Hükümet seyahat belgesi vermeyi reddederken Hasina aralıkta Bangladeş’e döneceğine söz verdi

8 dakikalık okuma
Hasina Vows December Return to Bangladesh as Government Rules Out Travel Documents

Aralık sözü iade talebiyle karşı karşıya

Şeyh Hasina, ölüm cezasına rağmen Aralık 2026’da Bangladeş’e döneceğini söylüyor. Ancak hükümet, kendisine pasaport veya seyahat belgesi vermeyi reddediyor ve Hindistan’ın iki ülke arasındaki iade anlaşması uyarınca Hasina’yı teslim etmesini istiyor. Birbiriyle çelişen bu tutumlar, Hasina’nın dönüş planını kişisel bir söz ile iki hükümetin kontrolündeki hukuki süreç arasında bırakıyor.

İçindekiler
  1. Aralık sözü iade talebiyle karşı karşıya
  2. Dakka sıradan bir dönüş yolunu dışlıyor
  3. Hindistan Hasina’yı teslim etmeyi kabul etmedi
  4. Ölüm cezası ve yüzlerce dava
  5. Ayaklanmadan dönüş açıklamasına
  6. Yasaklı parti hazırlık yapıyor, muhalifler ise Hasina’dan kuşku duyuyor
  7. Persecution iddiaları ve azınlıklara ilişkin endişeler
  8. Hasina, yabancı korumasına ihtiyaç duymadığını söylüyor
  9. Öne Çıkanlar

Dışişleri Devlet Bakanı Humaiun Kobir, 5 Kasım’da Bangladeş’in eski başbakanı Hindistan’dan adli ve diplomatik kanallar aracılığıyla resmen teslim almayı talep edeceğini söyledi. Hasina, protestoculara yönelik kanlı müdahalenin ardından Ağustos 2024’te görevinden ayrılmaya zorlandığından beri Hindistan’da yaşıyor.

Hasina, önceki hafta gönderilen soruları çarşamba günü e-postayla yanıtlayarak ilk kez ağustosta açıkladığı aralık planını yineledi. Eski başbakan, dönmenin tehlikelerini kabul ettiğini söyledi:

Ölüm kaderimde varsa, kendi ülkemin topraklarında, kendi halkımın arasında ölmeyi tercih ederim.

Bangladeş’teki özel bir mahkeme, müdahaleyi emretmekten sorumlu olduğuna hükmederek Hasina’yı 2025’te insanlığa karşı suçlardan idama mahkûm etti. Birleşmiş Milletler raporuna göre 2024’teki olaylarda yaklaşık 1.400 kişi öldü. Hasina suçlamaları reddediyor; hem kararı hem de yargılamasının meşruiyetini kabul etmiyor.

Hasina’nın sözü, Awami Birliği için de zor bir döneme denk geliyor. Parti hâlâ yasaklı; üst düzey isimleri cezaevinde ya da yurt dışında, üyeleri ise uzun süredir siyasi rakipleri olan Tarik Rahman’ı iktidara taşıyan şubat seçimlerine katılamadı. Hasina’nın dönüşü, partisi açıkça örgütlenmek için çok az alana sahipken onu yetkililerin erişebileceği bir konuma getirecek.

Reklam

Dakka sıradan bir dönüş yolunu dışlıyor

Kobir, seyahat belgesi konusuna 5 Kasım’da Dakka’daki Hazret Şah Celal Uluslararası Havalimanı’nda değindi. Çin Komünist Partisi’nin üst düzey yetkililerinden Liu Haixing başkanlığındaki Çin heyetini uğurlayan Kobir, hükümetin Hasina’nın dönüşünü sıradan bir yolcu seyahati değil, iade meselesi olarak gördüğünü söyledi.

Devlet bakanı, Bangladeş’in izlemeyi planladığı yol olarak mevcut adli yakalama kararını ve ikili anlaşmayı gösterdi:

"Bir adli yakalama kararı var, yerleşik bir yargı süreci var ve bir iade anlaşması var. Dolayısıyla pasaport düzenlenmesine ya da teslim edilmesine gerek yok," dedi.

Hasina’nın diplomatik ve umuma mahsus pasaportları iptal edildi. Pasaport ya da seyahat belgesi, kendi isteğiyle yapacağı bir yolculuk için gerekli belgeleri sağlayacağından hükümetin bu belgeleri vermeyi reddetmesi, kamuoyuna açıkladığı dönüş planının önünde pratik bir engel oluşturuyor.

Kobir, o gün Antigua ve Barbuda’daki bir Commonwealth toplantısından döndüğü için Hasina’nın bu belgelerden herhangi birine başvurup başvurmadığını henüz bilmediğini söyledi. Hasina kesin bir varış tarihi ya da güzergâh açıklamadı; dönüşü için üzerinde anlaşmaya varılmış bir düzenleme de duyurulmadı.

Hindistan Hasina’yı teslim etmeyi kabul etmedi

Bangladeş, 2013 tarihli anlaşma uyarınca Hasina’nın iadesi için Hindistan’a defalarca başvurdu. İade, bir ülkenin bir kişiyi yargılanması ya da cezasını çekmesi için resmen başka bir ülkeye teslim etmesi anlamına geliyor. Bu süreç, sınır ötesi bir yolculuk ayarlamaktan ibaret değil; hükümetlerin ve adli makamların harekete geçmesini gerektiriyor.

Hem Muhammed Yunus’un geçici yönetimi hem de Rahman’ın seçilmiş hükümeti Yeni Delhi’ye talepte bulundu. İçişleri Bakanı Salahuddin Ahmed, Hindistan’ın Hasina’yı teslim etmeyi ne kabul ettiğini ne de açıkça reddettiğini söyledi. Hindistan, talebi hukuki inceleme altında olarak nitelendirmeyi sürdürüyor.

Hindistan’ın Dakka’daki yüksek komiseri Dinesh Trivedi, ekim ayında Bangladeş’in başkentinde bir düşünce kuruluşunun düzenlediği toplantıda sürecin ne kadar süreceğine ilişkin konuştu:

"(Hasina’nın dönüşü konusunda) kimse size bir takvim veremez," dedi.

Anlaşma daha önce tanınmış bir firarinin teslim alınması için kullanılmıştı: Bangladeş, Assamlı ayrılıkçı lider Anup Chetia’yı 2015’te Hindistan’a teslim etmişti. Hasina örneğinde Dakka, ters yönde bir teslim talep ediyor. Hasina’nın dönmeye hazır olduğunu söylemesi ile Hindistan’ın iade talebini değerlendirmesi ayrı süreçler; ikisinin de gerçekleşmesi için farklı kararlar gerekiyor.

Reklam

Ölüm cezası ve yüzlerce dava

Bangladeş Uluslararası Suçlar Mahkemesi, Hasina’yı 2025’te gıyabında idama mahkûm etti. Karar, yönetimini deviren protestolara hükümetinin verdiği yanıtı ve mahkemenin ölümcül müdahalenin emrini Hasina’nın verdiği yönündeki tespitini kapsıyordu.

Birleşmiş Milletler’in yaklaşık 1.400 ölüm tahmini, ayaklanmanın yol açtığı şiddetin boyutunu ortaya koyuyor. Binlerce kişi de yaralandı. Hasina, öldürme emri verdiği iddiasını reddediyor; avukatları ise ölü sayısını sorguladı.

Yolsuzluğa karşı mücadele yürüten Uluslararası Şeffaflık Örgütü Bangladeş, şubatta yayımladığı bir raporda 19 Kasım 2025 itibarıyla Hasina hakkında 453’ü cinayet davası olmak üzere 663 dava kaydedildiğini bildirdi. Buna göre cinayet davaları, kaydedilen toplamın yaklaşık yüzde 68’ini oluşturuyordu; bu oran 453’ün 663’e bölünmesiyle hesaplandı. Bu rakamlar Hasina hakkında açılan davaları gösteriyor; mahkemenin verdiği ölüm cezası ise çok daha geniş kapsamlı hukuki sürecin içindeki belirli bir karar.

Hasina, dönmenin risklerinin farkında olduğunu söyledi. Korktuğu ihtimalleri şöyle anlattı:

Döndüğümde tutuklanabileceğimi biliyorum. Hapsedilebilir, işkence görebilir, hatta öldürülebilirim. Bu ihtimallerin tamamen farkındayım. Ama hayatımın geri kalanını halkımın uzaktan acı çekmesini izleyerek geçiremem.

Bangladeşli yetkililer, ülkenin yargı süreci kapsamında yargılanması için Hasina’nın geri dönmesini istiyor. Hasina da döndükten sonra mahkemeye teslim olmayı planladığını söyledi. Yargılamayı reddetmesi ve hükümetin hukuki süreci işletme ısrarı, aralarındaki çatışmanın odağında yer alıyor.

Ayaklanmadan dönüş açıklamasına

Hasina, 1996-2001 ve 2009-2024 yıllarında başbakanlık yaptı. Son görev dönemi, haftalar süren protestoların öğrencileri ve muhalefet güçlerini içeren kitlesel bir harekete dönüşmesinin ardından sona erdi.

Başlıca gelişmeler, dönüş tartışmasının hükümet değişikliği, ölüm cezası ve partisinin seçim siyasetinden dışlanmasıyla nasıl iç içe geçtiğini gösteriyor:

  • Temmuz ve Ağustos 2024: Protestolar Bangladeş geneline yayıldı ve güvenlik güçleri kanlı bir müdahalede bulundu.
  • 5 Ağustos 2024: Hasina hükümeti düştü ve Hasina Hindistan’a kaçtı.
  • Hasina’nın ayrılmasının ardından: Nobel Barış Ödülü sahibi Muhammed Yunus, yaklaşık 18 ay boyunca geçici yönetime başkanlık etti.
  • 2025: Uluslararası Suçlar Mahkemesi, Hasina’yı insanlığa karşı suçlardan idama mahkûm etti.
  • Şubat 2026: Tarik Rahman, geçici yönetim döneminde yapılan seçimleri ezici farkla kazandı. Awami Birliği’nin seçimlere katılması yasaklandı.
  • Ağustos 2026: Hasina aralık ayında dönmeyi planladığını açıkladı.
  • 5 Kasım 2026: Kobir, Hasina’ya pasaport ya da seyahat belgesi verilmeyeceğini söyledi ve Bangladeş’in iade talebini yineledi.

Eski başbakan Halide Ziya’nın oğlu Rahman, Hasina’nın uzun süredir siyasi rakibi olan isimlerden oluşan bir hükümete liderlik ediyor. Yönetimi, iade talebini Yunus’tan devraldı ve geçişin ardından da Hasina’yı teslim alma girişimini sürdürdü.

Reklam

Yasaklı parti hazırlık yapıyor, muhalifler ise Hasina’dan kuşku duyuyor

Awami Birliği sözcüsü Muhammed Ali Arafat, Hasina’nın aralıkta dönme kararlılığını koruduğunu söylüyor ve partinin Bangladeş genelinde örgütsel hazırlıklar yaptığını öne sürüyor. Yurt dışındaki parti liderleri, Hasina’nın açıklamasını siyasi varlıklarını yeniden tesis etme çabasının bir parçası olarak nitelendiriyor.

Awami Birliği destekçileri, faaliyetlerine getirilen kısıtlamalara rağmen Dakka’da ve başka yerlerde aniden kısa süreli yürüyüşler düzenledi. Bu girişimlere tutuklamalar da eşlik etti. Üst düzey liderlerin çoğu ülke dışında; Bangladeş’teki üyeler ise kamuoyu önüne çıktıklarında gözaltına alınma riskiyle karşı karşıya.

Rahman’ın Bangladeş Milliyetçi Partisi’nin geçici genel sekreteri Ruhul Kabir Rizvi, Hasina’nın bu riski göze alacağından kuşku duyduğunu belirtti. Rizvi, Hasina’nın sözünün, gerçekleştireceği bir yolculuğu duyurmaktan çok Awami Birliği üyelerinin umutsuzluğunu azaltmayı amaçladığını savunuyor.

Bu anlaşmazlığın parti destekçileri açısından doğrudan sonuçları var. Arafat, dönüşü üyelerin çevresinde örgütlenebileceği gerçek bir hedef olarak sunuyor. Siyasi rakipler ise yurt dışında yaşayan liderleri, geri dönüş vaatleriyle hâlâ Bangladeş’te bulunan üyeleri tehlikeye atmakla suçluyor.

Partinin yasaklı olması, Hasina’nın ülkede bulunmasının içinde bulunduğu çıkmazın yalnızca bir boyutu olacağı anlamına da geliyor. Şubat seçimlerinden dışlanması ve kamusal faaliyetlere getirilen kısıtlamalar, üyelerin kampanya yürütüp yürütemeyeceğini, açıkça bir araya gelip gelemeyeceğini ve iktidar için yarışıp yarışamayacağını belirlemeyi sürdürecek.

Persecution iddiaları ve azınlıklara ilişkin endişeler

Hasina, Ağustos 2024’ten bu yana en az 20 bin Awami Birliği üyesinin öldürüldüğünü öne sürüyor. Binlerce kişinin de tutuklandığını, işkence gördüğünü ya da saklanmaya zorlandığını; destekçilerinin siyasi aidiyetleri nedeniyle evlerini, iş yerlerini ve geçim kaynaklarını kaybettiğini söylüyor. 20 bin rakamı Hasina’nın iddiası; bu rakama bağımsız bir doğrulama eşlik etmedi.

Hasina, partisinin karşı karşıya olduğu koşulları şöyle anlattı:

"Normal bir siyasi ya da demokratik ortam yok," dedi.

İnsan Hakları İzleme Örgütü ve diğer hak örgütleri, Rahman hükümetini medeni ve siyasi haklar konusunda eleştirdi. Hükümet, tutuklamaların belirli suçlamalarla ilgili olduğunu söylüyor. Başbakanlık basın birimi, Hasina’nın son açıklamalarına ilişkin yorum talebine yanıt vermedi.

Azınlık toplulukları da yıldırma girişimlerine maruz kaldıklarını anlattı. Ayaklanmadan bu yana yaşanan şiddet olayları arasında kundaklama, linç ve kültür kurumlarına yönelik saldırılar yer alıyor; hedef alınanlar arasında siyasi muhaliflerin yanı sıra dinî ve etnik azınlıklar da bulunuyor. Hak örgütleri ve bağımsız gözlemciler, geçici yönetim döneminde radikal grupların liberal kesimleri bastırmaya çalıştığı yönündeki endişelerini dile getirdi; geçici yönetim bu iddiaları reddetti.

Yunus yönetimi, Cemaat-i İslami üzerindeki yasağı kaldırdı ve çok sayıda İslamcı radikal ismi cezaevinden salıverdi. Radikal gruplara karşı sert bir tutum sergileyen Hasina, siyasi değişimlerin aşırılıkçıların kendilerine duyduğu güveni artırdığını öne sürdü. Rahman hükümeti şimdi, siyasi muhaliflere yönelik tutumunun yanı sıra kamu düzenindeki bozulma nedeniyle de eleştiriliyor.

Reklam

Hasina, yabancı korumasına ihtiyaç duymadığını söylüyor

Hasina, dönüşünü mümkün kılmak için yabancı güçlerden koruma talep etmediğini söylüyor. Hindistan ya da ABD’nin güvenliğini garanti altına alması için Bangladeş’e baskı yapmasını bekleyip beklemediği sorulduğunda, kararı kendisinin verdiğini belirtti.

Eski başbakan şöyle dedi:

Ama kendi ülkeme dönmek için yabancı bir gücün onayına ihtiyacım yok.

Hasina Hindistan’da yaşadığı ve Bangladeş de teslimini sağlamasını istediği için pratikte sonucun belirlenmesinde Hindistan merkezi bir konumda. Bangladeş, düzenlediği seyahat belgelerini kontrol ediyor ve anlaşma uyarınca Hasina’nın teslim edilmesini talep ediyor. Dolayısıyla Hasina’nın kişisel kararlılığı, Yeni Delhi ve Dakka’da alınması gereken kararlarla birlikte şekilleniyor.

Awami Birliği üyeleri için aralık, liderlerinin beklentileri üzerine kurduğu ay hâline geldi. Hükümetin açıkladığı hedef ise Hasina’nın resmen yargı sürecine teslim edilmesi. Taraflardan hiçbiri bu tutumları uzlaştıracak bir yol üzerinde anlaşmaya varıldığını duyurmadı.

Öne Çıkanlar

  • Şeyh Hasina, 2025’te verilen ölüm cezasına rağmen Aralık 2026’da Bangladeş’e dönmeyi planladığını söylüyor.
  • Bangladeş, Hasina’ya pasaport ya da seyahat belgesi vermeyi reddediyor ve Hindistan’ın 2013 tarihli iade anlaşması uyarınca onu teslim etmesini istiyor.
  • Hindistan, iade talebinin hukuki incelemede olduğunu söylüyor; teslim için bir takvim açıklanmadı.
  • Birleşmiş Milletler, 2024’teki olaylarda yaklaşık 1.400 kişinin öldüğünü tahmin etti. Hasina, öldürme emri verdiğini reddediyor.
  • Awami Birliği hâlâ yasaklı ve Tarik Rahman’ın kazandığı şubat seçimlerine katılamadı.
  • Hasina kesin bir varış tarihi ya da güzergâh açıklamadı. Parti liderleri hazırlıkların sürdüğünü söylerken muhalifler onun gerçekten dönüp dönmeyeceğini sorguluyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir