Tazminat ve Hesap Verebilirlik Üzerine Diplomatik Protesto
KUALA LUMPUR, Malezya, 12 Kasım 2026: Moğolistan, temyiz mahkemesinin kararıyla Malezya hükümetinin hukuki sorumluluğunun kaldırılması ve ailesine ödenecek tazminatın 5 milyon RM’den 1,38 milyon RM’ye düşürülmesinin ardından, Altantuya Şaariibuu davasının ele alınış biçimine resmen itiraz etti.
İçindekiler
- Tazminat ve Hesap Verebilirlik Üzerine Diplomatik Protesto
- Moğolistan Malezya’dan Ne İstiyor?
- Tazminat Kararı Neden Önemli?
- Avustralya ve Sirul’un İadesinin Önündeki Engel
- Dava Bu Noktaya Nasıl Geldi?
- Ayrı Bir Mahkeme Sürecinin Konusu Olan Yeminli Beyanlar
- Bilgi ve Özür Bekleyen Bir Aile
- Moğolistan Uluslararası Adım İhtimalini Gündeme Getirdi
- Sonraki Adımlar
- Öne Çıkanlar
Moğolistan Dışişleri Bakanlığı, 10 Kasım’da Bangkok ve Pekin’deki Malezya büyükelçilerine diplomatik nota verdi. Talepler arasında ailenin hukuki itirazının adil biçimde değerlendirilmesi, Avustralya’da yaşayan ve hüküm giymiş eski bir polis memurunun ifadesinin alınması, yeni veya daha önce incelenmemiş delillerin değerlendirilmesi ve resmî yazılı yanıt verilmesi yer alıyor.
Özel temsilci olarak davayı yürüten eski Moğolistan başbakanı Zandanshatar Gombojav, talepleri 12 Kasım’da Kuala Lumpur’da açıkladı. Diplomatik girişim, iki çocuk annesi Moğol tercüman Altantuya’nın Kuala Lumpur dışındaki Selangor’da vurularak öldürülmesinin ve cesedinin patlayıcılarla parçalanmasının üzerinden 20 yıl geçtikten sonra geldi.
Babası Dr. Şaariibuu Setev, Temyiz Mahkemesinin 20 Ocak 2026 tarihli kararına itiraz ediyor. Mahkûm edilen polis memurlarından birinin yeminli beyanlarının soruşturulmasına ilişkin ayrı bir adli incelemenin 12 Ocak 2027’de görülmesi planlanıyor.
Uyuşmazlık artık birbiriyle bağlantılı üç başlıkta ilerliyor: ailenin tazminat talebi, cinayete ilişkin ek delillerin incelenmesi girişimleri ve Malezya’da ölüm cezasına çarptırılmış, ancak Avustralya’da yaşayan bir polis memurunun nasıl ifade verebileceğine dair görüşmeler.
Moğolistan Malezya’dan Ne İstiyor?
Démarche olarak bilinen diplomatik nota, bir hükümetin kaygılarını dile getirip başka bir hükümetten adım atmasını istemesinin resmî yollarından biridir. Moğolistan ile Malezya’nın birbirlerinin ülkelerinde büyükelçilikleri bulunmadığından nota, Malezya nezdinde akredite diplomatik temsilcilikler aracılığıyla iletildi.
Zandanshatar, Moğolistan’ın Malezya yargısının bağımsızlığına saygı duyduğunu ve yargılamaların siyasi veya dış müdahale olmaksızın, adil ve şeffaf biçimde, delillere dayanarak sonuçlandırılmasını istediğini söyledi. Dört temel talep şöyle:
- Malezya hükümetinin sorumluluğunu kaldıran karara Şaariibuu’nun yaptığı itirazın adil biçimde değerlendirilmesi.
- Avustralya’da bulunan ve hüküm giymiş eski polis memuru Sirul Azhar Umar’ın ifade vermesi için hukuka uygun düzenlemeler yapılması ve olası iadesine ilişkin görüşmelerin yoğunlaştırılması.
- Yeni bulunan veya daha önce incelenmemiş delillerin ivedilikle değerlendirilmesi ve ailenin avukatlarına gelişmeler hakkında bilgi verilmesi.
- Gelişmeler hakkında resmî yazılı açıklama yapılması ve Moğolistan’ın kaygılarına esaslı bir yanıt verilmesi.
Moğolistan, babanın itirazının Malezya Federal Mahkemesi tarafından değerlendirilmesini istiyor. Zandanshatar ayrıca Sirul’un Malezya ve Avustralya hukukuna uygun biçimde ifade vermesini sağlayacak iş birliği çağrısında bulundu.
Tazminat Kararı Neden Önemli?
Şah Alam Yüksek Mahkemesi, Aralık 2022’de ailenin açtığı hukuk davasında Malezya hükümetini, eski polis memurları Sirul ve Azilah Hadri’yi ve siyasi analist Abdul Razak Baginda’yı sorumlu buldu. Mahkeme, Altantuya’nın ölümüyle bağlantılı şok ve travma nedeniyle ortaklaşa 5 milyon RM ödemelerine hükmetti.
Temyiz Mahkemesi, polis memurlarının görevlerinin kapsamı dışında hareket ettiği gerekçesiyle 20 Ocak’ta hükümetin sorumluluğunu kaldırdı. Üç erkeği sorumlu tutmayı sürdürürken tazminatı 1,38 milyon RM’ye indirdi. Bu tutar, yuvarlak hesapla 1,4 milyon RM olarak da ifade ediliyor.
İndirim 3,62 milyon RM’ye, yani ilk hükmedilen tutarın yüzde 72,4’üne karşılık geliyor. Revize edilen tutar, Yüksek Mahkemenin belirlediği miktarın yüzde 27,6’sı. Temyiz kararı, aile açısından hem tazminat miktarını hem de ödemeden hukuken kimin sorumlu olacağını değiştirdi.
Temel hukuki mesele, dolaylı sorumluluk. Basitçe ifade etmek gerekirse, bu kavram işverenin, çalışanın işi sırasında verdiği zarardan sorumlu tutulup tutulamayacağını sorgular. Buradaki soru, iki polis memurunun eylemlerinden Malezya hükümetinin de sorumlu olup olmaması.
Şaariibuu’nun itirazı, hükümetin davadan çıkarılması kararının yeniden incelenmesini amaçlıyor. Ceza yargılamaları suçluluğu ve cezayı belirlerken hukuk davası, ailenin kaybı için tazminat ve hukuki sorumluluk konularını ele alıyor. Bu farklı amaçlar, cinayet mahkûmiyetlerinden yıllar sonra da ailenin hukuk davasını sürdürmesinin nedenini açıklıyor.
Avustralya ve Sirul’un İadesinin Önündeki Engel
Sirul, Temyiz Mahkemesinin kendisi ve Azilah hakkında beraat kararı vermesinin ardından 2014’te Malezya’dan ayrıldı ve o tarihten bu yana Avustralya’da yaşıyor. Malezya Federal Mahkemesi, Ocak 2015’te cinayet mahkûmiyetlerini ve idam cezalarını yeniden yürürlüğe koydu.
İdam cezası, Sirul’un geri getirilmesinin önündeki başlıca engel. Avustralya hukuku, idam edilme riskiyle karşı karşıya olan bir kişinin sınır dışı edilmesine izin vermiyor. Sirul sığınma talebinde bulundu ancak talebi kabul edilmedi.
Moğolistan, Malezya’dan Avustralya ile görüşmeleri yoğunlaştırmasını ve hukuka uygun bir iade düzenlemesinin parçası olarak idam edilmeyeceğine dair etkili güvenceler vermesini istedi. Zandanshatar, Moğolistan’ın herhangi bir kişinin idam edilmesini değil, hesap verebilirliği ve ifade alınmasını istediğini söyledi.
Temsilcinin talebi birbiriyle bağlantılı iki amacı kapsıyor: Hukuk davasında Sirul’un ifadesini almak ve Malezya’ya olası iadesini değerlendirmek. Herhangi bir anlaşma için iki ülkenin de kabul edebileceği hukuki süreçler ve idam edilmeyeceğine dair işleyebilir bir güvence gerekiyor.
Azilah’ın cezası zaten değiştirildi. 10 Ekim 2024’te idam cezası 40 yıl hapse ve Malezya’da adli ceza olarak kullanılan rotan sopasıyla 12 kez vurulmaya çevrildi. Sirul’un halen geçerli olan idam cezası, onun durumunu Malezya’da tutuklu bulunan polis memurunun durumundan farklı kılıyor.
Dava Bu Noktaya Nasıl Geldi?
Altantuya, 19 Ekim 2006’da öldürüldüğünde 28 yaşındaydı ve hamileydi. Bir ilişki yaşadığı Abdul Razak Baginda için tercüman olarak çalışmıştı. Abdul Razak, daha sonra Malezya başbakanı olan Najib Razak’ın yakın danışmanıydı.
Sirul ve Azilah seçkin bir polis biriminde görev yapmış ve Najib’in korumalığını üstlenmişti. Abdul Razak ayrı yargılandı ve cinayete yardım etmekten beraat etti. Başlıca hukuki ve diplomatik gelişmeler yirmi yıla yayılıyor:
- Ekim 2006: Altantuya Selangor’da vurularak öldürüldü ve cesedi askerî sınıf plastik patlayıcılarla havaya uçuruldu.
- 2009: Sirul ve Azilah cinayetten mahkûm edildi ve idama mahkûm edildi.
- 2013-Ocak 2015: Temyiz Mahkemesi polis memurlarını beraat ettirdi, Sirul 2014’te Malezya’dan ayrıldı ve Federal Mahkeme daha sonra her iki mahkûmiyeti ve idam cezasını yeniden yürürlüğe koydu.
- Aralık 2022: Şah Alam Yüksek Mahkemesi, hukuk davasında aileye 5 milyon RM tazminat verilmesine hükmetti.
- 10 Ekim 2024: Azilah’ın idam cezası hapis ve sopayla cezalandırmaya çevrildi.
- 16 Ekim 2025: Yüksek Mahkeme, Şaariibuu’nun Azilah’ın yeminli beyanlarının soruşturulmasına ilişkin adli inceleme talebini sürdürmesine izin verdi.
- 20 Ocak 2026: Temyiz Mahkemesi hükümetin hukuki sorumluluğunu kaldırdı ve tazminatı düşürdü.
- 10 Kasım 2026: Moğolistan diplomatik protestosunu iletti.
- 12 Ocak 2027: Adli incelemenin görülmesi planlanıyor.
Ayrı Bir Mahkeme Sürecinin Konusu Olan Yeminli Beyanlar
Şaariibuu ayrıca polisin Azilah’ın ek bir yeminli beyanı ile kanuni beyanını soruşturmasını sağlamayı amaçlayan bir adli inceleme süreci yürütüyor. Yeminli beyan ve kanuni beyan, beyan sahibinin içeriğinin doğru olduğunu açıkladığı resmî yazılı ifadelerdir.
Azilah, 2019’da verdiği kanuni beyanda cinayeti Najib’in emrettiğini öne sürdü. Najib, olaya karıştığını reddetti. Sirul da cinayetin üst düzey yetkililerin emirleriyle işlendiğini düşündüren açıklamalarda bulundu. Cinayeti kimin emrettiği henüz açıklığa kavuşmuş değil.
Yüksek Mahkeme, 16 Ekim 2025’te Şaariibuu’ya adli inceleme sürecini sürdürme izni verdi. Adli inceleme, mahkemelerin kamu makamlarının yetkilerini nasıl kullandığını değerlendirmesine imkân tanır. Bu davada baba, yetkililerin soruşturmayı tamamlamasını ve kendisine bilgi vermesini sağlayacak bir karar talep ediyor.
Duruşma, 6 Ekim 2026’da ertelenerek 12 Ocak 2027’ye alındı. Ailenin tazminat ve hükümetin sorumluluğuna ilişkin itirazından ayrı bir süreç olsa da her ikisi de ailenin daha kapsamlı hesap verebilirlik sağlama çabasını ilgilendiriyor.
Moğolistan’ın yeni veya daha önce incelenmemiş delillerin değerlendirilmesi talebi, soruşturma sürecini diplomatik taleplerinde hukuk davasındaki temyiz sürecinin yanına koyuyor. Ailenin avukatları aracılığıyla bilgi verilmesi, yakınlarına yetkililerin hangi adımları attığını öğrenebilecekleri resmî bir kanal sağlayacak.
Bilgi ve Özür Bekleyen Bir Aile
Altantuya geride, hükümet değişikliklerine, ceza davalarındaki temyizlere ve hukuk davalarına rağmen yanıt aramayı sürdüren iki oğlunu ve anne babasını bıraktı. Zandanshatar, Moğolistan dışişleri bakanı olarak görev yaptığı sırada davayla ilk kez ilgilenmeye başladığını, daha sonra özel temsilci olarak çalışmalarını sürdürdüğünü söyledi.
Aileyi destekleyen bir hükümet çalışma grubunda da görev yapan eski başbakan, açıklamasında davanın kişisel bedelini şöyle anlattı:
Yirmi yıl geçti; ailesi akıl almaz bir kayba katlandı ama hâlâ 'Özür dilerim' sözünü duymadı. Bu davanın adil ve kesin bir çözüme kavuşması, iki ülkemiz arasındaki güven açısından büyük önem taşıyor.
Ailenin talepleri, tazminat miktarının ötesine geçiyor. Talepler; cinayetin açıklığa kavuşturulmasını, yeminli iddiaların soruşturulmasını, bilgiye erişimi ve hükümetin hukuki sorumluluğu paylaşmasının gerekip gerekmediği konusunda adil bir duruşma yapılmasını kapsıyor.
Zandanshatar, Malezya ve Avustralya’ya hitap eden, Altantuya’ya Onur adlı bir kamuoyu imza kampanyası da başlattı. Kampanya, hukuka uygun hesap verebilirliği ve ailenin açık bilgiye erişimini destekleyerek mahkeme süreçleri ve diplomatik temasların yanında kamuoyu girişimlerine de yer veriyor.
Moğolistan Uluslararası Adım İhtimalini Gündeme Getirdi
Zandanshatar, Moğolistan’ın konuyu Birleşmiş Milletler’de veya olası olarak Uluslararası Ceza Mahkemesi aracılığıyla uluslararası düzeyde gündeme getirmeyi sürdürebileceğini söyledi. Malezya’nın egemenliğine ve mahkemelerinin bağımsızlığına saygı duyduklarını da belirtti.
Temsilci, Moğolistan’ın vatandaşının ve ailesinin çıkarlarını koruma çabalarını açıklarken Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesi’ne ve Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sözleşmesi’ne atıfta bulundu. Ancak acil talepleri Malezya makamlarına ve Avustralya ile iş birliğine yönelik.
Zandanshatar protestoyu dost ülkeler arasında bir çağrı olarak nitelendirdi. Moğolistan’ın konuyu neden açıkça gündeme getirdiğini açıklarken şöyle dedi:
Moğolistan ve Malezya dost ülkelerdir. Bu konuyu açıkça ve saygıyla gündeme getirmemizin nedeni de bu dostluğa değer vermemizdir.
Diplomatik nota, Malezya’dan yazılı yanıt istiyor ve Bangkok, Pekin ile Kuala Lumpur’da dile getirilen kaygılara resmî bir yanıt verilmesinin yolunu açıyor. Zandanshatar, Moğolistan başsavcısının ve iki ülkeyi birbirine bağlayan parlamentolar arası dostluk grubunun da olası temaslarda yer alabileceğini söyledi.
Sonraki Adımlar
Bir sonraki belirlenmiş mahkeme tarihi, Azilah’ın beyanlarının soruşturulmasına ilişkin adli inceleme için 12 Ocak 2027. Baba, bu süreç aracılığıyla yetkililerden adım atmalarını ve bilgi vermelerini istiyor.
Ailenin ocak ayındaki tazminat kararına itirazı farklı bir hukuki süreçte ilerliyor. Moğolistan, bu itirazın adil biçimde değerlendirilmesini isterken Malezya’dan delilleri incelemesini ve Sirul’un ifadesine hukuka uygun şekilde erişilmesini sağlamasını talep ediyor.
Hukuk davasındaki itiraz hakkında karar, Malezya’nın diplomatik notaya resmî yanıtı, Malezyalı yetkililerle doğrulanmış bir görüşme veya Sirul’un ifadesi ya da iadesine ilişkin bir düzenleme için tarih açıklanmadı. Moğolistan’ın acil talepleri, esaslı bir yazılı yanıt ve ilgili ülkeler arasında daha fazla iş birliği.
Altantuya’nın ailesi açısından bu adımlar somut ihtiyaçlara yanıt verecek: soruşturmacıların neler yaptığını öğrenmek, yurt dışında bulunan hüküm giymiş bir polisten delil almak ve mahkemelerin Malezya hükümetinin yaşadıkları kayıptan payına düşen sorumluluğu taşıyıp taşımadığını değerlendirmesini sağlamak.
Öne Çıkanlar
- Moğolistan, 10 Kasım 2026’da Bangkok ve Pekin’deki Malezya büyükelçilerine diplomatik protesto iletti.
- Aile, hükümetin hukuki sorumluluğunu kaldıran ve tazminatı 5 milyon RM’den 1,38 milyon RM’ye düşüren karara itiraz ediyor.
- Moğolistan adil yargılama, Sirul’un ifade vermesi, delillerin incelenmesi ve resmî yazılı yanıt verilmesini istiyor.
- Sirul Avustralya’da kalmaya devam ediyor; Malezya’da aldığı idam cezası iadesinin önünde engel oluşturuyor.
- Azilah’ın yeminli beyanlarının soruşturulmasına ilişkin ayrı adli incelemenin 12 Ocak 2027’de görülmesi planlanıyor.






