Japonya'ya Çin'den İtriyum Oksit İhracatı Yüzde 98 Azaldı, Fabrikalar Stoklarına Güveniyor

8 dakikalık okuma
China's Yttrium Oxide Exports to Japan Fall 98% as Factories Rely on Stockpiles

Dokuz ayda Japonya'ya yalnızca 18 ton ulaştı

Çin Gümrükler Genel İdaresi verilerine göre Çin, Ocak-Eylül 2026 döneminde Japonya'ya yalnızca 18 ton itriyum oksit gönderdi. Bu miktar, 2025'in aynı dönemindeki 887 tona kıyasla yüzde 98 düşüşe işaret ediyor. Yarı iletken üretim ekipmanlarında, jet motorlarında ve bazı tıbbi cihazlarda kullanılan bu malzemeye erişimin daralması, Japon üreticileri giderek daha fazla stoklarına bağımlı hale getirdi.

İçindekiler
  1. Dokuz ayda Japonya'ya yalnızca 18 ton ulaştı
  2. Rakamlar olağan dışı sert bir daralmaya işaret ediyor
  3. Az bilinen bu malzeme fabrikalar için neden önemli?
  4. Tokyo, stokların tükenmek üzere olduğu uyarısına karşı çıkıyor
  5. Anlaşmazlık nasıl gelişti?
  6. Mıknatıs tedarikindeki önceki gecikmeler aksaklıkların nasıl yayıldığını gösteriyor
  7. Stoklar üretimi sürdürdü, ancak bunun sınırları var
  8. Washington Japonya'ya daha fazla ihracat yapılmasını neden istiyor?
  9. Fabrikaların sorunu stokları yenilemek
  10. Öne Çıkanlar

Düşüş, Çin'in dünya genelindeki ihracatındaki gerilemeden çok daha sert oldu. Nadir toprak elementi itriyumun ticarette en yaygın biçimlerinden biri olan itriyum oksidin küresel sevkiyatı, aynı dokuz aylık dönemde yüzde 26 azalarak 934 tona indi. Almanya ve Güney Kore'ye ihracat artarken ABD'ye sevkiyat, 2025'teki düşük seviyesinin neredeyse iki katına çıktı.

Japonya'nın yaşadığı sıkıntılar, Başbakan Sanae Takaichi'nin 7 Kasım 2025'te Tayvan'ı kapsayan olası bir çatışma hakkında yaptığı açıklamaların Pekin'i öfkelendirmesinden yaklaşık bir yıl sonra ortaya çıktı. Çin, Ocak 2026'dan itibaren Japonya'ya hem sivil hem askerî amaçlarla kullanılabilen ürünlerin ihracatına yönelik denetimleri, nadir toprak elementleri de dahil olmak üzere sıkılaştırdı.

Büyük bir Japon elektronik parça üreticisi, stoklarını kullanarak üretimi sürdürdüğünü ancak tedarik sağlamanın giderek zorlaştığını söyledi. Kabine Baş Sekreteri Minoru Kihara, Japonya'nın itriyumunun tükenmek üzere olduğu iddiasını reddetti. Dolayısıyla mevcut tablo, fabrikaların ikmal sağlayacak yeni kaynaklar ararken envanterlerindeki malzemeyi kullandığını gösteriyor.

Rakamlar olağan dışı sert bir daralmaya işaret ediyor

Japonya, 2026'nın ilk dokuz ayında Çin'den bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla 869 ton daha az itriyum oksit aldı. Gelen sevkiyatlar, önceki yılın hacminin yaklaşık yüzde 2'sine karşılık geldi. Bu, Çin'in tüm ihracat pazarlarındaki yüzde 26'lık düşüşten çok daha büyük bir daralma.

Japonya, dünya genelindeki 934 tonluk toplam sevkiyatın 18 tonunu alarak bu dönemde Çin'in küresel sevkiyatlarının yaklaşık yüzde 1,9'unu oluşturdu. Almanya ve Güney Kore'ye teslimatların artması, Çin kaynaklarına erişimin pazarlara göre farklılaştığını gösteriyor.

Reklam

ABD'nin alımları da arttı ancak karşılaştırma, Washington ile Pekin arasındaki ticari anlaşmazlığın sevkiyatları keskin biçimde düşürdüğü 2025 yılından başlıyor. ABD'ye ihracat neredeyse iki katına çıkmasına rağmen önceki seviyelerin altında kaldı. Japon alıcılar için temel sorun, başka bazı pazarlara daha fazla ürün gönderilirken malzeme tedarik edebilmek.

Az bilinen bu malzeme fabrikalar için neden önemli?

İtriyum, nadir toprak elementleri adı verilen grupta yer alıyor. Önemi, adının kamuoyunda ne kadar bilindiğinden değil, özel malzemelere kazandırdığı özelliklerden kaynaklanıyor. Üretim ve rafinajda küresel pazarın büyük bölümü Çin'in elinde; bu da Çin sevkiyatları yavaşladığında alıcıları tedarik risklerine açık hale getiriyor.

Jet motorlarında, parçaları aşırı sıcaklığa karşı korumaya yardımcı olan itriyum içerikli kaplamalar kullanılıyor. Yarı iletken ekipmanlarında ise plazma aşındırma odalarının içindeki kaplamalarda itriyum bileşikleri yer alıyor. Plazma aşındırma, çip üretimi için gereken küçük desenleri oluşturmak üzere bir yüzeydeki belirli malzemeleri kaldırıyor.

Bu nedenle bir kıtlık, birden fazla sektörde etkisini gösterebilir. Kaplamalı parçalar üreten bir şirketin bu malzemeye, ekipman üreticisinin söz konusu parçalara, çip fabrikasının ise güvenilir ekipmanlara ihtiyacı var. Bu zincirin başındaki gecikmeler, kendileri hiç itriyum satın almayan müşterilere kadar ulaşabilir.

İtriyum, Çin'in ihracat denetimleri kapsamındaki yedi nadir toprak elementinden biri. Bağımlılık yalnızca bu elementle sınırlı değil: Temmuz 2025'te yayımlanan tahminlere göre Çin, küresel nadir toprak madenciliğinin yaklaşık yüzde 70'ini, rafinajın ise yaklaşık yüzde 90'ını gerçekleştiriyor. Rafinaj, çıkarılan malzemeyi üreticilerin kullanabileceği biçimlere dönüştürüyor.

Tokyo, stokların tükenmek üzere olduğu uyarısına karşı çıkıyor

20 Ekim'de Japonya'nın itriyum stoklarının yalnızca birkaç ay daha yeteceği yönünde bir uyarı ortaya çıkınca endişeler arttı. Japonya'nın Kabine Baş Sekreteri ve hükümetin başlıca sözcüsü Kihara, 22 Ekim'deki basın toplantısında bu değerlendirmeyi reddetti.

Kihara, ülkenin stoklarının tükenmek üzere olduğu iddiasına ilişkin şunları söyledi:

Ülkemizin itriyumunun tükeneceği yönündeki görüş doğru değil.

Anlaşmazlığa ilişkin açıklamalarda Japonya'nın kullanılabilir toplam stok miktarı veya mevcut talebi ne kadar süre karşılayabileceği kamuoyuyla paylaşılmadı. Her üreticinin stokları, tedarikçileri ve ürünlerinin ihtiyaç duyduğu malzemeye bağlı olarak koşulları da farklı olabilir.

Reklam

Tedarik sağlamanın zorlaştığını belirten elektronik parça üreticisi, stoklarını kullanarak faaliyetlerini sürdürüyordu. Şirketin durumu, işletmelerin yaşadığı acil ticari baskıyı ortaya koyuyor: Mevcut stoklar fabrikaları çalışır durumda tutsa da üretimde tüketilen malzemenin yerine yenisinin konması gerekiyor.

Anlaşmazlık nasıl gelişti?

Çin'in kısıtlamaları aşamalı olarak devreye girdi. ABD ile 2025'te yaşanan ticari gerilim sırasında getirilen geniş kapsamlı nadir toprak kontrollerini, Takaichi'nin Tayvan açıklamalarının ardından Japonya'yı etkileyen daha sıkı önlemler izledi.

  • Nisan 2025: Çin, ABD ile gümrük vergisi anlaşmazlığı sırasında terbiyum ve disprozyum dahil yedi nadir toprak elementinin ihracatını kısıtlamaya başladı.
  • Temmuz 2025: Japon üreticiler mıknatıs tedarikinde sorunlar, gümrük gecikmeleri ve stoklardan yararlanarak ya da alternatif tedarikçiler bularak üretimi sürdürme çabalarından söz etti.
  • 7 Kasım 2025: Takaichi, Pekin'in itirazlarına yol açan Tayvan'daki olası bir çatışmaya ilişkin açıklamalarda bulundu.
  • Ocak 2026: Çin, nadir toprak elementleri de dahil olmak üzere, Japonya'ya hem sivil hem askerî amaçlarla kullanılabilen ürünlerin ihracatına yönelik denetimleri sıkılaştırdı.
  • 20-22 Ekim 2026: Japonya'nın itriyum stoklarının tükenmek üzere olduğuna dair uyarının ardından Kihara kamuoyu önünde bu iddiayı reddetti.
  • 4 Kasım 2026: Takaichi'nin açıklamalarının birinci yıl dönümünden kısa süre önce Japonya'ya sevkiyatlardaki yüzde 98'lik düşüşün ayrıntıları kamuoyuna yansıdı.

Pekin, kısıtlamaların Japonya'nın yeniden silahlanmasını önlemeyi amaçladığını söylüyor. Çin Dışişleri Bakanlığı ayrıca küresel tedarik zincirlerinin istikrarını koruma konusundaki tutumlarının değişmediğini belirtiyor. Japon şirketleri ise tedarik sıkıntılarının devam edebileceği ihtimaline karşı hazırlık yapıyor.

Mıknatıs tedarikindeki önceki gecikmeler aksaklıkların nasıl yayıldığını gösteriyor

Japon şirketleri, son itriyum verileri açıklanmadan önce de nadir toprak elementlerine yönelik denetimlerin etkisini yaşamıştı. Temmuz 2025'e gelindiğinde şirketler, kontrol edilen yedi kategorinin dışındaki malzemeler de dahil olmak üzere mıknatıs temininde güçlüklerden ve gümrük incelemelerindeki gecikmelerden söz ediyordu.

Osaka merkezli motor üreticisi FEW'in başkanı Nakashita Shoichi, şirketin çoğunlukla nadir toprak elementi içermeyen mıknatıslar kullandığını ve üretim duruşu yaşamadığını söyledi. Buna karşın bazı ürünlerde temini zorlaşan mıknatıslar gerekiyordu:

Bazı ürünlerde kullanılan nadir toprak elementlerini içeren mıknatısları alamadığımız bir durumdayız.

Tokyo merkezli mıknatıs ürünleri şirketi Mag Ever'ın başkanı Noriko Sawatari, neodimyum mıknatıslar için izin gerekliliklerinin belirsizliğine dikkat çekti. Disprozyum ve terbiyum bazı mıknatıslarda kullanılan nadir toprak elementleri olsa da Sawatari'nin endişesi, bu denetime tabi malzemeleri içermeyen ürünleri de kapsıyordu:

Sahada bir kafa karışıklığı olduğu anlaşılıyor. Düzenlemeye tabi disprozyum ve terbiyum içermeyen neodimyum mıknatıslar için bile bazen izin gerekiyor.

Reklam

Bu deneyimler, üreticilerin ihracat kurallarının yanı sıra gümrük işlemlerini de neden yakından takip ettiğini gösteriyor. Bir şirket ürünün ihracata uygun olmasını beklese bile, inceleme için bekletilen bir sevkiyat tedarik takvimini aksatabilir.

Stoklar üretimi sürdürdü, ancak bunun sınırları var

Suzuki, Temmuz 2025'teki aksaklıklar sırasında parça sıkıntısı nedeniyle Swift üretimine verilen arayı 6'sından 12'sine kadar uzattı. Şirket, nadir toprak elementleri ihracat kısıtlamaları nedeniyle üretimi durdurduğu kamuoyuna açıklanan ilk Japon otomobil üreticisi oldu.

Honda, Nissan ve Subaru o dönemde üretimlerinin etkilenmediğini açıklarken tedarikçileri izlediklerini ve çözüm yollarını değerlendirdiklerini bildirdi. Bu farklılıklar, kıtlığın bütün fabrikaları aynı anda değil, belirli şirket ve ürünleri etkilediğini gösteriyordu.

Pil üreticisi FDK de nadir toprak elementleri üreten Çin'deki iştiraki Baotou Fuji Electrochemical'da gecikmeler yaşadı. Şirket, stoklarını kullanarak ve tedarikçilerini çeşitlendirmeye çalışarak üretimi sürdürdü. Daha önce Hitachi Metals adıyla faaliyet gösteren motor mıknatısı üreticisi Protenal ise hammadde stokları bulundurdu ve tedarik kanallarını güvence altına almak için ticaret şirketleriyle çalıştı.

Bu önceki tepkiler, bugün itriyum stoklarına neden güvenildiğini açıklıyor. Depolanan malzeme, üreticiye yeni bir sevkiyat veya tedarikçi ayarlamak için zaman kazandırıyor. Kısıtlamaların uzaması, özellikle birden fazla şirketin aynı anda yeni kaynak aradığı durumlarda, stokları yenilemenin önemini artırıyor.

Washington Japonya'ya daha fazla ihracat yapılmasını neden istiyor?

ABD, Çin'den hem Japonya'ya hem de Amerikalı alıcılara itriyum ihracatını artırmasını istedi. Japonya'da üretilen parçalar, savunma tedarik zincirleri dahil olmak üzere ABD'deki üretim süreçlerinde kullanılıyor. Bu nedenle Japonya'nın malzemeye erişimi ülke sınırlarını aşan bir kaygı konusu.

Tokyo, Ekim ayında yetkililer ve ticaret yöneticileri 2026'nın sonlarına doğru kıtlık yaşanabileceği uyarısında bulunurken, itriyum konusunda ABD'den destek istemişti. Japonya, Washington ve büyük Amerikan şirketlerinden müdahalede bulunmalarını talep etti.

Ekim ayında aktarılan emtia fiyatlandırma kuruluşu Argus verileri, Çin dışındaki baskıyı ortaya koyuyor. Buna göre itriyum oksidin fiyatı Çin dışında kilogram başına 1.150 dolar, Çin içinde ise 9 dolardı. Çin dışındaki fiyat, ülke içindeki fiyatın yaklaşık 128 katına çıkmış ve iki yılda 179 kat artmıştı.

Reklam

Bu fiyat farkı, tedarik sorununa maliyet baskısını da ekliyor. Yeni malzeme bulabilen bir üretici bile çok daha yüksek bir satın alma faturasıyla karşılaşabilir. ABD'nin Japonya'ya daha fazla ihracat yapılması yönündeki talebi, her iki ülkedeki müşterilere hizmet veren Japon tedarikçilerin faaliyetlerini sürdürebilmesi için duyulan pratik ihtiyeti yansıtıyor.

Fabrikaların sorunu stokları yenilemek

Japonya ve ABD, 2025'te kritik malzemeler ve yarı iletkenler konusunda daha güçlü iş birliğini görüşüyordu. Son sevkiyat verileri bu çabayı daha da acil hale getiriyor: Zorluk, ulusal sınırları aşan üretim ağlarında özel nitelikli sanayi malzemelerinin akışını sürdürmek.

Japon şirketleri stok bulundurarak, ticaret şirketleriyle daha yakın koordinasyon kurarak ve tedarikçilerini çeşitlendirmeye çalışarak karşılık verdi. Bu önlemlerin ne kadar etkili olacağı, her işletmenin ihtiyaç duyduğu malzemeye ve kullanabildiği tedarik kanallarına bağlı. Çin'in hem nadir toprak madenciliğinde hem de rafinajında oynadığı büyük rol, Çin'den gelen sevkiyatları başka kaynaklarla ikame etmeyi güçleştiriyor.

Önümüzdeki dönemde asıl belirleyici gelişmeler, üreticilerin stoklarını yenileyip yenileyemeyeceği ve Çin'in Japonya'ya sevkiyatlarının toparlanıp toparlanmayacağı olacak. Şimdilik gümrük verileri teslimatlarda sert bir düşüşe işaret ediyor, şirketler artan tedarik baskısından söz ediyor ve Tokyo, ülkenin stoklarının tükenmek üzere olduğu iddiasını reddediyor.

Öne Çıkanlar

  • Çin, Ocak-Eylül 2026 döneminde Japonya'ya 18 ton itriyum oksit ihraç etti. Bu, bir yıl önceki 887 tona kıyasla yüzde 98 düşüş anlamına geliyor.
  • Çin'in dünya genelindeki ihracatı yüzde 26 azalarak 934 tona inerken Almanya ve Güney Kore'ye sevkiyat arttı.
  • İtriyum; yarı iletken üretim ekipmanlarında, jet motorlarında ve bazı tıbbi cihazlarda kullanılıyor.
  • Japon hükümeti ülkenin itriyumunun tükenmek üzere olduğu uyarısını reddederken bir üretici, stoklarına güvendiğini ve tedarik sağlamanın zorlaştığını belirtti.
  • Çin, Takaichi'nin 7 Kasım 2025'teki Tayvan açıklamalarının ardından Japonya'yı etkileyen denetimleri sıkılaştırdı.
  • Washington, Pekin'den hem Japonya'ya hem ABD'ye ihracatı artırmasını istedi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir