Yeni havalimanı ortağı ve 2027 hedefi
Uzbekistan Airports, yeni Buhara Uluslararası Havalimanı’ndaki yolcu tesislerinin inşası ve işletilmesi için Türkiye’den Limak İnşaat Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Katar’dan HBK Contracting adıyla bilinen Hamad Bin Khalid Contracting Company W.L.L.’yi seçti. Planlanan ortaklık, inşaat için ayrılabilecek en fazla üç yıl da dahil olmak üzere 23 yıl sürecek.
İçindekiler
- Yeni havalimanı ortağı ve 2027 hedefi
- Limak ve HBK ne inşa edecek?
- Pist devletin sorumluluğunda kalacak
- Ortaklık nasıl işleyecek?
- Altı teklif sahibi son aşamaya kaldı
- Proje bugüne nasıl geldi?
- Yol ve otobüs bağlantıları da planın parçası
- Yükleniciler Buhara’ya ne katıyor?
- Uluslararası seyahat için daha fazla kapasite
- Öne Çıkanlar
Proje; 48.500 metrekarelik bir terminali, 3,3 kilometre uzunluğunda planlanan bir pisti ve havalimanını Buhara’ya bağlayacak bir yolu kapsıyor. Tahmini maliyet, projenin Mayıs 2024’te tanıtıldığı sıradaki 226 milyon dolardan yaklaşık 300 milyon dolara yükseldi. Bu, 74 milyon dolar ya da yaklaşık yüzde 33’lük bir artışa karşılık geliyor.
Bir sonraki adım, kamu-özel sektör iş birliği anlaşmasının imzalanması. Kazanan teklifin mali koşulları, konsorsiyumun planladığı yatırım ve gelir paylaşımı düzenlemeleri açıklanmadı. 300 milyon dolarlık tutar, projenin genel tahmini maliyetini ifade ederken konsorsiyumun sorumlulukları yolcu tesislerine odaklanıyor.
Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, yetkililere havalimanı kompleksini Eylül 2027’ye kadar tamamlamaları talimatını verdi. Açılış için Özbekistan’ın Bağımsızlık Günü olan 1 Eylül hedef olarak belirlendi. Önerilen anlaşma, inşaat için en fazla üç yıl öngörüyor. Bu hedefe nasıl ulaşılacağını belirleyecek başlıca unsurlar nihai sözleşme ve inşaat takvimi olacak.
Limak ve HBK ne inşa edecek?
Konsorsiyum; yolcu terminali, terminalin yolcu salonu, bina önündeki alan, otopark ve ilgili altyapıdan sorumlu olacak. Yolcu salonu, yolcuların biniş kapılarına doğru ilerlediği alandır. Özel ortak, geliştirdiği tesisleri de işletecek.
Ekonomi ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan hükümetin resmî ihale duyurusu, terminali daha ayrıntılı biçimde tanımlıyor: gelen ve giden yolcular dahil saatte 1.200 uluslararası yolcu ve saatte 400 iç hat yolcusu kapasitesi. İhale sonucuna ilişkin duyurularda terminal, daha kısa biçimde saatte 1.200 yolcuya hizmet verecek bir tesis olarak tanımlanıyor.
Dolayısıyla resmî tasarım, uluslararası ve iç hat seferlerinde toplam saatte 1.600 yolcu kapasitesi öngörüyor. Saatlik kapasite, binanın yoğun bir dönemde işlem yapacak şekilde tasarlandığı kişi sayısını ifade eder. Yıllık yolcu trafiği ise havayolu tarifelerine, talebe ve bu yoğun dönemlerin ne sıklıkta yaşandığına bağlı olacak.
Özel ortağın sorumlulukları arasında terminal çevresi, özel ekipman binası ve toplu yemek hizmetleri kompleksi de bulunuyor. Bu tesisler yolcu akışını ve havalimanının işleyişini sürdürmek için gereken günlük faaliyetleri destekleyecek.
Pist devletin sorumluluğunda kalacak
Özbekistan; pisti ve uçakların yolcu alıp indirmek ve hizmet almak üzere park ettiği apron dahil olmak üzere havaalanı kompleksini inşa edip işletecek. Resmî ihale duyurusuna göre havaalanı tesisleri kamu mülkiyetinde ve denetiminde kalacak.
Planlanan pist 3,3 kilometre uzunluğunda ve her tür uçağı kabul edecek şekilde tasarlandı. Havalimanı ve ilgili altyapı için şehir dışında yaklaşık 370 hektarlık alan tahsis edildi. Konum, Buhara ilçesinin Qumsulton bölgesinde.
Daha geniş kapsamlı proje; kargo elleçleme alanlarını, bir yemek hizmetleri binasını ve dört hektarlık arazide 8.000 metreküp kapasiteli bir yakıt depolama kompleksini de içeriyor. Bu planlar, geliştirme çalışmalarını yolcu binasının ötesine taşıyarak uçak operasyonları ve yük taşımacılığı için gereken tesisleri de kapsıyor.
Ulaştırma Bakan Yardımcısı Jasurbek Choriyev, ihale duyurulmadan önce devletin yol inşaatına, havaalanı altyapısı çalışmalarına ve saha hazırlıklarına başladığını mayıs ayında söylemişti. Dolayısıyla kamu inşaatı ile terminal işletmecisinin seçimi ayrı süreçler olarak ilerledi.
Ortaklık nasıl işleyecek?
Uzbekistan Airports, projeyi 30 Ağustos 2024 tarihli cumhurbaşkanlığı kararı kapsamında Ulaştırma Bakanlığı ile Ekonomi ve Maliye Bakanlığı iş birliğinde yürütüyor. Tercih edilen model, genellikle BTO kısaltmasıyla anılan İnşa-Et-Devret-İşlet modeliyle bir kamu-özel sektör ortaklığı.
BTO modelinde özel ortak, üzerinde anlaşmaya varılan tesisleri inşa eder, sözleşme koşulları uyarınca devreder ve ardından kararlaştırılan süre boyunca işletir. Buhara’daki uygulamada yolcu tesisleri konsorsiyum tarafından, havaalanı kompleksi ise kamu ortağı tarafından inşa edilip işletilecek.
23 yıllık süre inşaat dönemini de kapsıyor. İnşaat çalışmalarının izin verilen üç yılın tamamını kullanması halinde, bu süre içinde işletme için yaklaşık 20 yıl kalacak. Kesin takvim ve ortakların yükümlülükleri imzalanacak anlaşmayla belirlenecek.
Yolcular açısından bu iş bölümü, aynı yolculuğun birbiriyle yakından bağlantılı bölümlerinden farklı kuruluşların sorumlu olacağı anlamına geliyor. Terminal işletmecisi yolcu tesislerini, devlet ortağı ise uçakların kullandığı altyapıyı yönetecek.
Altı teklif sahibi son aşamaya kaldı
Uluslararası ihale iki aşamada yürütüldü: Ön Yeterlilik Başvurusu ve ardından Teklif Çağrısı. İlk aşamada başvuranların proje için gereken deneyim ve kaynaklara sahip olup olmadığı değerlendiriliyor. İkinci aşamada ise yeterlilikleri onaylananlardan ayrıntılı teklifler isteniyor.
Uzbekistan Airports, ihale başlangıç tarihi olarak 12 Mart 2026’yı duyurdu; yeterlilik aşamasına ilişkin daha önceki açıklamasında ise başlangıç tarihi 11 Mart olarak verildi. Bakanlığın resmî duyurusunda başvurular için son tarih, Taşkent saatiyle 21 Mayıs 2026, 18.00 olarak belirlendi.
Choriyev, ilk aşamanın başlangıçta 11 Mayıs civarında tamamlanmasının beklendiğini söylemişti. Yayımlanan son başvuru tarihi ve aşamanın tamamlandığına ilişkin sonraki açıklama ise bitiş tarihini 21 Mayıs olarak gösterdi.
İlk aşamaya Avrupa, Asya, Orta Doğu ve Kuzey Amerika ülkelerinden 51 yabancı şirket ve yerel işletme ilgi gösterdi. Teknik, hukuki ve mali değerlendirmelerin ardından altı uluslararası teklif sahibi teklif sunmaya hak kazandı. Teklifleri kurumlar arası ihale komisyonu değerlendirdi ve Limak-HBK konsorsiyumunu seçti.
Proje bugüne nasıl geldi?
Buhara havalimanı planları, doğrudan müzakere önerisiyle başlayıp daha sonra rekabetçi bir ihaleye ve cumhurbaşkanına yapılan çeşitli sunumlara uzandı. Başlıca kilometre taşları, hem ortak seçimi yaklaşımındaki değişimi hem de planlanan çalışmaların kapsamını gösteriyor:
- Ocak 2024: Bakanlar Kurulu, Ark Port’un ihalesiz ve doğrudan müzakere yoluyla özel ortak olarak seçilmesine karar verdi.
- Mayıs 2024: Yeni havalimanı projesi, tahmini maliyeti 226 milyon dolar olarak Mirziyoyev’e sunuldu.
- 30 Ağustos 2024: Cumhurbaşkanlığı kararı, mevcut projeye dayanak oluşturan çerçeveyi belirledi.
- Mart 2026: Uluslararası ihale açıldı ve yeterlilik başvuruları için son tarih 21 Mayıs olarak belirlendi.
- 10 Nisan 2026: Mirziyoyev havalimanı planlarını inceledi ve tesisin uluslararası standartları eksiksiz karşılaması çağrısında bulundu.
- Eylül 2027: Cumhurbaşkanının havalimanı kompleksinin tamamlanması için koyduğu hedef tarih; açılışın Bağımsızlık Günü’nde yapılması öngörülüyor.
Daha önce ortak olması önerilen Ark Port’un tamamı, Eriell Group, Enter Engineering ve Saneg’i de içeren bir grubun parçası olan Sanoat Energetika Guruhi Enera’ya ait. Mali sıkıntılar yaşayan gruba, çalışanlarına, devlet bütçesine ve bankalara olan borçlarını ödemek için ana faaliyet alanları dışındaki varlıklarını satması talimatı verildi.
Mevcut ihale sonucu, yeterlilikleri onaylanmış birden fazla teklif sahibinin katıldığı rekabetçi sürecin ardından geldi ve ortağın doğrudan görüşmelerle seçilmesine dayalı önceki yaklaşımın yerini aldı.
Yol ve otobüs bağlantıları da planın parçası
Havalimanı ile Buhara merkezi arasında 23,8 kilometrelik, genellikle yaklaşık 24 kilometre olarak belirtilen bir bağlantı yolu planlanıyor. Proje; 2,7 kilometrelik yeni yol, iki kavşak, dokuz alt geçit ve sekiz köprü içeriyor.
Proje kapsamında 5,5 kilometre uzunluğunda bir metrobüs güzergâhı da planlanıyor. Metrobüs sistemlerinde, otobüslerin normal trafikte çalışan hizmetlere kıyasla daha hızlı ve güvenilir olması için genellikle ayrılmış yollar ya da trafik önceliği kullanılıyor.
Yolcular için terminal ile şehir arasındaki yolculuk, havalimanı deneyiminin bir parçası olacak. Yol ve planlanan otobüs koridoru, projeye uçak hareketlerinin ötesinde bir ulaşım işlevi kazandırarak Buhara dışındaki yeni alanı ziyaretçilerin ve kent sakinlerinin ulaşması gereken noktalara bağlayacak.
Yükleniciler Buhara’ya ne katıyor?
Limak, hem havalimanı inşaatı hem de işletmeciliği konusunda deneyim getiriyor. Kosova’nın Priştine ve Senegal’in Dakar kentlerine hizmet veren uluslararası havalimanlarını işletiyor, İstanbul Havalimanı’nın inşası ve işletmesinde yer aldı ve Kuveyt Uluslararası Havalimanı’nda yeni bir terminal inşa ediyor.
HBK Contracting ise Katar’da büyük inşaat projeleri gerçekleştirme deneyimine sahip. 2022 FIFA Dünya Kupası finaline ev sahipliği yapan Lusail Stadyumu’nun ana yüklenicisiydi.
Konsorsiyum, havalimanı işletmeciliği deneyimini büyük ölçekli inşaat deneyimiyle bir araya getiriyor. Buhara’daki görevi, hem inşaat aşamasını hem de ortaklık süresi boyunca yolcu tesislerinin yönetimini kapsayacak.
Uluslararası seyahat için daha fazla kapasite
Buhara’nın mevcut uluslararası havalimanı 2025’te 574.000 yolcuya hizmet verdi; trafiğin büyük bölümünü uluslararası uçuşlar oluşturdu. Uzbekistan Airports, yeni tesisin turist trafiğini karşılamayı, uluslararası bağlantıları artırmayı ve bölgenin turizm ile havacılık sektörlerini desteklemeyi amaçladığını belirtiyor.
Mirziyoyev; Malezya, Endonezya, Kuveyt, Bahreyn ve Mısır’a doğrudan uçuşlar düzenlenmesi çağrısında bulundu. Bunlar hükümetin ulaşmayı hedeflediği noktalar; proje duyurularında bu hatlar için havayolu taahhütlerine ya da başlangıç tarihlerine yer verilmedi.
Bakanlığın ihale duyurusu, havalimanını Özbekistan 2030 Stratejisi kapsamında ele alıyor ve Avrasya genelindeki tarifeli ve charter uçuşlar için kapasitenin aşamalı olarak artırılması planlarını aktarıyor. Tarifeli uçuşlar yayımlanmış sefer saatlerine göre yapılırken charter seferler belirli seyahat programları ya da gruplar için düzenleniyor.
1993’te UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınan Buhara’nın tarihî merkezi, turizme odaklanılmasının başlıca nedenlerinden biri. Daha fazla doğrudan hava bağlantısı ziyaretçilerin yolculuklarını kısaltabilir; iç hat kapasitesi ise Özbekistan içindeki seyahatlere hizmet edebilir.
Yakın vadede atılacak adım ortaklık anlaşmasının imzalanması. İnşaat takvimi ve mali koşullar, ihale sonucunu belirli yükümlülüklere dönüştürecek. Bunlara ek olarak devlet, 2027’de planlanan açılış için gereken pist, erişim yolu ve diğer altyapı çalışmalarını yürütecek.
Öne Çıkanlar
- Limak ve HBK Contracting, yeni Buhara Havalimanı’ndaki yolcu tesislerini inşa edip işletme ihalesini kazandı.
- Önerilen ortaklık, inşaat için en fazla üç yıl dahil olmak üzere 23 yıl sürecek.
- Terminalin resmî planında saatte 1.200 uluslararası ve 400 iç hat yolcusu kapasitesi öngörülüyor.
- Havaalanı kamu mülkiyetinde ve denetiminde kalacak; pisti ve apronu devlet inşa edip işletecek.
- Projenin genel tahmini maliyeti 226 milyon dolardan yaklaşık 300 milyon dolara yükseldi; kazanan teklifin mali koşulları açıklanmadı.
- Cumhurbaşkanı, kompleksin tamamlanması için Eylül 2027’yi hedef gösterdi; açılışın Bağımsızlık Günü’nde yapılması öngörülüyor.
- Planlar arasında 23,8 kilometrelik bağlantı yolu ve 5,5 kilometrelik metrobüs güzergâhı bulunuyor.






