım’da başlattı; saha çalışmalarının aynı ay içinde başlaması planlanıyor. Dört ay sürmesi beklenen 12 milyon ABD dolarlık araştırmayı Fugro Singapore Marine yürütecek.
Araştırma, Greater Sunrise, Bayu-Undan ve Chuditch’ten Natarbora’ya uzanan önerilen boru hattı güzergâhlarını kapsıyor. Jeofizik araştırmalar, deniz tabanını ve altındaki koşulları haritalandırarak mühendislerin ayrıntılı tasarım ve inşaat öncesinde güzergâhı ve olası tehlikeleri belirlemesine yardımcı oluyor.
Ardından daha kapsamlı jeoteknik incelemeler yapılması planlanıyor. Bu çalışmalarda, boru hattını taşıyacak zeminin anlaşılması için deniz tabanından örnekler alınıp inceleniyor. Söz konusu araştırmaların sözleşmeleri 24 Eylül’de imzalandı; devam çalışmaları bakanlığın 2027 bütçe teklifine de eklendi.
Fugro’nun bölge direktörü Safri Drahman, çalışmalarda 3 bin metreden daha derin sularda deniz tabanında sondaj teknolojisinin kullanılacağını söyledi. Saha verilerinin toplanmasına yönelik geniş kapsamlı programın 2027’ye sarkarak yaklaşık bir yıl sürmesi bekleniyor.
Monteiro, önceki fizibilite çalışmalarının projenin teknik açıdan uygulanabilir olduğunu gösterdiğini söyledi. Yeni araştırmalar, 30 yıl veya daha uzun süre çalışması beklenen altyapının güzergâhı boyunca ayrıntılı koşulları belirlemeyi amaçlıyor.
Anlaşmadan ilk gaza uzanan aşamalar
Gusmão’nun 2034 işletmeye alma hedefi, Woodside ile Timor-Leste’nin Timor-Leste’de LNG üretimi için bir proje taslağını ilerletmek üzere Kasım 2025’te iş birliği anlaşması imzalarken ele aldığı 2032-2035 aralığı içinde yer alıyor. Önceki hedef aralığı, geliştirme tercihleri ve yatırım kararlarına bağlıydı.
Hukuki çerçevenin onay süreci de ilerliyor. Çerçevelere ilişkin teknik anlaşma; Petrol Madenciliği Yasası’nı, Üretim Paylaşım Sözleşmesi’ni ve mali rejimi kapsıyor. Bu belgeler projenin işletme kurallarını, üretimin paylaşımına ilişkin sözleşmeyi ve vergi düzenlemelerini belirliyor.
Cumhurbaşkanı José Ramos-Horta, ilk anlaşmaların birkaç ay içinde imzalanabileceğini ve ilk imzanın 2027’nin başlarında atılmasının beklendiğini söyledi. Woodside’ın çekilmesinin ardından Avustralya ile Timor-Leste, kaynağın yönetimini belirleyecek çerçeve üzerindeki çalışmalarını sürdürüyor.
- Kasım 2025: Woodside ile Timor-Leste, Timor-Leste’de LNG üretimine yönelik bir proje taslağını ilerletme konusunda anlaştı.
- 2 Eylül 2026: Timor GAP, Osaka Gas’ın yüzde 10’luk payını devralmak üzere anlaşmaya vardığını duyurdu.
- 24 Eylül 2026: Boru hattı güzergâhına ilişkin ek araştırmalar için sözleşmeler imzalandı.
- 27 Ekim 2026: Timor GAP ile Woodside, Woodside’ın yüzde 33,44’lük payına ilişkin anlaşmayı imzaladı.
- Kasım 2026: Jeofizik saha çalışmalarının başlaması planlanıyor.
- 2027’nin ilk yarısı: Gerekli onayların alınmasına bağlı olarak Woodside satışın tamamlanmasını hedefliyor.
- 2034: Hükümet, Greater Sunrise’da üretimin başlamasını hedefliyor.
2027 bütçesi, Sunrise’ı daha yakın vadeli projelerle ilişkilendiriyor
Timor-Leste’nin petrol ve gaz harcama planları Greater Sunrise’la sınırlı değil. Önerilen 2027 bütçesinde yeni petrol ve maden politikalarına 244,8 milyon ABD doları ayrılıyor. Bu kaleme Timor GAP’a destek ile Kuda Tasi, Jahal ve Greater Sunrise’ın geliştirilmesi de dâhil.
Bakanlığın bütçe planlamasında ayrıca yüzde 64,3 artış olarak sunulan 345,6 milyon ABD dolarlık ek talep yer alıyor. Bu talebin 222 milyon ABD doları Timor GAP projelerine ayrılıyor: Kuda Tasi ve Jahal için 190 milyon, Chuditch-2 değerlendirme çalışmaları için 25 milyon, Greater Sunrise’da ön mühendislik ve geliştirme çalışmaları için 7 milyon ABD doları.
Değerlendirme, bir keşfin büyüklüğünü ve geliştirme potansiyelini belirlemek için daha ayrıntılı incelenmesi anlamına geliyor. Ön mühendislik ise inşaat için gerekli ayrıntılı mühendislik çalışmalarından önce ana tasarım seçeneklerini belirliyor.
Natarbora’daki gaz altyapısının toplam sözleşme bedeli 118,75 milyon ABD doları olarak belirtiliyor; bu tutarın 95,78 milyon doları 2027 ve 2028’de ödenecek. Bu harcama, açık deniz projelerini güney kıyılarındaki tesislere bağlıyor.
Gusmão, Kuda Tasi ve Jahal’daki inşaatın 2027’de başlaması, üretimin ise 2028’de devreye girmesi gerektiğini söyledi. İlk gelirlerin sınırlı olabileceği uyarısında bulunan Gusmão, gelirin bir bölümünün araştırma ve hazırlık masrafları dâhil önceki yatırımların karşılanmasına ayrılacağını belirtti. Üretim satış geliri getiriyor; ancak bu paranın bir bölümü sahaları işletmeye açmak için gereken harcamaları karşılamaya gidiyor.
Petrol gelirlerinde 2034’e kadar açık oluşabilir
Bayu-Undan’da üretim Haziran 2025’te durdu ve şu anda faaliyette olan başka bir petrol sahası bulunmuyor. Bu nedenle Kuda Tasi ve Jahal’ın, Greater Sunrise’ın planlanan başlangıcından yıllar önce gelir sağlaması hedefleniyor.
Uluslararası Para Fonu, mevcut politikalar sürer ve ek reformlar yapılmazsa Timor-Leste’nin Petrol Fonu’nun 2030’ların sonlarında tükenebileceği uyarısında bulundu. Fon, petrol gelirlerinden biriken tasarrufları barındırıyor ve kamu harcamalarını destekliyor.
Üretimin 2034’te başlaması, Greater Sunrise’ın devreye girmesini ülkenin tasarrufları üzerinde baskı oluşmasının beklendiği döneme yaklaştırıyor. Hükümet, yeni gaz ihracatının başlayacağı yıllara kadar kamu hizmetlerini ve diğer yatırımları finanse etmeyi sürdürürken sahaların geliştirilmesi için de kaynak bulmak zorunda.
Güney kıyılarında kalkınma vizyonuyla bağlantılı önemli harcamalar zaten yapıldı. Gazın kıyıya ulaşacağı beklentisiyle bir otoyol ve uluslararası havalimanı için yaklaşık 670 milyon ABD doları harcandı. 2017’de açılan otoyol yıpranırken havalimanı neredeyse hiç kullanılmıyor.
Gusmão, faydaların petrol gelirlerinin ötesine geçmesi gerektiğini söyledi. Sanayiyi yönetmeleri için genç Timorluların ve yerel uzmanların eğitilmesi çağrısında bulunan Gusmão; istihdam, hizmet sözleşmeleri ve çevredeki toplulukların ürettiği mallara pazar bulunmasının da önemini vurguladı. Bu fırsatların doğması, projeler ilerlerken işe alımların ve tedariklerin nasıl yapılacağına bağlı.
Bölgedeki olası ortaklar dikkat çekiyor
EnergyQuest Başkanı Rick Wilkinson, Çinli şirketlerin Greater Sunrise’a hem gaz kaynağı hem de büyük bir yatırımın sağlayacağı nüfuz nedeniyle ilgi gösterebileceğini söyledi. Bu şirketlerin sektördeki mevcut rolüne kanıt olarak Sinopec ve CNOOC’nin Queensland’deki üç LNG projesinden ikisinde önemli paylara sahip olmasını gösterdi.
Wilkinson, Malezya’nın PETRONAS’ını ve Endonezyalı şirketleri de olası uzmanlık veya finansman kaynakları arasında saydı. Ramos-Horta daha önce Çin finansmanına ilgi duyduğunu belirtmiş, Timor-Leste de aralarında Sinopec’in bulunduğu Çinli şirketlerle projeyi görüşmüştü.
MST Financial analisti Saul Kavonic, deneyimli bir işletmeci olmadan ilerlemenin Timor-Leste’yi olağanüstü mali risklerle karşı karşıya bırakacağı uyarısında bulundu. Wilkinson’ın değerlendirmesi, projeyi hayata geçirmenin güçlüğünü kabul etmekle birlikte olası Asya ortaklıklarına daha açık bir yaklaşım sergiledi.
Avustralya Dışişleri ve Ticaret Bakanlığı, Woodside’ın satışını ticari bir karar olarak nitelendirdi ve hükümetin Greater Sunrise’ı Deniz Sınırı Antlaşması’yla uyumlu biçimde geliştirme taahhüdünün sürdüğünü bildirdi. Avustralya ile Timor-Leste, Ocak 2026’da düzenleyici ve mali çerçevede iş birliğini de içeren yeni bir ortaklık kurmuştu.
Timor-Leste’nin önündeki temel tercih, güney kıyıları planını hayata geçirmek için gereken para ve uzmanlığı daha fazla mülkiyetle nasıl bir araya getireceği. Bundan sonraki somut adımlar; satın almalara onay verilmesi, deniz tabanı araştırmalarının tamamlanması ve yatırımcıların finanse edebileceği bir geliştirme paketinin hazırlanması.
Öne Çıkanlar
- Timor GAP, Woodside’ın Greater Sunrise’daki yüzde 33,44’lük payını 200 milyon ABD dolarına kadar bir bedelle satın almak üzere anlaştı. İşlemin 2027’nin ilk yarısında tamamlanması hedefleniyor.
- Kapanışta yalnızca 13,71 milyon ABD doları ödenecek; 175 milyon ABD dolarlık ödeme ilk ticari LNG yüküne bağlı.
- Woodside ve Osaka Gas satın almalarının ikisi de tamamlanırsa Timor GAP’ın payı yüzde 56,56’dan yüzde 100’e çıkacak.
- 12 milyon ABD dolarlık deniz tabanı araştırmasında Natarbora’ya uzanan boru hattı güzergâhları incelenecek; ardından ek zemin testleri yapılacak.
- Hükümet Greater Sunrise’da üretimin 2034’te, Kuda Tasi ve Jahal’da ise 2028’de başlamasını hedefliyor.
- Timor-Leste yeni petrol gelirleri elde etmeye çalışırken finansman, işletme uzmanlığı ve geliştirme onayları temel görevler olmaya devam ediyor.






