Washington görüşmeleri askerî iletişimi yeniden gündeme taşıdı
ABD ve Çinli savunma yetkilileri, askerî olayların daha büyük çatışmalara dönüşmesini önlemenin pratik yollarını aramak üzere Kriz İletişimi ve Önleme Çalışma Grubu'nun ilk resmî toplantısı için 2 ve 3 Kasım 2026'da Washington'da bir araya geldi.
İçindekiler
- Washington görüşmeleri askerî iletişimi yeniden gündeme taşıdı
- İlk çalışma grubunda neler görüşüldü?
- Eylül zirvesi bu görüşmeye nasıl zemin hazırladı?
- Kesintiye uğrayan ve yeniden kurulan temasların zaman çizelgesi
- Mevcut bir yardım hattı neden yine de işlemeyebilir?
- Balon krizi siyasi engeli ortaya çıkardı
- Görüşmelere en acil boyutu Tayvan kazandırıyor
- Diplomasi askerî uyarılarla birlikte sürüyor
- Aralıklı görüşmelerden güvenilir usullere
- Öne Çıkan Noktalar
Pentagon, heyetlerin riskleri azaltmak için iletişimi geliştirmenin öneminde uzlaştığını ve kriz yönetimine yönelik ek kanalları görüştüğünü açıkladı. Toplantı, Çin Dışişleri Bakanlığı'nın iki hükümetin kriz iletişimi ve önlemeyi kapsayan bir mutabakat zaptı üzerindeki çalışmaları hızlandıracağını 26 Eylül'de duyurmasının ardından yapıldı.
Karşılaşılan temel zorluk tanıdık: Washington ve Pekin'in hâlihazırda askerî iletişim düzenlemeleri var, ancak gerilimin en yüksek olduğu anlarda bu kanallar zaman zaman sessiz kaldı. Çin, Amerikan güçlerinin bir Çin balonunu düşürmesinin ardından Şubat 2023'te ABD savunma bakanının aramasını kabul etmedi. 2009'da denizde yaşanan bir gerilim sırasında ise yetkililer, yanıtsız kalan aramadan yaklaşık 24 saat sonra konuşabildi.
Askerî komutanlar için güvenilir bir kanal; beklenmedik bir hareketi açıklama, niyetleri netleştirme ya da bir karşılaşma çatışmaya dönüşmeden önce karşı taraftan geri çekilmesini isteme imkânı sunuyor. Son görüşmeler, Tayvan ve bölgedeki askerî faaliyetler konusundaki anlaşmazlıklar sürerken bu temasın daha güvenilir hâle gelmesini amaçlıyor.
İlk çalışma grubunda neler görüşüldü?
ABD Savunma Politikası Ofisi'nde Çin, Tayvan ve Moğolistan'dan sorumlu baş direktör Cynthia "Xanthi" Carras, Washington'ı temsil etti. Çin heyetinde ise Halk Kurtuluş Ordusu Uluslararası Askerî İşbirliği Ofisi'ne bağlı Amerika ve Okyanusya İşleri Bürosu müdür yardımcısı Kıdemli Albay Wang Wei yer aldı.
Pentagon, iki tarafın "hızlı ve etkili" iletişim kurmasını sağlayacak ek kanalların ve riskleri azaltmaya yönelik pratik önlemlerin görüşüldüğünü bildirdi. Açıklamada, diyaloğun sürdürülmesi niyeti de ifade edildi.
Pentagon, Halk Kurtuluş Ordusu'yla (PLA) yapılacak yeni görüşmelerde şu temel savunma konularının ele alınacağını söyledi:
Savaş Bakanlığı, önümüzdeki aylarda PLA ile temel savunma konularını görüşmeyi sürdürecek.
Washington; belirli operasyonel anlaşmalara, yanıt sürelerine, mutabakat zaptının tamamlanmasına veya yeni toplantının tarihine ilişkin ayrıntı paylaşmadı. Bu ayrıntılar önemli; çünkü bir iletişim düzenlemesinin işlemesi için yanıt verme yetkisine sahip kişilere, acil mesajlar için açık bir güzergâha ve siyasi anlaşmazlıklar sırasında da işleyen bir sürece ihtiyaç var.
Eylül zirvesi bu görüşmeye nasıl zemin hazırladı?
Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, ABD Başkanı Donald Trump'la görüşmek üzere Eylül 2026'da Washington'ı ziyaret etti. Xi, iki ülkenin orduları arasında düzenli diyalog kurulması ve kriz iletişimi ile önlemeye yönelik mekanizmaların geliştirilmesi çağrısında bulundu.
Xi ayrıca, yerleşik bir güçle yükselen bir güç arasındaki rekabetin savaşa yol açabileceği düşüncesini anlatan "Tukididis Tuzağı" kavramına değindi. Xi'nin mesajı, böyle bir sonucun önlenebileceğiydi.
Çin Dışişleri Bakanlığı, iki ülkenin kriz iletişimi ve önleme konusunda bir mutabakat zaptı hazırlama ve sonuçlandırma çalışmalarını hızlandırma kararı aldığını 26 Eylül'de duyurdu. Mutabakat zaptı, işbirliği için üzerinde uzlaşılan çerçeveyi kayda geçiriyor; pratik değeri ise tarafların hangi usulleri uygulamaya koyduğuna bağlı.
Pekin bu açıklamayı ticaret, yapay zekâ, uyuşturucuyla mücadele işbirliği ve uluslararası ilişkiler dâhil çeşitli konuları kapsayan sekiz ayrı zirve açıklamasından bağımsız olarak yaptı. Askerî düzenleme, Washington'ın zirve açıklamalarında ve Pentagon ile ABD Hint-Pasifik Komutanlığı'nın yayımladığı sonuç belgelerinde yer almadı.
Çin Savunma Bakanı Dong Jun, Xi'ye Washington ziyaretinde eşlik etmedi ve Pekin heyetinde başka üst düzey askerî yetkililer de bulunmadı. Kasım ayındaki çalışma grubu, eylül ayında verilen taahhüdün nasıl hayata geçirileceğini görüşmek üzere savunma yetkililerini bir araya getirdi.
Kesintiye uğrayan ve yeniden kurulan temasların zaman çizelgesi
ABD ve Çin'in askerî diyaloğu sürdürme çabaları; tekrarlanan askıya almalar, siyasi uzlaşılar ve daha sınırlı çalışma düzeyindeki temaslar arasında gidip geldi. Mevcut girişim, 2022'deki kopuşun ardından iletişimi yeniden kurmaya yönelik birkaç girişimi izliyor.
- Ağustos 2022: Dönemin ABD Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi'nin Tayvan'ı ziyaret etmesinin ardından Pekin, önemli askerî iletişim kanallarını askıya aldı.
- 4 Şubat 2023: ABD güçlerinin bir Çin balonunu düşürmesinin ardından Çin, ABD Savunma Bakanı Lloyd Austin'in aramasını kabul etmedi.
- Kasım 2023: Xi ve dönemin ABD Başkanı Joe Biden, San Francisco'da askerî iletişimin yeniden kurulması konusunda anlaştı.
- Eylül 2024: Amiral Samuel Paparo, Çin'in Güney Saha Komutanlığı başkanıyla görüntülü görüşme yaptı. Aynı ay Pekin'de savunma politikası koordinasyon görüşmeleri de düzenlendi.
- Nisan 2025: İki taraf, Şanghay'da Askerî Denizcilik İstişare Anlaşması kapsamındaki görüşmeleri gerçekleştirdi.
- Ekim 2025: Pete Hegseth ve Dong, Kuala Lumpur'da bir araya gelerek askerî iletişim kanalları oluşturmak için çalışma kararı aldı; ardından telefonla yeni görüşmeler yapıldı.
- Ağustos 2026: Çinli General Yang Zhibin ile Paparo, iki yıl sonra komutanlar arasında yapılan bu tür ilk görüşme için Kanada'da bir araya geldi.
- Eylül-Kasım 2026: Liderlerin Washington zirvesi ve Çin'in 26 Eylül tarihli açıklamasının ardından çalışma grubu 2 ve 3 Kasım'da toplandı.
Bu gelişmeler, yeni çalışma grubu toplanmadan önce çeşitli düzeylerde temasların yeniden başladığını gösteriyor. Öncelik, aralıklı toplantı ve telefon görüşmelerini acil durumlarda güvenilir biçimde işleyecek bir sisteme dönüştürmek.
Mevcut bir yardım hattı neden yine de işlemeyebilir?
2008 tarihli bir anlaşma kapsamında kurulan askerî yardım hattı, üst düzey yetkililer arasında güvenli telefon görüşmesi veya görüntülü konferans yapılması için başvuruda bulunulmasına dayanıyor. Bu, iki komutanın aynı anda telefonlarını açmasından ibaret değil; personel ve onay süreçlerini içeren bir mekanizma.
Düzenleme, yetkililere 48 saatlik yanıt süresi tanıyor; ancak daha erken de görüşebiliyorlar. Uçakların veya gemilerin karıştığı bir olayda koşullar bu süre dolmadan çok önce değişebilir.
Rand Corporation'da kıdemli politika analisti olan Kristen Gunness, Mart 2009'da Güney Çin Denizi'nde yaşanan bir gerilim sırasında yanıtsız kalan bir aramayı hatırlattı. O sırada Pentagon Deniz Harekâtları Başkanı'na danışmanlık yapıyordu. Çin gemileri bir ABD gözetleme gemisini kuşatmış ve bölgeden ayrılmasını istiyordu.
Gunness temas kurma girişimini şöyle anlattı:
Kimse açmadı. Telefon çalıp durdu.
ABD ve Çinli askerî yetkililer yaklaşık 24 saat sonra konuştu. Yardım hattı düzenlemesini müzakere eden eski Savunma Bakan Yardımcısı David Sedney, daha geniş bir örüntüye dikkat çekti: Test aramaları ve bayram tebriği mesajları yanıtlanırken hassas talepler üst düzey liderlere iletiliyor ve somut yanıt alınamıyordu.
Balon krizi siyasi engeli ortaya çıkardı
4 Şubat 2023'te bir Amerikan F-22'si, ABD üzerinden geçen bir Çin balonunu düşürdü. Washington bunun bir gözetleme balonu olduğunu söylerken Pekin, meteorolojik araştırmalar için kullanılan sivil bir balon olduğunu açıkladı.
Olayın ardından Austin birkaç saat içinde Çin Savunma Bakanı Wei Fenghe'yle görüşmek istedi. Pentagon, Çin'in aramayı kabul etmediğini bildirdi. Çin Savunma Bakanlığı ise Washington'ın diyalog için "uygun atmosferi yaratmadığını" belirterek ABD'yi uluslararası normları ihlal etmekle suçladı.
Olay, askerî iletişimin ne zaman kurulması gerektiğine dair temel bir anlaşmazlığı gözler önüne serdi. Washington, olayın hemen ardından yaşananları yönetmek için görüşme istedi. Pekin ise konuşmaya istekli olup olmamasını ABD'nin eylemine yönelik itirazına bağladı.
German Marshall Fund'da Hint-Pasifik çalışmaları direktörlüğünü yürüten Bonnie Glaser, yardım hatlarının amacına ilişkin farklı görüşlerin temel bir engel olduğunu söyledi. Çin'de karar alma süreci siyasi liderliğe danışılmasını gerektirirken ABD'li komutanlar tehlikeli karşılaşmaları çözüme kavuşturmak için hızlı görüşmeler istiyor.
Dönemin Savunma Bakan Yardımcısı Ely Ratner, bu zorluğu Senato Dış İlişkiler Komitesi'nde dile getirdi. ABD'li yetkililerin askerî temas kurmaya çalışmayı sürdürdüğünü, ancak PLA'nın yanıt vermediğini söyledi. Pekin'i de onay ya da hoşnutsuzluk mesajı vermek amacıyla iletişim kanallarını açıp kapatmakla suçladı.
Görüşmelere en acil boyutu Tayvan kazandırıyor
Tayvan, askerî rekabetin merkezinde yer alıyor. Pekin adayı Çin'in parçası olarak görüyor ve kontrolü altına almak için güç kullanma seçeneğini dışlamıyor. Tayvan kendi kendini yönetiyor. Washington adanın güç kullanılarak ele geçirilmesine karşı çıkıyor ve bağımsız bir ülke olarak tanımasa da adaya silah sağlamayı taahhüt ediyor.
Pekin'in Pelosi'nin Ağustos 2022'deki ziyaretinin ardından askerî iletişimi askıya alması, Tayvan üzerindeki siyasi bir anlaşmazlığın askerî tehlikeyi yönetmek için tasarlanmış kanalları nasıl etkileyebileceğini gösterdi. Bu kanalları yeniden işler hâle getirmek, ilişkiler bozulduğunda acil iletişimin sürüp sürmeyeceğine iki hükümetin de karar vermesini gerektiriyor.
Çin'in Doğu Saha Komutanlığı Komutanı General Yang Zhibin ile ABD Hint-Pasifik Komutanlığı Komutanı Amiral Samuel Paparo, Ağustos 2026'da Kanada'da bir araya geldi. Sorumluluk alanları, onları Tayvan'ı içeren olası askerî senaryolara yönelik planlamanın merkezine yaklaştırıyor.
Çin Savunma Bakanlığı'na göre Dong, Ekim 2025'te Hegseth'le yaptığı görüşmede güven inşa etmek ve şüpheleri gidermek için politika düzeyinde daha güçlü iletişim kurulması çağrısında bulundu. Ayrıca Washington'ı Tayvan konusunda ihtiyatlı davranmaya ve Tayvan'ın bağımsızlığına açıkça karşı çıkmaya çağırdı.
Tayvan ve yakınındaki ülkeler için asıl mesele, denizde ya da havada yaşanan bir karşılaşmanın kontrol altında tutulup tutulamayacağı. Niyetlerin hızla açıklanması, daha fazla kuvvet devreye girmeden karar alıcılara olayı yönetmek için daha fazla hareket alanı sağlayabilir.
Diplomasi askerî uyarılarla birlikte sürüyor
Hegseth'in Ekim 2025'te Malezya'da Dong'la yaptığı görüşme, Washington'ın askerî uyarılarla diyaloğu yeniden başlatma çabasını nasıl bir arada yürüttüğünü gösterdi. Bölgesel savunma toplantısı sırasında Hegseth, Güneydoğu Asya ülkelerine Güney Çin Denizi'ndeki Çin faaliyetlerine karşı denizcilik kapasitelerini güçlendirmeleri çağrısında bulundu. Pekin'le ilişkiler hakkında da olumlu konuştu.
Hegseth, Kasım 2025'in başında iletişim girişimini duyururken önerilen kanalların amacını anlattı ve ayrıntıların sonraki görüşmelerde karara bağlanacağını söyledi.
Amiral Dong ve ben, ortaya çıkabilecek sorunları çatışmasız hâle getirmek ve tırmanmayı önlemek için ordular arasında iletişim kanalları kurmamız gerektiği konusunda da anlaştık.
Basitçe ifade etmek gerekirse, çatışmasız hâle getirme, kuvvetlerin birbirlerinin faaliyetlerine müdahale etmesini veya çarpışmasını önlemeye yardımcı olmak demek. Tırmanmayı önleme ise başladıktan sonra bir çatışmanın şiddetini azaltmak anlamına geliyor.
Güneydoğu Asya siyaset analisti Bridget Welsh, bu yaklaşımı kriz yönetimi olarak nitelendirdi. Bu yaklaşım, ABD politikasındaki iki eğilimi yansıtıyor: Çin'i hem bir tehdit hem de potansiyel bir ortak olarak görmek. Kasım 2026'daki çalışma grubu, temel güvenlik anlaşmazlıkları sürerken iletişim çabalarına özel bir platform sağlıyor.
Aralıklı görüşmelerden güvenilir usullere
Eylül 2024'teki telefon ve politika görüşmeleri, ardından Nisan 2025'te yapılan denizcilik istişareleri, askerî davranışları ele almak için fırsat sundu. Şanghay'daki görüşmeler, PLA'nın deniz ve hava kuvvetlerinin güvensiz ve profesyonellikten uzak eylemlerinden kaynaklanan olayları azaltmaya odaklandı.
The Asia Group'un başkanı ve kurucu ortağı Kurt M. Campbell, Ekim 2025'te Çin'in askerî iletişim için temel kurallar belirleme ve bunları kayda geçirme girişimlerine direndiğini yazdı. Campbell'ın kaygısı, son girişimin arkasındaki pratik çalışmaya işaret ediyor: Bir çatışma sırasında mesaj geldiğinde yetkililerin nasıl yanıt vereceğini kararlaştırmak.
Washington eyaletini temsil eden ABD Temsilciler Meclisi üyesi Adam Smith, Ekim 2025'te Kongre heyetine Pekin ziyaretinde başkanlık ederken düzenli temasların önemini savundu. Askerî kapasite ve niyetler hakkında iletişim kurulmasını, tehlikeli hataların önlenmesiyle ilişkilendirdi.
Kapasite ve niyetlerimiz hakkında düzenli iletişim kurmamamız tehlikeli; birbirimizi anlamamız, yanlış anlamaların ve hatalı hesapların daha büyük sorunlara yol açmaması için bunu yapmalıyız.
Kasım ayındaki toplantı, bu sorun üzerinde çalışılabilecek bir zemin oluşturuyor. Toplantının pratik değeri, bir sonraki zorlu karşılaşma sırasında ve siyasi liderler birbirlerine öfkeliyken iki ordunun da yetkili yetkililere hızla ulaşabilmesine bağlı olacak.
Öne Çıkan Noktalar
- ABD ve Çinli savunma yetkilileri, Kriz İletişimi ve Önleme Çalışma Grubu'nun ilk toplantısını 2 ve 3 Kasım 2026'da Washington'da yaptı.
- Pentagon, tarafların kriz yönetimine yönelik pratik iletişim önlemlerini ve ek kanalları görüştüğünü açıkladı.
- Toplantı, Çin'in kriz iletişimi konulu bir mutabakat zaptı üzerinde çalışma yürütüldüğünü 26 Eylül'de duyurmasının ardından yapıldı.
- Önceki düzenlemeler kapsamında, 2009'daki deniz gerilimi ve 2023'teki balon krizi sırasında olduğu gibi, bazı aramalar yanıtsız kaldı ya da kabul edilmedi.
- Tayvan, denizde ve havada yaşanan karşılaşmalara ilişkin kaygılarla birlikte askerî gerilimin temel kaynaklarından biri olmayı sürdürüyor.
- Önümüzdeki aylarda yeni savunma görüşmeleri yapılması planlanıyor; operasyonel ayrıntılar ve bir sonraki toplantının tarihi henüz açıklanmadı.






