Pakistan, 348 Milyar Dolarlık İhtiyaçla Genişletilmiş Yatırım Planını Buluşturmak İçin İklim Finansmanı Arıyor

10 dakikalık okuma
Pakistan Seeks Climate Finance as $348 Billion Need Meets an Expanded Investment Plan

Daha geniş proje listesi, çok daha büyük bir finansman sorunuyla karşı karşıya

Pakistan, iklim eylemlerini 2030'a kadar desteklemek için daha düşük maliyetli uluslararası finansman, özel sektör yatırımı ve karbon piyasalarına erişim arayışındayken İklim Refah Planı'nı toplam değeri 8,5 milyar dolar olan 100 projeye çıkardı. Başbakanın ticaret ve sanayiden sorumlu koordinatörü Rana Ihsaan Afzal Khan, 4 Kasım 2026'da İslamabad'da düzenlenen 29. Sürdürülebilir Kalkınma Konferansı'nda ülkenin iklim finansmanı açığını 348 milyar dolar olarak nitelendirdi.

İçindekiler
  1. Daha geniş proje listesi, çok daha büyük bir finansman sorunuyla karşı karşıya
  2. Genişletilen refah planının kapsamı
  3. Projeleri kim seçecek, finansmanı kim düzenleyecek?
  4. Eşgüdüm neden bir finansman meselesi hâline geldi?
  5. Pakistan neden daha düşük maliyetli finansman ve daha iyi hazırlanmış projeler istiyor?
  6. Güneş enerjisindeki büyüme bataryaları ve kömür sözleşmelerini gündeme taşıyor
  7. Elektrikli ulaşım ve karbon piyasaları gündemi genişletiyor
  8. İklim yatırımı daha geniş büyüme tartışmasının parçası
  9. Stratejiden uygulamaya dönüm noktaları
  10. Öne Çıkanlar

İklim Değişikliği ve Çevre Koordinasyonu Bakanlığı'nın 2024'te yayımladığı Ulusal İklim Finansmanı Stratejisi, 348 milyar doları 2030'a kadar iklim direnci için gereken yatırım tutarı olarak tanımlıyor; ayrıca ulusal iklim taahhütlerinin uygulanması için daha dar kapsamlı 200 milyar dolarlık bir tahmine yer veriyor. Khan, finansman açığını anlatırken daha yüksek olan rakamı kullandı. Stratejiye göre 2021'de iklim faaliyetlerine yaklaşık 4 milyar dolar yatırım yapıldı. Bu da geçmişteki finansman akışının ülkenin açıkladığı ihtiyaçların ne kadar altında kaldığını gösteriyor.

İklim Kırılganlığı Forumu ve V20'nin Güney ve Batı Asya bölge direktörü Hamza Ali Haroon, gözden geçirilen proje planının Maliye Bakanlığı'na sunulduğunu söyledi. Yetkililer ayrıca projelerin seçilmesi, finansmanın düzenlenmesi ve federal kurumlarla eyalet kurumlarının eşgüdümünün sağlanması için ortak bir mekanizma işlevi görecek bir ülke platformu geliştiriyor.

Aileler ve işletmeler açısından gündem, hükümetin finansman düzenlemelerinin çok ötesine uzanıyor. Aşırı hava olaylarına dayanıklı tarımı, daha güvenilir altyapıyı, daha temiz elektriği ve ulaşımı, yurt dışında çevresel gerekliliklerle karşılaşan ihracatçılara desteği kapsıyor. 2022'deki seller, riskin boyutunu ortaya koyuyor: Bakanlığın stratejisine göre zarar yaklaşık 30 milyar dolar oldu ve 33 milyondan fazla kişi etkilendi.

Reklam

Genişletilen refah planının kapsamı

Haroon konferansta, İklim Refah Planı'nın toplam değeri 4,5 milyar dolar olan 69 projeden, maliyeti 8,5 milyar dolara ulaşan 100 projeye genişlediğini söyledi. Daha önce yayımlanan CVF-V20 istişare açıklamasında, Yatırım Kitabı'ndaki 69 projenin değerinin 4,85 milyar doları aştığı belirtilmişti. Konferansta paylaşılan rakamlara göre revizyon, listeye 31 proje ve önerilen yatırımlara 4 milyar dolar ekliyor.

Önceki Yatırım Kitabı sekiz alanı kapsıyordu: iklim değişikliğine dayanıklı tarım, enerji verimliliği ve dönüşümü, elektrikli araçlar ve ulaşım, döngüsel ekonomi, dayanıklı altyapı, doğa temelli çözümler, yeşil ekonomik bölgeler ve mali koruma. Döngüsel ekonomi; onarım, yeniden kullanım ve geri dönüşüm yoluyla malzemeleri kullanımda tutarak atığı ve yeni kaynak talebini azaltıyor.

Geniş kapsamlı plan, 2050'ye kadar 1,6 trilyon dolarlık yatırım ihtiyacı ortaya koyuyor. Amaç, mevcut politikaları yatırımcıların ve kalkınma kuruluşlarının değerlendirip finanse edebileceği projelere dönüştürmek. Bu politikalar arasında Pakistan'ın Ulusal Katkı Beyanı (NDC 3.0), Paris Anlaşması kapsamındaki iklim taahhüdü, 2023 Ulusal Uyum Planı, biyolojik çeşitlilik planları, URAAN Pakistan ve Yeşil Taksonomi bulunuyor.

Taksonomi, çevresel açıdan sürdürülebilir kabul edilen faaliyetleri sınıflandırmak için ortak bir yöntem sunuyor. Bir proje listesi ve finansman düzenlemeleriyle birlikte kullanıldığında, kamu kurumlarıyla yatırımcıların paranın nereye aktarılacağına karar verirken aynı tanımları esas almasına yardımcı olabilir.

Projeleri kim seçecek, finansmanı kim düzenleyecek?

Maliye Bakanı'nın danışmanı Adnan Pasha, iklim finansmanını harekete geçirmek için gerekli kurumsal yapıya Maliye Dairesi'nin öncülük edeceğini ve federal bakanlıklarla eyalet yönetimlerinden gelecek projeleri destekleyeceğini söyledi. Eyaletlerin önerileri önce kendi Planlama ve Kalkınma Dairelerinden geçecek, ardından İklim Değişikliği ve Çevre Koordinasyonu Bakanlığı tarafından önceliklendirilecek.

Finansman yapısını daha sonra Maliye Dairesi geliştirecek. Ekonomik İşler Dairesi ile Dış Finansman Birimi, kalkınma ortaklarıyla ilişki kurulmasına ve dış finansmanın düzenlenmesine yardımcı olacak. Pasha, proje seçiminde ulusal önceliklerin yanı sıra eyaletlerin farklı uyum ihtiyaçlarının da dikkate alınması gerektiğini söyledi. Uyum, insanların, altyapının ve ekonomik faaliyetlerin sel, sıcak hava ve su kıtlığı gibi iklim etkilerine hazırlanması anlamına geliyor.

Reklam

CVF-V20'nin önceki açıklamasında, önerilen platformun eyaletlerin, kalkınma ortaklarının, çok taraflı kalkınma bankalarının ve özel yatırımcıların katılımıyla Maliye ve İklim bakanlıklarının ortak öncülüğünde kurulması öngörülüyordu. Haroon, istişarelerde altı işleyiş modeli geliştirildiğini, ancak ulusal sahiplenme, uygulama kapasitesi ve yatırım uzmanlığının önemini koruduğunu söyledi.

Bakanlığın 14 Mayıs'taki istişare toplantısında eyaletlerden koordinasyon yetkilileri belirlemeleri, ek projeler saptamaları ve platformu desteklemeleri istendi. İklim Bakanlığı Sekreteri Aisha Humera Chaudhry de eyaletlerde istişareler yapılmasını talep etti ve CVF-V20 ile ortak yatırım tanıtım toplantıları düzenlenmesini önerdi. Böylece eyaletlerin yatırım teklifleri doğrudan potansiyel finansörlere sunulabilecek.

Eşgüdüm neden bir finansman meselesi hâline geldi?

Pakistan İklim Değişikliği Otoritesi'nden Dr. Muhammad Rafiq, iklim girişimlerinin federal bakanlıklar ve eyalet kurumları arasında dağınık kaldığını; bunun veri, yönetişim, planlama ve bütçe alanlarında boşluklara yol açtığını söyledi. Pakistan İklim Değişikliği Yasası 2017 uyarınca ulusal görev alanına sahip olan otoritenin üyeleri arasında altı eyalet temsilcisi ve beş federal temsilci bulunduğunu belirtti.

Otorite, mevcut bakanlıklar ve eyalet yönetimleriyle eşgüdüm sağlayacak. Önerilen platform, Maliye Bakanlığı'nın Sürdürülebilir Finansman Çerçevesi'ni, Planlama Bakanlığı'nın Karma Finansman Çerçevesi'ni ve ulusal iklim finansmanı stratejisini bir araya getirecek. Karma finansman; kamu veya kalkınma kaynaklarını özel sektör yatırımlarıyla birleştiriyor ve çoğu zaman kamu katkısını, yatırımcıları caydırabilecek riskleri azaltmak için kullanıyor.

2024 stratejisi, eşgüdüm için şimdiden dört yapı öneriyor: müsteşarlardan oluşan bir yönlendirme komitesi, iklim finansmanı teknik komitesi, eyalet teknik komiteleri ve İklim Finansmanını İzleme ve Değerlendirme Birimi. Platformun uygulamadaki görevi, proje hazırlığı, finansman kararları ve izleme süreçlerinin birlikte işlemesini sağlayacak biçimde bu düzenlemeleri birbirine bağlamak.

Rafiq, Yeşil İklim Fonu'na bir teklif sunulduğunu ve kararın kasım konferansını izleyen hafta açıklanmasının beklendiğini söyledi. Kesin karar tarihi verilmedi. Ulusal stratejinin ilk gözden geçirmesi 2027 mali yılı için planlanıyor. Bu da ilerlemeyi değerlendirmek ve finansman planlarını düzenlemek için bir başka kontrol noktası olacak.

Pakistan neden daha düşük maliyetli finansman ve daha iyi hazırlanmış projeler istiyor?

Khan, uluslararası topluma ticari kredilerin ötesine geçerek kayıp ve zarar finansmanı sağlaması ve çok taraflı kuruluşlar aracılığıyla imtiyazlı finansman sunması çağrısında bulundu. İmtiyazlı finansman, piyasa koşullarındaki olağan borçlanmaya kıyasla daha düşük faiz veya daha uzun geri ödeme süresi gibi avantajlı şartlar sağlıyor. Kayıp ve zarar finansmanı ise iklim etkileriyle bağlantılı zararları karşılamayı amaçlıyor.

Khan'ın savunduğu görüş, Pakistan'dan daha temiz bir ekonomiye geçmesini isteyen ülkelerin bu dönüşümün finansmanına da katkıda bulunması gerektiğiydi. Bu çağrı, iklim politikasını Pakistan'ın daha geniş ekonomik tartışmasının doğrudan parçası hâline getiriyor: Borçlanma maliyetleri ve geri ödeme takvimleri, hükümetin kamu hizmetleriyle altyapıya yatırım yapmak için ne kadar hareket alanı olduğunu etkiliyor.

Reklam

Sürdürülebilir Kalkınma Politikası Enstitüsü'nün konferans haberinde de Khan'ın, uluslararası iklim fonlarının ve kurumsal yatırımcıların sermayeye sahip olduğu, ancak ticari ve finansal açıdan uygulanabilir projelere ihtiyaç duyduğu yönündeki endişesi aktarılıyor. Ulusal öncelikleri yatırıma hazır tekliflere dönüştürmek için proje hazırlık ve teknik destek olanakları oluşturulması çağrısında bulundu.

Bir projenin hazırlanması, finansman arayışına geçmeden önce maliyetlerinin, beklenen faydalarının, uygulama düzenlemelerinin ve finansal risklerinin belirlenmesi demek. Pakistan açısından bu aşamada 8,5 milyar dolarlık proje listesi ayrıntılı yatırım tekliflerine dönüşmeli. Sel riskine karşı kamusal koruma gibi amaçlarla gelir getirebilecek yatırımlar için de kamu finansmanı ve özel sermaye ayrı ayrı değerlendirilip uygun biçimde eşleştirilmeli.

Güneş enerjisindeki büyüme bataryaları ve kömür sözleşmelerini gündeme taşıyor

Khan, Pakistan'ın 2024'te diğer tüm ülkelerden daha fazla güneş enerjisi üretim kapasitesi ithal ettiğini ve dağıtık güneş enerjisinin 2025'te ulusal elektrik arzının dörtte birinden fazlasını karşıladığını söyledi. Dağıtık güneş enerjisi, büyük santrallerde yoğunlaşan üretim yerine evlere, işletmelere ve başka noktalara yayılan sistemleri ifade ediyor. Khan ayrıca önceki altı ayda yaklaşık 4,5 gigavatlık batarya depolama ekipmanı ithal edildiğini belirtti.

Hükümet, yerli batarya üretimini teşvik edecek ve Pakistan'ı bölgesel bir üretim merkezi hâline getirecek bir politika hazırlıyor. Bataryalar, güneş elektriğini güneş battıktan sonra veya arz düştüğünde kullanılmak üzere depolayabilir. İthalat miktarı, güç ölçüsü olan gigavatla ifade edildi; depolama süresi ise bataryaların tutabileceği enerji miktarına da bağlı.

Konferansın başka bir oturumunda eski iklim bakanı Malik Amin Aslam, hanelerle işletmelerin daha temiz elektriğe zaten yöneldiğini, ancak politikaların bu dönüşümün gerisinde kaldığını söyledi. Birleşmiş Milletler Asya ve Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonu'ndan Michael Williamson, kömür santrallerinin çoğunun 2015'ten sonra devreye alınmış ve hâlâ ciddi finansal yükümlülükler taşıyor olması nedeniyle Pakistan'ın zorlu bir dönüşümle karşı karşıya olduğunu belirtti.

Bu yükümlülükler arasında, üreticilere sözleşmeyle taahhüt edilen kapasiteyi kullanılabilir durumda tutmaları karşılığında yapılan kapasite ödemeleri de bulunuyor. Enerji dönüşümü uzmanı Dr. Christoph Nedopil Wang, kömür santrallerinin kapatılmasına yönelik finansmanda gelecekteki elektrik talebini temel alan gerçekçi varlık değerlerinin kullanılmasını savundu. Özel Enerji ve Altyapı Kurulu'ndan Ali Nawaz Leghari ise ithal kömür kullanan santrallerin yerli Thar kömürüne geçmesini destekledi; yenilenebilir enerji ve bataryaların yanı sıra güvenilir üretimin de gerekli olduğunu belirtti.

Elektrikli ulaşım ve karbon piyasaları gündemi genişletiyor

Khan, 2026-31 Otomotiv Politikası ile Elektrikli Araç Politikası'nın, elektrikli araçların 2030'a kadar pazarda yüzde 30 paya ulaşmasını hedeflediğini ve 15 milyar doları aşan ekonomik tasarruf öngördüğünü söyledi. SDPI, otomotiv politikasının kısa süre önce onaylandığını belirtti. PAVE olarak bilinen Pakistan Hızlandırılmış Araç Elektrifikasyonu programı, elektrikli motosikletler ve üç tekerlekli araçlar için sübvansiyon sağlıyor.

Program, iklim politikasını özellikle işe gidiş gelişlerde ve küçük ölçekli ulaşım işletmelerinde kullanılan araçlar olmak üzere gündelik satın alımlarla ilişkilendiriyor. Khan, hükümetin ilerleme kaydettiğine ilişkin açıklamalarında Pakistan'ın NDC 3.0'ı sunmasına ve 2026 İklim Değişikliği Performans Endeksi'nde 15. sırada yer almasına da değindi.

Reklam

Khan, Sindh eyaletinde 13 karbon piyasası projesinin tamamlandığını ve bu projelerin 330 milyon tondan fazla emisyon azaltma potansiyeli taşıdığını söyledi. Değeri yaklaşık 62 milyon dolar olan bir iklim projesi listesinden de söz etti. Karbon piyasaları, ölçülmüş emisyon azaltımlarına veya karbon giderimine bağlı kredilerin satışıyla gelir sağlayabilir. Bu nedenle güvenilir ölçüm ve doğrulama, proje geliştirmenin merkezinde yer alıyor.

Ticaret Bakanlığı, ihracatçıların Avrupa Birliği'nin Karbon Sınırda Düzenleme Mekanizması (CBAM) dâhil uluslararası çevre gerekliliklerini karşılamasına yardımcı olacak ulusal bir kurum üzerinde çalışıyor. Mekanizma, belirli ithal mallarla bağlantılı emisyonlara karbon maliyeti getiriyor. Bu kapsamdaki ihracatçılar için çalışmalar, üretim kaynaklı emisyonların ölçülmesini ve ilgili raporlama gerekliliklerinin karşılanmasını içeriyor.

İklim yatırımı daha geniş büyüme tartışmasının parçası

Khan, yenilenebilir enerji ve yeşil tarımı; ihracat odaklı, sürdürülebilir büyümede yüzde 6 hedefi ve Pakistan ekonomisini 2035'e kadar 1 trilyon dolara çıkarma iddiasıyla ilişkilendirdi. Konferansın diğer tartışmalarında yatırımları sanayi üretimine, istihdama ve daha yüksek yaşam standartlarına dönüştürmek için gereken reformlar ele alındı.

Maliye, ticaret ve ekonomik işlerden sorumlu komitelerde görev yapan Ulusal Meclis üyesi Mirza Ikhtiar Baig, mali konsolidasyonun ve kısa vadeli temerrüt riskindeki düşüşün yeterli istihdam, ihracat artışı veya sıradan vatandaşlar için rahatlama sağlamadığını söyledi. Planlama Komisyonu Başekonomisti Dr. Muhammad Ali Talpur ise siyasi istikrar, tutarlı politikalar ve uygulamanın önemini vurguladı; yıllık planlarla desteklenen ve uygulama sırasında gözden geçirilen beş yıllık bir ekonomik plana işaret etti.

Ekonomist Khaqan Najeeb, hem kamu kurumlarında hem de özel işletmelerde yetkinlik krizi yaşandığını belirtti. Aile sahipliğindeki şirket yapılarının profesyonel yönetimi ve işletmelerin büyümesini kısıtlayabildiğini söyledi; yapısal zayıflıkları gidermeden Uluslararası Para Fonu programlarına tekrar tekrar başvurulmasını eleştirdi. Najeeb, Pakistan'ın 79 yılda 25 programa katıldığını belirtti.

Gümrük tarifelerine ilişkin tartışma, iklim yatırımları gündemi için pratik bir uyarı da içerdi. İslamabad Politika Araştırmaları Enstitüsü'nden Dr. Anil Salman, ticaret, sanayi ve vergi politikalarının uyum içinde yürütülmesi ve performansın verimlilik, yeni ihracatçı sayısı ve ihracattaki gerçek artış üzerinden değerlendirilmesi çağrısında bulundu. Ekonomist Dr. Kaiser Bengali ise yatırımı gayrimenkul ve alışveriş merkezlerine yönlendiren teşviklerin imalat sanayisine, yerel işleme faaliyetlerine ve istihdama kaydırılması gerektiğini savundu.

Stratejiden uygulamaya dönüm noktaları

Pakistan'ın önündeki aşama, birkaç yıla yayılan taahhütleri bir araya getiriyor. Süreç, ulusal finansman stratejisiyle eyalet istişarelerinin ve genişletilmiş proje listesinin nasıl bağlantılandırılmasının amaçlandığını gösteriyor.

  • 2022: İklim Bakanlığı'nın stratejisine göre seller yaklaşık 30 milyar dolar zarara yol açtı ve 33 milyondan fazla kişiyi etkiledi.
  • 2024: Ulusal İklim Finansmanı Stratejisi finansman ihtiyaçlarını, kurumsal önerileri ve iki yılda bir gözden geçirme takvimini ortaya koydu.
  • 14 Mayıs: İklim Bakanlığı, İklim Refah Planı'nı ulusal taahhütlerle ve eyalet projeleriyle uyumlu hâle getirmek için federal ve eyalet yönetimlerini bir araya getirdi.
  • 4 Kasım 2026: Konferanstaki görüşmelerde, toplam değeri 8,5 milyar dolar olan 100 projelik genişletilmiş plan ve önerilen finansman platformu tanıtıldı.
  • İzleyen hafta: Yetkililer, platform teklifine ilişkin Yeşil İklim Fonu kararını bekliyordu.
  • 2027 mali yılı: Ulusal iklim finansmanı stratejisinin ilk gözden geçirmesinin yapılması planlanıyor.

Öncelikli işler somut: projeleri hazırlamak, sorumlulukları belirlemek, finansmanı yapılandırmak ve eyaletlerin önceliklerini yatırımcılarla buluşturmak. Genişletilen plan, Pakistan'a daha büyük bir yatırım gündemi sunuyor. Bunun hayata geçirilmesi, İslamabad'da ele alınan finansman ve idari düzenlemelerin birlikte işlemesini gerektiriyor.

Öne Çıkanlar

  • Khan, 2030'a kadar iklim finansmanında 348 milyar dolarlık bir açık olduğunu söyledi; ulusal strateji bu rakamı iklim direnci için gereken yatırım tutarı olarak kullanıyor.
  • İklim Refah Planı artık toplam değeri 8,5 milyar dolar olan 100 önerilen projeyi kapsıyor.
  • Önerilen ülke platformu, federal ve eyalet projeleriyle uluslararası finansmanı eşgüdüm içinde yürütmeyi amaçlıyor.
  • Pakistan, daha iyi proje hazırlığıyla birlikte imtiyazlı finansman, özel sermaye ve karbon piyasalarına erişim arıyor.
  • Batarya üretimi, elektrikli ulaşım ve ihracatçıların mevzuata uyumu, daha geniş ekonomik gündemin parçası.
  • Konferansın ardından Yeşil İklim Fonu kararının açıklanması beklenirken stratejinin ilk gözden geçirmesi 2027 mali yılına planlanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir