Sağkalım oranları yüksek, bağışlanan organ sayısı yetersiz
Güney Kore’de 2024 yılında organ nakli bekleyen 3.096 kişi hayatını kaybetti; bu, günde ortalama yaklaşık 8,5 kişiye karşılık geliyor. Araştırmacılar şimdi, doktorların hangi bağışlanmış organları kullanacaklarına, kimlerin en çok fayda görebileceğine ve ameliyat sonrasında nakil alıcılarının sağlığının nasıl daha iyi korunacağına karar vermelerine yardımcı olmak için 26.571 nakil hastasını kapsayan ulusal bir kayıt sisteminden yararlanıyor.
İçindekiler
- Sağkalım oranları yüksek, bağışlanan organ sayısı yetersiz
- Bağışlar azalırken bekleme listesi büyüyor
- Hastaları 12 yıl izlemenin ortaya koyabilecekleri
- Böbrek verileri tahsis kurallarını nasıl değiştirdi?
- İleri yaştaki hastalar ve hepatit B için daha yakından değerlendirme gerekiyor
- Canlı bağışçıların da ameliyat sonrasında bakıma ihtiyacı var
- Yapay zekâ planları organ reddi ve günlük sağlığa odaklanıyor
- Bağış yasaları ve toplumsal kabul zaman alıyor
- Kayıt sistemi ve organ yetersizliğinde önemli tarihler
- Özet
Bu çalışma, Ulusal Sağlık Enstitüsü ile KOTRY olarak bilinen Kore Organ Nakli Kayıt Sistemi’ni bir araya getiriyor. Kayıt sistemi, 2014’ten bu yana 88 nakil merkezinden bilgi topluyor; bu veriler, ulusal böbrek tahsis kurallarının değişmesine ve akciğer nakli önceliklerinin gözden geçirilmesine yönelik bir önerinin desteklenmesine şimdiden katkı sağladı.
Güney Kore’de nakil sonuçları güçlü. Çalışmayı sunan araştırmacılar, böbrek naklinden 10 yıl sonraki sağkalım oranının yüzde 91, karaciğer naklinden sonraki oranın ise yüzde 80 olduğunu belirtti. Ayrıca ülkedeki nakil ameliyatı hacminin Asya’nın en yükseği, dünyanın ise altıncısı olduğunu aktardılar. Ancak bu başarıların yanında, yaşamını yitirmiş bağışçılardan sağlanan organların sayısı azalıyor.
Ulusal Sağlık Enstitüsü verilerine göre, beyin ölümü gerçekleştiği bildirilen bağışçı sayısı 2025’te 370 oldu; bu sayı 2020’de 478’di. Yaklaşık yüzde 23’lük bir düşüş söz konusu. Nüfusun yaşlanması talebi artırırken bağışlanan organ sayısı azalıyor.
Yonsei Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde nakil cerrahisi profesörü olan Kim Myung-soo, Seul’deki Severance Hastanesi Yu Il-han Salonu’nda düzenlenen ortak bilgilendirme toplantısında öncelikli sorunu şöyle açıkladı:
Sonuçta elimizdeki sınırlı kaynakları olabildiğince etkili ve güvenli biçimde nasıl kullanacağımızı düşünmeliyiz.
KOTRY’nin yaklaşımı, daha iyi eşleştirme, organların daha hassas değerlendirilmesi ve hem nakil alıcılarının hem de canlı bağışçıların daha yakından izlenmesi yoluyla her bağışın en iyi şekilde değerlendirilmesini sağlamak.
Bağışlar azalırken bekleme listesi büyüyor
Güney Kore’de nakil bekleyenlerin sayısı 2021’de 39.261 iken 2025’te 46.550’ye çıktı. Bu, 7.289 kişilik, yani yaklaşık yüzde 19’luk bir artış demek. Aynı dönemde beyin ölümü gerçekleştiği bildirilen bağışçıların sayısı 442’den 370’e geriledi; düşüş yaklaşık yüzde 16 oldu.
Bekleme listesindeki kişi sayısı Ağustos 2026’da 48.456’ya ulaştı. Bu rakamlar, ters yönlerde ilerleyen iki baskıyı ortaya koyuyor: Daha fazla kişi organa ihtiyaç duyarken yaşamını yitirmiş bağışçıların sayısı azalıyor.
Ailelerin bağışa onay vermesi de kaygı konusu. Bilgilendirme toplantısına ilişkin haberlerde yüzde 31,2’lik bir bağış onay oranı yer alırken, yılları karşılaştıran bir sunumda 2025 için yüzde 28,2 oranı verildi; bu, 2021’deki yüzde 36,7’nin altındaydı. Yüzde 31,2’lik oranın hangi dönemi kapsadığı belirtilmedi.
Araştırmacılar, Güney Kore’de her bir milyon kişi başına beyin ölümü gerçekleştiği bildirilen yaklaşık sekiz bağışçı bulunduğunu; ABD ve İspanya’da ise bu oranın milyonda 40 civarında olduğunu da aktardı. Bu iki ülkedeki bağışçı toplamlarına dolaşımın durmasının ardından yapılan bağışlar önemli ölçüde katkı sağlıyor. Dolayısıyla organların hangi yollarla temin edildiği, bu karşılaştırmanın önemli bir parçası.
Hastaları 12 yıl izlemenin ortaya koyabilecekleri
KOTRY, yalnızca ameliyat sırasında yaşananları kaydetmekle kalmıyor, kişileri zaman içinde izliyor. Kohort olarak adlandırılan bu tür çalışmalar, araştırmacıların sağkalımı, nakledilen organın işlevini ve aylar ya da yıllar sonra ortaya çıkan komplikasyonları incelemesine olanak tanıyor.
Kayıt sistemi beş organı kapsıyor: 15.167 böbrek alıcısı, 9.058 karaciğer alıcısı, 1.349 kalp alıcısı, 670 akciğer alıcısı ve 327 pankreas alıcısı. Böbrek ve karaciğer alıcıları, kayıtlı 26.571 hastanın yaklaşık yüzde 91’ini oluşturuyor.
Araştırmacılar bu verilerden yararlanarak 94 akademik makale yayımladı. Program kapsamında 9.189 hasta ve bağışçıdan genomik bilgi de elde edildi. Genomik bilgi, kişinin genetik yapısını tanımlar ve araştırmacıların hastaların tedaviye neden farklı yanıt verdiğini incelemesine yardımcı olabilir.
Programda 15.000’den fazla kan ve doku örneğinin izlendiği belirtildi; kan ve DNA da dahil olmak üzere yaklaşık 370.000 biyolojik örnekten oluşan bir arşiv de bildirildi. Rakamlar farklı biçimlerde tanımlanan koleksiyonlara ait; bu iki toplamın nasıl ilişkilendirildiğine dair bir döküm paylaşılmadı.
Klinik kayıtlar ile biyolojik örnekler farklı amaçlara hizmet ediyor. Kayıtlar, tedavi ve komplikasyonlar dahil olmak üzere hastanın başına gelenleri gösteriyor. Kan, doku ve DNA ise araştırmacıların bu sonuçların biyolojik nedenlerini incelemesine yardımcı olabiliyor. Bu bilgilerin bir araya getirilmesi, doktorların Koreli hastaların ihtiyaçlarına daha uygun kararlar alması için daha sağlam bir temel sunuyor.
Böbrek verileri tahsis kurallarını nasıl değiştirdi?
KOTRY’nin politika alanındaki en somut sonucu Kore Böbrek Bağışçısı Profili Endeksi, yani K-KDPI oldu. Araç, beyin ölümü gerçekleştiği bildirilen Koreli bağışçılardan alınan böbrekleri değerlendiriyor ve doktorların ağırlıklı olarak başka toplumlar için geliştirilmiş standartlara dayanmak yerine bir organın muhtemel performansını değerlendirmelerine yardımcı oluyor.
Ulusal tahsis sistemi K-KDPI’yi 2021’de uygulamaya aldı. KONOS olarak bilinen Ulusal Organ, Doku ve Kan Yönetimi Enstitüsü, endekste yüzde 70 ve üzeri eşiğini, genişletilmiş bağışçı ölçütleri kapsamındaki böbrekleri sınıflandırmak için benimsedi. Bu sınıflandırma, organın belirli bir alıcıya uygunluğunun daha dikkatli değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.
Ülke içinden elde edilen hasta verileri, daha az tercih edilir görülen bir organın yine de neden faydalı olabileceğini ortaya koydu. Diyabeti olmayan 40 yaş ve üzerindeki bazı alıcılar için, daha düşük kaliteli olduğu değerlendirilen bir böbreği almak, nakil beklemeyi sürdürmeye kıyasla daha iyi sağkalımla ilişkiliydi.
Böbrekler bunu yapamadığında kandaki atıkları ve fazla sıvıyı uzaklaştıran diyaliz, nakil bekleyen birçok hastanın hayatta kalmasını sağlıyor. Ancak beklemek sağlık risklerini beraberinde getiriyor. Bu nedenle hastanın karşısındaki seçenek, mevcut bir böbreği kabul etmek ya da ne kadar süreceği belirsiz bir dönem boyunca diyalize devam etmek olabiliyor.
KOTRY, böbrek nakli alıcısının nakil sonrasındaki beklenen sağkalımını öngörmeyi amaçlayan K-EPTS göstergesini de geliştirdi. Bağışçı ve alıcı değerlendirmeleri birlikte ele alındığında doktorlar hem organın muhtemel işlevini hem de hastanın olası faydasını göz önünde bulundurabiliyor.
İleri yaştaki hastalar ve hepatit B için daha yakından değerlendirme gerekiyor
KOTRY’nin araştırmaları, nakil ekiplerinin geleneksel olarak daha temkinli yaklaştığı organları ve hastaları da kapsıyor. Bulgular, 65 yaş ve üzerindeki bağışçıların ve hepatit B taşıyan bağışçıların, alıcının durumu dikkate alınarak daha ayrıntılı değerlendirilmesini destekliyor.
Hepatit B yüzey antijeni pozitif bağışçılardan karaciğer alan 20 kişinin incelendiği bir çalışmada, hastaların sağkalımı veya nakledilen karaciğerin sağkalımı açısından, test sonucu negatif olan bağışçılardan karaciğer alanlarla karşılaştırıldığında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı. Yüzey antijeni, mevcut hepatit B enfeksiyonunu tespit etmekte kullanılan bir belirteç.
Çalışmanın az sayıda kişiyi kapsaması, bulguyu değerlendirirken örneklem büyüklüğünün önemini ortaya koyuyor. Nakil ekipleri için bu çalışma, karaciğere zarar verebilen ve dikkatli yönetim gerektiren bir virüsle ilgili kararlara yeni kanıtlar ekliyor.
Kalp nakli araştırması farklı bir soruya odaklandı: İleri yaştaki alıcılar nasıl değerlendirilmeliydi? 628 kalp nakli alıcısını inceleyen bir analiz, nakil sırasında yürüyebilen 65 yaş ve üzeri hastaların sağkalım sonuçlarının genç hastalardan anlamlı ölçüde farklı olmadığını ortaya koydu.
Yürüme becerisi, doktorlara yaşın yanı sıra fiziksel işlev hakkında da bilgi veriyor. Bulgular, nakil değerlendirmesi yapılırken hastanın durumunun ayrıntılı biçimde incelenmesini destekliyor.
KOTRY, akciğer naklinde aciliyet ölçütlerini gözden geçirmek üzere bir öneri de sundu. Bu ölçütler, akciğer temin edildiğinde hangi hastalara öncelik verilmesi gerektiğini belirlemeye yardımcı oluyor. Böbrek değerlendirme aracı ulusal politikanın bir parçası haline geldi; akciğerlerle ilgili öneri ise hükümete sunuldu, ancak uygulamaya alınacağı tarih açıklanmadı.
Canlı bağışçıların da ameliyat sonrasında bakıma ihtiyacı var
Güney Kore’de yaşamını yitirmiş bağışçıların yetersizliği, canlı bağışı nakil bakımının önemli bir parçası haline getiriyor. Aile üyeleri ve diğer canlı kişiler böbrek ya da karaciğerlerinin bir bölümünü bağışlayabiliyor. Bu da başka birine yardımcı olmak için ameliyat geçiren kişinin sağlığını koruma sorumluluğunu beraberinde getiriyor.
KOTRY’nin 5.490 canlı böbrek bağışçısını kapsayan bir analizinde, bağış öncesinde yüksek tansiyonu olan kişilerin bağış sonrasında proteinüri geliştirme riskinin, tansiyonu normal olan bağışçılara kıyasla daha yüksek olduğu saptandı. Proteinüri, idrarda protein bulunması anlamına gelir ve böbrek hasarının belirtisi olabilir.
Bu bulgu, bağış öncesinde dikkatli değerlendirmeyi ve sonrasında düzenli sağlık kontrollerini destekliyor. Canlı bağışçılar açısından araştırmanın pratik bir amacı var: Ameliyat sonrasında daha yakından izlenmesi gerekebilecek kişileri belirlemek.
Yonsei Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde nefroloji profesörü ve KOTRY araştırma lideri olan Yang Jae-seok, bilgilendirme toplantısında kayıt sisteminin daha geniş kapsamlı rolünü şöyle anlattı:
Kohort, dikkat çekici sonuçlar ortaya koyan bir projeden çok, diğer araştırmaları ve politikaları destekleyen bir sosyal altyapıdır.
Yapay zekâ planları organ reddi ve günlük sağlığa odaklanıyor
KOTRY ve Ulusal Sağlık Enstitüsü, mevcut klinik kayıtları genomik bilgiler, tıbbi görüntüler ve dijital patolojiyle bir araya getirmeyi planlıyor. Dijital patoloji, doku preparatlarının bilgisayarda incelenip analiz edilebilen görüntülere dönüştürülmesini sağlıyor.
Planlanan çalışma, kayıt sistemi verilerini Ulusal Sağlık Sigortası Kurumu, Sağlık Sigortası İnceleme ve Değerlendirme Servisi, Kore İstatistik Kurumu ölüm istatistikleri ve kanser kayıt verileriyle de ilişkilendirecek. Bu bağlantılar, nakil sonrasında hastaların izlenmesindeki veri boşluklarını azaltmayı amaçlıyor.
Yapay zekâ modelleri, organ reddi ve diğer komplikasyonları öngörmek için birleştirilen verileri kullanacak. Organ reddi, alıcının bağışıklık sisteminin nakledilen organa saldırmasıyla ortaya çıkıyor. Hastalar bu tepkiyi baskılayan ilaçlar kullanıyor; ekip, tedavinin kişiye göre uyarlanmasına yardımcı olabilecek modeller geliştirmeyi umuyor.
İlaç kararlarında denge gözetilmesi gerekiyor. Doktorlar, enfeksiyon dahil tedavi risklerini yönetirken bağışıklık tepkisini de kontrol altında tutmalı. Daha iyi öngörü, daha yakından izlenmesi ya da tedavisinin değiştirilmesi gereken hastaların belirlenmesine yardımcı olabilir.
Bir sonraki aşamada hastalardan yaşam kalitesi, yorgunluk ve ilaç kullanma yükü hakkında doğrudan bilgi toplanması da planlanıyor. Bu ölçümler, laboratuvar sonuçları, hastane kayıtları ve sağkalım verilerine günlük sağlığa ilişkin bir bakış açısı ekleyecek.
Yapay zekâ çalışmaları henüz geliştirme aşamasında. Açıklanan hedefler, komplikasyonları öngörmek ve daha kişiselleştirilmiş bakım sunmak; bilgilendirme toplantısında tamamlanmış bir modelin rutin tedavide ne zaman kullanılmaya başlanacağına dair bir tarih verilmedi.
Bağış yasaları ve toplumsal kabul zaman alıyor
Dolaşımın durmasının ardından bağış, yani DCD, organ arzını artırmaya yönelik bir başka öneri. Bu yöntem, tanımlanmış tıbbi ve yasal süreçler çerçevesinde dolaşımın kalıcı olarak durduğunun belirlenmesinin ardından bağış yapılmasına olanak tanıyor. Güney Kore’deki mevcut tartışma, bu yöntemin beyin ölümü sonrasında yapılan bağışlara eklenmesiyle ilgili.
DCD’yi uygulamaya koymaya yönelik yasa tasarıları 2023’ten bu yana defalarca sunuldu ancak yasama dönemlerinin sona ermesi gibi nedenlerle kadük oldu. Araştırmacılar, yasa çıkarıldıktan sonra bile işleyen bir sistem kurmanın ve kamuoyu desteğini kazanmanın zaman alacağını belirtti.
Kim Myung-soo, bilgilendirme toplantısında bu zorluğu şöyle anlattı:
ABD ve İspanya gibi ülkelerde DCD’nin tüm bağışçıların önemli bir bölümünü oluşturduğu doğru; ancak sistemi kurmak ve kamuoyunun desteğini kazanmak kaçınılmaz olarak uzun zaman alıyor.
Araştırma programı ve bağış reformu, organ yetersizliğinin farklı yönlerine çözüm getirmeyi amaçlıyor. Yeni bir bağış yöntemi, temin edilebilen organ sayısını artırabilir. Kayıt sistemi araştırmaları ise doktorların mevcut organları daha etkili kullanmasına ve nakil sonrasında hastaları korumasına yardımcı olabilir. Halihazırda nakil bekleyenler için hem bağış sayısı hem de her bir organla ilgili kararlar önem taşıyor.
Kayıt sistemi ve organ yetersizliğinde önemli tarihler
KOTRY’nin gelişimi on yılı aşkın bir döneme yayılıyor. Başlıca politika değişiklikleri ve bağışçı verileri, bekleme listesi üzerindeki baskı artarken araştırmaların nasıl ilerlediğini gösteriyor.
- 2014: KOTRY, Ulusal Sağlık Enstitüsü’nün desteğiyle ulusal nakil kohortu verilerini toplamaya başladı.
- 2021: K-KDPI ulusal böbrek tahsis politikasına girdi. Nakil bekleme listesinde 39.261 kişi bulunurken beyin ölümü sonrasında 442 kişi organlarını bağışladı.
- 2023’ten bu yana: Dolaşımın durmasının ardından bağış yapılmasını öngören yasa tasarıları defalarca sunuldu ve kadük oldu.
- 2024: Nakil bekleyen toplam 3.096 kişi hayatını kaybetti.
- 2025: Bekleme listesindeki kişi sayısı 46.550’ye ulaşırken beyin ölümü gerçekleştiği bildirilen bağışçı sayısı 370 oldu.
- Ağustos 2026: Bekleme listesindeki kişi sayısı 48.456 oldu.
Araştırmanın bir sonraki aşamasında daha fazla ulusal veri kümesi ilişkilendirilecek, görüntüleme ve patoloji bilgileri dijitalleştirilecek ve hastaların sağlıklarına ilişkin görüşleri toplanacak. Bu çalışmaların pratikteki başarısı, tahsis kararlarını ve nakil alıcılarıyla canlı bağışçılara sunulan bakımı iyileştirip iyileştirmediğine bağlı olacak.
Özet
- Güney Kore’de 2024 yılında nakil bekleyen 3.096 kişi hayatını kaybetti; bu, günde yaklaşık 8,5 kişiye karşılık geliyor.
- KOTRY, 88 merkezden ve beş organ grubundan 26.571 nakil hastasına ait kayıtları tutuyor.
- Kore böbrek bağışçısı değerlendirme endeksi, 2021’den bu yana ulusal tahsis politikasını şekillendiriyor.
- Araştırmalar; ileri yaştaki alıcıların, belirli bağışçı organlarının ve canlı bağışçıların karşı karşıya olduğu risklerin daha ayrıntılı değerlendirilmesini destekliyor.
- Planlanan yapay zekâ araştırması, komplikasyonları öngörmek ve bakımı yönlendirmek için klinik, genetik, görüntüleme ve halk sağlığı kayıtlarını bir araya getirecek.
- Bağışçı yetersizliği sürerken dolaşımın durmasının ardından bağış yapılmasına yönelik öneriler için hâlâ yasal düzenleme ve hazırlık gerekiyor.






