Tokyo görüşmelerinde yatırım ve istihdam ön plana çıktı
Bangladeş Başbakanı Tarique Rahman, 27 Ekim 2026'da Tokyo'da Japonya Başbakanı Sanae Takaichi ile yaptığı görüşmenin ardından Japon yatırımcıları, şirketleri ve finans kuruluşlarını Bangladeş'e yatırım yapmaya davet etti. Enerji, bilgi ve iletişim teknolojileri, demiryolları, altyapı ve derin deniz limanları, liderlerin daha yakın işbirliği sözü verdiği alanlar arasında yer aldı.
İçindekiler
- Tokyo görüşmelerinde yatırım ve istihdam ön plana çıktı
- Resmî karşılamadan anlaşmalara
- Ticaret anlaşmasını iş fırsatlarına dönüştürmek
- Enerji, demiryolları ve limanlar birbiriyle bağlantılı gündemin parçası
- Marubeni görüşmelerinde sanayiye yönelik fırsatlar ele alındı
- JICA görüşmelerinde projeler ve beceriler öne çıktı
- İstihdam işbirliğinde işe alımlar için tarih belirlendi
- Önerilen işbirliği büyük projelerin ötesine uzanıyor
- Siyasi ilişkiler ekonomik girişimi destekliyor
- Öne Çıkanlar
Kantei'de, yani Japonya Başbakanlık Ofisi'nde düzenlenen ortak basın toplantısında konuşan Rahman, dört günlük ziyareti sırasında anlaşma ve mutabakat zabıtlarının teati edildiğini söyledi. Zirvenin sonuçlarının ve ortak önceliklerin ortak bir bildiride açıklanacağını belirtti. Teati edilen belgelerin sayısı, tam kapsamı ve mali değeri açıklamalarında belirtilmedi.
Görüşmede Bangladeş'in birbiriyle bağlantılı üç hedefi ele alındı: Japonya ile Ekonomik Ortaklık Anlaşması'nı uygulamaya koymak, üretim ve altyapı yatırımlarını güvence altına almak ve daha iyi beceri ve teknolojiyle desteklenen istihdam yaratmak.
17 Şubat'tan bu yana Bangladeş başbakanı olan Rahman, yatırım çağrısını diplomatik ilişkileri ekonomik faaliyete dönüştürmenin bir yolu olarak sundu. Japon yatırımcılara, iş insanlarına ve finans kuruluşlarına hitaben şöyle dedi:
Japon yatırımcıları, iş insanlarını ve finans kuruluşlarını Bangladeş'teki yatırım fırsatlarını değerlendirmeye ve büyümemizin yeni aşamasında yer almaya içtenlikle davet ediyorum.
Bu çağrı, Marubeni Corporation Yönetim Kurulu Başkanı Masumi Kakinoki ve Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı Başkanı Akihiko Tanaka ile yaptığı görüşmelerin ardından geldi. Görüşmelerde bir gübre şirketinin modernizasyonu, başka bir gübre fabrikası kurulması olasılığının değerlendirilmesi, mevcut kalkınma projelerinin hızlandırılması ve beceri ortaklığı kurulması gibi somut fırsatlar ele alındı.
Resmî karşılamadan anlaşmalara
Zirve yerel saatle 11.45'te başlamadan önce Takaichi, Rahman'ı Kantei'de karşıladı. İki ülkenin milli marşları çalınırken Japon askeri birliği şeref kıtası sundu. Rahman kıtayı selamladı; liderler heyetlerini tanıştırdı ve ardından Rahman ziyaretçi defterini imzaladı.
Başbakanlık Ofisi'ne giden yol boyunca Bangladeş ve Japonya bayrakları sıralandı. Görüşmelerde ikili ilişkiler, ticaret ve yatırım, kilit sektörlerde işbirliği ile bölgesel ve uluslararası meseleler ele alındı.
Basın Sözcüsü Yardımcısı Shahadat Hossain Shadhin, zirve ve ortak basın açıklamasının ardından resmî bir öğle yemeği verildiğini söyledi. Rahman'ın eşi Dr. Zubaida Rahman da programa katıldı. Programda öğle yemeği 12.30-13.10 saatleri arasında planlanmış, liderlerin açılış konuşmaları ve karşılıklı kadeh kaldırmaları öngörülmüştü.
Ziyaret, ekonomik diplomasinin çeşitli aşamalarını bir araya getiriyor:
- Şubat 2026: Bangladeş ve Japonya Ekonomik Ortaklık Anlaşması'nı imzaladı.
- 17 Ekim: Ülkeler istihdam ve beceri geliştirme alanlarında bir mutabakat zaptı imzaladı; belgenin nüshalarının Tokyo ziyareti sırasında teati edilmesi planlandı.
- 26 Ekim: Rahman Tokyo'ya geldi ve Japon parlamenterler, iş dünyası ve kalkınma işbirliği temsilcileriyle görüştü.
- 27 Ekim: Rahman ve Takaichi zirve görüşmesi yaptı; ardından ortak basın toplantısı ve öğle yemeği düzenlendi.
- 26-29 Ekim: Ziyaret programında Bangladeş-Japonya Ekonomi Forumu'nda bir açılış konuşması ve Japon iş dünyası temsilcileriyle görüşmeler yer alıyor.
Ticaret anlaşmasını iş fırsatlarına dönüştürmek
Dışişleri Bakanı Asad Alam Siam, şubatta imzalanan Bangladeş-Japonya Ekonomik Ortaklık Anlaşması'nın etkili biçimde uygulanmasını ziyaretin temel hedeflerinden biri olarak nitelendirdi. Bangladeş, ürünlerinin Japonya pazarına daha geniş erişim sağlamasını ve iki ülkenin şirketleri arasındaki bağlantıların güçlenmesini istiyor.
Ekonomik ortaklık anlaşması, ticari ilişkilerin derinleştirilmesi için bir çerçeve sunuyor. Bangladeşli bir üretici açısından pratik hedef, Japonya'da daha fazla ürün satmak. Bangladeş'i değerlendiren Japon şirketleri içinse yatırım görüşmeleri, ülkede faaliyet kurma veya mevcut operasyonlarını genişletme fırsatlarıyla ilgili.
Bangladeş, ziyaret öncesinde yatırım ve kredi önceliklerini açıklayarak yeni Japon özel sektör yatırımları, Japon kredilerinde daha düşük faiz oranları ve altyapı projelerinde daha hızlı ilerleme talep etmişti. Zirvenin ticaret, finansman ve projelerin hayata geçirilmesine odaklanması bu gündemi izliyor.
Rahman'ın Bangladeş-Japonya Ekonomi Forumu'nda yapması planlanan konuşma, bu öncelikleri şirketlere aktarması için bir başka fırsat sunuyor. Forum, hükümetler arası müzakereleri yatırım kararı alması beklenen şirketlerle doğrudan temasla birleştiren ziyaret programının parçası.
Enerji, demiryolları ve limanlar birbiriyle bağlantılı gündemin parçası
Rahman, liderlerin enerji, bilgi ve iletişim teknolojileri, demiryolları, altyapı, derin deniz limanları ve doğrudan yabancı yatırım alanlarında işbirliğini yeniden teyit ettiğini söyledi. Doğrudan yabancı yatırım, bir fabrikaya yatırım yapmak ya da bir şirkette kalıcı bir pay edinmek gibi, yurt dışından bir yatırımcının başka bir ülkedeki işletmeye sermaye koyması anlamına geliyor.
Bangladeş'in yatırım gündemi, üretimi onu destekleyecek hizmetlerle ilişkilendiriyor. Fabrikalar için elektrik gerekirken demiryolları ve limanlar, malzeme ve bitmiş ürünlerin taşınmasını sağlıyor. Zirvede bu ihtiyaçlar, şirketleri ve teknolojiyi ülkeye çekme çabalarıyla birlikte ele alındı.
Görüşmelerin hazırlıklarında yenilenebilir enerji, tarım, bilim ve teknoloji, dijital dönüşüm ve iş gücünün geliştirilmesi de yer aldı. Dijital dönüşüm, kâğıt belgeleri elektronik kopyalarla değiştirmekten ibaret değil; şirketlerin veya kamu hizmetlerinin işleyişini değiştirmek için dijital sistemlerden yararlanmak anlamına geliyor.
Rahman, hedeflenen faydaları üretken yatırımlar, teknoloji transferi ve nitelikli istihdam olarak tanımladı. Teknoloji transferi, yerel şirketlerin ve çalışanların kullanabilmesi için ekipman, üretim yöntemleri veya teknik bilgi paylaşılmasını kapsıyor.
Marubeni görüşmelerinde sanayiye yönelik fırsatlar ele alındı
Marubeni Corporation Yönetim Kurulu Başkanı Masumi Kakinoki, ziyaretin ilk günü Rahman ile görüştü. Görüşmede ticaret ve yatırım, Ekonomik Ortaklık Anlaşması'nın uygulanması ve bilgi ve iletişim teknolojileri, enerji ve ileri imalat alanlarında olası Japon yatırımları ele alındı.
Karnaphuli Fertilizer Company Limited görüşmelerin somut başlıklarından biriydi. Rahman ve Kakinoki şirketin modernizasyonunu görüştü ve Bangladeş'te ikinci bir gübre fabrikası kurulması olasılığını değerlendirdi.
Gübre görüşmeleri, genel yatırım çağrısına somut bir sanayi odağı kazandırıyor. Gübre, bitkilerin yetişmesi için gerekli besin maddelerini sağlıyor; bu nedenle önerilen fabrika çalışmaları tarımın yanı sıra imalatla da bağlantılı. Mevcut bir şirketi modernize etmekle yeni bir fabrika kurma olasılığını değerlendirmek farklı yatırım kararları gerektirse de ikisi de görüşmelerin gündemindeydi.
Olası yatırımlar arasında ileri imalat da yer aldı. Bu terim, gelişmiş makine, teknoloji ve teknik becerilere dayalı üretimi ifade ediyor. Rahman'ın yatırım, bilgi birikimi ve istihdamı bir araya getirme hedefiyle örtüşüyor.
JICA görüşmelerinde projeler ve beceriler öne çıktı
Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı Başkanı Akihiko Tanaka, Rahman ile altyapı ve ekonomik kalkınmaya yönelik Japon desteğinin sürdürülmesini görüştü. Bangladeş-Japonya Beceri Ortaklığı ile Teknoloji Köyü ve İnovasyon Şehri önerilerinin yanı sıra devam eden projelerin daha hızlı uygulanması da öncelikler arasındaydı.
Görüşmede hem mevcut çalışmalar hem de yeni fikirler ele alındı. Bangladeş, devam eden projelerin daha hızlı tamamlanmasını isterken teknik kapasiteyi ve yenilikçiliği desteklemeye yönelik önerilerini de sundu.
Tarımın modernizasyonu, tarım ürünlerinin işlenmesi, hafif mühendislik ve enerji güvenliği de görüşmede gündeme geldi. Tarım ürünlerinin işlenmesi, mahsul veya diğer tarımsal ürünleri depolanabilen, taşınabilen ya da başka bir biçimde satılabilen ürünlere dönüştürmek anlamına geliyor. Hafif mühendislik ise makine, alet ve parçaların imalatını veya onarımını kapsıyor.
Bangladeş açısından bu başlıklar, altyapı harcamalarını desteklemesi amaçlanan üretken faaliyetlerle ilişkilendiriyor. Çiftlikler, işleme tesisleri ve mühendislik atölyeleri; ulaşıma, enerjiye ve ekipmanları kullanıp bakımını yapabilecek çalışanlara ihtiyaç duyuyor.
İstihdam işbirliğinde işe alımlar için tarih belirlendi
Beceri geliştirme, hem zirve hazırlıklarında hem de Rahman'ın Tanaka ile görüşmesinde gündeme geldi. Bu konu, 17 Ekim'de imzalanan istihdam ve beceri anlaşmasının da devamı niteliğinde. Anlaşma kapsamında Bangladeşli işçilerin işe alımının 1 Nisan 2027'de başlaması planlanıyor.
Bangladeş Gurbetçiler Refahı ve Denizaşırı İstihdam Bakanlığı, mutabakat zaptının başlangıçta beş yıl yürürlükte kalacağını ve otomatik olarak beş yıl daha uzatılacağını açıkladı. Belgenin nüshalarının Rahman'ın 26-29 Ekim tarihli ziyareti sırasında resmen teati edilmesi planlandı.
Japonya'nın açıkladığı plan, 1 Nisan 2027 ile Mart 2029 arasında Bangladeş'in de aralarında olduğu 17 ülkeden 426 bin 200 yabancı işçinin işe alınmasını kapsıyor. Bangladeş'in alacağı pay, işe alım ücretleri ve ayrıntılı başvuru koşulları açıklanmadı. Bangladeş Büyükelçiliği, inşaat, bakım hizmetleri, gemi yapımı, havaalanlarında yer hizmetleri, hazır giyim ve tarım sektörlerinde çalışan 55 binden fazla Bangladeşlinin hâlihazırda Japonya'da bulunduğunu belirtiyor.
Gurbetçiler Refahı ve Denizaşırı İstihdam Bakanı Ariful Haque Chowdhury, anlaşma kapsamındaki işçilerin Japon işçilerle eşdeğer yasal korumadan yararlanacağını söylemişti. Bu korumalar arasında hamilelik veya doğum nedeniyle işten çıkarılmaya karşı güvenceler de bulunuyor. İşe alım takvimi, zirvenin beceri ve istihdama yönelik daha geniş taahhüdüne somut bir tarih kazandırıyor.
Önerilen işbirliği büyük projelerin ötesine uzanıyor
Siam, zirve öncesinde görüşülen mutabakat zabıtlarının tarım, balıkçılık, insan kaynakları ve beceri geliştirme, iç hat havacılığı, ticaret, çevre koruma ve yerel yönetimin modernizasyonu konularını kapsadığını söyledi.
Bu liste, ziyaretin gündemini fabrikalar ve büyük ulaşım altyapısı projelerinin ötesine taşıyor. Tarım ve balıkçılık üretimle ilgiliyken havacılık, çevre koruma ve yerel yönetim hizmetler ile kamu yönetimini kapsıyor.
Rahman'ın çeşitli belgelerin teati edildiğine ilişkin açıklaması, ülkeye varışından önce tarif edilen müzakerelerde yeni bir aşamaya geçildiğini gösterdi. İki hükümetin üzerinde uzlaştığı sonuçları ve öncelikleri ortak bildirinin açıklayacağını söyledi.
Başbakana Finans ve Planlama Bakanı Amir Khosru Mahmud Chowdhury ile Bangladeş Merkez Bankası Başkanı Md Mostaqur Rahman eşlik etti. Heyette ayrıca Finans ve Planlama Danışmanı Rashed Al Mahmud Titumir, Dışişleri Devlet Bakanı Humaiun Kobir, Enerji, Güç ve Maden Kaynakları Devlet Bakanı Aninda Islam Amit ile teknoloji danışmanı Rehan Asif Asad yer aldı.
Yatırım Otoritesi Başkanı Ashik Chowdhury, Dışişleri Bakanı Asad Alam Siam ve ekonomik ilişkiler ile denizaşırı istihdamdan sorumlu yetkililer de heyetteydi. Rahman'a eşlik eden siyasi temsilciler arasında Hefazat-e-Islam ve Nezame Islam Partisi lideri Azizul Haque Islamabadi ile Am Janatar Dal Genel Sekreteri Md Tarek Rahman da bulunuyordu.
Siyasi ilişkiler ekonomik girişimi destekliyor
Eski Japonya Başbakanı Taro Aso, 26 Ekim'de Rahman ile görüşen parlamenter heyete başkanlık etti. Rahman, 2006'da Japonya'da yaptıkları görüşmeyi hatırlatarak Aso'nun iki ülke ilişkilerine katkısını takdir etti. Devlet Bakanı Humaiun Kobir, Rahman'ın Aso'yu Bangladeş'i yeniden ziyaret etmeye davet ettiğini söyledi.
Ortak basın toplantısında Rahman, Japonya'nın Bangladeş'i 1971'deki bağımsızlığının ardından tanıyan ilk ülkelerden biri olduğunu ve 50 yılı aşkın süredir kalkınma ortağı olarak rol oynadığını hatırlattı. Bangladeş Başbakanı, ilişkiyi diplomatik olduğu kadar kişisel ifadelerle de anlattı:
Japonya, Bangladeş halkının kalbinde özel bir yere sahip.
Rahman, 26 Ekim'de Biman Bangladesh Airlines uçağıyla Narita Uluslararası Havalimanı'na geldi ve Japonya Dışişleri Devlet Bakanı Yasutaka Nakasone tarafından karşılandı. Tokyo, 17 Şubat'ta göreve başlamasından bu yana gerçekleştirdiği Malezya ve Çin ziyaretlerinin ardından yurt dışındaki üçüncü resmî ziyareti oldu. Ayrıca eylülde Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 81. oturumu için New York'a gitmişti.
Tokyo'daki görüşmeler, siyasi temasları, kalkınma işbirliğini ve özel sektörün katılımını aynı programda buluşturdu. Bangladeş'in açıkladığı hedefler somut: daha fazla yatırım, Japonya pazarına daha iyi erişim, projelerin daha hızlı tamamlanması ve daha güçlü becerilerle desteklenen istihdam.
Öne Çıkanlar
- Rahman ve Takaichi, 27 Ekim'de Tokyo'da ticaret, yatırım ve işbirliğine odaklanan zirve görüşmesi yaptı.
- Rahman, anlaşma ve mutabakat zabıtlarının teati edildiğini, ayrıntıların ortak bildiride açıklanacağını söyledi.
- Enerji, teknoloji, demiryolları, altyapı ve derin deniz limanları işbirliği öncelikleri olarak belirtildi.
- Marubeni ile yapılan görüşmelerde gübre üretimi ile teknoloji, enerji ve imalat alanlarındaki olası yatırımlar ele alındı.
- JICA görüşmelerinde projelerin daha hızlı uygulanması, beceri geliştirme ve önerilen teknoloji ve inovasyon tesisleri gündeme geldi.
- 17 Ekim tarihli istihdam ve beceri anlaşması kapsamındaki işe alımların 1 Nisan 2027'de başlaması planlanıyor.






