Bildirilen iş kayıplarının beşte biri Batı Cava’da
Endonezya’da Ocak-Ekim 2026 döneminde İş Kaybı Sigortası sistemi üzerinden işten çıkarıldığını bildiren çalışanların sayısı 72 bin 336’ya ulaştı. Bunların 14 bin 694’ü, yani yaklaşık beşte biri Batı Cava’da kaydedildi. Siparişlerdeki düşüş şirketleri maliyetleri kısmaya yöneltirken, eyalette en ağır darbeyi alan sektörler arasında hazır giyim ve otomotiv işletmeleri yer aldı.
İçindekiler
- Bildirilen iş kayıplarının beşte biri Batı Cava’da
- Bakanlığın sayımı neleri kapsıyor?
- İş kayıplarının yoğunlaştığı yerler
- Önceki yayınlar değişen tabloyu gösteriyor
- Fabrikalar daha az sipariş ve artan maliyetlerle karşı karşıya
- Fabrika kapanışları ücretlerle ilgili acil kaygıları beraberinde getiriyor
- İşten çıkarmalar sürerken işsizlik neden düştü?
- Daha fazla çalışan kayıt dışı işlerde ya da daha fazla saat arayışında
- Batı Cava’nın yatırım ve istihdam verileri tablonun farklı yönlerini gösteriyor
- Eğitim ve çalışanlara yapılacak ödemeler öncelik kazanıyor
- Öne Çıkanlar
Kasım başındaki açıklamalarda aktarılan Çalışma Bakanlığı verilerine göre Banten 8 bin 649 çalışanla ikinci sırada yer aldı. Onu 6 bin 860 çalışanla Orta Cava, 6 bin 574 ile Doğu Cava ve 5 bin 360 ile Cakarta izledi. Bu beş eyalet toplam 42 bin 137 bildirimle ülke genelindeki toplamın yaklaşık yüzde 58,3’ünü oluşturdu.
Bu rakamların ardında bağlantılı iki değişim bulunuyor: çalışanların şirketlerdeki işlerini kaybetmesi ve bazılarının daha az saatli ya da kayıt dışı ekonomide yeni işler bulması. Endonezya’da ağustos ayında işsizlik oranı düşerken, kayıt dışı çalışanların ve daha fazla çalışma saati arayanların oranı arttı.
İşten çıkarma sayısı, ülke genelindeki tüm işten çıkarmaları değil, JKP olarak bilinen Jaminan Kehilangan Pekerjaan sistemine kaydedilen çalışanları kapsıyor. Çalışanların işten çıkarılmalarının ardından başvuru yapmak için altı aya kadar süresi bulunduğundan, başvurular geldikçe son aylara ilişkin rakamlar değişebiliyor.
Başlıkta verilen toplamı anlamak açısından bu bildirim gecikmesi önem taşıyor. Bakanlığın Ocak-Eylül yayını 63 bin 789 çalışan kaydetmişti. Ekim yayınına 8 bin 547 bildirim daha eklendi; ancak bu eklemeler, ekim ayındaki işten çıkarmaların yanı sıra daha önceki aylara ilişkin başvuruları da içerebilir. Bakanlık, güncel aylık rakamlar için en son yayının takip edilmesini öneriyor.
Bakanlığın sayımı neleri kapsıyor?
Çalışma Bakanlığının Ocak-Eylül veri seti, JKP üzerinden işten çıkarıldığını bildiren 63 bin 789 çalışanı kaydediyor ve bildirimlerin yaklaşık yüzde 20,45’iyle en büyük payın Batı Cava’ya ait olduğunu gösteriyor. Veri setinde ayrıca altı aylık başvuru süresi ve son dönem verilerinin güncellenmeye devam ettiği açıklanıyor.
JKP, Endonezya’nın İş Kaybı Sigortası programı. İdari kayıtlar, programa katılan ve işini kaybettiğini bildiren çalışanları izliyor. Çalışan başvuruyu daha sonra yapsa bile işten çıkarmalar, başvuruda belirtilen işten çıkarılma tarihine göre sınıflandırılıyor.
Programın bildirim kuralları gönüllü istifaları, emekliliği, sürekli tam iş göremezliği ve ölüm durumlarını kapsam dışında bırakıyor. Bakanlık, bu istisnaları düzenleyen mevzuatın 6/2025 sayılı Hükümet Yönetmeliği ile 2/2025 sayılı Çalışma Bakanlığı Yönetmeliği olduğunu belirtiyor.
Bakanlık, başvuru kayıtlarının güncellemeye açık olduğunu şöyle açıkladı:
JKP sistemindeki veriler, verilerin eklenmesi, güncellenmesi veya düzeltilmesi nedeniyle her zaman değişebilir.
Devlet Başkanı’nın çalışma hayatı ve çalışanların refahından sorumlu özel danışmanı Said Iqbal, birçok vaka hükümet veri tabanının dışında kaldığı için gerçek işten çıkarma sayısının daha yüksek olduğunu savunuyor. Iqbal aynı zamanda Endonezya Sendikalar Konfederasyonu (KSPI) ile İşçi Partisi’ne liderlik ediyor.
İş kayıplarının yoğunlaştığı yerler
Ocak-Ekim verilerinde Batı Cava ve Banten’de toplam 23 bin 343 çalışan yer alıyor; bu sayı ülke genelindeki toplamın yaklaşık yüzde 32,3’üne karşılık geliyor. Eyalet sınıflandırması çalışanların ikamet ettiği yeri temel alıyor; bu yer, işverenlerinin faaliyet gösterdiği yerden farklı olabilir.
Eyaletlere göre dağılım Cava’nın çok ötesine uzanıyor. Doğu Kalimantan’da 3 bin 971, Güney Kalimantan’da 3 bin 596, Kuzey Sumatra’da 3 bin 484, Orta Sulawesi’de 2 bin 924 ve Güney Sulawesi’de 2 bin 767 çalışan kaydedildi. Bir kayıtta eyalet belirlenemedi.
Yayımlanan farklı bir eyalet dağılımında Batı Cava için 14 bin 876, Banten için 8 bin 686, Orta Cava için 6 bin 956, Doğu Cava için 6 bin 600 ve Cakarta için 5 bin 399 çalışan veriliyor. Doğu Kalimantan için 4 bin 24, Güney Kalimantan için 3 bin 603 olarak belirtilirken, ülke genelindeki toplam yine 72 bin 336. Eyalet rakamlarındaki bu farklılıkların nedeni açıklanmadı.
Batı Cava’nın çalışma ve göç idaresi, en çok etkilenen sektörler arasında hazır giyim ve otomotiv imalatını gösteriyor. Giysi, ayakkabı ve diğer ürünleri üretmek için çok sayıda kişiyi istihdam eden işletmeler, siparişlerdeki düşüşten özellikle olumsuz etkileniyor.
Önceki yayınlar değişen tabloyu gösteriyor
Bakanlığın 2026 boyunca yayımladığı veriler, bildirilen işten çıkarmalara ilişkin art arda gelen anlık görünümler sunuyor. Her yayının kapsadığı dönem farklı ve önceki aylara yönelik güncellemeler içerebilir.
- Ocak-Haziran: Satu Data yayını, Batı Cava’da 6 bin 727, Banten’de 3 bin 782 ve Doğu Cava’da 2 bin 851 kişi dâhil olmak üzere 32 bin 389 çalışan kaydetti.
- Ocak-Ağustos: Yayımlanan ülke genelindeki sayı 53 bin 490’a ulaşırken, Batı Cava’da 10 bin 880 çalışan kaydedildi.
- Ocak-Eylül: Resmî veri setinde 63 bin 789 çalışan yer aldı; Batı Cava’nın payı yaklaşık yüzde 20,45 oldu.
- Ocak-Ekim: Ülke genelindeki sayı 72 bin 336’ya ulaşırken, ana eyalet dağılımında Batı Cava için 14 bin 694 çalışan kaydedildi.
- Kasım sonu: KSPI ve İşçi Partisi kendilerine ait güncel bir sayımı açıklamayı planlıyor.
Bakanlığın haziran sonundaki daha önceki bir açıklamasında, yılın ilk yarısında yaklaşık 43 bin işten çıkarma yaşandığı belirtilmişti. Bu sayı, JKP katılımcılarını kapsayan Satu Data yayınındaki 32 bin 389’dan yüksekti. JKP sayımının kapsamı ve sonraki güncellemeler, farklı toplamları anlamak açısından belirleyici.
Iqbal, KSPI’nin haziran ayına kadar yaklaşık 70 bin işten çıkarma saydığını söyledi. Kasım başında, ekim sonu ya da kasım başına kadar yaklaşık 83 bin işten çıkarmaya işaret eden bir bakanlık verisini aktardı ve yıllık sayının 90 bini aşabileceğini tahmin etti. Bakanlığın Ocak-Ekim yayını 72 bin 336 bildiriyor; Iqbal’ın aktardığı 83 bin rakamına ilişkin temel yayın belirtilmedi.
KSPI, bir sonraki güncellemesinde kayıtları bakanlık, istihdam sigortası kurumu BPJS Ketenagakerjaan ve Apindo olarak bilinen Endonezya İşverenler Birliği ile karşılaştırmayı planlıyor.
Fabrikalar daha az sipariş ve artan maliyetlerle karşı karşıya
Endonezya’nın imalat göstergeleri, işletmelerin yılın başlarında karşılaştığı baskılara işaret ediyor. S&P Global imalat Satın Alma Yöneticileri Endeksi mayısta 50 iken haziranda 46,9’a geriledi. İş koşullarını ölçen endekste 50’nin altındaki değerler daralmaya işaret ediyor.
İşletmeler iç talebin zayıfladığını ve hanehalklarının satın alma gücü üzerindeki baskıyı bildirirken yeni siparişler azaldı. Daha yüksek fiyatlar Endonezya ürünlerinin yurt dışındaki rekabet gücünü düşürürken, ihracat siparişlerinde Ağustos 2021’den bu yana en keskin düşüş kaydedildi.
Endonezya Merkez Bankasının işgücü kullanım endeksi de ilk çeyrekteki 48,76’dan ikinci çeyrekte 48,65’e geriledi. Üçüncü çeyrek tahmini 49,7 oldu; bu değer, büyümeyi daralmadan ayıran 50 eşiğinin altında kalmaya devam etti.
Iqbal, en büyük baskıyla karşı karşıya olan sektörlerin ihracata yönelik tekstil, hazır giyim ve ayakkabı üretimi olduğunu belirtiyor. Bu baskıyı uluslararası talebin zayıflamasına, sanayi gazı ve yakıt maliyetlerinin artmasına ve ABD dolarındaki dalgalanmalara bağlıyor. Üretim maliyetlerindeki artışı İran, ABD ve İsrail’i içeren çatışmayla da ilişkilendiriyor.
Iqbal mayısta, Banten, Batı Cava, Orta Cava ve Doğu Cava’daki 10 şirketteki küçülme veya kapanmaların yaklaşık 9 bin çalışanı etkileyebileceği uyarısında bulunmuştu. Endonezya iç pazarına hizmet veren işletmelerin de zayıf taleple karşı karşıya olduğunu söylemişti.
Fabrika kapanışları ücretlerle ilgili acil kaygıları beraberinde getiriyor
Lebak ilçesindeki Rangkasbitung’da faaliyet gösteren PT Parkland World Indonesia 6, 23 Ekim’de yaklaşık 1.100 çalışanı işten çıkardı. Ekim ayında zirveye ulaşan işten çıkarmalar, 2025’in sonlarından itibaren kademeli olarak gerçekleşmişti.
Iqbal, daha geniş PWI grubunun Endonezya’daki faaliyetlerini altı fabrikadan Serang ve Jepara’daki iki tesise indirdiğini söyledi. Jepara fabrikasında yaklaşık 8 bin kişinin çalıştığını belirten Iqbal, Lebak’taki kapanışı esas olarak şirketin maliyetleri düşürme kararıyla açıkladı.
Iqbal, Batam’daki PT Ghim Li Indonesia’da yaklaşık 1.170 kişinin işten çıkarıldığına da dikkat çekti. İşçilerin kıdem tazminatı düzenlemeleri ve yeniden işe alınma ihtimali belirsizliğini koruduğu için şirketi ziyaret etmeyi planladığını söyledi.
Kıdem tazminatı, iş ilişkisinin sona ermesi üzerine ödenen tazminattır. Etkilenen haneler için bu ödemenin miktarı ve ne zaman yapılacağı, yeni bir iş ararken ellerinde ne kadar para olacağını belirliyor. Iqbal, PWI 6’nın bazı diğer vakalarda 0,5 olan çarpana kıyasla 1,0 çarpanlı bir kıdem tazminatı hesaplaması uyguladığını söyledi.
Fabrika örnekleri, ülke genelindeki istatistiklerde zamanlamanın önemini de ortaya koyuyor. Banten’deki ağustos işgücü anketi, Lebak’taki 23 Ekim işten çıkarmalarından iki ay önce yapıldı. Bu işten çıkarmaların ardından koşulları incelemek için belirlenen bir sonraki anket dönemi Şubat 2027.
İşten çıkarmalar sürerken işsizlik neden düştü?
BPS olarak bilinen Endonezya İstatistik Kurumu, ağustos 2026’da ülke genelindeki işsizlik oranını yüzde 4,75 olarak kaydetti. Bu oran bir yıl önce yüzde 4,85’ti. İşgücü 155,37 milyon kişiden oluşuyordu: 147,99 milyonu istihdamda, 7,38 milyonu işsizdi. İşsiz sayısı Ağustos 2025’e kıyasla yaklaşık 77 bin azaldı.
BPS’nin ulusal hesaplar ve istatistiksel analizlerden sorumlu başkan yardımcısı Moh Edy Mahmud, 5 Kasım’daki bilgilendirme toplantısında, şirketlerdeki işlerinden çıkarılan kişilerin kayıt dışı işler de dâhil olmak üzere başka iş bulmaları hâlinde istihdamda sayılmaya devam edebileceklerini açıkladı.
BPS, Ulusal İşgücü Anketi’ni (Sakernas) ve uluslararası işgücü istatistikleri standartlarını kullanıyor. Referans haftasında gelir elde etmek ya da elde edilmesine yardımcı olmak amacıyla en az bir saat çalışan kişi istihdamda kabul ediliyor.
Düzenli işini kaybettikten sonra motosiklet taksisi sürerek ya da ara sıra inşaatta çalışarak para kazanan bir fabrika işçisi bu nedenle istihdamda sayılmaya devam edebilir. İstihdam durumu kişinin yaptığı işi gösterirken, çalışma saatleri ve işin türü içinde bulunduğu koşullara ilişkin daha fazla ayrıntı sunuyor.
Bakanlığın işten çıkarma kayıtları, birkaç ay boyunca bildirilen işten çıkarmaları sayıyor. BPS ise anket dönemi boyunca kişilerin işgücü piyasasındaki durumunu ölçüyor. İşten çıkarma kayıtlarında yer alan bir kişi, başka bir gelir kaynağı bulduktan sonra Sakernas’ta istihdamda sayılabilir.
Daha fazla çalışan kayıt dışı işlerde ya da daha fazla saat arayışında
BPS, istihdamdaki kayıt dışı çalışanların payının Ağustos 2025’te yüzde 57,80 iken Ağustos 2026’da yüzde 57,93’e yükseldiğini kaydetti. Kayıtlı çalışanların payı ise yüzde 42,20’den yüzde 42,07’ye düştü.
Eksik istihdam oranı daha keskin bir artışla yüzde 7,91’den yüzde 8,68’e çıktı; artış 0,77 yüzde puan oldu. Bu kategori, haftada 35 saatten az çalışan ve hâlâ iş arayan ya da ek iş almaya istekli kişileri kapsıyor.
Düzenli fabrika vardiyalarından haftada birkaç günlük çalışmaya geçmek, haneler için daha düşük ya da daha belirsiz gelir anlamına gelebilir. İşsizlik, kayıt dışı istihdam ve eksik istihdam oranlarının her biri bu deneyimin farklı bir yönünü ortaya koyuyor.
Banten’de bu göstergeler bir arada görülüyor. Eyaletin işsizlik oranı Ağustos 2025’te yüzde 6,69 iken Ağustos 2026’da yüzde 6,61’e geriledi; buna karşılık kayıtlı istihdamın payı 1,53 yüzde puan düşerek yüzde 53,35’e indi. Eyalette 3,12 milyon kayıtlı çalışan ve 2,73 milyon kayıt dışı çalışan vardı.
Banten’de toptan ve perakende ticaret sektöründeki çalışan sayısı yaklaşık 96 bin 790 azaldı. İmalat, çalışanların yüzde 20,80’ini oluşturarak eyaletteki en büyük istihdam kaynağı olmayı sürdürdü. Böylece eyalet ekonomisi hem fabrikalarda hem de hizmet sektörlerinde istihdam değişimleriyle karşı karşıya kaldı.
Batı Cava’nın yatırım ve istihdam verileri tablonun farklı yönlerini gösteriyor
Batı Cava, 2026’nın ilk yarısında 138,1 trilyon rupiah tutarında gerçekleşen yatırım aldı. Bu tutarın 76,8 trilyonu ilk çeyrekte, 61,3 trilyonu ikinci çeyrekte gerçekleşti. Çeyreklik düşüş 15,5 trilyon rupiah, yani yaklaşık yüzde 20,2 oldu.
Eyalet 2025’in tamamında 296,8 trilyon rupiah yatırım aldı ve o yıl Endonezya genelindeki yatırım toplamının yüzde 15,4’ünü oluşturdu. 2026’nın ilk yarısındaki yatırımlar, 2025’in yıllık toplamının yüzde 46,5’ine karşılık geldi.
BPS Batı Cava, Şubat ve Mayıs 2026’yı kapsayan verilerde yaklaşık 205 bin kişinin istihdam edildiğini, yaklaşık 1,79 milyon kişinin ise işsiz olduğunu kaydetti. Bazı çalışanlar işten çıkarılırken yeni işe alımlar ve yatırımlar da gerçekleşiyordu.
Batı Cava açısından pratik zorluk, etkilenen işletmelerden ayrılan çalışanları işe alım yapan işverenlerle buluşturmak. Eyaletin kaydedilen işten çıkarmalardaki yüksek payı, işgücünü küçülten hazır giyim, otomotiv imalatı ve diğer sektörlerde bu geçiş üzerindeki baskıyı artırıyor.
Eğitim ve çalışanlara yapılacak ödemeler öncelik kazanıyor
Güney Sulawesi’nin çalışma ve göç idaresi başkanı Jayadi Nas, 6 Kasım’da kurumunun 24 ilçe ve kentten etkilenen 1.157 çalışanı kapsayan bildirimler aldığını söyledi. Bakanlığın eyalete ilişkin Ocak-Ekim JKP sayımı 2 bin 767 kişiydi. Jayadi, güncelleme bekleyen eski bildirimlerin aradaki farkı açıklayabileceğini belirtti.
Eyalet idaresine ulaşan bildirimlerde ulaşım, madencilik ve imalat sektörleri yer aldı. Jayadi, daha ileri teknolojiler kullanan sektörlerde değişen beceri gereksinimlerine de dikkat çekti.
Eyalet, 1.157 çalışanın adını eğitim süresince ödenek de verilen ücretsiz mesleki eğitim programına sundu. Ayrıca Çalışma Bakanlığıyla işbirliği içinde hâlen çalışanlar, iş arayanlar ve meslek lisesi mezunları dâhil yaklaşık 24 bin kişiye eğitim vermeyi planlıyor.
Jayadi, eyalet yönetiminin kıdem tazminatı ve JKP’ye erişim konusunda şirketlerle koordinasyon sağladığını söyledi. İş fuarları ve eğitim programları, kişileri işverenlerle buluşturmayı ve açık pozisyonlar için gerekli nitelikleri kazanmalarına yardımcı olmayı amaçlıyor.
Çalışma Bakan Yardımcısı Afriansyah Noor, ulusal düzeyde yaptığı açıklamada, Devlet Başkanı Prabowo Subianto’nun yeni iş kayıplarına hazırlık amacıyla bir İşten Çıkarma Görev Gücü kurduğunu söyledi. İş ilişkilerini yönetmek için işverenlerle sendikalar arasında daha yakın işbirliği çağrısında da bulundu.
Bir sonraki planlı dönüm noktaları, KSPI’nin kasım sonu için planladığı sayım ve Şubat 2027 Sakernas anket dönemi. İşten çıkarılmış çalışanlar için öncelik, tazminatlarını almak, sigortadan yararlanmak ve yeterli çalışma saati ile gelir sağlayan bir iş bulmak.
Öne Çıkanlar
- Çalışma Bakanlığı, Ocak-Ekim 2026 döneminde JKP üzerinden işten çıkarıldığını bildiren 72 bin 336 çalışan kaydetti.
- 14 bin 694 bildirimle Batı Cava ilk sırada yer aldı. En çok bildirim alan beş eyalet ülke genelindeki toplamın yaklaşık yüzde 58,3’ünü oluşturdu.
- Çalışanlar, işten çıkarılmalarının ardından altı aya kadar JKP başvurusu yapabiliyor; bu nedenle son aylara ait rakamlar güncellenebiliyor.
- Azalan siparişler ve üretim maliyetleri, özellikle tekstil, hazır giyim ve ayakkabı üreten ihracat işletmeleri başta olmak üzere imalat sektörünü baskı altına aldı.
- Ağustos ayında işsizlik yüzde 4,75’e gerilerken kayıt dışı istihdam ve eksik istihdam arttı.
- KSPI kasım sonu için güncellenmiş bir sayım planlıyor. Banten’de ekimdeki işten çıkarmaların ardından istihdamı incelemek için belirlenen bir sonraki anket dönemi Şubat 2027.






