Yurt dışı kredilere yüzde 5 tavan ve sıkı denetim
Tayvan, uygun işletmelerin yurt dışından aldıkları karbon kredilerini yurt içindeki karbon ücretlerine mahsup edebilmesine izin veren; ancak nükleer projelerden, fosil yakıt kullanımını uzatan tedbirlerden ve tartışmalı ormancılık faaliyetlerinden elde edilen kredileri kapsam dışında bırakan kurallar önerdi. Çevre Bakanlığı taslağı 12 Kasım 2026'da duyurdu. Uygulamanın Ocak 2027'de başlaması bekleniyor.
İçindekiler
- Yurt dışı kredilere yüzde 5 tavan ve sıkı denetim
- Kimler başvurabilecek?
- Yurt dışı krediler hangi koşullarda uygun sayılacak?
- Tayvan çifte sayımı nasıl önleyecek?
- Bazı projeler neden kapsam dışında kalacak?
- Olumlu liste, satın alma kararlarına yön verecek
- Uyum için kullanılan krediler çevreci beyanlarda yeniden kullanılamayacak
- Kredilerin kullanıma kadar izlenmesini sağlayacak kamu kayıtları
- İstişare ve uygulama takvimi
- Öne çıkanlar
Öneriye göre kredilerin Paris Anlaşması'nın 6. Maddesi çerçevesine uygun olması, projenin yürütüldüğü ülkenin onayını alması ve aynı emisyon azaltımının iki kez sayılmasını önleyecek muhasebe değişikliklerine tabi tutulması gerekecek. Mevcut kurallar, yurt dışı kredilerin kullanımını karbon kaçağı riski yüksek olarak sınıflandırılan sektörlerin dışındaki işletmelerle sınırlıyor; mahsup oranı en fazla yüzde 5 olabiliyor.
Bakanlığın taslak kurallara ilişkin duyurusu, kredilerin Tayvan'daki uyum sistemine girebilmesi için dar kapsamlı bir yol öngörüyor. Yurt dışından kredi satın almak, bu krediyi karbon ücretine karşı otomatik olarak kullanılabilir hâle getirmeyecek. Başvuru sahiplerinin projenin, emisyon muhasebesinin ve destekleyici belgelerin tanınma koşullarını karşıladığını göstermesi gerekecek.
Öneri önem taşıyor; çünkü büyük emisyon kaynakları ilk karbon ücreti ödemelerini Mayıs 2026'da yaptı, ancak yurt dışı kredilerin tanınmasına ilişkin standartlar henüz belirlenmediğinden bu yıl yalnızca yurt içi kredileri kullanabildi. Önerilen kurallar, uygun işletmelere başka bir uyum seçeneği sunarken yükümlülüklerinin büyük bölümünü bu seçeneğin dışında tutacak.
Bakanlığa göre yurt dışı krediler, işletmelerin kendi bünyelerinde emisyon azaltımının yerini almak yerine onu destekleyen bir araç olmalı. Öneri, proje türlerine yönelik kısıtlamaları mülkiyet, muhasebe ve kamuya yapılan beyanlara ilişkin denetimlerle bir araya getiriyor.
Kimler başvurabilecek?
Tayvan'ın İklim Değişikliğine Müdahale Yasası'nın 27. maddesi, yabancı sera gazı azaltım kredilerinin tanınması için yasal dayanağı oluşturuyor. Taslak, başvuruları yalnızca karbon ücretine tabi işletmelere, emisyon üst sınırı uygulanan işletmelere ve merkezi mali düzenleyici tarafından belirlenen kuruluşlara açıyor.
Başvuru izni ile karbon ücretini mahsup etme izni ayrı aşamalar. Mevcut Karbon Ücreti Tahsilat Yönetmeliği uyarınca, karbon kaçağı riski yüksek olarak sınıflandırılan işletmeler karbon ücreti yükümlülüklerini azaltmak için yurt dışı kredileri kullanamıyor.
Karbon kaçağı, işletmeler farklı karbon maliyetleriyle karşılaştığında üretimin ve üretimle ilişkili emisyonların başka yerlere taşınması anlamına geliyor. Yabancı kredileri kullanmaya uygun olabilecek işletmeler arasında yarı iletken üreticileri ve bazı elektronik bileşen üreticileri de bulunuyor. Ancak bu, işletmelerin sınıflandırmalarına ve tanıma kurallarına bağlı.
Karbon kaçağı riski yüksek sektörler arasında hayvansal ve bitkisel yağlar, iplikçilik, dokumacılık, kâğıt hamuru, kâğıt ve karton, petrol ve kömür ürünleri, temel kimyasallar, gübreler ve azot bileşikleri, plastik ve sentetik kauçuk malzemeler ile suni elyaf üretimi yer alıyor.
Liste ayrıca cam ve cam ürünlerini, çimento ve çimento ürünlerini, çelik, bakır, baskılı devre kartları, optoelektronik malzeme ve bileşenleri, bilgisayar ve çevre birimlerini, veri depolama ortamları üretimini de kapsıyor. Dolayısıyla bir şirketin uygunluğu, yalnızca onaylı bir kredi satın almış olmasına değil, tabi olduğu düzenleyici kategoriye bağlı.
Yurt dışı krediler hangi koşullarda uygun sayılacak?
Taslak, ülkelerin emisyon azaltımı konusunda iş birliği yapmasına yönelik bir çerçeve sunan Paris Anlaşması'nın 6. Maddesini temel alıyor. Uygun kredilerin, yaygın olarak ITMO adıyla bilinen uluslararası transfer edilmiş azaltım sonuçları kapsamında yer alması gerekecek. Basitçe ifade etmek gerekirse bunlar, üzerinde uzlaşılan muhasebe kuralları çerçevesinde sınır ötesine aktarılan azaltımlardır.
Bakanlık, düzenlemeyi hazırlarken İsviçre, Japonya ve Singapur'daki uygulamalardan yararlandı. Bu ülkelerde düzenlemeye tabi işletmeler, yabancı kaynaklı azaltımları hükümet denetimi altında kullanabiliyor. Tayvan'ın önerisi, proje izleme döneminin 1 Ocak 2021'de veya sonrasında başlamasını şart koşuyor. Kredilerin 2021'de veya daha sonra üretilmiş olması gerekiyor.
Kredilerin ev sahibi ülkenin ulusal katkı beyanıyla (NDC) da uyumlu olması gerekecek. NDC, bir ülkenin Paris Anlaşması kapsamındaki iklim taahhüdüdür. Ev sahibi ülke, kredileri kendi NDC'sine ulaşmak için kullanamayacak. Azaltımların, projeyi ulusal iklim muhasebesine bağlayacak şekilde, söz konusu ülkenin sera gazı envanterinde veya şeffaflık raporunda izlenebilir olması gerekecek.
Tayvan çifte sayımı nasıl önleyecek?
Ev sahibi ülkenin transfere izin vermesi ve buna karşılık gelen muhasebe düzeltmesini yapması gerekecek. Bu düzeltme, aktarılan azaltımın ev sahibi ülkenin kendi iklim hedefi için de kullanılmasını önleyen bir muhasebe değişikliği.
Örneğin, bir azaltım Tayvan'da kullanılmak üzere aktarılırsa ev sahibi ülkenin iklim hesaplarında bu aktarımı yansıtacak bir düzeltme yapması gerekecek. Aksi hâlde atmosferin yalnızca bir kez yararlandığı aynı azaltımın getirisini iki farklı yer sahiplenebilir.
İşletmelerin yetkilendirme ve kayıt belgelerini sunması gerekecek. Tayvan'da tanınan kredileri almadan önce, ilgili kredilerin ev sahibi ülkenin sisteminde iptal edildiğini kanıtlamaları da gerekecek. İptal işlemi, kredileri yeniden kullanılamayacak şekilde dolaşımdan çıkarıyor.
İklim Değişikliği İdaresi Genel Müdürü Tsai Ling-yi, standartların hem kredi kalitesini hem de çifte sayım yasağını netleştirdiğini söyledi. Amaçlarının, işletmelerin ucuz yurt dışı kredileri satın alarak bunların Tayvan'daki karbon ücretini otomatik olarak mahsup edebileceğini sanmalarını önlemek olduğunu belirtti.
Bazı projeler neden kapsam dışında kalacak?
Nükleer projeler, fosil yakıt kullanımını uzatan tedbirler ve tartışmalı ormancılık projeleri önerilen tanıma sisteminin dışında kalacak. Bunlara, tartışmalı ağaç kesimiyle bağlantılı ormancılık projeleri de dâhil. Ormancılıkla ilgili kapsam dışı bırakılan faaliyetler arasında orman tahribatını önlemeye ve ormansızlaşmayı azaltmaya yönelik tedbirler de bulunuyor.
Fosil yakıt kullanımını uzatmaya yönelik kısıtlama, karbon kilitlenmesini önlemeyi amaçlıyor. Karbon kilitlenmesi, yatırımların yüksek miktarda emisyon üreten ekipman veya altyapının daha uzun süre çalışmasını sağlayarak işletmeleri fosil yakıt tüketimini sürdürmeye mecbur bırakması durumunda ortaya çıkıyor.
Taslak ayrıca ayrıntılı izleme ve doğrulama raporları hazırlanmasını öngörüyor. İncelemeyi yapanlar, projenin referans senaryosunun ihtiyatlı olup olmadığını, sağlanan azaltımların ilave nitelik taşıyıp taşımadığını ve başka yerlerde emisyon artışına yol açıp açmadığını değerlendirecek.
Referans senaryosu, proje olmasaydı ortaya çıkacak emisyon miktarını tahmin ediyor. Şişirilmiş bir referans senaryosu, projenin gerçekte olduğundan daha fazla emisyon tasarrufu sağladığı izlenimini yaratabilir. İlavelik ilkesi, azaltımın proje sayesinde gerçekleşip gerçekleşmediğini, yoksa zaten meydana gelecek bir değişiklik olup olmadığını sorguluyor. Başka yerlerdeki emisyonları incelemek, bir faaliyetin azaltılmak yerine başka bir yere taşındığı durumları belirlemeye yardımcı oluyor.
Olumlu liste, satın alma kararlarına yön verecek
Çevre Bakanlığı, uygun proje türlerini veya azaltım yöntemlerini belirten olumlu bir liste yayımlamayı planlıyor. Bu liste, yetkilendirme, muhasebe ve belgelendirme koşullarına ek olarak, alıcılara olası satın alımları değerlendirirken daha net bir başlangıç noktası sunacak.
Öneri, işletmelerin para harcamadan önce bir dizi kontrol yapmasını gerektiriyor. Kredinin proje kategorisi uygun olmalı, izleme dönemi tarih koşulunu karşılamalı ve ev sahibi hükümet gerekli yetkilendirme ve muhasebe süreciyle transfere destek vermeli.
Duyuruda olumlu listeye ve kesinleşmiş bir yürürlük tarihine yer verilmedi. Uygulamanın Ocak 2027'de başlaması beklenirken taslak istişare sürecine tabi olmaya devam ediyor. Bu nedenle kredi satın almayı düşünen şirketlerin, uluslararası piyasalarda hâlihazırda satılan kredilerle Tayvan'ın uyum amacıyla tanıyacağı kredileri birbirinden ayırması gerekiyor.
Uyum için kullanılan krediler çevreci beyanlarda yeniden kullanılamayacak
Tanınan yurt dışı krediler, yasal yükümlülükler için ayrılacak: karbon ücreti sistemi kapsamındaki mahsuplar veya gelecekte kurulacak bir emisyon üst sınırı sistemi kapsamındaki denkleştirmeler. İşletmeler aynı kredileri daha sonra kurumsal çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) beyanlarını desteklemek ya da bir ürünün karbon nötr olduğunu iddia etmek için yeniden kullanamayacak.
Bu kural, şirket düzeyinde aynı faydanın birden fazla kez sahiplenilmesini önlemeyi amaçlıyor. Bir kredi yasal yükümlülüğü karşılamak için kullanıldıktan sonra işletme, bunu pazarlama veya sürdürülebilirlik beyanlarında ayrı bir çevresel fayda olarak sunamayacak.
Yüzde 5'lik tavan da yabancı kredilerin diğer uyum tedbirlerinin ne kadarının yerini alabileceğini sınırlıyor. Pay olarak ifade edildiğinde, geçerli mahsup sınırına tabi her 100 birimin en fazla beşi uygun yurt dışı kredilerle karşılanabilecek. Geriye kalan bölümün karbon ücreti sistemindeki diğer yükümlülük ve seçeneklerle karşılanması gerekecek.
Şirketler açısından öneri, kredi alımını ve kamuya yönelik iletişimi aynı uyum sürecinin parçaları hâline getirecek. Kayıtların hem kredinin kaynağını hem de hangi yükümlülüğü karşılamak için kullanıldığını göstermesi gerekecek.
Kredilerin kullanıma kadar izlenmesini sağlayacak kamu kayıtları
Bakanlık, tanınan her yurt dışı kredinin proje kaynağını, proje türünü, tanınan miktarını ve iptal ile kullanım durumunu bir devlet platformunda açıklamayı planlıyor. Önerilen açıklamalar, halkın kredileri kaynağından tanınma ve nihai kullanım aşamasına kadar izlemesine imkân sağlayacak.
Bu kayıtlar, birbirinden ayrı birkaç kararı görünür kılacak: hangi projelerin incelemeyi geçtiğini, kaç kredinin kabul edildiğini ve bu kredilerin daha sonra kullanılıp dolaşımdan çıkarılıp çıkarılmadığını. İşletmeler açısından bu, tanınmanın bir onay bildirimiyle sona ermeyeceği, süreç boyunca görünür olacağı anlamına geliyor.
İstişare ve uygulama takvimi
Kasım ayında yapılan duyuruyla, kurallar kesinleşmeden önce bir istişare süreci başlıyor. Bakanlık, istişare dönemi boyunca veya bir kamuya açık duruşmada görüş ve değişiklik önerilerinin sunulabileceğini belirtti.
Bakanlık, ön duyurudan üç gün sonra taslak belgelerin haberler bölümünden indirilebileceğini veya İdari Yuan Resmî Gazetesi bilgi sistemi üzerinden incelenebileceğini bildirdi.
- 1 Ocak 2021: Önerilen koşullara göre bir projenin izleme döneminin başlayabileceği en erken tarih.
- Mayıs 2026: Büyük emisyon kaynakları ilk karbon ücreti ödemelerini yaptı; mahsuplarda yurt içi krediler kullanılabildi.
- 12 Kasım 2026: Çevre Bakanlığı, taslak tanıma kurallarını duyurdu.
- Duyurudan üç gün sonra: Taslak belgelerin İdari Yuan Resmî Gazetesi bilgi sistemi üzerinden erişime açılması planlandı.
- Resmî Gazete'de yayımlanmasının ertesi gününden itibaren 30 gün: Görüş sunmak için öngörülen resmi süre.
- Ocak 2027: Yurt dışı kredilerin tanınmasına ilişkin kuralların yürürlüğe girmesi bekleniyor.
İstişare için son tarih, haber duyurusuna değil Resmî Gazete'de yayımlanma tarihine bağlı. Bundan sonraki somut adımlar istişarenin tamamlanması, kuralların kesinleştirilmesi ve uygun proje kategorileri veya yöntemlerinin yayımlanması.
Öne çıkanlar
- Tayvan, Paris Anlaşması'nın 6. Maddesi çerçevesinde yurt dışı karbon kredilerini tanımayı öneriyor.
- Mevcut kurallar, yabancı kredilerin karbon ücreti mahsuplarında kullanılmasını karbon kaçağı riski yüksek olarak sınıflandırılan sektörlerin dışındaki uygun işletmelerle sınırlandırıyor; mahsup oranı en fazla yüzde 5.
- Kredilerin 2021'de veya daha sonra üretilmiş olması, ev sahibi ülkenin NDC'siyle uyumlu olması ancak bu hedefe dâhil edilmemesi ve ülkenin sera gazı envanterinde ya da şeffaflık raporunda izlenebilmesi gerekiyor.
- Ev sahibi ülkenin yetkilendirmesi, buna karşılık gelen muhasebe düzeltmeleri ve iptal kayıtları, aynı azaltımların tekrar kullanılmasını önlemeye yardımcı olacak.
- Nükleer projeler, fosil yakıt kullanımını uzatan tedbirler ve belirli tartışmalı ormancılık faaliyetleri kapsam dışında kalacak.
- Uyum amacıyla kullanılan krediler kurumsal ESG veya ürünlerin karbon nötr olduğu yönündeki beyanları da desteklemek için kullanılamayacak.
- Bakanlık proje kaynaklarını, kredi miktarlarını ve kullanım durumunu kamuya açıklamayı planlıyor. Uygulamanın Ocak 2027'de başlaması bekleniyor.






