Taichung’da Kömürden Çıkış Hukuki ve Maliyet Baskılarıyla Karşı Karşıya: Tayvan İthal Gaza Yöneliyor

10 dakikalık okuma
Taiwan Turns to Imported Gas as Taichung Coal Retreat Meets Legal and Cost Pressures

İki yeni santral, Tayvan’ın enerji dönüşümünde gazı merkeze taşıyor

Tayvan’daki Taichung Enerji Santrali, en eski kömür ünitelerini ithal doğal gazla çalışan santrallerle değiştiriyor. Ancak mahkemedeki itiraz, yükselen yakıt faturaları ve yenilenebilir enerji alanındaki yavaş ilerleme, hükümetin tesiste düzenli kömür üretimini Aralık 2034’e kadar sona erdirme vaadini zorlaştırıyor.

İçindekiler
  1. İki yeni santral, Tayvan’ın enerji dönüşümünde gazı merkeze taşıyor
  2. Yeni santral neleri kapsıyor?
  3. Hangi kömür üniteleri devreden çıkacak?
  4. Kömürden çıkış hedefi neden yedek ünitelerin tutulmasını öngörüyor?
  5. Yerel hava daha temiz, iklim etkileri ise ayrı bir tartışma konusu
  6. Mahkeme itirazı ikinci gaz aşamasını tehlikeye atıyor
  7. Yakıt fiyatları geçişin maliyetini gözler önüne seriyor
  8. Deniz yolları elektrik güvenliğinin parçası haline geliyor
  9. Yenilenebilir enerji ve nükleer üretim talebin gerisinde kalıyor
  10. Öne Çıkanlar

Taiwan Power Co.’nun Taichung projesi güncellemesine göre iki yeni gaz ünitesinden ilki 30 Eylül 2026’da ticari işletmeye alındı. Her bir ünitenin kurulu gücü 1,3 gigavat; ikisinin toplam kapasitesi 2,6 gigavat. İkinci ünitenin 31 Mart 2027’de ticari işletmeye başlaması planlanıyor.

Başbakan Cho Jung-tai, iki ünitenin birlikte ilk kez tam kurulu güçte çalıştığı 4 Eylül’de santrali ziyaret etti. Kömürle elektrik üretiminin 2034 sonuna kadar aşamalı olarak sonlandırılması hedefini yineleyen Cho, bu tarihin önceki plana göre bir yıl öne çekildiğini belirtti.

Taichung, Tayvan’ın birbiriyle yarışan enerji ihtiyaçlarını tek bir noktada buluşturuyor. Bölge sakinleri hava kirliliğinin azalmasını istiyor. Üreticilerin daha fazla elektriğe ihtiyacı var. Hükümet karbon salımını düşürmeyi hedeflerken, elektrik şirketinin şebekeyi işler durumda tutacak kadar yakıt sağlaması gerekiyor.

Bu yükü giderek daha fazla gaz taşıyor. Enerji düşünce kuruluşu Ember’in elektrik üretimi verilerine göre gazın payı 2015’te yüzde 31,0, 2025’te yüzde 48,2 ve 2026’nın ilk sekiz ayında yüzde 51,3 oldu. Yenilenebilir kaynakların payı hem 2025’te hem de Ocak-Ağustos 2026 döneminde yüzde 12,1’de kaldı; bu oran hükümetin 2025 için belirlediği ilk yüzde 20 hedefinin oldukça altında.

Sonuç olarak kömür kullanımını azaltırken gemilerle taşınan sıvılaştırılmış doğal gaza (LNG) bağımlılığı artıran bir dönüşüm ortaya çıkıyor. Taichung’da planlanan genişleme, bu bağımlılığı önümüzdeki on yılın ilerleyen dönemlerine kadar derinleştirebilir.

Reklam

Yeni santral neleri kapsıyor?

Taipower’ın ilk gaz aşaması, mevcut 9 ve 10 numaralı kömür ünitelerinin güneyinde 13,4 hektarlık bir alanda yer alıyor. Projede jeneratörlerin yanı sıra bir LNG boşaltma iskelesi, beş depolama tankı, sıvı yakıtı yeniden gaza dönüştüren bir terminal ve bağlantı boru hatları bulunuyor. Taipower, burayı şirketin kendi inşa edip işlettiği ilk terminal olarak tanımlıyor.

Jeneratörlerde kombine çevrim teknolojisi kullanılıyor. Önce gaz bir türbini çalıştırıyor; ardından bu işlem sırasında açığa çıkan ısı, başka bir türbini çalıştıracak buharı üretiyor. Isının iki kez kullanılması, aynı miktarda yakıttan daha fazla elektrik elde edilmesini sağlıyor.

Taipower, belirttiği yakıt ölçüm yöntemine göre net ısıl verimliliği yüzde 64,1 olarak açıklıyor. Basitçe ifade etmek gerekirse, santralin kendi işletme ihtiyaçları düşüldükten sonra yakıttaki ölçülen enerjinin yaklaşık yüzde 64’ü elektriğe dönüşüyor.

Elektrik şirketi, Eylül 2026’da projedeki ilerleme oranını yüzde 65,97 olarak kaydetti. Taipower’ın sayfasında ilk ünite için 31 Ağustos hedefi yer alırken, inşaat güncellemesinde ünitenin 30 Eylül’de fiilen ticari işletmeye geçtiği belirtiliyor. Enerji İdaresi, ünitenin son denetimini 21 Temmuz’da tamamlamıştı.

Hangi kömür üniteleri devreden çıkacak?

1 ve 2 numaralı kömür üniteleri 36 yıl çalıştı ve faaliyet ömürleri boyunca yaklaşık 280 milyar kilovatsaat elektrik üretti. Taipower daha sonra bu ünitelerin 30 Eylül 2026’da elektrik üretimini durdurduğunu, ertesi gün resmen emekliye ayrıldığını ve yıkım sürecine girdiğini açıkladı.

Yıkım tarihi duyurular arasında değişti: Eylül ayındaki dönüm noktası açıklamasında sökümün Ekim 2027’de başlayacağı belirtilirken, daha sonraki açıklamada başlangıç tarihi 1 Ekim 2026 olarak verildi. Yıkım programının yaklaşık 28 ay sürmesi ve 2029’un başlarında tamamlanması bekleniyor.

İşçilerin kazanları, türbinleri ve 252 metre yüksekliğindeki bacayı sökmesi gerekiyor. Boşaltılan alanın bir sonraki gaz genişlemesi için kullanılması planlanıyor.

Dönüşümün başlıca tarihleri şöyle:

  • 11 Temmuz 2025: Bölge sakinleri, ikinci gaz aşamasının çevresel onayına itiraz eden bir dava açtı.
  • 4 Eylül 2026: İlk aşamadaki iki gaz ünitesi birlikte tam kurulu güce ulaştı.
  • 30 Eylül 2026: İlk gaz ünitesi ticari işletmeye alındı; 1 ve 2 numaralı kömür üniteleri üretimi durdurdu.
  • 31 Mart 2027: İkinci gaz ünitesinin ticari işletmeye alınması planlanıyor.
  • 2031-2034: 3 ve 4 numaralı kömür ünitelerinin yıkımıyla birlikte dört gaz ünitesinin daha kurulması planlanıyor.
  • 2032: Hükümet, acil durumlarda kullanılmak üzere kaç kömür ünitesinin hazır tutulması gerektiğini yeniden değerlendirmeyi planlıyor.
Reklam

Kömürden çıkış hedefi neden yedek ünitelerin tutulmasını öngörüyor?

Cho’nun Taichung için belirlediği üç hedef, 2034 sonuna kadar kömürle elektrik üretimini bitirmek, mevcut kömür ünitelerini acil durumlarda kullanılmak üzere yedekte tutmak ve 2032’de yedek ünite sayısını gözden geçirmek. Açıklanan plana göre 1 ila 4 numaralı üniteler devreden çıkarıldıktan sonra altı kömür ünitesi kullanıma hazır tutulacak.

Taipower, yedek olarak tutulan emekli ünitelerin yalnızca ulusal kriz veya afet durumlarında çalıştırılacağını söylüyor. Rutin testlerde yılda 100 bin metrik tonun altında kömür tüketilecek. Bu miktar, santralin 2025’te tükettiği 11 milyon tonun yüzde 1’inden az.

Acil durum yedeği, ihtiyaç duyulduğunda yeniden devreye alınabilmesi için ekipmanın bakımlı tutulması anlamına geliyor. Dolayısıyla Taichung’un 2034 hedefi düzenli kömür üretiminin sonlandırılmasını öngörürken, sınırlı sayıda kömür ünitesi ve yakıtın yedekte tutulmasını da kapsıyor.

Belediye yetkilileri bu hedefe nasıl ulaşılacağının daha açık biçimde ortaya konmasını istiyor. Taichung Belediye Başkan Yardımcısı Lin Ku-lung, merkezi hükümete somut bir azaltım planı hazırlama çağrısı yaptı. Lin, Taipower’ın kömür tüketimini 2026’da 10,5 milyon tona düşürme vaadine ve bir sonraki gaz ünitelerinin 2031’de devreye girmesine kadar geçecek yıllara ilişkin belirsizliğe dikkat çekti.

Yerel hava daha temiz, iklim etkileri ise ayrı bir tartışma konusu

Taichung’da 2025’te 11 milyon ton kömür yakıldı. Bu miktar, 2014’teki 18,39 milyon tonluk zirvenin yaklaşık yüzde 40 altında. Taipower, 2017’den bu yana kirlilik kontrolüne 44,1 milyar Tayvan doları (yaklaşık 1,34 milyar ABD doları) harcadığını söylüyor.

Elektrik şirketi, santralin hava kirletici emisyonlarını 2025’te 7.590 ton olarak açıklıyor; bu, yaklaşık yüzde 80’lik bir azalmaya karşılık geliyor. Yeni gaz ekipmanları içinse kükürt oksit emisyon yoğunluğunu milyonda sekiz parça, azot oksit emisyon yoğunluğunu milyonda beş parça ve partikül madde yoğunluğunu normal metreküp başına 10 miligram olarak veriyor.

Yerel hava kirliliği ile iklimi etkileyen kirlilik farklı sorunlar. Kükürt oksitler, azot oksitler ve partiküller hava kalitesini ve sağlığı etkiliyor. Karbondioksit ve metan ise atmosferde ısıyı tutuyor. Gaz genişlemesine karşı çıkan bölge sakinleri, kömür tüketimi azalırken projenin iklim üzerindeki etkilerinin de daha yakından incelenmesi gerektiğini savunuyor.

Davacıların sunduğu projeksiyona göre yıllık sera gazı emisyonları 2022’de 26,548 milyon tonken 2037’de 21,160 milyon ton olacak. Bu rakamlar yaklaşık yüzde 20,3’lük bir azalmaya işaret ediyor. Davacılar, planlarda gaz jeneratörleri ve yedekte tutulan kömür üniteleri için Tayvan’ın 2050 net sıfır hedefiyle uyumlu devreden çıkarma tarihlerinin bulunmadığını öne sürüyor.

Reklam

Mahkeme itirazı ikinci gaz aşamasını tehlikeye atıyor

Taichung, Changhua ve Nantou sakinleri 11 Temmuz 2025’te Çevre Bakanlığına karşı dava açtı. Environmental Rights Foundation’ın dava özeti, 2024’te verilen ikinci aşama çevresel onayını iptal ettirme girişimlerini anlatıyor.

Taipei Yüksek İdare Mahkemesi Ekim 2026’da bu onayı iptal etti. Mahkeme, inşaat kaynaklı kirliliğin değerlendirilmesinde yanlış standartların kullanıldığına ve mevcut kömür üniteleriyle yeni gaz ünitelerinin birleşik etkilerinin gerektiği gibi incelenmediğine hükmetti. Çevre Bakanlığının karara itiraz etmesi bekleniyordu. Temyiz sürecinin nihai sonucu veya yeni bir onay için takvim açıklanmadı.

Hukuki itiraz, önerilen 5.500 megavatlık gaz kapasitesini kapsıyor. Taipower’ın daha sonra açıkladığı genişleme taslağında, 2031-2034 arasında toplam 4.800 ila 5.200 megavatlık dört ünite yer alıyor. Bölge sakinleri, tartışmalı genişlemenin 2.600 megavata düşürülmesini talep etti.

Vakıf, Tayvan Çevresel Etki Değerlendirmesi Çalışma Standartları’nın 52. maddesi uyarınca yapılması gereken değerlendirmede metan sızıntısının hesaba katılmadığını da öne sürüyor. Doğal gazın temel bileşeni olan metan, taşıma, boşaltma ve depolama sırasında sızabiliyor.

Davacılar, ikinci aşamanın yalnızca bir panel ve bir çevresel değerlendirme komitesi toplantısında ele alındığını, onayın oylama veya uzlaşı kararı olmaksızın açıklandığını belirterek inceleme sürecine de itiraz ediyor. Bunlar davacıların iddiaları; bildirilen mahkeme kararı ise kirlilik standartlarına ve kömür ile gazla çalışan ünitelerin birlikte değerlendirilmesine odaklandı.

Taipower, altı kömür ünitesi kapatılmadan önce yeni gaz kapasitesine ihtiyaç duyulduğunu söylüyor. Dolayısıyla çevresel onay, hem inşaat takvimini hem de kömür jeneratörlerinin düzenli işletmeden çıkarılma zamanını etkiliyor.

Yakıt fiyatları geçişin maliyetini gözler önüne seriyor

Taipower daha az kömür yakmayı planlarken yakıt faturası da kabarıyor. Elektrik şirketinin 2027 kömür bütçesi, tüketimin yaklaşık 800 bin ton azalması beklense de 2026 bütçesinden 10 milyar Tayvan doları daha yüksek. Şirket artışı, uluslararası kömür fiyatlarındaki yükselişe bağlıyor.

Şubat 2026’da ABD-İsrail’in İran’la savaşı başlayıp Hürmüz Boğazı’nın kapanmasından bu yana gaz da pahalandı. Ekonomi Bakan Yardımcısı Lai Chien-hsin milletvekillerine, Taipower’ın gaz faturasının savaş öncesindeki aylara kıyasla ağustos sonuna kadar 70 milyar Tayvan dolarından fazla arttığını söyledi.

Reklam

Bakanlar Kurulu, zarar eden elektrik şirketine destek için yasama organından 71,1 milyar Tayvan doları (yaklaşık 2,18 milyar ABD doları) tutarındaki ödeneği onaylamasını istedi. Taipower, ağustos ayında 2026 yılı toplam yakıt maliyetlerinin 120 milyar Tayvan dolarından (yaklaşık 3,68 milyar ABD doları) fazla artabileceği uyarısında bulundu.

Yakıt fiyatlarındaki artış, yükün ne kadarının elektrik tüketicilerine, şirketin mali durumuna ya da kamu bütçesine yansıtılacağı konusunda hükümeti seçim yapmak zorunda bırakıyor. Daha verimli jeneratörler, her birim elektrik için daha az yakıt tüketilmesini sağlıyor; ancak ithal yakıtın fiyatı önemli bir gider olmaya devam ediyor.

Deniz yolları elektrik güvenliğinin parçası haline geliyor

Devlet Başkanı Lai Ching-te mart ayında Tayvan’ın 12 ila 14 günlük LNG stoku bulunduğunu söyledi. ABD merkezli bir düşünce kuruluşunun savaş simülasyonunda, Tayvan Boğazı’nın abluka altına alınması halinde gaz rezervlerinin 10 günde tükeneceği öngörüldü. İlk rakam o sırada mevcut stokları, ikincisi ise bir abluka senaryosunu anlatıyordu.

2026 ilkbaharında Katar’dan yapılan sevkiyatların aksaması, Taipower’ı özel işletmedeki Mailiao santralinde kömürle üretilen elektriği satın almaya yöneltti. Böylece şirket yakıttan uzun vadede uzaklaşmayı hedeflerken kömür geçici bir alternatif oldu.

ABD Başkanı Donald Trump ekim ayında Tayvan’ın planlanan Alaska ihracat projesindeki LNG’nin yüzde 30’unu almayı kabul ettiğini söyledi. Bu tür alımlar gazın bir bölümünün kaynağını değiştirebilir, ancak yakıtın yine deniz yoluyla taşınmasını gerektirir.

Taichung’daki yeni boşaltma iskelesi ve beş tank, yakıtın taşınma zincirinin daha büyük bir bölümünü Taipower’ın doğrudan kontrolüne veriyor. Üretimin daha büyük bir bölümünü gaz karşıladıkça Tayvan’ın elektrik güvenliği, gemilerin limanlara ulaşmasına bağlı kalmayı sürdürecek.

Yenilenebilir enerji ve nükleer üretim talebin gerisinde kalıyor

Tayvan’ın 2025 için belirlediği ilk elektrik üretimi hedefleri, gazda yüzde 50, kömürde yüzde 30 ve yenilenebilir kaynaklarda yüzde 20’ydi. Ember verilerine göre yenilenebilir kaynakların payı yalnızca yüzde 12,1’e ulaştı; böylece hedefle arasında 7,9 puanlık fark oluştu. 2026’nın ilk sekiz ayında kömürün payı hâlâ yüzde 33,8’di; gaz ise toplam üretimin yarısını aştı.

Ekonomi Bakanı Kung Ming-hsin şubatta, yenilenebilir kaynakların 2026 sonunda da yüzde 20 hedefine ulaşamayacağını kabul etti. Kung, koruma altındaki alanlarda yere kurulan güneş panellerini kısıtlayan yeni yasaları neden olarak gösterdi. Açık deniz rüzgâr enerjisinin gelişimi de yükselen tedarik maliyetleri, ekipmanın yerel kaynaklardan sağlanması zorunluluğu ve sıkılaşan izin süreçleri nedeniyle yavaşladı.

Ocak-ağustos döneminde elektriğin yüzde 4,2’si rüzgârdan, yüzde 6,2’si güneşten üretildi. Bu kaynakların yavaş büyümesi, kömür ve nükleer enerjinin daha önce karşıladığı talebin daha büyük bölümünün gazla karşılanmasına yol açıyor.

Hükümet nükleer enerji üretimine geri dönmeyi de değerlendiriyor. Nükleer Güvenlik Komisyonu, Taipower’ın Maanshan santralini yeniden çalıştırma planına ilişkin incelemesini eylül sonlarında tamamladı. Ancak ekipmanın yaşlanması, radyasyon ve sismik risk kontrollerinin hâlâ tamamlanması gerekiyor. Kung, üretimin 2028 gibi erken bir tarihte yeniden başlayabileceğini söyledi.

Reklam

Taichung’un kendi elektrik talebi, takvimin neden önemli olduğunu gösteriyor. Kent 2025’te yaklaşık 35 milyar kilovatsaat elektrik tüketti; bu, Tayvan toplamının yaklaşık yüzde 15’ine karşılık geliyor. Taichung böylece üst üste yedinci yıl kentler arasında ilk sırada yer aldı. Taipower’a göre santralin kömür üniteleri 2019’dan bu yana yerel talebi karşılamıyor.

Kung, bakanlığın elektrik talebindeki büyüme tahminlerini yükseltmesinin ardından Taipower’dan ikinci gaz aşamasını takvime uygun biçimde sürdürmesini istedi. Elektrik şirketi ayrıca çip üreticilerine ve yapay zekâ kullanıcılarına hizmet vermek için 15 yıl içinde 43 yeni trafo merkezi kurmayı planlıyor. Başka enerji kaynakları devreye girene kadar Taichung’daki dönüşüm, inşaat, hukuk ve yakıt tedariki risklerinin aynı programda toplandığı, kömürden ithal gaza geçiş niteliği taşıyor.

Öne Çıkanlar

  • Taichung’daki yeni gaz ünitelerinden ilki 30 Eylül 2026’da ticari işletmeye alındı; ikincisinin 31 Mart 2027’de devreye girmesi planlanıyor.
  • Hükümet, santralde düzenli kömür üretimini 2034 sonuna kadar bitirmeyi, altı üniteyi ise acil durumlar için hazır tutmayı hedefliyor.
  • Mahkeme ikinci gaz aşamasının çevresel onayını iptal ederek genişleme takvimini baskı altına aldı.
  • Kömür tüketimi 2014-2025 arasında yaklaşık yüzde 40 azalırken Taipower, hava kirletici emisyonlarında yaklaşık yüzde 80 düşüş bildirdi.
  • Gaz, 2026’nın ilk sekiz ayında Tayvan’ın elektrik üretiminin yüzde 51,3’ünü; yenilenebilir kaynaklar ise yüzde 12,1’ini karşıladı.
  • Yükselen yakıt maliyetleri, sınırlı LNG stokları ve artan sanayi talebi, dönüşümün maliyetini ve güvenliğini şekillendiriyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir