Çinghay’daki Güneş Enerjisi Parkları Bazı Çobanların Gelirini Artırırken Çitler Yayladaki Otlatma Düzenini Değiştiriyor

10 dakikalık okuma
Qinghai Solar Parks Raise Some Herders' Incomes as Fences Reshape Plateau Grazing

Panellerin altında daha yüksek gelir, dışında daha az özgürlük

Çinghay eyaletinin Gonghe ilçesinde çoban Li Yonglin, çitle çevrili bir güneş enerjisi parkında koyun otlatmanın yıllık gelirini 10.000-20.000 yuandan 50.000-60.000 yuan arasına çıkardığını tahmin ediyor. Paneller otlara gölge sağlıyor, koyunlar bitki örtüsünü kısa tutuyor ve Li sürüsünün peşinden yaylada daha az zaman harcıyor.

İçindekiler
  1. Panellerin altında daha yüksek gelir, dışında daha az özgürlük
  2. Çöl enerji üssü nasıl otlak alanına dönüştü?
  3. Panellerin altında otlar neden yetişiyor?
  4. Koyunlar maliyetli ot biçme işinin yerini alıyor
  5. Aileler hayvan satışını güneş enerjisi işlerinden elde edilen ücretle birleştiriyor
  6. Kaç hane otlatma hakkına erişebiliyor?
  7. Bazı çobanlar ve araştırmacılar neden kaygılı?
  8. Gürültü ve geçmişteki bir mera şikâyeti
  9. Yerel meralar, uzak bölgelere gönderilen elektriği destekliyor
  10. Özetle

Haynan Tibet Özerk İli genelinde bu uygulama, 32 fotovoltaik ekolojik mera ve 56 toplu otlatma alanından oluşan bir ağa dönüştü. Çin Sarı Nehir Su Koruma Komisyonu’nun 29 Mayıs 2026’da yayımladığı habere göre, Talatan Güneş Enerjisi Parkı çevresindeki 2.300’den fazla hane uygulamadan yararlandı; hane başına yıllık gelir artışı ortalama 40.000 yuanı aştı.

Bu kazanımlara, göçer yaşamındaki daha köklü bir değişim eşlik ediyor. Güneş enerjisi tesisleri daha önce açık olan otlakları bölüyor, erişim izne bağlı ve araştırmacılarla hak savunucuları düzenlemelerin genellikle keçi ve yaklardan çok koyunlara uygun olduğunu söylüyor. Hayvanlarını geniş meralarda otlatmaya alışkın aileler için çitle çevrili bir güneş enerjisi parkı, geçimlerini sağlamanın farklı bir yolunu sunuyor.

25 yaşındaki Li, bu çevrili alanın pratik faydasını şöyle anlattı:

Sabah koyun ağılına açılan kapıyı açıyoruz, onlarla pek ilgilenmemiz gerekmiyor. Akşam kendiliklerinden geri geliyorlar, biz de ağıla kapatıyoruz.

Gonghe’de yaşananlar aynı arazi üzerinde üç değişimi bir araya getiriyor: elektrik üretimi, bazı bozulmuş alanlarda bitki örtüsünün yeniden canlanması ve enerji altyapısına göre düzenlenen otlatma faaliyetlerine geçiş. Katılan haneler için mali getiriler kayda değer olabiliyor. Bu getirilerin ne kadar yayılacağını ise erişimin kimlere verildiği, hangi hayvanların alana girebildiği ve mera kararlarının nasıl alındığı belirliyor.

Reklam

Çöl enerji üssü nasıl otlak alanına dönüştü?

Talatan, Çinghay’ın kültürel açıdan Tibet nüfusunun yoğun olduğu Haynan Tibet Özerk İli sınırları içindeki Gonghe ilçesinde yer alıyor. Güneş ışığını doğrudan elektriğe dönüştüren fotovoltaik paneller, yerel kalkınma haberlerinde inşaat öncesinde ciddi çölleşmeye maruz kaldığı belirtilen geniş alanlara yayıldı.

Sarı Nehir Su Koruma Komisyonu’nun 25 Mayıs’taki ziyarete dayanan Mayıs 2026 tarihli haberinde, Talatan’daki güneş enerjisi sektörünün başlangıcı 2011’e dayandırılıyor. Bölgedeki yeni enerji üssünün inşası 2012’de başladı. Komisyon, parkın kurulu güneş enerjisi kapasitesinin 10 milyon kilovatı, yani 10 gigavatı aştığını bildirdi.

Otlatmanın bu büyümeye nasıl dahil olduğunu birkaç dönüm noktası gösteriyor:

  • 2011: Komisyona göre Talatan’da güneş enerjisi sektörü gelişmeye başladı.
  • 2012: Yeni enerji üssünün inşasına başlandı.
  • 2022’den itibaren: Gonghe, güneş enerjisi şirketlerinin desteğiyle 32 fotovoltaik ekolojik mera oluşturdu.
  • 2024: Gonghe hükümeti, 16 haneye ait koyunların yılın bir bölümünde güneş enerjisi parkında otlatılmasına izin verildiğini açıkladı.
  • Mayıs 2026: Komisyon, Haynan ili genelinde uygulama kapsamında her yıl yetiştirilen 20.000’den fazla koyunun yanı sıra 32 ekolojik mera ve 56 otlatma alanı bulunduğunu bildirdi.

Bu genişleme, Çinghay’daki güneş panellerinin altında bitki örtüsünün yeniden canlanmasının ardından geldi. Gölge ve rüzgârın yavaşlaması, zemine yakın koşulları değiştirdi. Mart 2026’ya gelindiğinde güneş enerjisi meralarından elde edilen gelir, daha büyük sürüler ve tesislerdeki işler sayesinde bazı haneleri desteklemeye başlamıştı.

Panellerin altında otlar neden yetişiyor?

Talatan’daki temel çevre sorunu, topraktaki nemi korumak. Şiddetli rüzgâr ve buharlaşma, bitkiler tutunamadan toprağı kurutabiliyor. Paneller rüzgârı kesip yüzeyin bazı bölümlerini gölgeliyor ve suyun daha uzun süre toprakta kalmasına yardımcı oluyor.

Komisyonun aktardığı işletme gözlemlerine göre park içindeki rüzgâr hızı yüzde 50, toprak neminin buharlaşması yüzde 30 azaldı; bitki örtüsünün kapladığı alan ise yüzde 80’e ulaştı. Komisyon ayrıca yaklaşık 600.000 mu arazide çölleşmeyle mücadele çalışması yapıldığını bildirdi. Bu, yaklaşık 40.000 hektara karşılık geliyor.

Panellerin temizlenmesinde kullanılan su ve oluşan yoğuşma da toprağa ulaşıyor. Kısmen bozulmuş çayır ve çölleşmiş alanlardaki inşaat çalışmalarına ot ekimi ve gübreleme de eşlik etti. Dolayısıyla iyileşme, panellerin yarattığı değişimlerin yanı sıra bilinçli arazi yönetimini de içeriyor.

Reklam

Diğer yerel ölçümlere göre tamamlanmış güneş enerjisi dizilerinin içindeki bitki örtüsü, tesis bulunmayan alanlara kıyasla yüzde 30’dan fazla; toprak üstündeki ortalama bitki miktarı ise yüzde 65 daha fazla. Parkta on yılı aşkın bir dönemde bitki örtüsünün kapladığı alanda yüzde 15 artış olduğu da bildirildi. Bu ölçümler farklı karşılaştırmaları ortaya koyuyor: zaman içindeki değişim ile konumlar arasındaki farklar.

Çobanlar açısından bunun pratik sonucu, uygulamaya katılan alanlarda daha fazla yem bulunması. Elektrik işletmecileri açısından ise aynı otlar, panelleri gölgeleyecek kadar uzadığında veya kuruyup yangın riski oluşturduğunda bakım gerektiren bir unsura dönüşüyor.

Koyunlar maliyetli ot biçme işinin yerini alıyor

Komisyonun aktardığı proje kayıtlarına göre tek bir güneş enerjisi santrali, otları elle biçmek için yılda yaklaşık 2 milyon yuan harcayabiliyor. Koyunların bitki örtüsünü yemesine izin vermek bu masrafı azaltırken çobanların yem giderlerini de düşürüyor.

Haynan’daki State Power Investment Corporation projesinde güvenlik sorumlusu olan Cao Jun, bu düzenlemeyi şöyle nitelendirdi:

herkesin kazandığı bir durum

Projeyi geliştiren Huanghe şirketi başlangıçta 16 çoban hanesini parka davet etti ve Tiegai kasabasıyla yaklaşık 100.000 mu, yani 6.667 hektar meranın ücretsiz kullanımı için anlaşmaya vardı. Komisyona göre her yıl haziran-ekim döneminde ücretsiz otlatma yapılıyor.

Mühendisler de hayvanların alana uyum sağlaması için yerleşimi değiştirdi. Yerel açıklamalara göre paneller arasındaki mesafe 3 metreden 5 metreye çıkarıldı. Bir haberde taşıyıcıların yerden yüksekliğinin 0,5 metreden 1,2 metreye yükseltildiği belirtilirken komisyonun mayıs ayındaki haberinde, 0,5 metreden artırılan açıklığın 1,8 metreye ulaştığı kaydedildi.

Daha geniş geçitler ve yüksek paneller koyunlara hareket alanı sağlıyor. Hayvanların gübresi toprağa besinleri geri kazandırırken kısa tutulan otlar ekipmanların açıkta kalmasına yardımcı oluyor. Bu meraları kullanan haneler için mevsimlik erişim, elektrik üretimiyle birlikte birkaç ay boyunca yem olanağı sağlıyor.

Aileler hayvan satışını güneş enerjisi işlerinden elde edilen ücretle birleştiriyor

Li’nin gelir tahmini, uygulamaya katılan çobanların bildirdiği kazanımlardan yalnızca biri. 43 yaşındaki Wen Yujun, artık 700-800 koyuna büyük ölçüde tek başına bakabildiğini ve yıllık kazancının yaklaşık 80.000 yuan olduğunu tahmin ediyor. Bu, önceki gelirinin sekiz katı.

Wen, hayatındaki değişimin boyutunu şöyle anlattı:

Hayatım baştan sona değişti.

Tiegai kasabasındaki Xiahelesi köyünden çoban Yeduo, koyun yetiştiriciliğini güneş panellerinin temizliği ve bakımıyla bir arada yürütüyor. Komisyonun mayıs ayındaki haberinde 300’den fazla koyunluk bir sürüden, koyun yetiştiriciliğinden elde edilen yıllık gelirin 100.000 yuana yaklaştığından ve ayrıca aylık 4.000 yuanı aşan ücret gelirinden söz ediliyor.

Reklam

Komisyonun haberinde adı geçen bir diğer yerel çoban Badu, 2025’te hane halkının net gelirinin 80.000 yuanı aştığını bildirdi. Ailesi arazi kiralamasından, park içindeki işlerden ve hayvan satışlarından gelir elde ediyor. Başka bir yerde çalışmaya giden oğlu, bir güneş enerjisi santralinde işletme ve bakım işi bulmak üzere geri döndü.

Bu haneler, değişimin ücretsiz otla sınırlı olmadığını gösteriyor. Bir aile hayvanlardan, ücretli işlerden veya arazi düzenlemelerinden gelir elde edebiliyor; her gelir kalemi aile bütçesini farklı biçimde etkiliyor. Badu’nun verdiği rakam hane halkının net geliri. Yeduo’nun aktardıklarında ise koyun gelirleriyle ücretler ayrı ayrı sıralanıyor.

Kaç hane otlatma hakkına erişebiliyor?

Temmuz 2026 itibarıyla beş kasabadaki 6.330 hanenin Haynan’daki 56 otlatma alanından yararlandığı belirtiliyordu. Komisyonun mayıs ayında açıkladığı rakam, Talatan Güneş Enerjisi Parkı çevresinde fayda sağlayan 2.300’den fazla haneydi. Temmuz rakamı daha geniş bir alanı kapsıyor; ancak hayvanlarını gerçekten otlatmasına izin verilen hane sayısı açıklanmadı.

Komisyon, programın 18 köy kolektif ekonomik kooperatifini desteklediğini de bildirdi. Bunlar, bölge sakinlerinin ortak ticari faaliyetlere katılıp gelir elde edebildiği köy örgütleri.

Günlük ve yıllık hayvan sayıları, uygulamanın ölçeğine ilişkin başka bir görünüm sunuyor. Bir proje haberinde güneş enerjisi parkında her gün yaklaşık 11.000 koyunun otlatıldığı belirtilirken komisyon, Haynan ili genelinde güneş enerjisi alanlarında otlatma yoluyla her yıl 20.000’den fazla koyun yetiştirildiğini bildiriyor.

Gonghe, bu üretimi güneş enerjisi şirketlerini, ekolojik meraları, kooperatifleri, çoban hanelerini ve önceden ayarlanan satışları birbirine bağlayan daha geniş bir et ticaretiyle buluşturmaya çalışıyor. Planlar arasında kesimhaneler, soğutmalı nakliye, işleme tesisleri ve mağazalar bulunuyor. Hayvanın yaşı, aşıları ve sahibi hakkındaki bilgileri taşıyan kulak küpeleri, alıcıların etin nereden geldiğini takip etmesine yardımcı oluyor.

Bazı çobanlar ve araştırmacılar neden kaygılı?

Güneş enerjisi tesislerinin çevresindeki çitler, açık meralardan farklı bir çalışma ortamı yaratıyor. Yaylada koruma ve enerji altyapısı üzerine araştırma yapan, adı açıklanmayan bir araştırmacı, bölge halkının meraların başka amaçlarla kullanılmasına ilişkin kararlarda söz hakkının az olduğunu ve tesislerin otlak alanlarını bölerek geniş alandaki hayvanları gözetmeyi zorlaştırdığını söyledi.

Hindistan’ın Dharamsala kentindeki Tibet Politika Enstitüsü’nde araştırmacı olan Tsewang Dorji, paneller arasındaki alanın göçer yaşamını sürdürmeye yetip yetmeyeceğini sorguladı:

Güneş panellerinin çevresinde (otlatmak için) bazı yerler bulabilirsiniz ama bunlar göçerlerin ve çobanların geçimini sürdürmesine uygun değil.

İngiltere merkezli çevre yardım kuruluşu Gaia Vakfı’nın savunuculuk direktörü Mandie McKeown, keçi ve yakların genellikle dışarıda bırakıldığını, koyun otlatmak içinse yalnızca az sayıda göçerin işe alındığını söyledi.

Reklam

Bu fark önemli; çünkü geleneksel hayvancılıkta yem kaynakları ve koşullar değiştikçe hayvanlar daha geniş bir alanda dolaştırılıyor. Enerji tesisinin içindeki mevsimlik bir alan, katılan ailelere belirli bir kaynak sunuyor. Nereye gidebileceklerini ve hangi hayvanları orada besleyebileceklerini ise erişim kuralları ve altyapı belirliyor.

Gonghe’deki değişimler, yaylada daha önce yaşanan dönüşümlerin de ardından geliyor. Ekolojik bozulmayı tersine çevirmeye yönelik hükümet çalışmaları kapsamında 2000’lerin başında binlerce Tibetli göçer kırsal kasabalara yerleştirildi. Güneş enerjisi yatırımları, arazi kullanımına ilişkin kararlar tarihine yeni bir katman ekliyor.

Gürültü ve geçmişteki bir mera şikâyeti

Colorado Boulder Üniversitesi’nde antropoloji araştırmacısı olan Sanggay Tashi, haziran ayında yayımlanan bir yazısında başka bir kaygıyı dile getirdi: Çinghay’daki bölge sakinlerine göre güneş enerjisi direkleri ve kablolar arasından geçen rüzgâr, insanları ve hayvanları huzursuz eden, sürekli seslere yol açıyordu.

2017’de internette yayımlanan hükümet kayıtlarında da tarihi belirtilmeyen bir şikâyete yer verildi. Şikâyette, Gonghe’deki fotovoltaik santrallerin meralara zarar verdiği, sığır ve koyunların yiyecek bulmakta zorlandığı öne sürülüyordu. Resmî soruşturmada iddiayı destekleyen bir kanıt bulunmadığı belirtildi ve söz konusu bölgede otlatmanın yasak olduğu kaydedildi.

Bu kayıtlar, otlatma kurallarının farklı yer ve dönemlerde değiştiğini gösteriyor. Günümüzde belirlenmiş ekolojik meralar, mevsimlik giriş de dahil olmak üzere açık izinlerle işletiliyor. Çinghay yetkilileri, güneş enerjisi yatırımlarının daha geniş etkilerine ilişkin kaygılar hakkında yorum taleplerine yanıt vermedi.

Yerel meralar, uzak bölgelere gönderilen elektriği destekliyor

Otlar ve hayvancılıkla ilgili bu tablo, çok daha büyük bir elektrik projesinin parçası. Yerel bir kalkınma haberinde Talatan Güneş Enerjisi Parkı’nın 609 kilometrekarelik alana yayıldığı, 60’tan fazla şirketin faaliyet gösterdiği ve Ciangsu ile Henan’ın da aralarında bulunduğu bölgelere yılda yaklaşık 10 milyar kilovatsaat elektrik gönderildiği belirtiliyor. Cao, Haynan projesinde üretilen elektriğin Pekin ve Şanghay gibi kentlere ulaştığını söyledi.

Kurulu kapasite, elektrik üretim ekipmanının anma gücünü ifade ediyor. Yıllık elektrik arzı ise ekipmanın gerçekten sağladığı enerji miktarını gösteriyor. Güneş ışığı, işletme koşulları ve elektrik şebekesi bu yıllık toplamı etkiliyor.

Güneş enerjisi, Temmuz 2026’da Çin’in kurulu üretim kapasitesi bakımından en büyük enerji kaynağı olarak kömürü geride bıraktı. Yetkililer ayrıca beş yıl içinde rüzgâr ve güneş enerjisi üretiminde yüzde 53’lük bir artış planlıyor. Bir araştırmaya göre Çin’in güneş enerjisi potansiyelinin neredeyse yarısını barındıran Çinghay-Tibet Platosu bu planların başlıca odaklarından biri.

Gonghe’de uygulamaya katılan aileler için ülke çapındaki bu büyüme, daha düşük yem giderleri, daha büyük sürüler ve yakınlarda işler anlamına gelebiliyor. Düzenlemelerin dışında kalan çobanlar içinse meraların başka amaçlarla kullanılması ve çitler, daha kısıtlı bir yaşam alanı yaratabiliyor. Talatan’daki otlatma alanları ağı büyüdükçe, katılım koşullarının bölge halkı açısından önemi, panellerin ülke çapındaki elektrik üretimi kadar belirleyici hale geliyor.

Özetle

  • Haynan ilinde 32 fotovoltaik ekolojik mera ve 56 toplu otlatma alanı bulunuyor.
  • Li Yonglin, güneş enerjisi merasına erişim sağladıktan sonra yıllık kazancının 50.000-60.000 yuana yükseldiğini tahmin ediyor.
  • Sarı Nehir Su Koruma Komisyonu’na göre mevsimlik ücretsiz otlatma haziran-ekim döneminde yapılıyor.
  • Komisyon, Talatan’da rüzgâr hızının düştüğünü, buharlaşmanın azaldığını ve bitki örtüsünün kapladığı alanın yüzde 80’e ulaştığını bildiriyor.
  • Mayıs ayında Talatan çevresinde 2.300’den fazla hanenin uygulamadan yararlandığı belirtilirken, temmuz ayındaki daha geniş kapsamlı toplam beş kasabada 6.330 haneyi kapsıyordu.
  • Araştırmacılar ve hak savunucuları, meraların bölünmesi, yerel halkın kararlar üzerindeki etkisinin sınırlı olması ve keçi ile yaklara getirilen kısıtlamalar konusunda kaygılarını dile getiriyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir