Kamboçya’nın Mangrov Ormanları Nadir Yaban Hayvanlarına Sığınak Olurken Kameralar Düşüşleri ve Yeni Baskıları Ortaya Koyuyor

11 dakikalık okuma
Cambodia's Mangroves Shelter Rare Wildlife as Cameras Reveal Declines and New Pressures

Yedi yıllık kamera kayıtları baskı altındaki bir sığınağı gözler önüne seriyor

Kamboçya’nın en geniş mangrov alanındaki 156 noktaya yerleştirilen fotokapanlar, 2017-2023 yılları arasında tehdit altındaki balıkçı kedilerini, su samurlarını, misk kedilerini ve makakları kaydetti. Ancak tehdit altındaki dört türün sayısında bu yedi yıl boyunca düşüş görüldü. Bu durum, Peam Krasop Yaban Hayatı Koruma Alanı ile bitişiğindeki Koh Kapik Ramsar alanını hem hayati bir sığınak hem de koruma önceliği hâline getiriyor.

İçindekiler
  1. Yedi yıllık kamera kayıtları baskı altındaki bir sığınağı gözler önüne seriyor
  2. Farklı hayvanlar ormanın farklı bölümlerine ihtiyaç duyuyor
  3. Kameraların kaydettikleri
  4. Küçük akarsular, nadir su samuru üreme alanlarına ev sahipliği yapıyor
  5. Köylere yakın yaban hayatı, topluluklara korumada rol veriyor
  6. Balıklar, bitkiler ve böcekler daha geniş bir yaşam ağını ortaya koyuyor
  7. Kum çıkarılması, yukarı havzadan yeni baskı getiriyor
  8. Balıkçı aileleri de aynı yaşam alanına bağlı
  9. Koruma, yaşlı ormanları ve birbirine bağlı su yollarını kapsamalı
  10. Öne Çıkanlar

Phnom Penh merkezli özel bir şirket olan Fishing Cat Ecological Enterprise (FCEE) bünyesindeki araştırmacılar, nesli tehlike altındaki uzun kuyruklu makaklar ile büyük benekli misk kedilerinde düşüş eğilimi saptadı. Hassas türler arasında yer alan balıkçı kedileri ve düz tüylü su samurları için de benzer eğilimler görüldü. Uyum yeteneği yüksek olan Asya palmiye misk kedisi, artış işaretleri gösteren tek türdü. Kritik tehlike altındaki Sunda pangolinleri ile nesli tehlike altındaki tüylü burunlu su samurlarını tespit etmek ise zor olmayı sürdürdü.

Bulgular pratik bir güçlüğe işaret ediyor: Kıyı boyunca yalnızca ağaçları korumak, yaban hayatı için önemli yaşam alanlarını savunmasız bırakacak. Melaleuca bataklıkları, küçük akarsular, mangrov adaları ve ana karadaki ormanların her biri farklı hayvanları destekliyor. Bazı türler köylerin yakınında da vakit geçiriyor; bu da yerel toplulukları koruma çalışmalarının merkezine yerleştiriyor.

Fauna & Flora ile FCEE’nin daha kapsamlı biyolojik çeşitlilik araştırması, 2023’te 700’den fazla farklı tür belirledi. Fauna & Flora’nın Mangrov Biyolojik Çeşitlilik Araştırması Raporu, çalışmayı bugüne kadar Kamboçya’da yapılmış en kapsamlı mangrov biyolojik çeşitlilik araştırması olarak tanımlıyor ve birbiriyle bağlantılı yaşam alanlarının korunması için ayrıntılı öneriler sunuyor.

Baskı, ormana su yolları üzerinden de ulaşıyor. 2026’da, Koh Kapik koruma altındaki sulak alanının yakınındaki Trapeang Rung Nehri’nde kum çıkarıldığı bildirildi. Bu faaliyet, yaşam alanlarının ve balıkçılık sahalarının zarar görebileceğine ilişkin uyarılara yol açtı. Yaban hayatı kayıtları ile balıkçı topluluklarının dile getirdiği kaygılar bir arada değerlendirildiğinde, burada korumanın mangrov ağaçlarının çevresine çizilen sınırın ötesine uzanması gerektiği görülüyor.

Reklam

Farklı hayvanlar ormanın farklı bölümlerine ihtiyaç duyuyor

Bilimsel adı Prionailurus viverrinus olan balıkçı kedileri, kıyıdan uzaktaki sık mangrov bitki örtüsünde kaydedildi. FCEE’nin izleme çalışması, mangrov adalarının özellikle önemli olduğunu ortaya koydu: Ana kara bölgelerinde yalnızca bir balıkçı kedisi kaydı elde edildi. Kediler çoğunlukla dönem dönem su altında kalan mangrovları ve su basan diğer mangrov alanlarını kullandı.

Düz tüylü su samurları kıyı mangrovlarından Tatai Nehri ve kollarına uzanan daha geniş bir alanda yaşadı. Pars kedileri ile tüylü burunlu su samurları nehir kıyısındaki mangrovları kullanırken, büyük benekli misk kedileri Melaleuca, yani kâğıt kabuklu ağaçların hâkim olduğu bataklık ormanlarında görüldü.

FCEE direktörü ve araştırmanın sorumlu yazarı Vanessa Herranz Muñoz, koruma çalışmalarının bu yaşam alanlarının tümünü kapsaması gerektiğini söyledi. Kamu kurumları, koruma kuruluşları ve bölge sakinlerinin ortak hareket etmesi çağrısında bulundu:

Tüm bu yaşam alanlarının kayıp veya bozulmaya karşı korunmasını sağlamak için Kamboçya hükümetinin, koruma kuruluşlarının ve yerel topluluğun birlikte çalışması gerekiyor,

Rapor, bu çağrıyı somut önceliklere dönüştürüyor. Büyük benekli misk kedileri, mangrov ve Melaleuca ormanlarının bir arada bulunduğu alanlara ihtiyaç duyarken tüylü burunlu su samurları küçük, karma mangrov akarsularına bağımlı. Ana karadaki yaprak dökmeyen ormanlar da Sunda pangolinleri ve yaban köpekleri dâhil tehdit altındaki memelilere yaşam alanı sağlıyor.

Kameraların kaydettikleri

FCEE, çalışmalarına balıkçı kedilerini izleyerek başladı; zamanla diğer memelileri de kapsayacak şekilde genişledi ve türlerin farklı yaşam alanlarındaki varlığını haritalandırdı. 2017-2023 dönemindeki izleme, yaban hayatındaki değişimlere uzun vadeli bir bakış sunarken, Temmuz-Ekim 2022 arasında yürütülen yoğun araştırma biyolojik çeşitlilik raporu için ayrıntılı kayıtlar sağladı.

Çevre Bakanlığı Deniz ve Kıyı Bölgesi Yönetimi Dairesiyle birlikte yürütülen 2022 araştırmasında, 4.015 fotokapan günü boyunca çalışan 57 kameradan veri toplandı. Fotokapan günü, bir kameranın bir gün boyunca çalışmasını ifade ediyor. Kameraların 34’ü mangrov alanlarında, 23’ü ise yaprak dökmeyen ormanlarda bulunuyordu.

Araştırmada, biri kritik tehlike altında, üçü nesli tehlike altında ve beşi hassas kategorisinde olmak üzere 23 memeli türü kaydedildi. FCEE’nin 2022’nin başlarında yürüttüğü diğer izleme çalışmaları iki memeli türünü daha kaydetti. Uzun kuyruklu makaklar 25 kamerada 86 kez görüldü; kayıtların çoğu mangrov alanlarından geldi. Buna karşın, uzun dönemli izleme verileri fotokapanlardaki görüntülenme oranlarında keskin bir düşüşe işaret etti.

Araştırma birkaç aşamada ilerledi:

  • 2017: FCEE, mangrov ormanlarında ve alçak rakımlı yaşam alanlarında balıkçı kedileri ile diğer tehdit altındaki yaban hayvanlarını izlemeye başladı.
  • Mart 2019: Kameralar, iki yavruyu da içeren tüylü burunlu su samuru üreme kayıtları elde etti.
  • Mayıs 2022: Tatai Nehri yakınlarında bir anne tüylü burunlu su samuru ile yavrusu fotoğraflandı.
  • Temmuz-Ekim 2022: Odaklı fotokapan araştırmasında biyolojik çeşitlilik ve koruma alanının yönetim bölgelerinin uygunluğu incelendi.
  • 2023: Daha kapsamlı biyolojik çeşitlilik araştırmasında 700’den fazla farklı tür kayda geçirildi.
  • Kasım 2023: FCEE, sulak alanların iyileştirilmesi ve balıkçı kedilerinin korunması için hükümetle iş birliğinin sürdürülmesini istedi.
Reklam

Küçük akarsular, nadir su samuru üreme alanlarına ev sahipliği yapıyor

Lutra sumatrana olarak bilinen tüylü burunlu su samurları, koruma alanının Sürdürülebilir Kullanım Bölgesi içinde, Tatai Nehri yakınlarındaki küçük karma mangrov akarsularının yanında fotoğraflandı. FCEE bu türü 2017’den beri burada izliyordu. 2019 ve 2022’de yavruların kaydedilmesi, bu yaşam alanının üremeyi desteklediğini gösteriyor.

Biyolojik çeşitlilik raporuna göre tür, Peam Krasop’un başka bir yerinde kaydedilmedi. Raporda, Tatai Nehri’nin batı kıyısındaki akarsular ile yakındaki Tatai Yaban Hayatı Koruma Alanı’nda bulunan su yollarının yerel popülasyonun önemli bir bölümüne ev sahipliği yapabileceği belirtiliyor. Koruma çalışmaları için Tatai Nehri ve küçük akarsularının öncelikli bir yaşam alanı birimi olarak belirlenmesi öneriliyor.

Düz tüylü su samurları sulak alanın çok daha geniş kesimlerini kullandı. Araştırmacıların muhtemelen kapan yaralanması olarak değerlendirdiği bir yaralanma nedeniyle bir eli eksik olan bir erkek su samuru, mangrov ve nehir yaşam alanları arasında 15 kilometreden fazla yol alırken fotoğraflandı. Gruplar genellikle dört ila altı hayvandan oluşuyordu; nisan-haziran arasındaki üreme döneminde yavrular da dâhil olmak üzere sayıları 18’e kadar çıkabiliyordu.

Sunda pangolinlerine ait kayıtlar da yaşam alanı sınırlarını aştı. Kameralar bu türü 2022’de yarı yaprak dökmeyen ormanlarda, 2020’de ise alçak rakımlı karma mangrovlarda kaydetti; daha önceki kayıtlar Melaleuca ormanlarından gelmişti. Bu nedenle söz konusu hayvanları korumak, birbirinden kopuk küçük alanlar yerine bağlantılı orman ve sulak alanların korunmasını gerektiriyor.

Köylere yakın yaban hayatı, topluluklara korumada rol veriyor

Balıkçı kedileri, düz tüylü su samurları ve uzun kuyruklu makaklar çoğunlukla köylerin yakınında fotoğraflandı. Herranz Muñoz, bu varlığı insanlar ile yaban hayatının bir arada yaşayabildiğine dair umut verici bir işaret olarak değerlendirdi. Tüylü burunlu su samurları, büyük benekli misk kedileri ve Sunda pangolinleri ise yerleşim yerlerinden uzakta kalmaya daha yatkındı.

Herranz Muñoz, köylere yakın noktalarda elde edilen kamera kayıtlarını şöyle değerlendirdi:

Balıkçı kedilerinin, düz tüylü su samurlarının ve uzun kuyruklu makakların köylerden çok uzak olmayan yerlerde sık sık fotoğraflandığını gördük; bu harika bir haber,

Araştırmacılar yine de insan-yaban hayatı çatışmasını, kaçak avcılığı, yangınları ve kentsel gelişimi tehditler arasında sıraladı. Geniş bir alanda dolaşan düz tüylü su samurunun eksik eli, hayvanların bu arazide hareket ederken karşılaşabileceği yaralanmalara somut bir örnek oluşturuyor.

Hayvanlar insanların yaşadığı, balık tuttuğu ve yolculuk ettiği alanları kullandığı için yerel katılım önem taşıyor. Raporda, özellikle Tatai Nehri çevresindeki karma mangrov akarsularını korumak ve iyileştirmek üzere paydaşlarla birlikte çalışılması çağrısında bulunuluyor. Yerleşim yerlerinden kaçınan türler içinse daha sakin yaşam alanlarının bozulmadan korunması gerekiyor.

Reklam

Balıklar, bitkiler ve böcekler daha geniş bir yaşam ağını ortaya koyuyor

2023’teki biyolojik çeşitlilik çalışması memelilerin çok ötesinde bulgular ortaya çıkardı. Araştırmacılar, gerçek mangrov türleri ve onlarla birlikte yetişen bitkiler dâhil 62 bitki türü kaydetti. Denize yakın mangrovlar, nehir kıyısındaki mangrovlar ve daha iç kesimlerdeki karma mangrovlar, en yüksek bitki türü zenginliğine, yani en fazla bitki çeşitliliğine sahipti.

Eklembacaklı araştırmasında yaklaşık 120 familya ve 17 takıma ait 352 tür veya morfotipi temsil eden 1.235 birey toplandı. Eklembacaklılar arasında böcekler, örümcekler ve eklemli bacaklara sahip diğer hayvanlar bulunuyor. Morfotip, araştırmacıların henüz kesin bir tür adı veremediği durumlarda fiziksel özelliklerine göre ayrılan bir grubu ifade ediyor.

3-7 Haziran 2023 tarihleri arasında yürütülen ön balık larvası ve yavru balık araştırmasında 53 cins ve 31 familyaya ait 74 takson bulundu. Taksonlar, canlıları sınıflandırmak için kullanılan biyolojik gruplardır. Genç balıklara ilişkin kayıtlar, mangrov sularının haliç ve deniz balıkları için barınak, beslenme alanı ve yavru büyütme ortamı sağladığını gösteriyor. Bu balıklar arasında balıkçılık açısından önemli türler de bulunuyor.

Raporda, son yıllarda koruma alanlarında kaydedilen 157 kuş türü de listeleniyor. Bunların 15’i Uluslararası Doğa Koruma Birliğinin Kırmızı Listesi’nde hassas ile nesli tehlike altında kategorileri arasında yer alıyor. Kıyı kuşlarının sürü büyüklükleri, yaklaşık yirmi yılda düşüş yaşandığına işaret etse de araştırmaların zamanlaması, yöntemleri ve erişim koşulları farklılık gösterdi.

Daha kapsamlı araştırmaların büyük bölümü kurak mevsimde yürütüldü. Raporda, özellikle eklembacaklılar için hem kurak hem de yağışlı mevsimlerde daha uzun süreli ve tutarlı örnekleme yapılması öneriliyor. Mevcut kayıtlar zengin bir başlangıç verisi sunuyor; mevsimsel araştırmalar ise yöneticilerin hayvanların sulak alanı yıl boyunca nasıl kullandığına ilişkin daha bütünlüklü bir tablo edinmesini sağlayacak.

Kum çıkarılması, yukarı havzadan yeni baskı getiriyor

Singapur’a kum ihracatına yönelik dokuz yıllık yasağın ardından Trapeang Rung Nehri’nde kum madenciliği Haziran 2026’da yeniden başladı. Kamboçya’nın ticaret istatistiklerine göre Haziran-Eylül 2026 arasında 694 bin metrik tondan fazla kum ihraç edildi; ihracatın değeri 3,47 milyon dolardı.

Nehir dört koruma alanından geçiyor. Koh Kapik Ramsar alanının sınırı, madencilik yapılan yerin yaklaşık üç kilometre aşağısında bulunuyor. Eyalet yetkilileri, Catalyst Marine and Resources şirketine kum çıkarma ve ihraç etme izni verdiklerini söyledi.

Bölgeyi yakından tanıyan bir çevreci, madenciliğin deniz çayırı yataklarına, nehirdeki kumlu yaşam alanlarına ve çevredeki mangrovlara zarar verebileceği uyarısında bulundu. Bağlantılı haliçte tespit edilen tehdit altındaki hayvanlar arasında balıkçı kedileri ve tüylü burunlu su samurları da yer alıyor. Bu kaygılar, biyolojik çeşitlilik araştırmasında belgelenen aynı yaşam alanları ağıyla ilgili.

Newcastle Üniversitesi kıdemli öğretim görevlisi Chris Hackney, kum çıkarmanın sucul hayvanların beslendiği ve ürediği alanları bozabileceğini açıkladı. Kıyı bölgelerinde kum madenciliğinin tuzlu suyun iç kesimlere ilerlemesine de yol açarak, tuza dayanıklı türlerin lehine yaşam alanı koşullarını değiştirebileceğini söyledi.

Yeniden başlayan faaliyetin yol açtığı zararın boyutu henüz ölçülmedi. Kasım 2026 tarihli haberde, yorum için başvurulan Kamboçya Maden ve Enerji Bakanlığı, Singapur Ulusal Kalkınma Bakanlığı ve şirket yöneticileri sorulara yanıt vermemişti.

Reklam

Balıkçı aileleri de aynı yaşam alanına bağlı

Yaklaşık 300 ailenin yaşadığı Koh Sralao köyü, haliçlerde ve mangrov kökleri arasında yakalanan yengeçlere, balıklara ve yumuşakçalara bağımlı. Köylüler, madencilik faaliyetlerinin balıkçılık alanlarına erişimi engellediğini söyledi. Azalan av miktarı ve yükselen yakıt maliyetleri de gelirlerini zaten baskı altına alıyordu.

Misilleme endişesi nedeniyle Pich takma adıyla anılan bir köylü, günlük balıkçılık gelirinin birkaç yıl içinde ortalama 25 dolardan yaklaşık 7,50 dolara düştüğünü söyledi. Bu, yaklaşık yüzde 70’lik bir azalma anlamına geliyor. Hasta kızına bakmak için Eylül 2026’da geri dönmeden önce bir hazır giyim fabrikasında çalışıyordu.

Doktora araştırması sırasında Koh Sralao’da yaşayan çevre ve toplum bilimci Furqan Asif, 2016 ve 2017’de yaptığı anketlerde hanelerin yüzde 61’inde en az bir kişinin köyden ayrıldığını belirledi. Asif, daha önceki tarama çalışmalarının göçü zaten teşvik eden baskıları artırdığını söyledi.

Biyolojik çeşitlilik raporu, burada yaban hayatını koruma ile hane gelirlerinin neden bağlantılı olduğunu açıklıyor. Mangrovlar genç balıklara, karideslere ve yengeçlere barınak sağlıyor; kıyıları erozyon ve fırtına kabarmalarına karşı koruyor, su kalitesini iyileştiriyor ve karbon depoluyor. Yavru balıkların yetiştiği alanların zarar görmesi hem ormanda yaşayan hayvanları hem de bu sularda balık tutan insanları etkileyebilir.

Koruma, yaşlı ormanları ve birbirine bağlı su yollarını kapsamalı

Fauna & Flora’nın raporunda orman örtüsünün ve durumunun korunması, yaşlı mangrovların güvence altına alınması ve düzenli devriye yapılması öneriliyor. Daha yaşlı ve büyük ağaçlardaki kovuklar, oyuklar ve yarıklar yaban hayatına yaşam alanı sağlıyor. Yaşlı ormanların küçük parçalara bölünmesi de uygun yaşam alanlarını birbirinden koparıyor.

Rapora göre, terk edilmiş karma mangrov alanlarının doğal yoldan yeniden gelişmesine izin verilmeli; çünkü bu alanlar yeni fidan kaynaklarına bağlılığını sürdürüyor. Bu nedenle restorasyon, yeni bozulmaları önlemenin yanı sıra ormanın kendi kendine toparlanabileceği yerleri korumayı da kapsıyor.

Kamboçya Çevre Bakanlığı, Herranz Muñoz ile 10 Kasım 2023’te yapılan bir toplantının ardından mangrov restorasyonu ve balıkçı kedilerinin korunmasına destek verilmesini gündeme aldı. Bakanlığın toplantı açıklamasında, Çevre Bakanı Eang Sophalleth’in çalışmayı desteklediği belirtiliyor. FCEE, Peam Krasop’ta ve Kampong Smach, Boeung Chhmar ve Stung Treng’in de aralarında bulunduğu diğer hedef bölgelerde iş birliğinin sürdürülmesini istedi.

Bakanlık bu desteği, 15 Kasım 2023’te başlatılması planlanan Chakra stratejisiyle ilişkilendirdi. Ayrıca her yıl 1,3 milyon fidan dağıtma ve 2050’ye kadar orman örtüsünü yüzde 60’a çıkarma hedeflerini açıkladı. Peam Krasop için sunulan acil öneriler daha somut: yaşlı ormanları korumak, yenilenme sürecindeki alanları güvence altına almak, düzenli devriye yapmak ve tehdit altındaki hayvanların kullandığı akarsular ile bitişik ormanları korumak.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • 2017-2023 arasında 156 noktada yürütülen kamera izleme çalışması, tehdit altındaki dört memeli türünde düşüş eğilimi ortaya koydu.
  • Balıkçı kedileri, tüylü burunlu su samurları, misk kedileri ve pangolinler, birbirine bağlı orman ve sulak alanların farklı bölümlerine bağımlı.
  • 2023 biyolojik çeşitlilik araştırmasında bitkiler, eklembacaklılar ve balıklar dâhil 700’den fazla farklı tür belirlendi.
  • Tüylü burunlu su samuru yavrularına ilişkin kayıtlar, Tatai Nehri yakınındaki akarsuları özel bir koruma önceliği hâline getiriyor.
  • 2026’da Koh Kapik’in yukarısında bildirilen kum çıkarma faaliyetleri, sucul yaşam alanları ve balıkçılıkla geçinenlerin gelirleri konusunda kaygı yarattı.
  • Önerilen çalışmalar arasında yaşlı ormanların korunması, doğal yenilenmeye izin verilmesi, düzenli devriye ve yerel topluluklarla iş birliği bulunuyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir