300 aileyi geçindiren nehre kum sevkiyatı yeniden başladı
Kamboçya'nın Uluslararası Mal Ticareti İstatistikleri'ne göre ülke, Haziran-Eylül 2026 arasında Singapur'a 694.000 metrik tondan fazla doğal kum ihraç etti. Sevkiyatların değerinin 3,47 milyon dolar olduğu bildirildi. Bu sevkiyatlar, kıyı ekosistemlerine ve balıkçılıkla geçinen insanların geçim kaynaklarına verdiği zarara ilişkin yıllarca süren endişelerin ardından 2017'de yasaklanan ticaretin yeniden başladığını gösteriyor.
İçindekiler
- 300 aileyi geçindiren nehre kum sevkiyatı yeniden başladı
- Balıkçı aileler aynı anda çeşitli baskılarla karşı karşıya
- Nehir yatağı balıklar ve mangrovlar için neden önemli?
- Bölge sakinleri suyun bulanıklaştığını ve kendilerine sınırlı danışıldığını söylüyor
- Uzun ve tartışmalı bir geçmişe sahip ticaret
- Önceki uyarılar koruma alanlarının içine kadar uzanıyordu
- Gümrük kayıtlarının eksikliği denetimi zorlaştırıyor
- Singapur'un talebi nehri yeni topraklarla buluşturuyor
- Kaynağı korumaktan kim sorumlu?
- Önemli Noktalar
Koh Kong eyaletindeki bir balıkçı topluluğu olan Koh Sralao yakınlarında yaşayanlar, yaklaşık on yıllık aranın ardından kum madenciliği gemilerinin haziranda geri döndüğünü söylüyor. Eyalet yetkilileri, Singapur'a gönderilmek üzere kum çıkarmak için Trapeang Rung Nehri üzerinde yaklaşık 10 kilometre yukarıda bir operasyona onay verdiklerini belirtiyor.
Yaklaşık 300 aile, çevredeki haliçler ve mangrovlardan yakaladıkları yengeç, balık ve yumuşakçalara bağlı olarak geçiniyor. Bölge sakinleri, madencilik faaliyetlerinin balıkçılık alanlarına erişimi engellediğini ve av miktarlarını azalttığını söylüyor. Bu durum, balık stoklarının azalması ve yakıt fiyatlarının yükselmesiyle zaten zorlanan hanelerin üzerindeki baskıyı artırıyor.
Operasyon, uluslararası düzeyde tanınan sulak alanların yakınına konumlanıyor. Koh Kapik Ramsar Alanı yaklaşık 3 kilometre aşağıda yer alırken nehir, kıyıya ulaşmadan önce Cardamom Dağları'ndaki dört koruma alanından geçiyor.
Kamboçya'nın ihraç ettiği kumun ne kadarının Trapeang Rung Nehri'nden geldiği belirsiz. Bölgede kum yükleyen gemiler görüldü; mavnalar kumu açık denizdeki gemilere taşıdı. Gemi takip verileri ve ticaret kayıtları, bu gemilerin Singapur'daki Tuas Limanı'na gittiğine işaret ediyor.
Balıkçı aileler aynı anda çeşitli baskılarla karşı karşıya
Koh Sralao sakinleri geçimlerini sağlayabilecekleri alanın daraldığını anlatıyor. Balıkçılık alanlarına erişim, sudaki balık miktarı kadar önemli: Tekneler ve madencilik ekipmanları çalışmayı engelliyorsa bir aile tuzak kuramaz veya kabuklu deniz ürünleri toplayamaz.
Yakıt maliyetlerinin yükselmesi, alternatif avlanma alanlarına daha uzun yolculukları pahalılaştırıyor. Av miktarının düşmesi ise bu yolculukların masraflarını karşılayacak geliri azaltıyor. Yakındaki bir sınır kapısının kapatılması da dahil olmak üzere Tayland'la yaşanan çatışmanın ekonomik etkileri, yerel ekonomideki baskıyı artırdı.
Bazı bölge sakinleri iş bulmak için şimdiden göç etti. Balıkçılar, erişilebilir balıkçılık alanlarının yok olmaya devam etmesi hâlinde kendilerinin de eninde sonunda bölgeyi terk etmek zorunda kalmasından endişe ediyor. Günlük avla geçinen haneler için nehre verilen zarar, kısa sürede yiyecek masraflarını karşılama ve aileyi köyde tutma sorununa dönüşebilir.
Nehir yatağı balıklar ve mangrovlar için neden önemli?
Araştırmacılar, 2023'te bölgedeki sularda 70'ten fazla balık türü tespit etti. Aynı yıl yapılan bir araştırmada, nehirle bağlantılı daha geniş mangrov ekosisteminde 700'den fazla tür kaydedildi. Burası, anakara Güneydoğu Asya'nın en büyük mangrov ormanlarından biri.
Nehirlerin denizle buluştuğu haliçler, farklı yaşam alanlarını birbirine bağlar. Mangrov kökleri barınak sağlar, deniz çayırı yatakları beslenme alanları sunar ve kumlu nehir yatakları balıkların yediği canlıları barındırır. Yavru balıklar ve kabuklu deniz ürünleri büyürken bu alanlardan yararlanır; bu da söz konusu alanları, avın çıkarıldığı noktanın ötesindeki balıkçılık faaliyetleri için değerli kılar.
Bölgeyi yakından tanıyan bir çevreci, kum çıkarılmasının sucul yaşam alanı ve üreme alanı olarak kullanılan deniz çayırlarına ve kumlu nehir yataklarına zarar verebileceği uyarısında bulundu. Araştırmalar, kum madenciliğiyle yavru canlıların yetiştiği alanların kaybı ve balıkların hayatta kalma oranlarının düşmesi arasında bağlantı kuruyor.
2025'te 60'tan fazla araştırmayı inceleyen bir derlemede, yaşam alanı kaybı, su kalitesinin bozulması ve besin ağlarındaki değişiklikler, nehirlerin kum madenciliğine verdiği tepkiler arasında sayıldı. Besin ağı, birbirini yiyen canlılar arasındaki bağlantıları tanımlar. Bu nedenle nehir yatağında yaşayan küçük canlılara verilen zarar, onlara bağlı olan daha büyük balıkları da etkileyebilir.
Araştırmacılar ayrıca kıyı bölgelerinden kum çıkarılmasının, deniz suyunun normalde daha tatlı su bulunan alanlara ilerlemesi anlamına gelen tuzlu su girişine katkıda bulunabileceği uyarısını yapıyor. Tuzluluk düzeyindeki değişimler, orada hangi bitki ve hayvanların yaşayabileceğini etkileyebilir.
Çevredeki yaşam alanları, Irrawaddy yunusları, Hint-Pasifik şişe burunlu yunusları, balıkçı kedileri ve tüylü burunlu su samurları da dahil olmak üzere tehdit altındaki yaban hayatına ev sahipliği yapıyor. Çevreciler, taramanın bu türlerin beslenip ürediği alanlara, yerel haneleri geçindiren balıkçılık sahalarının yanı sıra zarar verebileceği uyarısında bulunuyor.
Bölge sakinleri suyun bulanıklaştığını ve kendilerine sınırlı danışıldığını söylüyor
Koh Sralao sakinleri, madencilik başlamadan önce kendilerine bilgi verilmediğini söylüyor. Yakındaki Koh Kong Khnong'da bazı sakinler yetkililerin kendilerine danıştığını, ancak itirazlarının kararı değiştirmeyeceğini düşündükleri için karşı çıkmadıklarını belirtti.
Bir eyalet yetkilisi daha önce sığ kanalların taranmasının su baskınlarını azaltabileceğini, ulaşımı iyileştirebileceğini ve sucul türlere yarar sağlayabileceğini savunmuştu. Kanaldan malzeme çıkarmak, suyun ve teknelerin geçmesi için daha fazla alan açabilir. Bu da bazı bölge sakinlerinin neden pratik yararlar görebileceğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Bir bölge sakini, tarama çalışmalarının ardından su baskınlarının azaldığını söylerken, su yüzeyinde petrol tabakaları gördüğünü, suyun bulanıklaştığını ve karideslerin öldüğünü de anlattı. Bir başka kişinin sudaki petrolü tarif etmesi, balıkları ve diğer canlıları uzun süre etkileyebilecek kirlilik konusunda endişe yarattı.
Şirketin kazancının bir bölümünü bir topluluk fonuna aktarma sözü verdiği bildirildi. Bölge sakinleri ise bunun yerine gıda yardımı aldıklarını söyledi. Ortak bir fona para yatırılmasıyla zaman zaman gıda dağıtılması farklı destek biçimleri sunuyor; özellikle de balıkçılık gelirleri sürekli azalan aileler için.
2017'deki yasağın ardından ihracatın yeniden başlamasının yasal dayanağı, operasyona ilişkin çıkarım limitleri ve çevresel izleme düzenlemeleri açıklanmadı. Bu ayrıntılar, bölge sakinlerinin ne kadar kum çıkarılabileceğini ve yetkililerin zarara nasıl karşılık vermeyi planladığını anlamasına yardımcı olurdu.
Uzun ve tartışmalı bir geçmişe sahip ticaret
Koh Kong'un Singapur'un kum pazarıyla bağlantısı, son operasyondan çok daha öncesine uzanıyor. Tarihsel anlatımlarda, koruma alanları da dahil olmak üzere haliçlerde tarama yapıldığı; yerel imtiyaz sahipleri, yabancı işletmeciler, mavnalar ve malzemeyi denizaşırı ülkelere taşıyan gemilerden oluşan bir zincirin bulunduğu belirtiliyor.
Başlıca gelişmeler neredeyse yirmi yıla yayılıyor:
- Ocak 2007: Endonezya kum ihracatını yasakladı; bunun ardından Singapur için kum kaynağı olarak Kamboçya'ya yönelik ilgi arttı.
- 2008: Singapur, Vietnam, Malezya ve Kamboçya'dan 273 milyon dolar değerinde, bildirilen 14,2 milyon ton kum ithal etti.
- Mart 2009: Araştırmalar, Peam Krasop Yaban Hayatı Koruma Alanı içindeki faaliyetler de dahil olmak üzere Koh Kong'da yaygın tarama yapıldığını ortaya koydu.
- Ocak 2017: Kamboçya'nın ihracat verileriyle ithalatçı ülkelerin kayıtları arasındaki büyük farklar yeniden inceleme konusu oldu.
- 2017: Kamboçya kum ihracatını yasakladı.
- 2023: Araştırmalar, bölgenin zengin balık ve mangrov biyoçeşitliliğini belgeledi.
- Haziran-Eylül 2026: Kamboçya'nın ticaret istatistikleri, deniz yoluyla Singapur'a ihraç edilen 694.000 metrik tondan fazla doğal kum kaydetti.
Global Witness, Mart 2009'da incelediği Koh Kong operasyonunun yıllık 35 milyon dolar değerinde olduğunu ve ayda yaklaşık 60.000 ton kum çıkardığını tahmin etti. LYP Group Genel Müdürü Lim Sokheang ise ayda 40.000 ila 50.000 ton arasında daha düşük bir tahminde bulundu.
O dönemde Hong Kong merkezli Winton Enterprises'ın, LYP'nin imtiyazı altında faaliyet gösteren bir işletmeci olduğu belirtilmişti. Eyaletin madencilik yetkilileri, LYP Group, Udomseima, Dany Trading ve Regapo Ltd'yi imtiyaz sahipleri olarak açıkladı. Bunlar önceki ticaret dönemine ilişkin tarihsel anlatımlar; mevcut operasyonun kime ait olduğu belirtilmedi.
Önceki uyarılar koruma alanlarının içine kadar uzanıyordu
2009'daki araştırmalarda, 1993'te kurulan ve kıyı mangrov ekosistemini korumak amacıyla 25.897 hektarlık alana yayılan Peam Krasop Yaban Hayatı Koruma Alanı içi de dahil olmak üzere Koh Suon ve Koh Smach'te kum çıkarıldığı anlatıldı.
Balıkçılık İdaresi Direktörü Nao Thuok, taramanın deniz çayırlarını ve balıkların yumurtlama alanlarını yok edebileceği uyarısında bulundu. Kamboçya Doğal Kaynakları Koruma Örgütü Başkanı Chea Hean ise 1.500 balıkçının şikâyetlerini aktardı. Üreme alanları ve av miktarındaki düşüşe ilişkin bugünkü endişeler, önceki kum çıkarma döneminde dile getirilen uyarıları yeniden gündeme getiriyor.
Önceki ticarete ilişkin başka bir araştırmada Global Witness, araştırmacılarının tek bir günde Peam Krasop Yaban Hayatı Koruma Alanı ve Koh Kapik Ramsar Alanı içinde dokuz tarama gemisi gördüğünü söyledi. Örgüt, Koh Kong'un Singapur'la yıllık kum ticaretini 248 milyon dolar olarak tahmin etti. Bu tahmin, Mart 2009'daki değerlemeden farklı bir araştırmaya dayanıyordu.
Global Witness ayrıca çıkarma maliyetleriyle satış fiyatları arasında büyük bir fark olduğunu belirtti: Kamboçya'da bir ton kumu çıkarmak yaklaşık 3 dolara mal olurken Singapur'daki satış fiyatı 26 dolardı. Nakliye, elleçleme ve diğer maliyetler bu rakamların arasına girerken topluluklara vergiler yoluyla ne kadar kaynak aktarıldığı belirsizdi.
Yerel topluluklar, önceki dönemde balık stoklarının ve yengeç avlarının azaldığını bildirdi. Kamboçya hükümeti tarama çalışmalarıyla bu düşüş arasında bağlantı bulunduğunu reddetti. Gemilerin şimdi yeniden dönmesi, kazançları aynı su yollarına yakından bağlı kalmayı sürdüren topluluklarda uzun süredir dile getirilen endişeleri yeniden gündeme getiriyor.
Gümrük kayıtlarının eksikliği denetimi zorlaştırıyor
Kamboçya'nın önceki kum ticareti, ihracatçı ve ithalatçı ülkelerin tuttuğu kayıtların uyuşmaması nedeniyle de dikkat çekmişti. Hindistan gümrük verileri, 2013-2015 arasında 36 sevkiyatla 108.000 tondan fazla Kamboçya kumunun ülkeye ulaştığını kaydederken Kamboçya gümrük kayıtlarında Hindistan'a kum ihracatı görünmüyordu.
Singapur, 2007-2015 arasında Kamboçya'dan yaklaşık 70 milyon ton kum ithal ettiğini kaydetti; Kamboçya'nın kayıtlarında bunun karşılığı yoktu. Bu tür farklar, Kamboçya'nın su yollarından çıkan miktarı ve bununla ilişkili parayı takip etmeyi zorlaştırdı.
Çevre örgütü Mother Nature'ın kurucularından Alex Gonzalez-Davidson, Ocak 2017'de söz konusu tutarsızlıkların hükümet içindeki kişileri içeren kaçakçılığa, sahte belgelere, yolsuzluğa ve gücün kötüye kullanılmasına işaret ettiğini öne sürdü. Yorumları, önceki ticaret dönemine ilişkin iddialardı.
İhracatın yeniden başlaması, her sevkiyatı çıkarım sahasıyla ilişkilendiren kayıtlara duyulan ihtiyacı yeniden ortaya koyuyor. Ülke çapındaki toplam, sınırı geçen kum miktarını gösterir. Nehir, izin sahibi, gemi ve alıcıyı belirten kayıtlar ise kumun nereden geldiğini ve çıkarımın hangi topluluğu etkilediğini izlemeyi mümkün kılar.
Singapur'un talebi nehri yeni topraklarla buluşturuyor
Singapur, inşaat ve kıyı sularına malzeme dökerek kullanılabilir arazi oluşturma süreci olan arazi ıslahı için ithal kum kullanıyor. Ülkenin yüzölçümü, 1960'lardaki 582 kilometrekareden 2008'de 710 kilometrekareye çıkarak 128 kilometrekare, yani yaklaşık yüzde 22 arttı.
Ülkenin talebi, komşu ülkelerden kum tedarik edilmesine yol açtı. 2008'de Vietnam, Malezya ve Kamboçya'dan ithal edildiği bildirilen 14,2 milyon ton, bu bölgesel tedarik zincirinin ölçeğini gösteriyor. İhracatçı ülkelerdeki kısıtlamalar, alıcıların malzeme için yöneldiği yerleri tekrar tekrar etkiledi.
Önceki haberlerde Kamboçya kumunun Singapur'daki büyük bir arazi ıslahı projesine taşındığı izlenmişti. Son sevkiyatlarda belgelenen rota Tuas Limanı'na uzanıyor ve Kamboçya'nın su yollarındaki çıkarımı Singapur'un ithal malzeme talebiyle buluşturuyor.
Bildirilen 2026 ticaret rakamları, metrik ton başına ortalama beyan değerinin yaklaşık 5 dolar olduğunu gösteriyor: 3,47 milyon doların 694.000 metrik tona bölünmesiyle elde edilen tutar. Bu, ihracat istatistiklerinde kaydedilen değerdir; nakliye, elleçleme ve sonraki işlemler ek maliyetler içerir.
Koh Sralao ailelerinin karşı karşıya olduğu doğrudan ekonomik hesap ise farklı. Kum ihracatı kayıtlara geçen ticaret geliri sağlarken haneler yakıt masraflarıyla, balıkçılık alanlarına erişimin azalmasıyla ve başka yerlerde iş aramak zorunda kalma ihtimaliyle karşı karşıya.
Kaynağı korumaktan kim sorumlu?
Singapurlu milletvekilleri hükümetten Kamboçya'dan yapılan kum ithalatına ilişkin verileri açıklamasını ve malzemenin tedarik edildiği ülkelerde çevresel zararı nasıl önlediğini anlatmasını istedi. Hükümet, ihracatçıların kaynak ülkelerindeki yasa ve düzenlemelere uyması gerektiği yanıtını verdi.
Singapur Ulusal Kalkınma Bakanlığı, önceki tartışmalar sırasında da benzer bir sorumluluk paylaşımından söz ederek çıkarım izinlerinin uygulanmasını ihracatçı ülkenin sorumluluğunda gördü:
Kum çıkarma izinlerinin denetlenmesi ve uygulanması nihayetinde kaynak ülkenin sorumluluğundadır. Bununla birlikte Singapur, kumun yasalara uygun ve çevreye duyarlı biçimde çıkarılmasını sağlamak için üzerine düşeni yapmayı sürdürecektir,
Çevre savunucuları, tedarik zincirine ilişkin bilgilerin sınırlı olmasının denetimi zorlaştırdığını söylüyor. Çıkarım izinlerini ve yerel çevre korumasını Kamboçya makamları denetlerken Singapur'un ithalat koşulları, malzemenin pazarına girişini düzenliyor. Bu iki ucu birbirine bağlayan kamuya açık kayıtlar, toplulukların ticareti daha yakından izlemesini mümkün kılar.
Bir araştırmacı, kum çıkarılmasının ciddi zarara yol açacağı alanların uluslararası bir kuruluş tarafından yasak bölge ilan edilmesini önerdi ve diğer kaynaklara yönelik benzer korumalara işaret etti. Koh Sralao için acil kaygılar hâlâ yerel ve somut: balıkçılık alanlarına erişim, suyun durumu ve topluluklara vaat edilen yararların ulaşıp ulaşmayacağı.
Önemli Noktalar
- Kamboçya istatistikleri, Haziran-Eylül 2026 arasında Singapur'a ihraç edilen doğal kum miktarının 694.000 metrik tonu aştığını ve değerinin 3,47 milyon dolar olduğunu kaydetti.
- Yaklaşık 300 ailenin balıkçılık ve kabuklu deniz ürünleri toplamaya bağlı olarak geçindiği Koh Sralao yakınlarında madencilik yeniden başladı.
- Bölge sakinleri balıkçılık alanlarına erişimin engellendiğini, av miktarının azaldığını ve su yüzeyindeki petrol tabakalarıyla bulanıklaşan suya ilişkin endişelerini bildiriyor.
- Koh Kapik Ramsar Alanı, madencilik sahasının yaklaşık 3 kilometre aşağısında bulunuyor.
- Tarihsel araştırmalar, koruma alanlarında tarama yapıldığını ve Kamboçya'nın ihracat kayıtlarıyla ithalatçı ülkelerin verileri arasında büyük farklar bulunduğunu belgeledi.
- Mevcut ihracatın ne kadarının Trapeang Rung Nehri'nden geldiği ve ticaretin yeniden başlamasının yasal dayanağı belirsizliğini koruyor.






