Timor Gap, finansman tartışmaları sürerken Osaka Gas'ın Greater Sunrise'daki hissesini satın almayı kabul etti

9 dakikalık okuma
Timor Gap Agrees to Buy Osaka Gas Stake in Greater Sunrise as Financing Questions Grow

Fiyat açıklanmazken hisse oranı artıyor

Timor Gap, Osaka Gas Australia'nın Greater Sunrise'daki yüzde 10'luk payını satın almak üzere bağlayıcı bir anlaşma imzaladı. Bu işlem, Doğu Timor'un ulusal petrol şirketinin payını yüzde 56,56'dan yüzde 66,56'ya çıkaracak. 2 Eylül 2026'da duyurulan anlaşma tamamlandığında Woodside Energy'nin elinde kalan pay yüzde 33,44 olacak. Ancak işlemin tamamlanması için hükümet ve düzenleyici kurumların onayı gerekiyor.

İçindekiler
  1. Fiyat açıklanmazken hisse oranı artıyor
  2. Anlaşma neleri kapsıyor?
  3. Kaynak büyük, ancak geliştirme onayı yok
  4. Timor Gap, Timor LNG konseptinde ilerleme istiyor
  5. Finansman kaygıları satın alma bedelini aşıyor
  6. Petrol Fonu'ndan alınan önceki kredi de mali yükün parçası
  7. Çin'le önceki görüşmeler ortak arayışını gösteriyor
  8. İzlenecek kararlar ve tarihler
  9. Öne Çıkanlar

Satın alma bedeli açıklanmadı. Timor Gap Başkanı ve İcra Direktörü Rui Maria Alves Soares, anlaşmanın onay için Avustralya ve Doğu Timor hükümetlerine sunulduğunu söyledi. Doğu Timor Petrol ve Maden Kaynakları Bakanı ise 24 Eylül'de bedelin henüz kamuoyuna açıklanamayacağını belirtti ve daha büyük payın devletin finansman ihtiyacını artıracağını kabul etti.

Satın alma, Doğu Timor'a gaz getirip burada işleme hedefi doğrultusunda Timor Gap'in konumunu güçlendiriyor. Bununla birlikte, tahminen 5,13 trilyon fit küp gaz ve 225,9 milyon varil kondensat içerdiği belirtilen kaynağın geliştirilmesinin maliyetine ülkenin maruziyetini de artırıyor.

Bu ödünleşim, sivil toplum kuruluşu La'o Hamutuk'un 29 Eylül'de yaptığı şeffaflık çağrısının merkezinde yer alıyor. Kuruluş, hükümet ve Timor Gap'ten satın alma maliyetini, finansman düzenlemelerini ve kamu varlıklarına yönelik riskleri açıklamasını istiyor. Kuruluşun kaygısı, gaz gelirleri devlete ulaşmadan önce daha yüksek sahiplik payının daha büyük harcama yükümlülükleri doğurması.

Osaka Gas, odağını başka faaliyetlere kaydırırken projeden çıkıyor. Şirketin ayrılması, Greater Sunrise'ın ticari açıdan uygulanabilir olmadığını göstermediği gibi, Timor Gap'in satın alması da geliştirme projesinin kârlı getiri sağlayacağını kanıtlamıyor. Anlaşma, sahiplik yapısını değiştiriyor. Projenin finansmanını, gazın nerede işleneceğini ya da yatırım kararını henüz netleştirmiyor.

Reklam

Anlaşma neleri kapsıyor?

İşlem, Osaka Gas Australia'nın mevcut iki üretim paylaşım sözleşmesindeki (PSC 03-19 ve PSC 03-20) ve Avustralya'ya ait iki arama ruhsatındaki (NT/RL2 ve NT/RL4) paylarını kapsıyor. Bu paylar, Doğu Timor ile Avustralya arasındaki Deniz Sınırları Anlaşması kapsamında tek bir üretim paylaşım sözleşmesinin tamamlanmasını bekliyor.

Üretim paylaşım sözleşmesi, petrol şirketlerinin kaynakları hangi koşullarda geliştireceğini ve üretimi ilgili hükümetle nasıl paylaşacağını belirler. Satın alma, çeşitli mevcut hukuki belgeler kapsamında tutulan payları kapsadığı için planlanan tek sözleşme önem taşıyor. Payın satın alınmasıyla projenin sözleşme çerçevesinin tamamlanması ayrı adımlar.

İşlem tamamlandığında Timor Gap'in sahiplik oranı kesin olarak yüzde 66,56 olacak. Bir haberde Woodside'ın yüzde 33,44'lük payı korunurken Timor Gap'in oranı yüzde 66,5 olarak veriliyor. Bu iki oran toplamda yüzde 100 etmiyor; duyuruda yer alan yüzde 66,56'lık oran ise Woodside'ın yüzde 33,44'lük payıyla birlikte yüzde 100'e ulaşıyor. Satın alma, Timor Gap'in payına 10 yüzde puan ekliyor; bu, mevcut yüzde 56,56'lık payına kıyasla yaklaşık yüzde 17,7'lik artış demek.

Dolayısıyla Timor Gap girişimin yaklaşık üçte ikisine sahip olacak. Projenin işletmecisi olarak belirlenen Woodside ise önemli bir ortak olmayı sürdürecek. Daha büyük bir ortaklık payı, sahaların geliştirilmesi için gereken teknik ve ticari tercihleri kendi başına çözüme kavuşturmuyor.

Kaynak büyük, ancak geliştirme onayı yok

Greater Sunrise, 1974'te keşfedilen Sunrise ve Troubadour gaz ve kondensat sahalarından oluşuyor. Haberlere göre sahalar Darwin'in yaklaşık 450 kilometre kuzeybatısında bulunuyor. Doğu Timor'a göre konumları ise farklı tarif ediliyor: Bir haberde yaklaşık 140 kilometre güneyde, diğerinde 150 kilometre güneydoğuda oldukları belirtiliyor.

Tahmini gaz kaynağı tutarlı biçimde 5,13 trilyon fit küp olarak veriliyor. Kondensat miktarı, satın alma duyurusunda 225,9 milyon varil; başka bir haberde ise 226 milyon varil olarak belirtiliyor. Aradaki fark yuvarlamadan kaynaklanıyor. Kondensat, doğal gazla birlikte elde edilen sıvı bir hidrokarbondur ve ayrı bir satış geliri kaynağı oluşturabilir.

Bu miktarlar koşullu kaynaklar olarak tanımlanıyor. Başka bir deyişle bunlar keşfedilmiş kaynaklar, ancak ticari olarak geliştirilip geliştirilemeyecekleri hâlâ belirli koşulların karşılanmasına bağlı. Bu miktarlar üretim ya da gelecekte gelir elde edileceğinin garantisi olarak değerlendirilmemeli.

Reklam

Eylül 2026 tarihli bir haberde üretimin 2028-2030 döneminde başlamasının beklendiği belirtiliyor. Ancak bağlayıcı satın alma anlaşması hâlâ onaylara tabi ve ortaklar bir geliştirme konsepti ile nihai yatırım kararına ulaşmak için çalışmalarını sürdürüyor. Dolayısıyla belirtilen üretim dönemi, kesinleşmiş bir başlangıç tarihi değil, beklenti.

Nihai yatırım kararı, proje ortaklarının geliştirme harcamalarını resmen üstlendiği aşamadır. Greater Sunrise'da sahiplik işlemi bu karara giden yolda bir adım; kararın kendisi değil.

Timor Gap, Timor LNG konseptinde ilerleme istiyor

Timor Gap, satın almanın Timor LNG geliştirme konseptinin seçimine yönelik bekleyen çalışmaları ilerletmesi gerektiğini söylüyor. Hükümetin hedefi, gazı boru hattıyla Doğu Timor'a getirmek ve burada yeni bir sıvılaştırılmış doğal gaz tesisinde işleyerek ihraç etmek. LNG, gemiyle taşınabilmesi için sıvılaştırılan doğal gazdır.

Timor Gap'in üst yöneticisi Soares, satın almanın geriye kalan ortaklar arasındaki işbirliğini de geliştirebileceğini söyledi. Sunrise Ortak Girişimi üzerindeki beklenen etkiyi şöyle anlattı:

Bu satın almanın Sunrise Ortak Girişimi içindeki uyumu da artırmasını; ortak girişim ortaklarının, Doğu Timor halkı, Sunrise Ortak Girişimi üyeleri ve diğer tüm paydaşlar yararına Greater Sunrise kaynağının değerini ortaya çıkaracak nihai yatırım kararına doğru daha etkili biçimde birlikte çalışmasını sağlamasını bekliyoruz.

Bu açıklama Timor Gap'in beklentisini ortaya koyuyor; tüm tarafların belirli bir işleme güzergâhını kabul ettiği anlamına gelmiyor. Geliştirme konusundaki temel anlaşmazlık, Doğu Timor'da yeni bir LNG tesisi kurulması mı yoksa gazın Darwin'deki mevcut LNG merkezine gönderilmesi mi gerektiği üzerine.

Birleşik Krallık merkezli mühendislik grubu Wood'un parçası olan Wood Australia, sahalar için konsept çalışması yapmak üzere Nisan 2024'te görevlendirildi. Wood Australia, projenin işletmecisi ve kalan payın sahibi Woodside Energy'den ayrı bir şirket. Satın almaya ilişkin haberler, o tarihten bu yana nihai bir geliştirme konseptinin seçildiğini göstermiyor.

Reklam

Finansman kaygıları satın alma bedelini aşıyor

La'o Hamutuk'un açıklama talebi, Osaka Gas'a ödenecek ve henüz açıklanmayan bedelin ötesine uzanıyor. Kuruluş, satın alma parasının nereden bulunacağını, finansmanın nasıl yapılandırılacağını, gelecekte hangi yatırım yükümlülüklerinin doğacağını ve geliştirme maliyetlerinin artması durumunda riski kimin üstleneceğini öğrenmek istiyor.

Kuruluşun tahminine göre ek pay, Timor Gap'in Greater Sunrise için sermaye harcaması yükümlülüklerini yaklaşık 7,4 milyar ABD dolarından 8,7 milyar ABD dolarına çıkarabilir. Bu, 1,3 milyar ABD doları, başka bir deyişle yaklaşık yüzde 17,6 artış demek. Bu oran, Timor Gap'in sahiplik payındaki göreli yüzde 17,7'lik artışa yakın.

Bu rakamlar La'o Hamutuk'un tahminleri; açıklanmış bir proje bütçesi ya da onaylanmış finansman paketi değil. Satın alma bedelinden ayrı olan olası geliştirme harcamalarına ilişkinler. İşlem koşulları ve geliştirme maliyetlerine dair varsayımlar açıklanmadan ek mali taahhüdün toplam tutarı belirlenemiyor.

Petrol ve Maden Kaynakları Bakanı, 24 Eylül'de devletin projeye katılımının artırılmasının finansman ihtiyacını da yükselteceğini kabul etti. Açıklamada herhangi bir tutar ya da finansman kaynağı belirtilmedi.

La'o Hamutuk, Greater Sunrise'a ayrılan para ve kurumsal kapasitenin diğer kamu öncelikleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini de savunuyor. Kuruluşun sıraladığı alanlar arasında tarım, balıkçılık, yerel sanayi, gıda üretimi, yenilenebilir enerji, altyapı, eğitim, sağlık ve genç istihdamı var. Bu, kamu kaynaklarının farklı kullanım alanları arasında yapılacak tercihle ilgili bir tartışma; satın alma nedeniyle herhangi bir programın ödeneğinin kesildiğinin kanıtı değil.

Petrol Fonu'ndan alınan önceki kredi de mali yükün parçası

Yeni satın alma, Timor Gap'in 2018'de Shell ve ConocoPhillips'ten Greater Sunrise paylarını 650 milyon ABD dolarlık Petrol Fonu kredisiyle almasının ardından geliyor. La'o Hamutuk, bu borçlanmayı son işlemin mevcut yükümlülüklerden ayrı değil, onlarla birlikte incelenmesi gerektiğinin bir nedeni olarak gösteriyor.

Kuruluşa göre ilk kredi düzenlemesi kapsamında Timor Gap'in 2028'de yılda 120 milyon ABD dolarını aşan geri ödemelere başlaması gerekiyor. Bir öneri, ilk geri ödemenin 2033'e ertelenmesini ve kredinin bitiş tarihinin 2037'den 2042'ye uzatılmasını öngörüyor. Bildirilen değişiklikler birer öneri; kesinleşmiş bir düzenleme değil.

Reklam

Önerilen erteleme her iki tarihi de beş yıl ileri alacak. Ayrıca borç geri ödemeleri ile üretimin 2028-2030 döneminde başlamasına ilişkin beklenti arasındaki ilişkiyi değiştirecek. Proje gelirlerinin geri ödemeleri karşılayıp karşılayamayacağı; üretimin ne zaman başlayacağına, geliştirme maliyetlerine, satış düzenlemelerine ve finansman koşullarına bağlı olacak.

La'o Hamutuk, Timor Gap ile Woodside'ın yatırımı sıfır değerle kaydettiğini, Banco Central de Timor-Leste'nin ise yüzde 39 değer düşüklüğü kaydı yaptığını söylüyor. Bunlar farklı muhasebe uygulamalarına ilişkin bildirimler. Her kurumun neyi değerlendirdiği ve hangi varsayımları kullandığı bilinmeden bu oranlar tek bir değerleme altında birleştirilemez.

Değer düşüklüğü, bir varlığın muhasebe kayıtlarındaki değerini azaltır. Tek başına, kaynağın gelecekte hiçbir değer taşıyamayacağının kanıtı değildir. Yine de yeni kamu harcamalarının dayanağını özellikle önemli kılar: daha fazla pay satın alma kararı, geçmiş harcamalardan ve beklentilerden ayrı değerlendirilmelidir.

Çin'le önceki görüşmeler ortak arayışını gösteriyor

Sahiplik anlaşması, Doğu Timor'un başka olası geliştirme ortaklıklarını araştırmasının ardından geldi. Cumhurbaşkanı Jose Ramos-Horta, Ekim 2024'te Çinli özel sektör ve devlet kuruluşlarıyla görüşmeler yapıldığını söyledi. Bazı temsilciler Çinli bir iş heyetinin parçası olarak ülkeyi ziyaret etmişti.

Çinli enerji şirketi Sinopec hakkındaki soruya Ramos-Horta şöyle yanıt verdi:

Sinopec bizimle temasa geçti.

Sinopec bu görüşmeler hakkında yorum yapmadı. Ramos-Horta, Avustralya'yla anlaşmaya varılamaması durumunda Doğu Timor'un Çinli ya da Kuveytli ortaklara başvurabileceğini de söyledi. Bu açıklamalar olası ortaklıkları tarif ediyordu; tamamlanmış bir yatırımı ya da Greater Sunrise'da teyit edilmiş bir rolü değil.

Ekim 2024 tarihli habere göre, Bayu Undan'ın 2023'te gaz ihracatını durdurmasının ardından yeni bir petrol geliri kaynağı geliştirme baskısı artmıştı. Haberde ayrıca 2018'e dayanan, Greater Sunrise için 65 milyar ABD dolarlık gelir tahmini yer alıyordu. Bu rakam geçmişe ait bir tahmin; güncel bir değerleme ya da hükümetin kullanabileceği para miktarına ilişkin bir vaat değil.

Bu ayrım önemli, çünkü tahmini kaynak miktarı, öngörülen gelir ve kamu geliri birbirinden farklı ölçütler. Gaz satılmadan önce geliştirme için altyapı ve finansman gerekiyor. Devletin sonunda elde edeceği gelir ise maliyetlere, ticari düzenlemelere ve geçerli sözleşmelere bağlı olacak.

İzlenecek kararlar ve tarihler

Osaka Gas işlemi için sıradaki teyit edilmiş adım, gerekli hükümet ve düzenleyici kurum onaylarının alınması ve anlaşmanın tamamlanmasına ilişkin diğer koşulların karşılanması. Herhangi bir onay son tarihi ya da işlemin tamamlanacağı tarih belirtilmedi. Satın alma bedeli ve finansman düzenlemeleri de açıklanmadı.

Projenin genel takvimi birbirinden ayrı birkaç karar içeriyor: tek üretim paylaşım sözleşmesinin tamamlanması, geliştirme konseptinin seçilmesi, finansmanın ayarlanması ve nihai yatırım kararına ulaşılması. Satın alma duyurusu bu adımların tamamlandığını göstermiyor.

Reklam

Öne çıkan tarihler, yeni anlaşmanın önceki borçlanmalar, geliştirme görüşmeleri ve gelecekteki yükümlülüklerle nasıl örtüştüğünü gösteriyor:

  • 2018: Timor Gap, Shell ve ConocoPhillips'ten pay almak için Petrol Fonu'ndan 650 milyon ABD dolarlık kredi kullandı.
  • Nisan 2024: Wood Australia, Greater Sunrise için konsept çalışması yapmak üzere görevlendirildi.
  • Ekim 2024: Ramos-Horta, Çinli şirketlerle görüşmeleri ve diğer olası ortaklara başvurma ihtimalini anlattı.
  • 2 Eylül 2026: Timor Gap, Osaka Gas Australia'nın yüzde 10'luk payını satın almak için bağlayıcı anlaşma imzaladığını duyurdu.
  • 24 Eylül 2026: Petrol bakanı, bedelin henüz açıklanamayacağını ve devletin finansman ihtiyacının artacağını söyledi.
  • 29 Eylül 2026: La'o Hamutuk, işlemin açıklanması ve incelenmesi çağrısı yaptı.
  • 2028: İlk kredi düzenlemesine göre geri ödemelerin başlaması planlanıyor.
  • 2028-2030: Bir haberde üretimin başlaması için bu dönem öngörülüyor; ancak geliştirme taahhüdü kesinleşmiş değil.

La'o Hamutuk, parlamentodan ve denetim kurumlarından satın alma bedelini, finansman yapısını, gelecekteki yatırım yükümlülüklerini ve ekonomik değerlendirmeyi incelemelerini istedi. Kuruluş, hukuken açıklanabilecek belgelerin yayımlanması çağrısında da bulundu. Bu ayrıntılar paylaşılana kadar sahiplik artışı ölçülebiliyor, ancak toplam maliyeti ve kamuya sağlayacağı olası getiri belirlenemiyor.

Öne Çıkanlar

  • Timor Gap, Osaka Gas Australia'nın Greater Sunrise'daki yüzde 10'luk payını satın almak üzere, gerekli onaylara ve diğer tamamlama koşullarına tabi bir anlaşma imzaladı.
  • Timor Gap'in payı yüzde 56,56'dan yüzde 66,56'ya çıkacak; Woodside'ın payı yüzde 33,44 olarak kalacak.
  • Satın alma bedeli ve finansman düzenlemeleri açıklanmadı.
  • Greater Sunrise'ın tahmini koşullu kaynakları 5,13 trilyon fit küp gaz ve 225,9 milyon varil kondensat içeriyor.
  • Timor Gap, satın almanın Timor LNG konseptinin seçilmesine katkı sağlamasını istiyor; ancak nihai yatırım kararı henüz alınmadı.
  • La'o Hamutuk, olası sermaye harcaması yükümlülüklerinin yaklaşık 7,4 milyar ABD dolarından 8,7 milyar ABD dolarına çıkabileceğini tahmin ediyor.
  • Petrol Fonu'ndan alınan 650 milyon ABD dolarlık önceki kredinin geri ödemeleri 2028'de başlayacak; erteleme önerisi henüz kesinleşmedi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir