Deniz sınırı kararının ardındaki süreci incelemek üzere yedi üyeli komisyon
Devlet Başkanı Dr. Mohamed Muizzu, Maldivler'in, uluslararası bir mahkemenin Nisan 2023'te ihtilaflı 47.232 kilometrekarelik suları Maldivler'e, 45.331 kilometrekarelik suları ise Mauritius'a tahsis ettiği deniz sınırı anlaşmazlığı ITLOS 28 No'lu Davası'nı nasıl yürüttüğünü soruşturmak üzere yedi üyeli bir komisyon kurdu.
İçindekiler
- Deniz sınırı kararının ardındaki süreci incelemek üzere yedi üyeli komisyon
- Devlet başkanlığı kararnamesi neleri öngörüyor?
- Soruşturmayı kim yürütecek?
- Mahkemenin 2023'te paylaştırdığı sular
- Blenheim Resifi neden önemliydi?
- Chagos hukuki anlaşmazlığı nasıl şekillendirdi?
- Mahkeme sürecinden diplomatik kopuşa
- Deniz yatağına ilişkin hak iddiaları anlaşmazlığa başka bir boyut katıyor
- Öne Çıkanlar
1 Kasım 2026'da 2026/17 sayılı Devlet Başkanlığı Kararnamesi ile kurulan komisyon, yargılama öncesinde ve sırasında devlet çalışanlarının, danışmanların ve yetkililerin aldığı kararları inceleyecek. Görevleri arasında hukuki ihmal bulunup bulunmadığını değerlendirmek, belgelerin nasıl muhafaza edildiğini denetlemek ve sorumlu bulduğu kişiler hakkında alınacak önlemleri tavsiye etmek yer alıyor.
Devlet Başkanlığı Ofisi, davayı inceleyen uluslararası uzmanların, Maldivler'in attığı adımların deniz yetki alanı, balıkçılık, deniz kaynakları ve deniz yatağındaki varlıklar bakımından önemli ve telafi edilemez kayıplara yol açtığı sonucuna vardığını belirtiyor. Hükümet, soruşturmanın gerekçesi olarak bu tespitleri gösteriyor. Komisyonun şimdi sürece dahil olan kişi ve kurumların tutumunu incelemesi gerekiyor.
Soruşturmayı, tamamlanması için belirlenmiş bir takvim bulunmayan komisyonun başkanı Ahmed Shakir yürütecek. Komisyon, Muizzu kendisine verilen görevin tamamlandığını açıklayana kadar faaliyet gösterecek.
Bu kararla, hükümden bu yana büyüyen anlaşmazlığın iki boyutu bir araya geliyor: önceki yönetimin adımlarına ilişkin ülke içindeki soruşturma ve mevcut hükümetin kaybedildiğini düşündüğü suları geri alma çabası. Mauritius'un Şubat 2026'da Maldivler ile diplomatik ilişkilerini askıya almasıyla iki ülke arasındaki ilişkiler de kötüleşti.
Devlet başkanlığı kararnamesi neleri öngörüyor?
Devlet Başkanlığı Ofisi, komisyon duyurusunda soruşturmanın kurulmasına dayanak olarak Anayasa'nın 115(o) maddesini gösteriyor. Muizzu, komisyon kurma niyetini 5 Şubat'taki devlet başkanlığı konuşmasında duyurmuştu.
Kararname, komisyona geniş kapsamlı bir görev veriyor. Bu görev, Maldivler'in davayı sunmasından önceki adımları, yargılama sırasındaki tutumunu, anlaşmazlığa verdiği yanıtı ve ilgili diğer konuları kapsıyor. Yargılamayla doğrudan ilgilenenlerin yanı sıra dolaylı olarak katkıda bulunan yetkililer de soruşturma kapsamında.
Komisyon, hukuki ihmal olup olmadığını belirleyecek ve varsa kapsamını ortaya koyacak. Başka bir deyişle, devletin hukuki çıkarlarını korumakla yükümlü kişilerin görevlerini gerektiği gibi yerine getirip getirmediğini inceleyecek.
Belgelerin muhafazası, görev tanımının ayrı bir bölümünü oluşturuyor. Soruşturma, dava ve bağlantılı konulara ilişkin kayıtların nasıl tutulduğunu ve korunduğunu inceleyecek. Bu çalışma, hangi kararların alındığını, bunları kimin aldığını ve hangi tavsiyelerin mevcut olduğunu ortaya çıkarmaya yardımcı olacak.
Devlet Başkanlığı Ofisi, kararın anlaşmazlığı incelemek ve olası sonraki adımları belirlemek üzere görevlendirilen uluslararası uzmanların bulgularına dayandığını belirtiyor. Duyuruda davanın adı, Hint Okyanusu'nda Mauritius ile Maldivler arasındaki deniz sınırının belirlenmesine ilişkin anlaşmazlık (Mauritius/Maldivler) olarak geçiyor.
Soruşturmayı kim yürütecek?
Komisyona Ahmed Shakir başkanlık edecek. Diğer üyeler Abdul Azeez Yoosuf, Dr. Aminath Shafiya Adam, Dr. Abdul Muhsin Mohamed, emekli Polis Komiser Yardımcısı Mohamed Sadiq, Ahmed Ali Maniku ve Fathimath Minhath Izzath. Devlet başkanlığı duyurusunda Shakir'in unvanı ODRDD olarak belirtiliyor.
Yedi üyenin birbiriyle bağlantılı iki sorumluluğu bulunuyor: geçmişteki tutumu incelemek ve gelecekteki davalar için değişiklikler önermek. Sorumlu taraflara ilişkin tavsiyelerin yanı sıra benzer sorunların tekrarlanmaması için devlet işlerinin nasıl düzenlenmesi gerektiğine dair öneriler sunmaları gerekiyor.
Kararname, soruşturmanın süresini takvimde belirlenmiş bir tarihe değil, devlet başkanının kararına bağlıyor. Bu nedenle komisyonun çalışması, mahkemenin nihai paylaşım kararını incelemekle sınırlı değil; Maldivler'in tutumunu ortaya çıkaran idari ve hukuki süreci de ele alması gerekiyor.
Mahkemenin 2023'te paylaştırdığı sular
İhtilaflı sular, Maldivler'in güneyindeki Addu City ile daha güneyde yer alan Chagos Takımadaları arasında bulunuyor. İki ülke, deniz sınırının belirlenmesine ilişkin anlaşmazlıklarını 2019'da Uluslararası Deniz Hukuku Mahkemesinin (ITLOS) özel bir dairesine sunma konusunda anlaşmıştı.
Deniz sınırının belirlenmesi, ülkelerin denizdeki hak iddialarının örtüştüğü yerde sınır çizilmesi anlamına geliyor. Dava, sular ve kıta sahanlığı üzerindeki hakları, yani deniz yatağı ile onun altındaki zemini kapsıyordu. Bu haklar, balıkçılık ve deniz yatağındaki kaynakların araştırılması gibi faaliyetler açısından önem taşıyor.
Nisan 2023'teki paylaşımda Maldivler'e Mauritius'tan 1.901 kilometrekare daha fazla alan verildi. Açıklanan iki tahsisat esas alındığında, toplam 92.563 kilometrekarenin yaklaşık yüzde 51'i Maldivler'e, yüzde 49'u ise Mauritius'a düştü. Mauritius'un payı, Maldivler'e tahsis edilen her kilometrekareye karşılık yaklaşık 0,960 kilometrekare oldu.
Örtüşen alanın 95.000 kilometrekare olduğu da belirtilmişti. Bu rakam, iki ülkeye yapılan tahsisatların toplamından 2.437 kilometrekare daha fazla. Bu nedenle buradaki karşılaştırma, her ülkeye tahsis edildiği açıklanan alanlar üzerinden yapılıyor.
Muizzu yönetimi, Maldivler'in dava sırasında neden belirli hukuki tutumları benimsediğini veya savunduğunu şimdi inceliyor. Yönetimin iddiası, nihai paylaşımda iki ülkeden daha büyük payı Maldivler almış olsa da ülkenin elinde tutması gerektiğini söylediği haklara odaklanıyor.
Blenheim Resifi neden önemliydi?
Blenheim Resifi, sınırın nasıl çizileceğine ilişkin anlaşmazlığın temel noktalarından biriydi. Mauritius, eşit uzaklık çizgisinin belirlenmesinde resifin başlangıç noktası olarak kullanılmasını önerdi. Bu çizgi, iki tarafın kıyılarındaki seçilmiş noktalarla eşit uzaklıkta bulunan noktalar belirlenerek oluşturuluyor.
Maldivler, bilimsel kanıtlar ve uydu görüntüleri sunarak resifin kullanılmasına itiraz etti. Özel daire, eşit uzaklık çizgisini belirlerken Blenheim Resifi'ni başlangıç noktası olarak kabul etmedi.
Mauritius'un resifi kullanma önerisi, kendi payına 4.687 kilometrekare ekleyecekti. Dolayısıyla resifin dışarıda bırakılması, önerilen sınırı somut biçimde etkiledi ve yargılama sırasında Maldivler açısından önemli bir sonuç oldu.
Resif anlaşmazlığı, dava değerlendirmelerinin neden farklı kararlara odaklanabildiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Maldivler, Blenheim Resifi'ni içeren sınır hesabında başarılı olurken mevcut yönetim, ülkenin davayı nasıl yürüttüğü ve kaybedildiğini öne sürdüğü deniz hakları konusunda daha geniş kapsamlı bir soruşturma yürütüyor.
Chagos hukuki anlaşmazlığı nasıl şekillendirdi?
Maldivler, Mauritius ile Birleşik Krallık arasında Chagos üzerindeki egemenlik ihtilaflıyken mahkemenin davaya bakma yetkisi olup olmadığını başlangıçta sorguladı. İlk itiraz, mahkemenin esas anlaşmazlığı incelemeden önce davayı görüp göremeyeceğine ilişkin bir iddiadır.
28 Ocak 2021'de ITLOS özel dairesi, Maldivler'in ilk itirazlarını reddetti. Thomas Burri ve Jamie Trinidad, 9 Haziran 2021'de çevrimiçi yayımlanan hukuki dava değerlendirmelerinde bu kararı ele alıyor. Karar, sınır belirleme yargılamasının devam etmesini sağladı.
Chagos, Mauritius'un bağımsızlığını kazanmasından üç yıl önce, 1965'te Britanya tarafından Mauritius'tan ayrılmıştı. Britanya ve ABD'nin Diego Garcia'da askerî üs kurduğu 1967-1973 yılları arasında bölge sakinleri yerlerinden edildi.
Uluslararası Adalet Divanı, 25 Şubat 2019'da verdiği danışma görüşünde Mauritius'un dekolonizasyon sürecinin hukuka uygun biçimde tamamlanmadığını ve Britanya'nın Chagos üzerindeki yönetimine mümkün olan en kısa sürede son vermesi gerektiğini belirtti. Adaların statüsü, daha sonra görülen deniz sınırı davasının koşullarından birini oluşturdu.
Maldivler, 22 Mayıs 2019'da Chagos hakkındaki Birleşmiş Milletler karar tasarısına karşı oy kullandı. Tasarı lehinde 119 oy kullanılırken Maldivler, Britanya, ABD, Macaristan, Avustralya ve İsrail karşı oy verdi. Maldivler Dışişleri Bakanlığı, 2008 Anayasası ve iç hukuk uyarınca ülkenin topraklarını daraltacak önerileri destekleyemeyeceğini belirtti.
Mahkeme sürecinden diplomatik kopuşa
Muizzu, önceki yönetimin tutumundan vazgeçti ve eski Devlet Başkanı Ibrahim Mohamed Solih'in anlaşmazlıkla ilgili olarak Mauritius başbakanına gönderdiği mektubun hükümet tarafından geri çekildiğini söyledi. Yönetiminin kaybedildiğini düşündüğü deniz alanını geri almak amacıyla hukuki adımlar atılacağını da duyurdu.
Başlıca gelişmeler birkaç yıla yayılıyor:
- 2019: Maldivler ve Mauritius, deniz sınırı anlaşmazlığını ITLOS özel dairesine sunma konusunda anlaştı.
- 28 Ocak 2021: Daire, Maldivler'in ilk itirazlarını reddetti.
- Nisan 2023: Mahkeme nihai sınır kararını verdi.
- 5 Şubat 2026: Muizzu, devlet başkanlığı konuşmasında komisyon kurma planını duyurdu.
- Şubat 2026: Mauritius, Maldivler ile diplomatik ilişkilerini askıya aldı.
- 1 Kasım 2026: Muizzu, 2026/17 sayılı kararnameyle komisyonu kurdu.
Muizzu, önceki yönetimin devrettiği alanın Maldivler'in ekonomik bölgesine dahil edileceğini açıkladı. Münhasır ekonomik bölge, kıyı devletinin balıklar dahil doğal kaynaklar üzerinde belirli haklara sahip olduğu, diğer ülkelerin ise uluslararası hukuk uyarınca seyrüsefer haklarını koruduğu bir alandır.
Komisyonun ilk görevi, Maldiv yetkililerinin karar alma sürecini soruşturmak ve gerekli adımları tavsiye etmek. Deniz sınırına ilişkin sonucu değiştirme çabası ise bu ülke içi soruşturmanın ötesinde hukuki ve diplomatik girişimleri kapsıyor.
Deniz yatağına ilişkin hak iddiaları anlaşmazlığa başka bir boyut katıyor
Sınır anlaşmazlığı kıta sahanlığını da ilgilendiriyor. Kıta sahanlığı üzerindeki haklar deniz yatağı ve altındaki kaynaklarla bağlantılıyken, balıkçılık hakları üstteki sulardaki kaynakları kapsıyor. Bu ayrım, Devlet Başkanlığı Ofisinin öne sürülen kayıpları açıklarken balıkçılık, deniz varlıkları ve deniz yatağı kaynaklarını ayrı ayrı sıralamasını anlamaya yardımcı oluyor.
İki ülke de 200 deniz milinin ötesine uzanan hak iddiaları nedeniyle 2010'da Kıta Sahanlığının Sınırları Komisyonuna başvurdu. Bu kuruluş, kıta sahanlıklarının dış sınırlarına ilişkin bilimsel ve teknik bilgileri inceliyor. Bu iddialar, ülkelerin denizdeki rekabet halindeki çıkarlarının başka bir boyutunu oluşturuyordu.
Maldivler'in kuzey komşularıyla deniz sınırlarını müzakere etme konusunda daha önce de deneyimi bulunuyor. Ülke, Sri Lanka ile 31 Temmuz 1976'da, Hindistan ile 28 Aralık 1976'da anlaşma imzaladı; her iki anlaşma da 8 Haziran 1978'de yürürlüğe girdi. Bu anlaşmalarda örtüşen alanların paylaşılması için eşit uzaklık ilkesi kullanıldı.
Yeni soruşturma, Maldivler'in güney sınırı davasını nasıl yönettiğine odaklanıyor. Devlet açısından pratik sorular; hukuki kararlardaki sorumluluk, kayıtların muhafazası ve gelecekteki deniz sınırı davalarının nasıl yürütüleceğiyle ilgili. Balıkçılık ve kaynak yönetimi açısından ise ihtilaflı bölgede hangi ülkenin haklarını kullanacağı önem taşıyor.
Öne Çıkanlar
- Muizzu, 1 Kasım 2026'da 2026/17 sayılı Devlet Başkanlığı Kararnamesi ile yedi üyeli bir komisyon kurdu.
- Maldivler'in ITLOS 28 No'lu Davası'nı ele alış biçimine ilişkin soruşturmaya Ahmed Shakir başkanlık edecek.
- Komisyon olası hukuki ihmali, belgelerin muhafazasını, hesap verebilirliği ve reformları değerlendirecek.
- Nisan 2023'teki kararla Maldivler'e 47.232 kilometrekare, Mauritius'a ise 45.331 kilometrekare tahsis edildi.
- Mahkeme, eşit uzaklık çizgisini belirlerken Blenheim Resifi'ni başlangıç noktası olarak kabul etmedi.
- Mauritius, Şubat 2026'da Maldivler ile diplomatik ilişkilerini askıya aldı.
- Komisyon, devlet başkanı görev tanımının tamamlandığını açıklayana kadar çalışacak.






