Paşinyan, üzerinde uzlaşılan metnin anlaşmaya dönüştürülmesi için süre belirledi
Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, Azerbaycan’la barış anlaşmasının 2031’den önce imzalanıp onaylanmasını hedef olarak belirledi. Böylece iki ülkenin Washington’da metnin paraf edilmesinden bir yılı aşkın süre sonra hâlâ tamamlanmamış olan anlaşma için bir takvim ortaya koydu.
İçindekiler
- Paşinyan, üzerinde uzlaşılan metnin anlaşmaya dönüştürülmesi için süre belirledi
- Barış anlaşması neleri değiştirecek?
- Ermenistan Anayasası neden engel olmaya devam ediyor?
- Askerî zaferden barış için belirlenen süreye
- Paşinyan, enklavları olmayan bir sınır öneriyor
- Ulaşım güzergâhları da aynı müzakerenin parçası
- Guterres, Erivan’da anlaşmaya destek verdi
- Esirler ve yerinden edilmiş aileler önemli kaygı konusu olmayı sürdürüyor
- Diğer öncelikler sürerken karşılıklı iddialardan vazgeçilmesi
- Öne Çıkanlar
Paşinyan, 15 Ekim 2026’da televizyondan yayımlanan Bakanlar Kurulu toplantısında anlaşmayı hem hükümetinin hem de şahsen kendisinin öncelikli görevi olarak nitelendirdi. Yönetiminin 2026-2031 programında, komşu ülkeler arasındaki barışa kalıcı bir kurumsal temel kazandırılması ve anlaşmanın tamamlanması öncelik taşıyor.
Paşinyan, bakanlara takvimin gerçekçi olduğunu düşündüğünü söyledi:
"Kendime, meseleyi 2031’den önce çözüme kavuşturmak için belirli bir takvim içeren bir görev koydum," dedi.
Açıklama, henüz çözüme kavuşmamış birkaç meseleyi bir araya getiriyor: Azerbaycan’ın Ermenistan Anayasası’nda değişiklik yapılması talebi, sınırın belirlenmesine yönelik pratik çalışmalar, ulaşım güzergâhlarının yeniden açılması ve Karabağ konusunda onlarca yıl süren çatışmaların ardından insani kaygıların ele alınması.
Ermenistan ve Azerbaycan, uluslararası alanda Azerbaycan’ın parçası olarak tanınan bölge için iki savaş yaptı. Azerbaycan, Eylül 2023’te düzenlediği ve bölgedeki etnik Ermeni nüfusunun ayrılmasına yol açan askerî harekâtın ardından bölgenin tamamında kontrolü yeniden sağladı.
Barış anlaşması neleri değiştirecek?
Paşinyan ve Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, anlaşmayı 8 Ağustos 2025’te ABD Başkanı Donald Trump’ın ev sahipliğinde Beyaz Saray’da düzenlenen zirvede parafladı. Metin, ülkeleri birbirlerinin egemenliğini ve toprak bütünlüğünü tanımayı, toprak iddialarından vazgeçmeyi ve resmî diplomatik ilişkiler kurmayı taahhüt ediyor.
Bir metnin paraflanması, tarafların metnin içeriğinde uzlaştığını kayda geçiriyor. Resmî imza ve onay ise sonraki aşamalar; onay, her ülkenin iç hukuk süreçleri yoluyla anlaşmayı kabul etmesini sağlıyor. Paşinyan’ın belirlediği süre, tamamlanmamış bu iki aşamayı da kapsıyor.
Ermenistan ve Azerbaycan için önerilen anlaşma, toprak anlaşmazlığının ilişkileri belirlediği yılların ardından ilişkiler için resmî bir zemin oluşturacak. Diplomatik ilişkiler, hükümetlere anlaşmazlıkları ele almak ve olağan işleri yürütmek için yerleşik bir kanal sağlayacak.
İmza töreni ya da Ermenistan’da yapılacak anayasa referandumu için henüz tarih açıklanmadı. 2031 hedefi, Paşinyan’ın ilan ettiği amaç; anlaşmayı tamamlamak için ortak bir takvim ise henüz açıklanmadı.
Ermenistan Anayasası neden engel olmaya devam ediyor?
Azerbaycan, anlaşma imzalanmadan önce Ermenistan’ın Anayasası’nda değişiklik yapılmasını istiyor. Bakü, Karabağ’la birleşme çağrısı içeren Ermenistan Bağımsızlık Bildirgesi’ne Anayasa’da atıfta bulunulmasının Azerbaycan’a karşı toprak iddiası anlamına geldiğini savunuyor.
Ermenistan bu yorumu reddediyor. Erivan, üzerinde uzlaşılan anlaşma metninin iki ülkeyi de birbirlerinin topraklarını tanımaya ve bu tür iddialardan vazgeçmeye bağlayarak toprak iddialarına ilişkin kaygıları zaten giderdiğini belirtiyor.
Anlaşmazlık, anlaşmanın sonuçlandırılmasından önce hangi güvencelerin gerekli olduğu konusunda. Azerbaycan, Ermenistan’ın anayasal çerçevesinde değişiklik yapılmasını isterken Ermenistan, anlaşma metninde yer alan taahhütlere işaret ediyor.
Herhangi bir anayasa değişikliği için ülke çapında referandumda onay alınması gerekecek. Böylece Azerbaycan’ın talebinin önemli bir kısmına, kararı yalnızca iki hükümet arasındaki müzakerelere bırakmak yerine, Ermeni seçmenler karar verecek. Dolayısıyla anlaşmanın tamamlanması, diplomatik pazarlığın yanı sıra ülke içindeki siyasi kararları da gerektiriyor.
Askerî zaferden barış için belirlenen süreye
Mevcut müzakereler, Karabağ’daki kontrolün keskin biçimde değişmesinin ve bu sonucu devletler arasında resmî bir anlaşmaya dönüştürme çabasının ardından geliyor.
- Eylül 2023: Azerbaycan, askerî harekâtla Karabağ’ın tamamında kontrolü yeniden sağladı. Bunu 100 binden fazla etnik Ermeni’nin bölgeden göç etmesi izledi.
- 8 Ağustos 2025: Paşinyan ve Aliyev, Trump’ın ev sahipliğindeki Beyaz Saray zirvesinde barış anlaşmasını parafladı.
- 14 Ekim 2026: Paşinyan, anlaşmanın ardından sınırlar, toprak takasları ve açık ulaşım güzergâhlarına ilişkin vizyonunu anlattığı bir video yayımladı.
- 15 Ekim 2026: Paşinyan, anlaşmayı 2031’den önce imzalayıp onaylama hedefini açıkladı ve Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres ile Erivan’da görüştü.
Bir sonraki aşama, kalan anlaşmazlıklara ilişkin siyasi kararların yanı sıra sınırın belirlenmesi ve ulaşım bağlantılarının yeniden kurulmasına yönelik pratik çalışmaları gerektiriyor.
Paşinyan, enklavları olmayan bir sınır öneriyor
Paşinyan’ın 14 Ekim’de yayımladığı video, anlaşma takviminin ötesine geçti. Ermenistan’ın 29.743 kilometrekarelik bir yüzölçümüne sahip olacağı ve sınırın Alma-Ata Bildirisi temelinde belirlenip işaretleneceği bir gelecek tasvir etti.
Sınır belirleme, genellikle haritalar ve hukuki tanımlar aracılığıyla sınırın nereden geçeceği konusunda uzlaşılması anlamına geliyor. Sınır işaretleme ise üzerinde uzlaşılan hattın arazide belirgin hâle getirilmesini ifade ediyor. Paşinyan, her iki çalışmanın da yürütülmesi için bildiriyi dayanak gösterdi.
Enklav ve anklavların, tam olarak karşılık gelen alanların karşılıklı olarak takas edilmesi yoluyla ortadan kaldırılmasını da önerdi. Enklav, bir ülkenin başka bir ülkeyle çevrili toprak parçasıdır; ait olduğu ülke açısından bakıldığında bu parça anklav olarak adlandırılır.
Bu tür takaslar, yalıtılmış toprak parçalarını ortadan kaldırıp ilgili ülkeler için erişimi kolaylaştırabilir. Ancak takas edilecek arazinin kesin olarak belirlenmesi için yine de uzlaşma gerekir. Paşinyan, bu düzenlemeyi imza ve onay sonrasında barış için ortaya koyduğu vizyon olarak sundu; uygulamanın Azerbaycan’la yapılacak müzakerelere bağlı olacağını belirtti.
Paşinyan, Türkmenistan’da Aliyev’le yaptığı görüşmelerin ardından bu tür bir çözüme ulaşmanın mümkün olabileceğine dair ilk izlenimini edindiğini söyledi. Hükümetlerin bu fırsatı gerçeğe dönüştürmesi gerekeceğini belirterek temkinli bir dil kullandı.
Ulaşım güzergâhları da aynı müzakerenin parçası
TRIPP adıyla bilinen Uluslararası Barış ve Refah için Trump Güzergâhı, Paşinyan’ın gündemindeki bir diğer öncelik. Önerilen ulaşım bağlantısı, Azerbaycan ana karasını Ermenistan’ın güneyi üzerinden Nahçıvan’a bağlayacak.
Nahçıvan, Azerbaycan’ın geri kalanından ayrı durumda. Ermenistan üzerinden geçecek bir güzergâh iki bölge arasında bağlantı sağlayacağından, Ermenistan topraklarından geçiş düzenlemeleri projenin merkezinde yer alıyor.
Paşinyan’ın daha kapsamlı önerisi, TRIPP’in yanı sıra başka kara yollarının ve ulaşım bağlantılarının da faaliyete geçmesini öngörüyor. Karşılıklı erişim öneren Paşinyan; Azerbaycan üzerinden Ermenistan’ın bir bölgesinden diğerine, Ermenistan üzerinden de Azerbaycan’ın bir bölgesinden diğerine seyahat edilmesini anlattı.
Ermenistan, Barış Kavşağı girişimi aracılığıyla bölgesel bağlantıları da teşvik etti. Bu önerilerin tümünde pratik amaç, ulaşımı, ticareti ve ekonomik işbirliğini destekleyebilecek bağlantıları yeniden açmak.
Bu güzergâhların insanlar ve işletmeler için sağlayacağı fayda, üzerinde uzlaşılan düzenlemeler kapsamında gerçekten kullanılabilir hâle gelmelerine bağlı olacak. Anlaşma, sınır düzenlemesi ve ulaşım anlaşmaları bu sürecin farklı yönlerini ele alacak. Bölge, Rusya, Türkiye ve İran’ın da rekabet eden çıkarlarına sahne olduğundan güzergâhların yeniden açılması daha geniş bir diplomatik önem taşıyor.
Guterres, Erivan’da anlaşmaya destek verdi
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres, 15 Ekim’de Erivan’a yaptığı ziyaret sırasında barış sürecine destek verdiğini açıkladı. Guterres, kentin ev sahipliği yaptığı BM biyolojik çeşitlilik konferansı COP17 ile bağlantılı zirve için Ermenistan’daydı.
Guterres, bölgesel gelişmeleri, barış anlaşmasının tamamlanmasını ve TRIPP’i görüşmek üzere Paşinyan’la bir araya geldi. Görüşmelerde diplomatik süreç, bölgesel ulaşım bağlantılarının yeniden açılması ve işbirliğinin geliştirilmesi çabalarıyla birlikte ele alındı.
Guterres’e bir basın toplantısında Bakü’de tutulan Ermeni esirler ve esaretleri sürerken barış ihtimali soruldu. BM Genel Sekreteri, anlaşmaya desteğini vurgulayarak yanıt verdi:
"Barış anlaşmasını güçlü biçimde destekliyorum," dedi.
Guterres, hem anlaşmanın tamamlanması hem de çözüme kavuşmamış sorunların hızla ele alınması yönündeki umudunu da dile getirdi:
"Barış anlaşmasını tamamlamak ve gerçekten üzücü olan çözüme kavuşmamış tüm bu sorunları çözmek için sürecin hızla ilerleyeceğini umuyorum," diye ekledi.
Yanıtında, Ermeni tutukluların serbest bırakılmasını açıkça talep etmeden, çözüme kavuşmamış konularda ilerleme çağrısı yaptı.
Esirler ve yerinden edilmiş aileler önemli kaygı konusu olmayı sürdürüyor
Azerbaycan’daki Ermeni tutuklular arasında Karabağ’daki Ermeni yönetiminin eski siyasi ve askerî liderleri de bulunuyor. Bu kişilerin tutukluluk hâllerinin sürmesi, devlet ilişkilerine yönelik müzakerelerin yanı sıra insani bir kaygı konusu olmayı sürdürüyor.
2023’te Karabağ’dan yerinden edilen 100 binden fazla Ermeni de haklarına ilişkin çözüme kavuşmamış meselelerden etkilenmeye devam ediyor. Ermenilerin Artsakh olarak adlandırdığı bölge, Azerbaycan’ın harekâtından ve ardından yaşanan göçten önce etnik Ermeni nüfusa ev sahipliği yapıyordu.
Guterres’e yöneltilen soru, anlaşmanın ele alındığı görüşmelere bu insani sonuçları doğrudan taşıdı. Tutukluların geri dönmesini bekleyen aileler ve evlerinden edilen insanlar için ilerleme, diplomatik taahhütlerin yanı sıra somut sonuçlar da gerektiriyor.
Planlanan anlaşma egemenlik, toprak iddiaları ve hükümetler arasındaki ilişkileri ele alıyor. Esirler ve yerinden edilmiş kişilerle ilgili kararlar ise çatışmanın sonuçlarını ortadan kaldırmaya yönelik daha geniş çabanın parçası olmayı sürdürüyor.
Diğer öncelikler sürerken karşılıklı iddialardan vazgeçilmesi
Paşinyan’ın vizyonu, iki hükümetin de birbirlerine karşı toprak ya da siyasi iddialarda bulunmayı bırakmasını öngörüyor. Paşinyan, Karabağ, Gardman, Şirvan, Nahçıvan ve Batı Azerbaycan’ı bu tür iddialara artık dayanak oluşturmaması gereken adlar arasında saydı.
Bu öneri, anlaşmanın toprak iddialarından vazgeçme taahhüdünü iki hükümetin gelecekteki tutumuna bağlıyor. Kalıcı bir düzenleme, topraklar konusunda uzlaşma ve ilişkileri bu çerçevede yürütme taahhüdünün sürdürülmesini gerektirecek.
Paşinyan, Bakanlar Kurulu toplantısında anlaşmaya yönelik çalışmaların TRIPP, ekonomik kalkınma, ulaşım bağlantılarının açılması ve mevcut devlet programlarıyla birlikte sürdürülmesi gerektiğini söyledi. Anlaşmanın tamamlanmasını Ermenistan tarihinde önemli bir dönemin kapanması ve yeni bir dönemin başlaması olarak nitelendirdi.
Hükümet artık ilerlemesini ölçebileceği kamuya açık bir hedef belirlemiş durumda. Bu hedefe ulaşmak, kalan koşullar konusunda Azerbaycan’la uzlaşmayı, iç hukuk süreçlerinden onay almayı ve vaat edilen barışın anlaşma metninin ötesinde işlemesini sağlayacak pratik düzenlemeleri gerektirecek.
Öne Çıkanlar
- Paşinyan, Azerbaycan’la barış anlaşmasını 2031’den önce imzalamayı ve onaylamayı hedefliyor.
- Anlaşma 8 Ağustos 2025’te Washington’da paraflandı ancak henüz imzalanmadı ve onaylanmadı.
- Azerbaycan, Ermenistan’da anayasa değişikliği talep ediyor; Erivan ise anlaşmanın toprak iddialarına karşı yeterli güvenceyi zaten sağladığını söylüyor.
- Paşinyan; sınırların belirlenmesini, karşılıklı toprak takaslarını ve TRIPP’in de aralarında bulunduğu ulaşım güzergâhlarının açılmasını öneriyor.
- Guterres, anlaşmanın tamamlanmasına ve çözüme kavuşmamış sorunların giderilmesine destek veriyor.
- Azerbaycan’daki Ermeni tutuklular ve Karabağ’dan yerinden edilen 100 binden fazla kişi önemli insani kaygılar olmayı sürdürüyor.






