Endonezya ve Singapur, Şirketleri ve Para Akışlarını İzlemek İçin Ortak Bir Duman Kirliliği Görev Gücü Kurmayı Planlıyor

9 dakikalık okuma
Indonesia and Singapore Plan Joint Haze Task Force to Trace Companies and Their Money

Soruşturmacılar yangınların ardındaki para akışını izlemeyi hedefliyor

Endonezya ve Singapur, duman kirliliğine katkıda bulunduğundan şüphelenilen şirketleri soruşturmak üzere ortak bir görev gücü kurma konusunda anlaştı. Böylece yangın alanlarından elde edilen kanıtlar, sınır ötesindeki şirket ilişkileri ve mali faaliyetlere ilişkin bilgilerle bir araya getirilecek.

İçindekiler
  1. Soruşturmacılar yangınların ardındaki para akışını izlemeyi hedefliyor
  2. Anlaşma için hâlâ personel ve çalışma düzenlemeleri gerekiyor
  3. Singapur daha güçlü soruşturma yetkileri hazırlıyor
  4. Toplumlar duman solurken Endonezya 71 bin personel görevlendiriyor
  5. Yanan arazi rakamları büyüyen krizi gösteriyor
  6. Cambi'deki vakalar sorumluluğun nasıl soruşturulduğunu gösteriyor
  7. İki günlük görüşmeler sonraki adımları belirledi
  8. Özel hat görüş ayrılıklarının yönetilmesine yardımcı olacak
  9. Duman kirliliği işbirliği enerji anlaşmazlıklarının gölgesinde yürütülüyor
  10. Öne Çıkanlar

27 Ekim 2026'da Cakarta'daki görüşmelerin ardından duyurulan anlaşma, Singapur Ulusal Çevre Ajansının Endonezya'daki 10 şirkete önleyici tedbir bildirimleri göndermesi ve Singapur merkezli 10 şirketten bilgi ve belge talep etmesi üzerine geldi. Endonezya makamları da orman ve arazi yangınları nedeniyle yüzlerce kişi ve 50'den fazla şirket hakkında işlem başlattı.

Endonezya Dışişleri Bakanı Arrmanatha Nasir ve Singapur Dışişleri Bakanı Vivian Balakrishnan, görev gücünün normalde ayrı yürütülecek soruşturmaları birbirine bağlamasını istiyor. Planlanan çalışmalar arasında bilgi paylaşımı, mali istihbarat, sınır ötesinde kanıt toplanması ve varlıkların geri alınmasına yönelik olası işlemler yer alıyor.

Arrmanatha, Singapur'un yangınlarla bağlantılı şirketlere ilişkin verileri paylaşmayı önerdiğini söyledi. Mali soruşturmaların neden müdahalenin bir parçası olacağını şöyle açıkladı:

Duman sınırları aşabiliyor; para da öyle. Bu nedenle bu şirketlerin geride bıraktığı para izini takip etmeliyiz.

Soruşturmacılar için bu izi takip etmek, şüpheli yangınlarla bağlantılı şirketler ve kişiler arasında paranın nasıl hareket ettiğini incelemek anlamına geliyor. Mali istihbarat, bu hareketleri anlamak için kullanılan bilgileri ifade ediyor. Varlıkların geri alınması ise usulsüzlükle bağlantılı mülk veya paranın iadesini ya da müsadere edilmesini yasal süreçlerle talep etmek demek.

Uygulamadaki amaç, arazide ne yaşandığını belirlemenin yanı sıra yangınlara yol açan faaliyetleri kimin yönlendirdiğini, finanse ettiğini veya bu faaliyetlerden yarar sağladığını tespit etmek. Her ülke, diğerinden aldığı bilgilerin desteğiyle kendi yetki alanında işlem yapacak.

Reklam

Anlaşma için hâlâ personel ve çalışma düzenlemeleri gerekiyor

Balakrishnan, 28 Ekim'de görev gücünün yapısının ve personelinin henüz kesinleşmediğini söyledi. İki hükümet de hızla harekete geçme sözü verse de operasyonların başlayacağı bir tarih açıklamadı.

Singapur Dışişleri Bakanı, üst düzey siyasi desteğin anlaşmayı işleyen bir mekanizmaya dönüştürmeye yardımcı olacağını söyledi:

Her iki ülkenin üst düzeylerindeki kararlılık sayesinde bunu hızlı, gecikmeden ve etkili biçimde hayata geçireceğiz.

Görev gücünün, bir şirketin, iş ortaklarının, mali kaynaklarının ve soruşturulan arazinin farklı ülkelerde bulunmasından kaynaklanan boşlukları kapatmaya yardımcı olması amaçlanıyor. Kanıt paylaşımı, makamların kendi yasal yetkilerini kullanmayı sürdürürken bir vakadaki farklı unsurları birbirine bağlamasını sağlayabilir.

Singapur ayrıca şirket ilişkilerini ve tedarik zincirlerini incelemek üzere uzmanlardan oluşan bir heyet kurdu. Tedarik zinciri, bir ürünün üretilip satılmasında rol alan şirketler ağını ifade ediyor. Bu ağın incelenmesi, soruşturmacıların arazi, ham madde ve bitmiş ürünlerle ilgilenen şirketlerin nasıl bağlantılı olduğunu anlamasına yardımcı olabilir.

Singapur daha güçlü soruşturma yetkileri hazırlıyor

Singapur, uygulamayı güçlendirmek ve şirketlerin olası müdahalesine ilişkin soruşturmaları kolaylaştırmak amacıyla Sınır Ötesi Duman Kirliliği Yasası'nda değişiklik yapmayı planladığını 28 Ekim'de duyurdu. Yasa, Ulusal Çevre Ajansının Singapur merkezli şirketlerden bilgi ve belge istemesinin hâlihazırda dayanağını oluşturuyor.

Ajansın işlemi iki grubu kapsıyor: Singapur'daki duman kirliliğine katkıda bulunan yangınlarla bağlantılı olduğundan şüphelenilen Endonezya'daki 10 şirket ve faaliyetleri ile şirket bağlantıları hakkında bilgi vermesi istenen Singapur merkezli 10 şirket. Talepler, yangınların nerede çıktığına ilişkin kanıtların yanı sıra şirket kayıtlarını da incelemeye alıyor.

Balakrishnan, Singapur'un sorumlu işletmelere, ülkede yerleşik olanlar da dâhil, karşı yasal, düzenleyici ve daha geniş kapsamlı ekonomik tedbirlere başvurmaya hazır olduğunu söyledi. Hükümetin planladığı müdahaleyi şu sözlerle anlattı:

yasal ve düzenleyici yetkilerimizin her birini

Planlanan yasal değişiklikler, uzman heyeti ve ikili görev gücü aynı soruşturmanın farklı aşamalarına yönelik: kayıtları elde etmek, şirket ilişkilerini anlamak ve sınır ötesinde kanıt paylaşmak. Bildirimler ve belge talepleri soruşturma altındaki şirketlerle ilgili; sorumluluk, ilgili yasal süreçler sonucunda belirlenecek.

Reklam

Toplumlar duman solurken Endonezya 71 bin personel görevlendiriyor

Endonezya, özellikle Sumatra ve Kalimantan olmak üzere öncelikli eyaletlerde yaklaşık 71 bin kara personeli ve 51 hava aracı görevlendirdi. Arrmanatha, Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto'nun orman ve arazi yangınlarıyla mücadeleyi ulusal öncelik hâline getirdiğini söyledi.

Yangınla mücadele operasyonlarında havadan su bırakma ve hava koşullarını değiştirme çalışmaları yer alıyor. Havadan su bırakma, uçakların yangınların üzerine su boşaltmasıdır. Hava koşullarını değiştirme çalışmaları ise atmosfer koşullarının elverişli olduğu durumlarda yağışı artırmayı amaçlıyor.

El Niño ile bağlantılı daha sıcak ve kuru koşullar müdahaleyi zorlaştırdı. El Niño, geniş bölgelerde yağış ve sıcaklıkları değiştirebilen doğal bir iklim örüntüsüdür. Endonezya'nın batısındaki orman ve turbalık yangınları çoğu zaman tarım arazisi açmak amacıyla çıkarılıyor; oluşan duman komşu ülkelere ulaşabiliyor.

Balakrishnan, ortak açıklamada hava koşullarıyla yangınları başlatan eylemleri birbirinden ayırdı:

El Niño doğal bir olaydır; ancak ormanların ve arazilerin yakılmasına insanların eylemleri neden oluyor.

Yangınlara en yakın Endonezya toplulukları kirliliğe en fazla maruz kalan kesim. Yoğun duman Endonezya Borneo'sunun bazı bölgelerinde gökyüzünü turuncuya çevirdi. Singapur, Malezya ve Güneydoğu Asya'nın diğer bölgelerine yayılan duman ise günlük yaşamı aksattı ve okulların kapanmasına yol açtı.

Arrmanatha, Endonezya'nın etkilenen bölgelerindeki toplulukların ödediği bedeli şöyle anlattı:

Dumanı ilk solumak zorunda kalanlar Sumatra ve Kalimantan'daki çiftçilerimiz, çocuklarımız ve ailelerimiz.

Yanan arazi rakamları büyüyen krizi gösteriyor

Endonezya Orman Bakanlığı, ocak-temmuz döneminde 2.020 kilometrekareden fazla arazinin yandığını kaydetti. Nusantara Atlas projesi, ağustos sonuna kadar yanan alanın yaklaşık 8.960 kilometrekareye, eylül dâhil dokuz aylık dönemde ise 1,9 milyon hektarın üzerine çıktığını tahmin etti.

Eylül ayına ilişkin tahmin 19.000 kilometrekareden fazla alana karşılık geliyor; çünkü bir kilometrekare 100 hektardır. Rakamlar farklı dönemleri kapsıyor ve farklı izleme kuruluşlarından geliyor. Bu nedenle açıklanan boyutu anlayabilmek için hem tarihleri hem de her rakamın hangi kuruluşa ait olduğunu bilmek gerekiyor.

Balakrishnan, Singapur'daki son duman kirliliğinin bölge sakinlerinde kaygı, endişe ve öfkeye yol açtığını söyledi. Ayrıca devlet kurumlarının ve toplum gönüllülerinin maske dağıtma ve korunmasız kişilere yardım etme çalışmalarına dikkat çekti.

Bakanlar, kamu sağlığını sınırın her iki tarafında da korumanın bir parçası olarak yaptırımlara başvurulacağını vurguladı. İtfaiye ekipleri acil durumla mücadele ederken soruşturmacılar da yangınlara katkıda bulunduğundan şüphelenilen kişi ve şirketlerin peşinde.

Reklam

Cambi'deki vakalar sorumluluğun nasıl soruşturulduğunu gösteriyor

Sumatra'daki Jambi eyaletinde polis, idari yaptırımlar uygulanmış olmasına rağmen iki şirket hakkındaki ceza soruşturmalarını sürdürüyor. Eyalet Emniyet Müdürü Başmüfettiş Widodo, soruşturmacıların şirket yetkililerinin rollerini ve yerel halk ile diğer taraflarla olası bağlantıları incelediğini söyledi.

Jambi Emniyet Müdürlüğü Özel Suçlar Müdürlüğü, Samhutani ve REKI olarak bilinen PT Restorasi Ekosistem Indonesia'yı soruşturuyor. Widodo, şirketlerdeki kişilerin sorumluluğunun soruşturmacılar tarafından belirleneceğini söyledi:

Tüm şirket yetkililerinin ifadesi alınacak ve nihai olarak kimin sorumlu olduğunu belirleyeceğiz. Her kişinin rolü ortaya konacak, sorumlular hakkında yasal işlem yapılacak.

İdari yaptırımlar, bir devlet düzenleyici kurumunun uyguladığı tedbirlerdir. Ceza soruşturmaları ise bir suç işlenip işlenmediğini ve kimin sorumlu tutulması gerektiğini belirlemek üzere ayrı bir yasal süreçte yürütülür. Widodo'nun açıklaması, idari işlemin polis soruşturmalarını sona erdirmediği anlamına geliyor.

Orman Bakanlığı ayrıca eski adı PT Lontianakud Kola olan LKU ile PT Mugitriman International hakkında ayrı bir soruşturma yürütüyor. Bakanlık sözcüsü Yola Meilisa, soruşturmacıların her iki şirketin arazisini de ziyaret ettiğini söyledi.

Jambi Orman Yangınlarıyla Mücadele Görev Gücü, 71 ön inceleme yürütüldüğünü, bunlardan 20'sinin resmî soruşturma aşamasına geçtiğini ve 19 kişinin şüpheli olarak belirlendiğini bildirdi. Bu, resmî soruşturmaların ön incelemelerin yaklaşık yüzde 28'ine karşılık geldiği anlamına geliyor. Orman Bakanı Raja Juli Antoni de 27 Ekim'de Sultan Thaha Havalimanı'nda yangınlarla mücadele ve merkezi hükümetin desteğine ilişkin toplantıya başkanlık etti.

İki günlük görüşmeler sonraki adımları belirledi

Görev gücü anlaşmasının ardından en üst düzeyde siyasi destek sözü verildi. Balakrishnan, 28 Ekim'de Singapur Başbakanı Lawrence Wong ile Cumhurbaşkanı Prabowo'nun görüştüğünü ve duman kirliliği dâhil ikili sorunların ele alınmasına yönelik ortak kararlılık ortaya koyduğunu söyledi.

Başlıca gelişmeler şöyle:

  • 27 Ekim: Balakrishnan ve Arrmanatha Cakarta'da bir araya gelerek ortak duman kirliliği görev gücü kurulması ve özel iletişim kanalları oluşturulması konusunda anlaştı.
  • 27 Ekim: Orman Bakanı Raja Juli Antoni, Jambi'de yangınla mücadele ve merkezi hükümetin desteğine ilişkin toplantıya başkanlık etti.
  • 28 Ekim: Balakrishnan, görev gücünün personel ve yapısına ilişkin düzenlemelerin sürdüğünü belirtirken çalışmaların hızla başlatılacağı sözünü verdi.
  • 28 Ekim: Singapur, Sınır Ötesi Duman Kirliliği Yasası'nı güçlendirme planlarını duyurdu.
  • 2027: Endonezya ve Singapur diplomatik ilişkilerinin 60. yılını kutlayacak; Singapur ASEAN dönem başkanlığını üstlenecek.

Sonraki pratik adımlar, görev gücünün üyelerini belirlemek, bilgi paylaşımına yönelik çalışma düzenini kurmak ve Singapur'un önerdiği yasal değişiklikleri ilerletmek. Siyasi anlaşmanın eşgüdümlü soruşturma çalışmalarına nasıl dönüşeceğini bu adımlar belirleyecek.

Reklam

Özel hat görüş ayrılıklarının yönetilmesine yardımcı olacak

Endonezya ve Singapur ayrıca bakanlar ve üst düzey yetkililer için özel bir telefon hattı oluşturma konusunda anlaştı. Bu kanalın, iki ülkedeki insanları ve şirketleri etkileyen konular da dâhil olmak üzere, tarafların görüş ayrılıklarını doğrudan ele almasına yardımcı olması amaçlanıyor.

Balakrishnan, endişeleri aktarmak ve çözüm bulmak için doğrudan görüşmelerin gerekli olduğunu söyledi. Güneydoğu Asya'yı yaklaşık otuz yıldır etkileyen duman kirliliği sorununu, çok uzun süredir devam eden bir mesele olarak nitelendirdi.

Özel hatla görev gücünün işlevleri farklı. Hat, üst düzey yetkililere anlaşmazlıkları ve acil kaygıları doğrudan ele alma olanağı sağlayacak. Görev gücünün ise şirketler, kanıtlar ve mali faaliyetler konusunda ayrıntılı işbirliğini desteklemesi amaçlanıyor.

Balakrishnan, komşu ülkelerin farklı öncelik ve yaklaşımlara sahip olabileceğini kabul etti. Endonezyalı liderlerle yaptığı görüşmelerde yapıcı yaklaşımlar ortaya çıktığını, bunların bazılarının uygulamaya konduğunu söyledi. Duman kirliliği anlaşması, diplomatik iletişimin yanına ortak bir soruşturma mekanizması ekliyor.

Duman kirliliği işbirliği enerji anlaşmazlıklarının gölgesinde yürütülüyor

Cakarta'daki görüşmeler, enerji arzı konusundaki anlaşmazlıkların yaşandığı bir dönemde yapıldı. Endonezya, Batam, Bintan ve Sumatra'daki elektrik ihtiyacına öncelik vermek amacıyla 24 Ekim'de Singapur'a doğal gaz ihracatını günde 31 milyon standart fit küp azaltmaya başladı. Bu miktar, boru hatlarıyla yaptığı gaz ihracatının yaklaşık yüzde 8'ine karşılık geliyor.

Singapur Enerji Piyasası Kurumu, azaltımın 18 gün boyunca günde 17 milyar İngiliz ısı birimine karşılık geldiğini ve Singapur'un günlük gaz talebinin yüzde 2'sinden az olduğunu açıkladı. Kurum, arzın yeterli olduğunu ve gerekirse gaz ithalatçısının daha fazla sıvılaştırılmış doğal gaz temin etmeye hazır bulunduğunu belirtti.

Wong, 25 Ekim'de tarafların ticari taahhütlerine uyması gerektiğini söyledi. Endonezyalı Bakan Bahlil Lahadalia ise azaltımların sözleşme sınırları içinde kaldığını belirtti. Balakrishnan daha sonra iki ülkenin de sözleşmelere uyma konusunda kararlı olduğunu söyledi. Endonezya'dan yapılan mevcut gaz ithalatı sözleşmeleri 2028'in sonunda sona eriyor.

Endonezya, fiyatlandırma görüşmeleri sonuçlanmadığı için elektrik ihracatı planlarını da gözden geçiriyor. Singapur, toplam kapasitesi 3 gigavat olan altı Endonezya elektrik ithalat projesine koşullu lisans verdi.

Ekonomik ilişkiler, iki hükümete de işbirliğini sürdürmek için güçlü nedenler sunuyor. Singapur, 2014'ten bu yana Endonezya'nın en büyük doğrudan yabancı yatırım kaynağı oldu; 2025'te 17,4 milyar ABD doları yatırım yaptı. Wong ve Prabowo, temmuz ayındaki liderler buluşmasında enerji, savunma, dijital faaliyetler ve çevre dâhil çeşitli alanlarda imzalanan 26 anlaşmaya tanıklık etti.

Bu nedenle duman kirliliği görev gücü, ticaret ve yatırım ilişkilerini sürdürürken anlaşmazlıkları yönetmeye yönelik daha geniş kapsamlı çabaların bir parçası. Duman soluyan bölge sakinleri açısından en doğrudan amacı ise daha sınırlı: makamların yangınlardan sorumlu olanları belirlemesine ve haklarında işlem yapmasına yardımcı olmak.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Endonezya ve Singapur, 27 Ekim 2026'da şirketlerin duman kirliliğine müdahalesini soruşturacak ortak bir görev gücü kurma konusunda anlaştı.
  • Planlanan çalışmalar arasında mali istihbarat, sınır ötesi kanıt paylaşımı ve olası varlık kurtarma işlemleri yer alıyor.
  • Singapur, Endonezya'daki 10 şirkete bildirim gönderdi ve Singapur merkezli 10 şirketten belge istedi.
  • Endonezya, özellikle Sumatra ve Kalimantan'da yaklaşık 71 bin kara personeli ve 51 hava aracı görevlendirdi.
  • Jambi polisi, Orman Bakanlığının yürüttüğü ayrı soruşturmaların yanı sıra şirketlerle ilgili soruşturmalarını sürdürüyor.
  • Görev gücünün personel ve yapısına ilişkin düzenlemeler sürerken iki hükümet de hızlı uygulama sözü verdi.
  • Bakanlar ve üst düzey yetkililer için kurulacak telefon hattı, komşu ülkelerin duman kirliliği ve diğer ikili meseleleri ele alırken doğrudan iletişim kurmasını sağlayacak.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir