Bangladeş muhalefeti ücret protestoları ve enerji kıtlığı fabrikaları vururken hazır giyim krizi için görev gücü kurulmasını istiyor

10 dakikalık okuma
Bangladesh opposition seeks garment crisis taskforce as wage protests and energy shortages hit factories

Parlamentoya ücretleri, enerji kıtlığını ve fabrika kapanışlarını birlikte ele alma çağrısı

Bangladeş muhalefeti, hazır giyim sektöründeki fabrika sahalarından otoyollara ve parlamentoya yayılan krizi ele almak üzere ulusal bir görev gücü kurulmasını önerdi. Öneri; ihracat sanayi bölgelerine 30 gün içinde öncelikli gaz ve elektrik sağlanmasını, zor durumdaki fabrikalara mali destek verilmesini ve üretim, sipariş, kapanış ve istihdamı izleyen aylık bir kamuya açık gösterge paneli oluşturulmasını içeriyor.

İçindekiler
  1. Parlamentoya ücretleri, enerji kıtlığını ve fabrika kapanışlarını birlikte ele alma çağrısı
  2. Önerilen görev gücü ne yapacak?
  3. Enerji kıtlığı siparişlere ve istihdama şimdiden zarar veriyor
  4. İşçilerle işverenler arasındaki fark ne kadar?
  5. Hane bütçeleri anlaşmazlığın neden acil olduğunu gösteriyor
  6. Ücret kararında 23 Kasım neden önemli?
  7. Protestolar yoğunlaşırken fabrika kapanışları yayılıyor
  8. Tutuklamalar ve ücret kaybı müzakereler üzerindeki baskıyı artırıyor
  9. Aksaklıklar teslimatları tehdit ederken alıcılar güvenli görüşmeler istiyor
  10. Öne Çıkanlar

Salı günü yapılan parlamento tartışması, hazır giyim sektöründeki asgari aylık ücretin 12.500 takadan 30.000 takaya çıkarılması, yani yüzde 140 artırılması taleplerinin gölgesinde gerçekleşti. 17 Kasım'daki protestolar Dakka çevresindeki ana otoyollarda ulaşımı aksatırken polis göz yaşartıcı gaz ve ses bombaları kullandı; yetkililer sanayi kuşağındaki fabrikaları kapattı.

Muhalefet lideri ve Cemaat-i İslami emiri Shafiqur Rahman, hükümet ve muhalefet temsilcilerinin, fabrika sahiplerinin, işçilerin ve teknik uzmanların birlikte çalışması çağrısında bulundu. Üretimin uzun süre durmasının işçileri gelirden, fabrika sahiplerini ise banka kredilerini geri ödeme olanağından mahrum bırakacağını ve bunun genel ekonomiye baskı yapacağını söyledi.

Tartışmayı başlatan Cemaat-i İslami milletvekili ve Pabna-1 temsilcisi Mohammad Najibur Rahman, sektörde yaklaşık dört milyon kişinin çalıştığını, geçimini doğrudan ya da dolaylı olarak sektörden sağlayanların sayısının ise yaklaşık 40 milyon olduğunu belirtti. Hazır giyim sektörünün Bangladeş'in ihracat gelirlerinin yüzde 80'inden fazlasını sağladığını söyledi.

Görev gücü şimdilik bir öneriden ibaret. Başkan Yardımcısı Kayser Kamal, Parlamento İçtüzüğü'nün 147. maddesi uyarınca yapılan tartışmanın karar alınmasını gerektirmeyen genel bir görüşme olduğunu söyledi. Bu nedenle görüşme oylama yapılmadan sona erdi.

Reklam

Önerilen görev gücü ne yapacak?

Najibur Rahman'ın önerileri, acil yardımı fabrikaların çalışmasını engelleyen pratik sorunlarla ilişkilendiriyor. 30 günlük enerji önceliğinin yanı sıra işletme sermayesi sıkıntısı yaşayan fabrikalara mali yardım, işçilerin ödenmemiş alacaklarının ödenmesi, teknoloji ve makine parçalarının yurt içinde üretilmesi ve haraç alınmasına karşı önlem çağrısında bulundu.

Önerilen aylık gösterge paneli; enerji arzı, üretim, satın alma siparişleri, fabrika kapanışları ve istihdama ilişkin bilgileri bir araya getirecek. Bu verilerin birlikte yayımlanması, parlamentonun, işletmelerin ve işçilerin yeniden sağlanan elektriğin üretimi artırıp artırmadığını, siparişleri çoğaltıp çoğaltmadığını ve iş kayıplarını azaltıp azaltmadığını takip etmesini sağlayacak.

Shafiqur Rahman ayrıca hükümeti işçilere doğrudan mali destek vermeyi değerlendirmeye çağırdı. Hem çalışanlara hem de fabrika sahiplerine devlet desteği gerektiğini ve siyasi partiler arası işbirliğinin taraflar arasındaki güveni yeniden tesis etmeye yardımcı olabileceğini savundu.

Bakanlar yeni ücretler, güvenilir enerji arzı, düşük üretim maliyetleri ve daha geniş ihracat pazarlarını kapsayan planları açıkladı. Görev gücünün kurulmasına ilişkin bir takvim duyurulmadı.

Enerji kıtlığı siparişlere ve istihdama şimdiden zarar veriyor

Najibur Rahman, gaz ve elektrik kıtlığının fabrikaları ağustos ve eylül aylarında nasıl etkilediğini gösteren Bangladeş Örme Giyim Üreticileri ve İhracatçıları Birliği anketine atıfta bulundu. Ankete katılan örme giyim fabrikalarının yüzde 55'inde alıcılar siparişleri azalttı veya iptal etti, yüzde 78'inde üretim kısmen durdu ve yüzde 87'si ürünleri zamanında sevk edemedi.

Milletvekili ayrıca önceki altı ayda 19.000'den fazla işçinin işini kaybettiğini söyledi. Yeni bir asgari ücret belirlenmesinin, fabrikaların ürün üretebilmesini ve çalışanlarına ödeme yapmak için gerekli geliri elde edebilmesini sağlayacak önlemlerle birlikte yürütülmesi gerektiğini savundu.

Anket verileri aynı üretim zinciri içindeki farklı baskıları ortaya koyuyor. Elektriği kesilen bir fabrika sevkiyat tarihini kaçırabilir. Bu sevkiyatı bekleyen bir alıcı daha sonra yeni siparişini azaltabilir; böylece elektrik geri geldikten sonra bile fabrikanın işi azalabilir.

Buna rağmen hazır giyim ihracatı, Temmuz-Ekim 2026 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 5,8 artarak 13,75 milyar dolara ulaştı. İhracat geliri, sektör genelinde sevk edilen ürünlerin değerini ölçerken anket, ankete katılan örme giyim fabrikalarındaki aksaklıkları gösteriyor. Bu veriler birlikte, ulusal satışlar artarken tek tek fabrikaların ciddi işletme sorunları yaşadığını ortaya koyuyor.

Reklam

İşçilerle işverenler arasındaki fark ne kadar?

Sokaklarda protesto eden işçiler, mevcut 12.500 takalık asgari ücretin aylık 30.000 takaya çıkarılmasını istiyor. Bu talep, aylık taban ücrete 17.500 taka eklenmesi anlamına geliyor. İşçi temsilcisi Babul Akhter, 9 Kasım'da ücret kurulunda dördüncü kademe için 32.000 taka, birinci kademe için 48.000 taka önerdi.

32.000 takalık öneri, mevcut asgari ücrete göre yüzde 156 artış anlamına geliyor. İşverenlerin 23 Kasım'da yapılması beklenen bir sonraki kurul toplantısında ilk tekliflerini sunması öngörülüyordu. Bu teklif yapılana kadar taraflar arasındaki müzakere farkının boyutu belirsizliğini koruyor.

Yaşam maliyetleri, ücret artışı baskısının önemli bir bölümünü açıklıyor. Mevcut ücretin belirlendiği Kasım 2023 ile Eylül 2026 arasında tüketici fiyatları yüzde 28,7 arttı. Bu artışın 12.500 takaya uygulanmasıyla yaklaşık 16.100 taka elde ediliyor; bu tutar, alım gücünü kabaca aynı düzeyde tutmak için gereken miktar.

Dolayısıyla sokaktaki talep, enflasyona göre yapılan bu düzeltmenin yaklaşık 13.900 taka üzerinde. İşçiler, fiyat artışlarının götürdüğünü telafi etmenin ötesinde, hane bütçelerinde daha fazla pay istiyor.

Önceki ücret artışları da başka bir karşılaştırma olanağı sunuyor. Asgari ücret 2018'de yüzde 51, 2023'te ise yüzde 56 artırıldı. Bu oranların bugünkü taban ücrete uygulanması, yaklaşık 19.000 ila 19.500 taka sonucunu veriyor; bu tutar da protestocuların talebinden hâlâ 10.000 takadan fazla düşük.

Hane bütçeleri anlaşmazlığın neden acil olduğunu gösteriyor

Asya Taban Ücret İttifakı'na bağlı sendikaların ihracata yönelik üretim yapan 30 fabrikada yaklaşık 300 hazır giyim işçisiyle gerçekleştirdiği ankette, ortalama toplam aile geliri ayda 31.800 taka, hane harcaması ise 45.202 taka olarak belirlendi. Aradaki aylık fark 13.402 taka.

İşçiler ortalama 15.300 taka kazanıyordu; bu, ankette kaydedilen hane harcamalarının yaklaşık yüzde 34'ünü karşılıyordu. Ankete katılanların yüzde 62'si borçlu olduğunu bildirdi.

Green Bangla Hazır Giyim İşçileri Federasyonu Başkanı Sultana Begum, ittifakın internet seminerinde ücret talebinin temel aile giderlerini yansıttığını söyledi:

Açık konuşayım: Hazır giyim işçileri lüks istemiyor; onurlu bir yaşam sürme hakkını talep ediyor.

Hükümet, Dakka, Gazipur, Narayanganj ve Chattogram'daki hazır giyim işçileri için pirinç sübvansiyonu başlattı. Uygun koşulları sağlayan işçiler üç ay boyunca ayda en fazla 10 kilogram pirinci kilogramı 30 takadan satın alabiliyor. Böylece aylık azami alışveriş tutarı 300 taka oluyor.

Kira, ulaşım ve diğer faturalar acil giderler olmaya devam ediyor. Gıda enflasyonu ekim ayında yüzde 6,40'a gerilerken gıda dışı ürünlerde enflasyon yüzde 9,89'a ulaştı. Eylül ayında konut ve hizmet fiyatları bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 9,8, ulaşım fiyatları ise yüzde 9,5 arttı.

Reklam

Ücret kararında 23 Kasım neden önemli?

Asgari Ücret Kurulu Başkanı Syed Azad Subhani, süreç tamamlandıktan sonra revize edilmiş ücretin 1 Aralık 2026'dan itibaren geçerli olacağını ve işçilerin zamlı ücretlerini Ocak 2027'nin ilk haftasında almasının beklendiğini söyledi. Ücretin geçerlilik tarihiyle nihai ücretin açıklanacağı tarihi birbirinden ayırdı.

Kurulun ücretleri belirlemek için yasaya göre altı ayı var ve hükümetten ek süre talep edebiliyor. Subhani, hükümetin sürecin daha hızlı sonuçlanmasını istediğini, ancak tekliflerin, müzakerelerin ve gerekli yasal adımların tamamlanması gerektiğini söyledi.

Ücret incelemesi ve huzursuzluk sürecindeki başlıca tarihler şöyle:

  • 1 Kasım: Altı üyeli Asgari Ücret Kurulu oluşturuldu.
  • 9 Kasım: İşçi temsilcisi Babul Akhter, dördüncü kademe için 32.000 taka, birinci kademe için 48.000 taka önerdi.
  • 15 Kasım: Kurul üyeleri ücret ve hane giderlerine ilişkin bilgi toplamak üzere Narayanganj'daki fabrikaları ziyaret etti.
  • 16 Kasım: İşçileri temsil eden daimi üyelerden birinin rahatsızlanması üzerine kurulun üçüncü toplantısı ertelendi.
  • 17 Kasım: Ücret protestoları ana otoyollarda ulaşımı ve fabrika faaliyetlerini aksattı.
  • 23 Kasım: Ertelenen kurul toplantısının yapılması ve işverenlerin tekliflerini sunması bekleniyor.
  • 1 Aralık 2026: Revize edilmiş ücret için hedeflenen yürürlük tarihi.
  • Ocak 2027 başı: İşçilerin ilk zamlı ödemelerini alması bekleniyor.

Kurul üyeleri Chattogram, Narayanganj ve Savar'daki küçük, orta ve büyük ölçekli fabrikaları ziyaret etti. Gerçek ücretler, konut giderleri, aile harcamaları ve işçilerin geçimini sağladığı kişilerin sayısı hakkında bilgi topladılar. Subhani, bu bulguların ücret inceleme raporuna dahil edileceğini söyledi.

Protestolar yoğunlaşırken fabrika kapanışları yayılıyor

Yetkililer, 17 Kasım'daki huzursuzluk sırasında Savar ve Ashulia'daki 80 fabrikanın kapatıldığını duyurdu. Sektör genelindeki daha geniş bir tahmin, Bangladeş'te ülkenin 4.500 hazır giyim fabrikasının yaklaşık 500'ünün, yani kabaca her dokuz fabrikadan birinin kapandığını ortaya koydu.

Binlerce işçi Dakka-Mymensingh otoyolunu kapatırken protestolar Dakka-Aricha otoyolunda ve Hemayetpur çevresindeki yollarda da ulaşımı aksattı. Protestocular tuğla attı, araçlara ve fabrikalara zarar verdi, yangın çıkardı. Polis kalabalıkları dağıtmak için göz yaşartıcı gaz ve ses bombaları kullandı.

Ashulia Sanayi Polisi-1 Müdürü Mohammad Mominul Islam Bhuiyan, işçilerin polise ve fabrika binalarına tuğla attığını söyledi. Bangladeş Hazır Giyim ve Kazak İşçileri Sendika Merkezi Hukuk İşleri Sekreteri Khairul Mamun Mintu ise işçilerin başlangıçta fabrikalara barışçıl biçimde girdiğini, ardından bazı fabrikalardaki çalışanların dışarı çıkarak tuğla attığını ve bunun üzerine yakındaki fabrikaların tatil ilan ettiğini söyledi.

Bangladeş Sınır Muhafızları, Dakka, Gazipur ve Narayanganj genelinde 42 birlik konuşlandırdı. Daha geniş çaplı huzursuzluk sırasında bir hazır giyim işçisinin öldüğü bildirildi; Ashulia polisi yaralı sayısını hemen açıklayamadı.

Reklam

Tutuklamalar ve ücret kaybı müzakereler üzerindeki baskıyı artırıyor

Savar Model Polis Merkezi Sorumlusu Mohammad Saiful Alam, 117'den fazla kişinin tutuklandığını söyledi. İşçi örgütleri, aralarında sendika liderlerinin de bulunduğu en az 60 kişinin kasım ayının başından bu yana tutuklandığını belirtti; ancak bu sayıyı doğrulamak zordu. Rakamlar, farklı biçimlerde tanımlanan grup ve bölgeleri kapsıyor.

Saiful Alam, yasaklı bir örgütün de aralarında bulunduğu çeşitli kuruluşlardan kişilerin şiddeti teşvik ettiğini öne sürdü. Sendika örgütleri, huzursuzluğa katılmadıklarını söyledikleri temsilcilere yönelik baskınlar, gözaltılar ve davalar konusunda kaygılarını dile getirdi.

Asya Taban Ücret İttifakı, Sultana Begum'un işçilerin mali sıkıntılarını ve sendika liderlerine yönelik muameleyi ele aldığı internet seminerinden kısa süre sonra polis tarafından götürüldüğünü söyledi. Bangladeş Hukuki Yardım ve Hizmetler Vakfı Müdür Yardımcısı Tayebur Rahman, işçilere açılan bazı davaların uydurma olduğunu belirterek suçlamaların net olmamasının hukuki yardımı zorlaştırdığını söyledi.

Fabrika kapanışları, işçilerin kısa vadeli gelirlerini de tehdit ediyor. İş Kanunu'nun, huzursuzluk sırasında fabrika sahiplerinin üretimi durdurmasına ve ücret ödemelerini kesmesine izin veren hükmü uyarınca 65 fabrikanın süresiz kapatıldığı bildirildi. Bu uygulama yaygın olarak “iş yoksa ücret de yok” şeklinde tanımlanıyor. Sektör birlikleri, çalışamayan fabrikaların 13(1). madde uyarınca kapalı kalacağı uyarısında bulunmuştu.

Aksaklıklar teslimatları tehdit ederken alıcılar güvenli görüşmeler istiyor

Amerikan Giyim ve Ayakkabı Birliği, Başbakan Tarique Rahman hükümetini, şiddet ve yıldırmaya karşı koruma sağlanarak işverenlerle işçilerin katılacağı müzakereleri desteklemeye çağırdı. Birliğin üyeleri arasında Bangladeş'teki fabrikalara bağımlı olan büyük uluslararası alıcılar bulunuyor.

Birliğin başkanı ve üst yöneticisi Stephen Lamar, ücret incelemesine her iki tarafın da anlamlı biçimde katılması çağrısında bulundu:

AAFA ve üyeleri, hükümeti asgari ücret incelemesinin, örgütlenme özgürlüğüne ve toplu pazarlık haklarına tam saygı gösterilerek etkili üçlü istişare yoluyla yürütülmesini sağlamaya çağırıyor.

Üçlü istişare, hükümet, işverenler ve işçiler olmak üzere üç grubun katıldığı müzakereler anlamına geliyor. Önerilen parlamento görev gücü, muhalefet siyasetçilerini ve teknik uzmanları da kapsayarak enerji, finans ve sanayi yönetimini içeren daha geniş bir yetki alanına sahip olacak.

Verisk Maplecroft'un kıdemli Asya analisti Joseph Parkes, elektrik kesintileri ve gaz kıtlığının Noel dönemi siparişlerini şimdiden aksattığını söyledi ve huzursuzluğun teslimat sorunlarını gelecek yıla taşıyacağı uyarısında bulundu. Süregelen kapanışlar, 2027 ilkbahar ve yaz siparişleri için üretimi de etkiliyor.

Ücret farkını azaltmak için bir sonraki planlı fırsat 23 Kasım. Parlamentonun önerisi, bağlantılı bir başka sorunu ele alıyor: Bangladeş'in ihracatını üreten insanların yaşam giderlerini karşılayabilmesini sağlarken fabrikaların enerjiyle beslenip çalışır durumda tutulması.

Reklam

Öne Çıkanlar

  • Muhalefet milletvekilleri ücretleri, enerjiyi, fabrika finansmanını, işçilerin alacaklarını ve haraç alınmasını kapsayan bir görev gücü önerdi. Parlamentoda oylama yapılmadı.
  • Sokaklardaki işçiler, aylık 12.500 takalık ücretin 30.000 takaya çıkarılmasını istiyor. Ücret kurulundaki işçi temsilcisi dördüncü kademe için 32.000 taka önerdi.
  • Ücret kurulunun 23 Kasım'da toplanması bekleniyor. Revize ücretin 1 Aralık 2026'dan itibaren geçerli olması, ödemelerin ise Ocak 2027'de yapılması öngörülüyor.
  • Parlamentoda aktarılan bir örme giyim sektörü anketine göre, ağustos ve eylül aylarındaki enerji kıtlığı sırasında ankete katılan fabrikaların yüzde 87'si sevkiyatlarını geciktirdi.
  • Yetkililer Savar ve Ashulia'da 80 fabrikayı kapattı; sektör genelindeki daha geniş tahmin ülke genelinde yaklaşık 500 kapanış olduğunu gösterdi.
  • Fabrikalar enerji kıtlığı ve aksaklıklarla karşı karşıya kalırken, hazır giyim ihracatı Temmuz-Ekim 2026 döneminde yüzde 5,8 artarak 13,75 milyar dolara ulaştı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir