Bakanlıktan mal varlıklarına el koyması istendi
Bangladeş'teki mahkeme savcıları, Temmuz 2024 ayaklanmasında ve diğer olaylarda hayatını kaybedenlerin ailelerine tazminat sağlamak amacıyla verilen müsadere kararlarını uygulamaya koymak için İçişleri Bakanlığından eski Başbakan Sheikh Hasina ile eski İçişleri Bakanı Asaduzzaman Khan Kamal'a ait mal varlıklarına el koymasını istedi.
İçindekiler
- Bakanlıktan mal varlıklarına el koyması istendi
- Mektuplarda yetkililerden istenenler
- Savcılar icranın neden mümkün olduğunu söylüyor
- Tüm mal varlığı mı, yüzde 50'sinin satışı mı?
- Hasina'nın beyanı ve soruşturmacıların tespitleri
- Envanter mülkiyet durumuna göre şekillenecek
- Khan'ın mal varlığı da benzer incelemeye tabi
- Ayaklanmadan mal varlıklarının icrasına
- Öne Çıkanlar
Mektuplarda, her iki eski lidere de insanlığa karşı suçlardan idam cezası veren Uluslararası Suçlar Mahkemesi-1'in 17 Kasım 2025 tarihli kararının uygulanması talep edildi. Hasina hakkındaki yazıda, yargılamanın ICT BD Case No. 02/2025 olduğu belirtilerek bakanlığın kıdemli sekreterinden Hasina'nın mal varlığının eksiksiz bir envanterini hazırlatması istendi.
Savcılar, gecikmenin mal varlıklarının satılmasına, devredilmesine veya başka şekilde kullanılmasına imkân tanıyarak mahkeme kararını boşa çıkarabileceği uyarısında bulundu. Bu nedenle ilk talepleri, tazminat düzenlemesine geçmeden önce mal varlıklarını güvence altına almak.
Söz konusu miktarlar henüz net değil. Hasina, 2024 parlamento seçimleri için verdiği mal bildiriminde yaklaşık 4,34 crore taka değerinde varlık beyan etti. Khan ise altın hariç yaklaşık 10,25 crore taka bildirdi. Bir crore 10 milyon takaya karşılık geliyor; buna göre beyan edilen tutarlar sırasıyla yaklaşık 43,4 milyon ve 102,5 milyon taka.
Başsavcı Md Aminul Islam, mal varlıklarına el konulup satılacağını ve elde edilen gelirin hayatını kaybedenlerin ailelerine dağıtılacağını söyledi. Açıklaması, satılacak payın ne olacağına ilişkin çözüme kavuşmamış bir konuyu da gündeme getirdi: Mektuplarda tüm mal varlığının kontrol altına alınması istenirken Islam, yüzde 50'sinin satılmasından söz etti. Bakanlığın, kararların yürürlükteki mevzuat çerçevesinde nasıl uygulanacağını belirlemesi gerekiyor.
Mektuplarda yetkililerden istenenler
Başsavcılık üç somut adım talep etti: Mal varlıklarının tespit edilmesi, devletin kontrolüne alınması ve mahkeme kararı uyarınca tazminat olarak dağıtımının düzenlenmesi. Khan hakkında da benzer bir yazı gönderildi.
Talep; arazi ve binalar gibi taşınmazların yanı sıra para, taşıt ve yatırımlar gibi taşınır malları da kapsıyor. Farklı türdeki bu varlıkların kontrol altına alınması için yetkililerin, değerlerini hesaplamadan önce mülkiyeti belirlemesi ve envanter çıkarması gerekiyor.
Islam, mektupları 3 Kasım'da duyurdu. İçişleri Bakanlığının mahkeme karar ve emirlerini uygulamakla sorumlu olduğunu belirten Islam, kararların icrası için Kamu Alacaklarının Tahsili Yasası ile Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 386. maddesinin olası yollar arasında bulunduğunu söyledi. Ayrıca ayrı düzenlemelerin tercih edileceğini ifade etti.
Mağdurlar ve yakınlarını kaybeden aileler açısından önerilen süreç, hüküm giymiş eski yetkililerin mal varlıklarını tazminata dönüştürecek. Savcılık, elde edilecek gelire, satış takvimine veya ödeme planına ilişkin bir tahmin paylaşmadı. Değerleme, varlıkların tespit edilmesinin ardından yapılacak.
Savcılar icranın neden mümkün olduğunu söylüyor
Islam, Uluslararası Suçlar (Mahkemeler) Yasası'nın 21. maddesinde tanınan 30 günlük süre içinde Hasina adına temyiz başvurusu yapılmadığını söyledi. Bu nedenle savcılık, müsadere kararının uygulanmasının önünde yasal bir engel bulunmadığı görüşünde.
21. madde, hükümete ve sanığa mahkeme kararına itiraz edebilmeleri için bir süre tanıyor. Islam, 21(1) ve 21(2) alt maddelerinin 30 günlük süre öngördüğünü, 21(3) alt maddesinin ise bu süreden sonra yapılan temyiz başvurularını engellediğini söyledi.
Başsavcı, başka bir sanığın temyiz başvurusunun davanın yalnızca o kişiyi ilgilendiren bölümü için geçerli olacağını açıkladı:
Bir kişinin temyiz başvurusu diğerinin bölümünü kapsamaz. [Hasina] adına herhangi bir temyiz başvurusu yapılmadı.
Islam, yasal süreleri düzenleyen Zamanaşımı Yasası'nın bu özel yasaya uygulanmadığı yönünde görüş bildirdiklerini söyledi. Ayrıca Temyiz Dairesinin süre geçtikten sonra yapılan başvuruyla ilgili bir davada henüz karar vermediğini ve savcıların bekleyen bir temyiz başvurusunda sürenin kaçırılmış olmasını gündeme getireceğini belirtti.
Hasina gıyabında hüküm giydi. Mal varlıklarının icra yoluyla kontrol altına alınması ile ceza hükmünün infazı farklı pratik adımlar gerektiriyor: Hükümet Hindistan'dan iadesini talep etmeyi sürdürürken yetkililer Bangladeş'teki varlıkların kontrolünü ele almak için girişimde bulunabilir.
Tüm mal varlığı mı, yüzde 50'sinin satışı mı?
Hasina hakkındaki yazıda, hayatını kaybedenlerin aileleri ve diğer mağdurlara tazminat sağlanması için tüm mal varlığının müsadere edilmesi kararından söz ediliyor. Ancak Islam, planlanan satışı daha dar kapsamlı olarak anlattı.
Başsavcı, satış ve dağıtımın hükümet tarafından yapılacağını söyledi:
Mahkemenin kararı, sanığın mal varlığının yüzde 50'sinin satılarak elde edilen gelirin Temmuz ayındaki ayaklanmada hayatını kaybedenlerin ailelerine dağıtılması yönünde. Bunu hükümet yapacak.
Hasina ve Khan hakkındaki önceki kararlarda yüzde 50 müsaderenin neden açıkça belirtilmediği sorulunca Islam, Roma Statüsü'nün mal varlığının yüzde 75'ine kadarına el konulmasına izin verdiğini söyledi. Savcıların, kararları yasaya uygun şekilde uygulaması için bakanlığa tavsiyede bulunacağını belirtti.
Yüzde oranı, tazminat fonunun miktarını doğrudan etkiliyor. Tespit edilen tüm mal varlıklarının güvence altına alınması bunları devletin kontrolüne sokuyor; nihayetinde satılacak kısım ise bu varlıkların ne kadarının alıcılara ödenecek paraya dönüşeceğini belirliyor. Yazılı uygulama düzenlemelerinin bu konuyu açıklığa kavuşturması gerekecek.
Hasina'nın beyanı ve soruşturmacıların tespitleri
Hasina'nın 2024 seçimleri için verdiği mal bildiriminde kendi adına yaklaşık 4,34 crore taka değerinde varlık yer aldı. Beyanda bankalarda ve finans kuruluşlarında bulunan yaklaşık 2,39 crore taka ile tasarruf sertifikaları, vadeli mevduatlar, taşıtlar, altın ve mobilyalar da vardı.
Beyan ettiği taşınmazlar arasında 15,3 bigha tarım arazisi, Purbachal'da bir arsa ve Tungipara'da üç katlı bir bina ile binaya bağlı arazi bulunuyordu. Bigha, Bangladeş'te arazi ölçümünde kullanılan bir birimdir.
Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu da Hasina'nın arazi varlıklarını soruşturdu. Komisyona göre Hasina, 2008 seçimleri için verdiği mal bildiriminde sahip olduğu arazi miktarını olduğundan az gösterdi. Komisyonun doğrulamasında adına kayıtlı 28 acre ve 41 decimaldan fazla taşınmaz tespit edildi. Decimal, acre'nin yüzde birine karşılık gelir.
Komisyon, her biri 10 katha büyüklüğündeki altı arsanın Purbachal'da Hasina ve ailesine tahsis edildiği iddiasıyla davalar yürütüyor. Bu yargılamalar tahsislerin hukuka uygunluğuyla ilgili; mahkemenin müsadere kararı ise hüküm giymiş kişiye ait mal varlığını kapsıyor.
Envanter mülkiyet durumuna göre şekillenecek
Hasina'nın ailesiyle ilişkilendirilen iki önemli mülkün yetkililerce dikkate alınması gereken mülkiyet düzenlemeleri var. Dhanmondi 32'deki ev, Bangabandhu Sheikh Mujibur Rahman Anı Vakfı'na ait. Sudha Sadan'ın sahibi ise Sajeeb Wazed ve Saima Wazed.
Vakıf, mülkün belirli bir amaç doğrultusunda tutulup yönetildiği bir düzenlemedir. Bu nedenle envanteri hazırlayan yetkililerin, varlığın Hasina'ya şahsen mi, bir vakfa mı yoksa başka bir aile üyesine mi ait olduğunu da içeren kayıtlı mülkiyet bilgilerini incelemesi gerekecek.
Seçim mal bildirimleri, beyan edilen varlıklar için başlangıç niteliğinde bir liste sunuyor. Güncel envanterde mülkiyet kayıtlarının, sonraki işlemlerin ve mevcut değerlerin de dikkate alınması gerekiyor. 2024'te beyan edilen tutarla nihayetinde tahsil edilecek miktar farklı amaçlara hizmet ediyor: İlki bir adayın beyanını kayda geçiriyor, ikincisi ise tazminat için kullanılabilecek kaynakları belirleyecek.
Khan'ın mal varlığı da benzer incelemeye tabi
Khan'ın seçim mal bildiriminde nakit, banka mevduatları, tahvil ve hisseler, tasarruf sertifikaları veya vadeli mevduatlar, taşıtlar, işletme sermayesi ve altın yer aldı. Bildirimde tarım ve tarım dışı araziler, evler ve daireler de kaydedildi.
Altın hariç beyan ettiği mal varlığı yaklaşık 10,25 crore taka değerindeydi. Bu, Hasina'nın beyan ettiği 4,34 crore takanın yaklaşık 2,4 katıydı; ancak rakamlar güncel satış fiyatlarını değil, her ikisinin kendi beyanlarını yansıtıyor.
Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu, Khan'ın servetini soruşturdu ve hakkında dava açtı. Komisyon mahkemede, bilinen gelirleriyle örtüşmeyen 16,42 crore taka değerinde varlık edindiğini ve elinde tuttuğunu öne sürdü.
Komisyonun iddiası, altın hariç beyan edilen toplam varlıklarından yaklaşık 6,17 crore taka daha yüksek. Soruşturmacıların ve müsadereyi uygulamakla görevli yetkililerin, hangi varlıkların Khan'a ait olduğunu ve ilgili yargılamaların bu varlıklar için nasıl geçerli olduğunu belirlemesi gerekecek.
Tazminat alacakları açısından pratikte elde edilecek değer, tahsil edilen mülklere ve satışlardan sağlanan gelire bağlı olacak. Banka bakiyeleri, yatırımlar, binalar ve araziler, devredilmeden veya ödemeye dönüştürülmeden önce farklı kontroller gerektiriyor.
Ayaklanmadan mal varlıklarının icrasına
Müsadere girişimi, eski liderlerin Temmuz ve Ağustos 2024'te protestoların bastırılması nedeniyle yargılanmasının ardından geldi. Hasina hükümeti ağustos ayında çöktü ve Hasina Hindistan'a kaçtı.
Önemli gelişmeler ayaklanmayı, mahkeme kararını ve mevcut icra talebini kapsıyor:
- Temmuz ve Ağustos 2024: İnsanlığa karşı suçlar yargılamalarına konu olan protestolar ve müdahale yaşandı.
- Ağustos 2024: Hükümetinin düşmesinin ardından Hasina Bangladeş'ten ayrılarak Hindistan'a gitti.
- 17 Kasım 2025: Uluslararası Suçlar Mahkemesi-1, Hasina ve Khan'a idam cezası verdi ve tazminat amacıyla mal varlıklarının müsaderesine hükmetti.
- Ekim 2026: Hasina mahkûmiyet kararına itirazını sürdürürken Bangladeş'e dönme sözünü yineledi.
- 3 Kasım: Islam, müsadere kararları için İçişleri Bakanlığından işlem yapılmasını isteyen mektupları duyurdu.
Kasım 2025'te verilen idam cezaları, kışkırtma, öldürme talimatları ve vahşet eylemlerini önlememe hakkındaki tespitlerin ardından geldi. Bangladeş daha sonra Hasina ve Khan'ın Hindistan'dan iadesini istedi.
Hasina mahkûmiyet kararını reddetti ve yetkilileri kendisine ve Avami Birliği'ne karşı ceza yargılamalarını kullanmakla suçladı. Ekimdeki dönüş sözü sırasında dönmeyi planladığı dönemin Aralık 2026 olduğunu belirtti; oğlu daha sonra kesin bir tarih belirlenmediğini söyledi.
Islam, müsadere kararlarının Avami Birliği Genel Sekreteri Obaidul Quader ve diğerlerini de kapsadığını söyledi. Savcılar, doğrulamaların ardından bu tür kararların kapsamında yaklaşık 11 ila 12 kişi belirlemişti. Bakanlığın önündeki acil görev, bu kararları doğrulanmış envanterlere ve işleyen bir tazminat sürecine dönüştürmek.
Öne Çıkanlar
- Savcılar, İçişleri Bakanlığından Sheikh Hasina ve Asaduzzaman Khan Kamal'a ait mal varlıklarını kontrol altına almasını istedi.
- Talep, mahkemenin 17 Kasım 2025'te ayaklanma mağdurlarına ve hayatını kaybedenlerin yakınlarına tazminat sağlanması için verdiği müsadere kararının ardından geldi.
- Hasina 2024'te yaklaşık 4,34 crore taka, Khan ise altın hariç yaklaşık 10,25 crore taka değerinde varlık beyan etti.
- Savcılar, Hasina'nın yasal 30 günlük süre içinde temyize başvurmadığını ve kararın uygulanabileceğini savunuyor.
- Mektuplarda tüm mal varlığının kontrol altına alınması istenirken başsavcı yüzde 50'sinin satılmasından söz etti. Uygulamada satılacak payın netleştirilmesi gerekiyor.
- Satış gelirine veya tazminat ödemelerinin takvimine ilişkin henüz bir tahmin açıklanmadı.






