İki teknik grup, uygulamaya dönük planlama sürecini başlatıyor
ABD, Ermenistan ve Azerbaycan, Ağustos 2025’te Beyaz Saray’da üzerinde uzlaşılan projeyi daha ayrıntılı bir hazırlık aşamasına taşımak amacıyla, Ermenistan’ın güneyinden geçmesi önerilen ulaşım ve enerji güzergâhı için iki teknik planlama grubu kurdu.
İçindekiler
- İki teknik grup, uygulamaya dönük planlama sürecini başlatıyor
- TRIPP neleri birbirine bağlayacak?
- Planlama gruplarının çalışmaları
- Proje bu aşamaya nasıl geldi?
- Sünik ziyaretleri güzergâh seçeneklerini gündeme taşıdı
- Onaylanan anlaşma neleri öngörüyor?
- Ulaşım çalışmaları ve barış anlaşması paralel ilerliyor
- Egemenlik ve karşılıklı erişim tartışmanın odağında
- İnşaat sürecinde sırada ne var?
- Öne Çıkanlar
6 Kasım’da yayımlanan ortak açıklamada, ilk grupların ulaşım ve elektrik iletimine odaklanacağı duyuruldu. Grupların çalışmaları, ana karadaki Azerbaycan’ı Ermenistan’ın Sünik bölgesi üzerinden Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti’ne bağlaması öngörülen Trump Uluslararası Barış ve Refah Yolu’nu (TRIPP) destekleyecek.
Girişimi, ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı, Avrupa ve Avrasya İşlerinden Sorumlu Brendan Hanrahan, Ermenistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Vahan Kostanyan ve Azerbaycan Dışişleri Bakan Yardımcısı Elnur Mammadov başlattı. Bu formatta üç ülkenin hükümet temsilcileri ve teknik uzmanları, projenin uygulamaya dönük gerekliliklerini ele almak üzere bir araya geliyor.
Açıklama, Ermenistan’ın Goris kentinde yapılan elektrik görüşmelerinin, Ermeni hükümetinin önerilen proje bölgesine düzenlediği ziyaretin ve Ermenistan ile ABD arasında TRIPP’le ilgili bir anlaşmanın parlamentoda onaylanmasının ardından geldi. Ermeni yetkililer inşaatın 2027’de başlamasını bekliyor.
Öncelikli görev, siyasi taahhütleri mevcut bölgesel ağlara bağlanabilecek altyapı planlarına dönüştürmek. Bu süreç, ulaşım güzergâhları ve elektrik hatlarına ilişkin kararları, projenin gerektirdiği iş birliğini sağlayacak ülkelerin ortak çalışma alanına taşıyor.
TRIPP neleri birbirine bağlayacak?
TRIPP, Azerbaycan ile ülkenin ana karasından ayrı olan Azerbaycan toprağı Nahçıvan arasında bağlantı sağlamayı amaçlıyor. Önerilen güzergâhın Ermenistan’ın güneyindeki Sünik bölgesinden geçmesi planlanıyor; bu da bağlantı için Ermenistan topraklarını merkezi bir konuma getiriyor.
Daha kapsamlı proje; demir yolu ve kara yolu bağlantıları, petrol ve doğal gaz boru hatları, elektrik iletim hatları ve internet iletişim altyapısını öngörüyor. Birden fazla ulaşım türünü barındırabilecek, tek bir kara yolu ya da demir yoluna bağlı kalmayacak çok modlu bir güzergâh olarak tanımlanıyor.
Üçlü planlama gruplarına özel olarak verilen ilk iki başlık ulaşım ve elektrik. Bu öncelikler, Ermeni yetkililerin sahada incelediği olası demir yolu, kara yolu ve enerji altyapısı güzergâhlarıyla da örtüşüyor.
Azerbaycan açısından amaçlanan fayda, Ermenistan üzerinden Nahçıvan’a bağlantı sağlanması. Ermenistan hükümeti de Azerbaycan toprakları ve altyapısı üzerinden üçüncü ülkelere ulaşmayı istiyor. İşletmelerin bu bağlantılardan yararlı yeni güzergâhlar elde edip edemeyeceği, bağlantıların nasıl tasarlanıp işletileceğine bağlı olacak.
Planlama gruplarının çalışmaları
Ulaşım grubu, transit güzergâhın geliştirilmesine ilişkin teknik konuları ele alacak. Elektrik iletimi grubu ise bölgesel bağlantıları desteklemek için gereken enerji altyapısını inceleyecek. Elektrik iletimi, elektriğin üretildiği yerlerle kullanıldığı yerler arasında hatlar üzerinden taşınması anlamına geliyor.
Hükümetler, her iki grubun da karmaşık teknik sorunların çözümüne ve uygulamanın sonraki aşamalarının hazırlanmasına katkı sağlayacağını belirtiyor. Grupların görev kapsamına, önerilen tesislerin tek başına değil daha geniş bir ağın parçası olarak planlanması için diğer bölgesel altyapılarla bağlantılar da giriyor.
Bu süreçte politika yapıcılar ile teknik uzmanların görevleri farklı. Hükümet temsilcileri ülkeler arasında uzlaşma gerektiren kararlar üzerinde çalışabilirken uzmanlar altyapının nasıl düzenlenip bağlanabileceğini inceliyor. Bu tarafların aynı formatta bir araya gelmesi, bu çalışmalar için düzenli bir zemin oluşturuyor.
Hanrahan, Kostanyan ve Mammadov adına yayımlanan ortak açıklamada grupların amacı şöyle ifade edildi:
karmaşık teknik sorunların çözülmesi ve diğer bölgesel altyapılarla bağlantılar da dâhil olmak üzere uygulamanın sonraki aşamalarına geçilmesi için kritik bir adım.
6 Kasım 2026 tarihli açıklamanın tam metni şöyle:
Bugün ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı, Avrupa ve Avrasya İşlerinden Sorumlu Brendan Hanrahan, Ermenistan Dışişleri ve Uluslararası Ticaret Bakan Yardımcısı Vahan Kostanyan ve Azerbaycan Dışişleri Bakan Yardımcısı Elnur Mammadov, çok modlu bir transit güzergâh olan Trump Uluslararası Barış ve Refah Yolu’nu (TRIPP) ilerletmek üzere Üçlü Teknik Planlama Gruplarını başlattı. Bu platform, ülkelerimizden politika yapıcıları ve teknik uzmanları bir araya getirerek bölgede uzun vadeli istikrar, ekonomik canlılık, bölgesel bağlantı ve ticari refah için iş birliği içinde çalışmalarını ve katkı sunmalarını sağlıyor; Başkan Trump’ın arabuluculuğunda 8 Ağustos 2025’te yapılan tarihi Barış Zirvesi Bildirisi’nin önemini vurguluyor.
Vizyonu somut ilerlemeye dönüştürme konusundaki ortak kararlılıklarını ortaya koyan taraflar, ulaşım ve elektrik iletimine odaklanan ilk iki Üçlü Planlama Grubunu faaliyete geçirme konusunda anlaştı. Bu teknik planlama grupları, karmaşık teknik sorunların çözülmesi ve diğer bölgesel altyapılarla bağlantılar da dâhil olmak üzere uygulamanın sonraki aşamalarına geçilmesi için kritik bir adım niteliği taşıyor.
Taraflar, TRIPP’in tüm unsurlarının hızla işler hâle getirilmesine yönelik kendi taahhütlerini yineledi.
Üç hükümet, TRIPP’in tüm bileşenlerini mümkün olan en kısa sürede işler hâle getirme taahhütlerini de yineledi. Belirttikleri hedefler arasında fiziki bağlantıların yanı sıra bölgesel istikrar, ekonomik faaliyet ve ticari fırsatlar da yer alıyor.
Proje bu aşamaya nasıl geldi?
TRIPP, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın ABD Başkanı Donald Trump’la Beyaz Saray’da bir araya geldiği 8 Ağustos 2025 tarihli zirvede gündeme geldi. Zirve bildirisi, ilişkilerin normalleştirilmesi ve bölgesel bağlantıların geliştirilmesi yönünde taahhütler ortaya koydu.
Kasım ayındaki açıklama, bu siyasi çerçeveyi temel alıyor. Ekim 2026’da atılan bazı hazırlık adımları da uygulama için gereken altyapı ve anlaşmalara dikkat çekmişti.
- 8 Ağustos 2025: Aliyev ve Paşinyan, Trump’ın arabuluculuğunda Washington’daki zirve bildirisini imzaladı.
- Ekim 2026: Ermeni ve Azerbaycanlı uzmanlar, olası elektrik iletim güzergâhlarını incelemek üzere Goris’te bir araya geldi.
- 22 Ekim 2026: Ermenistan, projenin uygulamaya dönük aşamasının başladığını duyurdu ve Başbakan Yardımcısı Mher Grigoryan başkanlığındaki bir çalışma grubunu Sünik’e gönderdi.
- 28 Ekim 2026: Ermenistan Ulusal Meclisi, Ermenistan ile ABD arasında TRIPP’le ilgili bir anlaşmayı onayladı.
- 6 Kasım 2026: Üç hükümet, üçlü teknik planlama gruplarını duyurdu.
- 2027: Ermeni yetkililer inşaatın başlamasını bekliyor.
Süreç, üç tür hazırlığı bir araya getiriyor: liderler arasındaki siyasi uzlaşı, Ermenistan parlamentosunun onayı ve olası altyapı güzergâhlarının teknik incelemesi. Yeni gruplar, üç hükümetin de katıldığı ortak bir planlama mekanizması oluşturuyor.
Sünik ziyaretleri güzergâh seçeneklerini gündeme taşıdı
Ermenistan Başbakan Yardımcısı Mher Grigoryan, olası altyapı alanlarını incelemek üzere ekim ayında önerilen proje bölgesine bir heyetle gitti. Tasarım çalışmalarının başlatılmasına destek vermeyi amaçlayan ziyaret, planlama sürecine belirli bir coğrafi odak kazandırdı.
Grigoryan, ziyaretin amacını daha sonra yapılan kabine toplantısında şöyle açıkladı:
Tasarım çalışmalarına başlanmasını planlamak üzere altyapının olası yerleşimini tanımak amacıyla sahayı ziyaret ettik. Bu aşamada demir yolu, kara yolu ve enerji altyapısının güzergâhını konuşuyoruz.
Ziyaret öncesinde Ermeni ve Azerbaycanlı uzmanlar Goris’te elektrik iletim hatlarını görüşmüştü. Böylece elektrik konusu, daha fazla gündeme gelen ulaşım bağlantısının yanı sıra kendi teknik hazırlık sürecine de kavuştu.
Ermenistan Ulusal Meclisi, projeye yönelik muhalefet itirazlarının sürdüğü bir dönemde 28 Ekim’de ABD ile anlaşmayı onayladı. Ermenistan ve ABD ayrıca TRIPP kapsamında ortak bir şirket kurmayı planlıyor. Böylece altyapı planlamasına önerilen kurumsal bir yapı da ekleniyor.
Onaylanan anlaşma neleri öngörüyor?
Ermenistan ile ABD arasında Trump Uluslararası Barış ve Refah Yolu (TRIPP) Hakkında Stratejik İş Birliğine İlişkin Çerçeve Anlaşması Haziran 2026’da imzalandı ve 28 Ekim 2026’da Ermenistan parlamentosunda 63’e karşı 32 oyla onaylandı. Sivil Sözleşme onayı desteklerken Güçlü Ermenistan ve Ermenistan (Hayastan) karşı çıktı.
Anlaşma, ilk 49 yıllık dönem için Ermenistan’ın yüzde 26, ABD’nin yüzde 74 paya sahip olacağı bir TRIPP Geliştirme Şirketi kurulmasını öngörüyor. Tarafların iş birliğini karşılıklı olarak 50 yıl daha uzatma konusunda anlaşması hâlinde Ermenistan’ın payı yüzde 49’a çıkacak, ABD’nin payı ise yüzde 51 olacak.
Ermenistan Dışişleri ve Uluslararası Ticaret Bakanı Ararat Mirzoyan, 27 Ekim’deki parlamento görüşmesinde anlaşmayı sunarken şirketin ana sözleşmesi ile hissedarlar anlaşmasının henüz müzakere edilip kabul edilmesi gerektiğini söyledi. ABD’li kurucu ortak şirketin her zaman ABD hükümetinin mülkiyetinde ve yönetiminde kalacağını belirtti.
Mirzoyan, Ermenistan topraklarında planlanan tüm altyapının Ermenistan’ın egemenliği ve yargı yetkisi altında işleyeceğini de vurguladı. Projenin bölgesel iletişim hatlarının açılmasını, Ermenistan’ın Azerbaycan üzerinden üçüncü ülkelere erişmesini ve ülke içi demir yolu bağlantısının güvence altına alınmasını öngördüğünü; Azerbaycan’a ise Ermenistan topraklarından Nahçıvan’a bağlantı sağlayacağını söyledi.
Ulaşım çalışmaları ve barış anlaşması paralel ilerliyor
Ermenistan hükümeti, Azerbaycan’la resmî barış anlaşmasının tamamlanması beklenirken uygulamaya dönük iş birliğinin başlayabileceğini savunuyor. Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan, Sünik’te uygulamaya yönelik hazırlıkların başlamasının ardından parlamentoya yaptığı açıklamada TRIPP’in anlaşma imzalanmadan önce ilerleyebileceğini söyledi.
Mirzoyan, anlaşma metninin paraflandığını ve iki hükümetin de bu metni kamuoyu önünde desteklediğini belirtti. Paraf, metin üzerinde uzlaşıldığını kayda geçiriyor. Resmî imza ve onay ya da ülke içi usuller doğrultusunda kabul edilmesi ise sonraki aşamalar.
Hükümetin yaklaşımı, bu diplomatik adımlar tamamlanmaya çalışılırken ulaşım alanındaki iş birliğini geliştirmek. Muhalif siyasetçi Narek Karapetyan bu yaklaşımı eleştirerek, Ermenistan’ın talep ettiği erişimi sağlamadan ve anlaşmayı erteleyerek Azerbaycan’ın istediği güzergâhı elde edebileceğini savundu.
Paşinyan, anlaşmanın imzalanıp onaylanması için ayrıca 2031’den önce bir hedef belirledi. Azerbaycan imza öncesinde Ermenistan Anayasası’nda değişiklik yapılmasını istiyor. Ermenistan ise üzerinde uzlaşılan anlaşma metninin toprak iddialarına ilişkin kaygıları zaten giderdiğini savunuyor.
Dolayısıyla anlaşma ve altyapı için belirlenen takvimler farklı amaçlara hizmet ediyor. Ermeni yetkililer inşaatın 2027’de başlamasını beklerken Paşinyan, anlaşmanın 2031’den önce tamamlanmasını hedefliyor. Hükümet bu süre içinde uygulamaya dönük iş birliğini ilerletiyor.
Egemenlik ve karşılıklı erişim tartışmanın odağında
Ermenistan, Washington Bildirisi’nde Azerbaycan’a kendi toprakları üzerinden Nahçıvan’a “engelsiz bağlantı” sağlama taahhüdünde bulundu. Bu taahhüt, Sünik üzerinden geçişe ilişkin düzenlemeleri projenin temel unsurlarından biri hâline getiriyor.
Paşinyan ve siyasi müttefikleri, TRIPP’in ilgili devletlerin egemenliğine, toprak bütünlüğüne ve yargı yetkisine saygı göstererek işleyeceğini savunuyor. Yargı yetkisi, bir ülkenin yasalarını uygulama ve yürürlüğe koyma yetkisi anlamına geliyor. Uluslararası bir güzergâhın ülke topraklarından geçtiği durumlarda bu konu somut önem taşıyor.
Ermeni yetkililer TRIPP’i, yalnızca Azerbaycan’ın iki bölgesi arasında geçiş sağlamanın ötesinde, Ermenistan’ın Azerbaycan üzerinden pazarlara ulaşmasının bir yolu olarak da sunuyor. Muhalefetteki tartışmaların odağında, bu faydaların karşılıklı olup olmayacağı ve projenin tamamlanmış bir barış anlaşmasını güvence altına almaya yardımcı olup olmayacağı da yer alıyor.
Üçlü gruplar artık bu siyasi çerçeve içinde uygulamaya dönük koordinasyon için bir platform sunuyor. İlk görevleri ulaşım ve elektrikle ilgili; daha geniş proje ise iletişim altyapısını ve olası boru hatlarını da kapsıyor.
İnşaat sürecinde sırada ne var?
Ermeni yetkililer inşaatın başlaması için 2027’yi öngörüyor. Ortak açıklamada kesin bir başlangıç tarihi, inşaat bütçesi, nihai güzergâh ya da açılış takvimi verilmedi; mülkiyet ve işletme sorumluluklarının nasıl paylaşılacağı da açıklanmadı.
Sonraki aşama uygulama hazırlıkları: teknik sorunların çözülmesi, tasarımların geliştirilmesi ve mevcut ağlarla bağlantıların incelenmesi. Sünik’e yapılan son ziyaret ve Goris’teki elektrik görüşmeleri, bu çalışmalara yön veren kararların neler olduğunu gösteriyor.
İşletmeler açısından pratik fayda, önerilen bağlantıların bölge genelinde mal, elektrik ya da iletişim taşıyabilir hâle gelmesiyle ortaya çıkacak. Bir demir yolu, kara yolu ya da elektrik hattı, güzergâhının ötesindeki tesislere bağlandığında daha kullanışlı olur. Grupların bölgesel bütünleşmeye açıkça odaklanmasının nedeni de bu.
Hükümetlerin ortak taahhüdü hızlı ilerlemek. Yeni planlama yapısı bu taahhüdü işleyen bir formata kavuştururken 2027’de başlaması beklenen inşaat, artık diplomatik müzakereleri, ülke içindeki onay süreçlerini ve altyapı tasarımını bir araya getiren proje için belirtilen bir sonraki kilometre taşı niteliği taşıyor.
Öne Çıkanlar
- ABD, Ermenistan ve Azerbaycan, 6 Kasım 2026’da TRIPP için iki teknik planlama grubu kurulduğunu duyurdu.
- İlk gruplar, bölgesel altyapıyla bağlantılar da dâhil olmak üzere ulaşım ve elektrik iletimine odaklanacak.
- TRIPP’in ana karadaki Azerbaycan’ı Ermenistan’ın Sünik bölgesi üzerinden Nahçıvan’a bağlaması amaçlanıyor.
- Uzmanlar Goris’te elektrik güzergâhlarını görüştü; Ermeni yetkililer de Sünik’te olası altyapı alanlarını inceledi.
- Ermenistan parlamentosu, TRIPP’le ilgili ABD anlaşmasını 28 Ekim 2026’da 63’e karşı 32 oyla onayladı.
- Anlaşma, ilk 49 yıl için Ermenistan’ın yüzde 26, ABD’nin yüzde 74 paya sahip olacağı bir TRIPP Geliştirme Şirketi kurulmasını öngörüyor; karşılıklı uzlaşmayla yapılacak 50 yıllık uzatma hâlinde paylar sırasıyla yüzde 49 ve yüzde 51 olacak.
- Şirketin ana sözleşmesi ve hissedarlar anlaşmasının müzakere edilmesi gerekiyordu. Mirzoyan, ABD’li kurucu ortağın ABD hükümetinin mülkiyetinde ve yönetiminde kalacağını, Ermenistan’daki altyapının ise Ermenistan’ın egemenliği ve yargı yetkisi altında işleyeceğini söyledi.
- Ermeni yetkililer inşaatın 2027’de başlamasını beklerken barış anlaşmasını tamamlama çalışmaları ayrı bir süreçte devam ediyor.






