Ölüm cezasının gölgesinde dönüş sözü
Eski Bangladeş Başbakanı Şeyh Hasina, Ağustos 2024’te hükümetinin çökmesinden bu yana yaşadığı Hindistan’dan dönme sözünü yinelerken ABD’ye kapsayıcı seçimleri ve bağımsız mahkemeleri destekleme çağrısı yaptı. Dönüş planının doğrudan hukuki sonuçları var: Hasina, 2024 ayaklanmasının bastırılmasıyla bağlantılı insanlığa karşı suçlardan 2025’te gıyabında ölüm cezasına çarptırıldı.
İçindekiler
- Ölüm cezasının gölgesinde dönüş sözü
- Washington’dan neye destek istiyor?
- Çağrısının ardındaki seçim engeli
- 2024 ayaklanmasıyla bağlantılı mahkûmiyet
- Önceki dönüşler mesajını nasıl şekillendiriyor?
- Sert eleştirilerin yanında uzlaşma çağrısı
- Hindistan, BRICS ve büyük güçlerle ilişkiler
- ABD’ye çağrısının ekonomik boyutu
- Öne Çıkanlar
Başbakan Tarique Rahman liderliğindeki Bangladeş hükümeti, Hasina’nın Hindistan’dan iadesini istiyor. Hasina mahkûmiyet kararına itiraz ediyor ve mevcut yönetimi, kendisini ve Avami Birliği üyelerini susturmak için ceza yargılamalarını kullanmakla suçluyor.
Washington’da ABD-Bangladeş İlişkileri Merkezi’nin düzenlediği etkinliğe çevrim içi katılan Hasina, destekçilerine ve sıradan yurttaşlara karşı sorumluluğunun güvenliğine ilişkin kaygılardan ağır bastığını söyledi. Eski başbakan, hapse atılma ya da şiddete maruz kalma ihtimaline rağmen dönmeye kararlı olduğunu belirtti.
Ne kadar riskli olduğu umurumda değil. Geri dönmek zorundayım.
Hasina, daha önce Yeni Delhi’de yaptığı ve Aralık 2026’ya işaret eden açıklamanın ardından, dönüş için hedeflediği ayın Aralık olduğunu söyledi. Oğlu Sajeeb Wazed Joy daha sonra henüz bir tarih belirlenmediğini ve açıklamanın zaman yaklaştığında yapılacağını belirtti. Dolayısıyla kesin tarih netleşmemiş olsa da Hasina’nın açıkladığı hedef Aralık olmaya devam ediyor.
Washington’dan neye destek istiyor?
Hasina’nın temel çağrısı, Washington’ın rakip siyasi liderlerden birini seçmek yerine demokratik kurumları desteklemesiydi. Bangladeş yurttaşlarının hükümetlerini özgür ve kapsayıcı bir siyasi süreçle belirlemesi gerektiğini söyledi.
Eski başbakan, ABD’ye doğrudan seslenerek talebini siyasi haklar çerçevesinde dile getirdi.
ABD’den demokrasiyi seçmesini istiyorum.
Talepleri arasında bağımsız mahkemeler, ifade özgürlüğü, siyasi örgütlenme, azınlıkların korunması ve adil yargılanma hakkına saygı vardı. Siyasi örgütlenme, siyasi gruplar kurabilme ve bu gruplara katılabilme anlamına geliyor. Adil yargılanma hakkı ise yetkililerin bir kişiyi soruştururken, yargılarken ya da cezalandırırken adil hukuki süreçleri izlemesi gerektiğini ifade ediyor.
Bu talepler Bangladeşliler için somut özgürlüklerle ilgili: Bir partiye katılıp katılamayacakları, hükümeti eleştirip eleştiremeyecekleri, mahkemeden koruma isteyip isteyemeyecekleri ve rakip adaylar arasından oy kullanıp kullanamayacakları. Hasina, kendisine karşı çıkan kişilerin de haklarına saygı gösterilmesi gerektiğini söyledi.
Çağrısının ardındaki seçim engeli
Avami Birliği, Tarique Rahman liderliğindeki Bangladeş Milliyetçi Partisi’nin (BNP) iktidara geldiği Şubat 2026 parlamento seçimlerine katılmaktan men edildi. Avami Birliği’nin siyasi faaliyetlerine yönelik kısıtlamalar sürüyor.
Bu nedenle Hasina’nın kapsayıcı siyasi süreç çağrısı kendi partisini doğrudan ilgilendiriyor. Partinin seçimde aday göstermesi engellendi ve destekçileri Avami Birliği adayına oy kullanamadı.
Hasina, siyasi partilerin dışlanmasının bölünmeleri derinleştireceğini ve ulusal uzlaşmayı engelleyeceğini savundu. Bu tutum, kişisel talebi olan dönüp hakkındaki suçlamalara karşı mücadele etme fırsatını, partisinin kamusal yaşamdaki yerini yeniden kazanmasına yönelik daha geniş taleple ilişkilendiriyor.
Rahman hükümeti, eski başbakanla bağlantılı iki meseleyle karşı karşıya: Hasina’ya yönelik ceza yargılamaları ve liderliğini yaptığı partinin siyasete katılımı. Hasina, Washington’da her iki konuya da değinerek adil yargılama ve siyasi haklar çağrısı yaptı, hakkındaki davaların meşruiyetine itiraz etti.
2024 ayaklanmasıyla bağlantılı mahkûmiyet
Ölüm cezası, Hasina’nın dönüş sözünü olağan siyasi muhalefetin beraberinde getirdiği risklerin ötesine taşıyor. Hasina, kendisini iktidardan düşüren ayaklanmadan önceki gösterilerin bastırılmasıyla bağlantılı insanlığa karşı suçlardan, duruşmada fiziksel olarak bulunmadığı anlamına gelen gıyabında yargılanarak mahkûm edildi.
İnsanlığa karşı suçlar, sivillere yönelik yaygın ya da sistematik bir saldırının parçası olarak işlenen ağır ihlalleri kapsıyor. Hasina mahkûmiyet kararına itiraz ediyor ve siyasi liderlere yönelik suçlamaların şeffaf ve tarafsız yargılamalarla incelenmesi gerektiğini savunuyor.
İade, bir ülkenin bir kişiyi yargılanması ya da cezalandırılması için resmen başka bir ülkeye teslim etmesi sürecidir. Bangladeş’in Hindistan’a yaptığı başvuru, Hasina Hindistan’da sığınmaya devam ederken onun hukuki durumunu iki komşu ülke arasındaki ilişkilerin bir parçası hâline getiriyor.
Hasina, kendi görev süresine ilişkin soruları da kabul etti. Yönetimi ve sona ermesine yol açan çalkantılar hakkında şunları söyledi:
Hükümetim, 2024’te yaşananlar ve sonrasına ilişkin zor soruların varlığını kabul ediyorum.
Kendisi de dâhil olmak üzere herkes hakkındaki iddiaların adil yargılamalarla sonuçlandırılması gerektiğini savundu. Yönetimine ilişkin soruları kabul etmesi ve mahkûmiyet kararına itiraz etmesi, hukuki savunmasının iki temel unsurunu oluşturuyor: Hükümetinin incelenmesi ve bunun yanında tarafsız bir süreç talebi.
Önceki dönüşler mesajını nasıl şekillendiriyor?
Hindistan, Ağustos 2024’ten bu yana Hasina’ya sığınak sağlıyor. Hasina, Washington’daki konuşmasında Hindistan hükümetine ve halkına teşekkür etti; Bangladeş’in kurucu lideri olan babası Şeyh Mücibur Rahman’ın ve diğer aile üyelerinden birkaçının 1975’te öldürülmesinin ardından kendisine sağlanan sığınağı hatırlattı.
Hasina, yıllarca yurt dışında kaldıktan sonra 1981’de Bangladeş’e dönüşünü ve suçlamalarla karşı karşıya olmasına rağmen 2007’de siyasi olağanüstü hâl sırasında dönme kararını hatırlattı. Bu olayları, tehlikeyle yüzleşmeye istekli olduğunun göstergeleri olarak sundu.
Bu anımsatmalar, onlarca yıllık aile tarihini, siyasi sürgünü ve hukuki çatışmayı bugünkü dönüş sözüyle bir araya getiriyor. Önemli olaylar, 1975’teki cinayetlerden partisinin katılmasına izin verilmeyen 2026 seçimlerine uzanıyor.
- 1975: Şeyh Mücibur Rahman ve Hasina’nın ailesinden birkaç kişi öldürüldü. Hasina sonrasında yıllarca yurt dışında yaşadı.
- 1981: Hasina, yurt dışında geçirdiği bu dönemin ardından Bangladeş’e döndü.
- 2007: Hakkındaki suçlamalara rağmen siyasi olağanüstü hâl sırasında ülkeye döndü.
- Ağustos 2024: Ayaklanmanın ardından hükümeti çöktü ve Hindistan’a gitti.
- 2025: 2024’teki müdahaleyle bağlantılı insanlığa karşı suçlardan gıyabında ölüm cezasına çarptırıldı.
- Şubat 2026: Avami Birliği’nin parlamentoya girmesi engellendi; seçimlerin ardından BNP iktidara geldi.
- Aralık 2026: Hasina’nın daha önce dönüş için belirttiği ay. Ancak oğlu henüz bir tarih belirlenmediğini söylüyor.
Sert eleştirilerin yanında uzlaşma çağrısı
Hasina, dönüşünü demokrasiyi, hukukun üstünlüğünü ve oy kullanma haklarını yeniden tesis etme çabasının bir parçası olarak tanımladı. Ayrı bir röportajda Rahman hükümetini demokratik alanı daraltmakla suçladı ve aşırılık yanlısı güçlerin yeniden hareket alanı kazandığını söyledi. Bunlar, mevcut hükümete ilişkin kendi değerlendirmeleriydi.
Bangladeşlilerin yanında olmak ve güvenlik ile kalkınmayı yeniden tesis etmeye yardımcı olmak istediğini de söyledi. Dönme gerekçesini, yurt dışında kaldığı sürece acı çektiğini söylediği insanlara karşı hissettiği sorumluluğa dayandırdı.
Hasina, Washington’daki etkinlikte bu eleştirilerin yanı sıra uzlaşma çağrısı da yaptı. Eski başbakan, yurttaşların haklarına ilişkin açıklamasında yönetimine karşı çıkanları da açıkça kapsadı.
Aynı şekilde, hükümetime karşı çıkanlar da haklarına saygı gösterilmesi gereken yurttaşlardır. Bangladeş’in geleceği intikam üzerine değil, uzlaşma üzerine kurulmalı.
Açıklamaları, siyasi katılımı hesap verebilirlikle birlikte ele alıyor. Kendi yönetiminin 2024’te yaşananlara ilişkin ciddi sorularla karşı karşıya olduğunu kabul ederken partisinin faaliyet alanı bulmasını ve destekçilerinin korunmasını istiyor.
Hindistan, BRICS ve büyük güçlerle ilişkiler
Hasina, Hindistan, ABD, Çin ve Japonya’yla yapıcı ilişkiler kurulması çağrısında bulundu. Bangladeş’in büyük güçler arasındaki rekabetin savaş alanına dönüşmesinden kaçınması gerektiğini savundu.
Açıklamaları, Hindistan’la ilişkileri hem kişisel koşullarının hem de dış politika görüşünün merkezine yerleştiriyor. Bangladeş Hasina’nın iadesini isterken Hindistan ona sığınak sağlıyor; Hasina ise Dakka’yı komşusuyla yapıcı ilişkileri sürdürmeye çağırıyor.
Hasina, ayrı röportajında Rahman’ın Hindistan’daki BRICS zirvesine katılmama kararını eleştirerek bunu olgunlaşmamış ve Bangladeş’in ulusal çıkarlarına zarar veren bir tutum olarak nitelendirdi. BRICS, büyük yükselen ekonomilerden oluşan ve ekonomik ve uluslararası meselelerin ele alındığı bir platform sunan bir gruptur.
Hasina, zirveye katılımın Bangladeş’in ekonomik ve sosyal kalkınması için fırsatlar yaratabileceğini söyledi. Dış politikanın kişisel tepkilere ya da kısa vadeli siyasi hesaplara değil, ulusal çıkarlara hizmet etmesi gerektiğini savunarak olgun ve dengeli bir yaklaşım çağrısı yaptı.
ABD’ye çağrısının ekonomik boyutu
Hasina’nın ekonomik önerilerinde Washington da yer aldı. Demokratik kurumlara destek talebinin yanı sıra ABD’den daha fazla yatırım yapılmasını ve eğitim, teknoloji ile güvenlik alanlarında daha yakın iş birliği kurulmasını desteklediğini söyledi.
Bu alanlar, Bangladeş’in ABD’yle ilişkilerinin farklı boyutlarıyla ilgili: İşletmelere yatırım, eğitim olanakları, teknolojiye erişim ve kamu kurumları arasındaki iş birliği. Açıklamaları belirli projeler, finansman taahhütleri ya da anlaşmalardan ziyade öncelikleri ortaya koydu.
Hasina’nın mesajı, uluslararası ilişki kurulması talebini Bangladeşlilerin hükümetlerini kendilerinin seçmesi gerektiği görüşüyle birleştiriyor. Washington’ın siyasi hakların ve ekonomik iş birliğinin destekçisi olarak sürece katılmasını isterken Bangladeş’in birçok büyük ortakla işleyen ilişkilerini sürdürmesini savunuyor.
Dönüş planı, bu diplomatik hedefleri somut bir hukuki ve siyasi çatışmaya geri bağlıyor. Bangladeş Hasina’nın Hindistan’dan teslim edilmesini istiyor, ölüm cezası onun anlattığı risklerin merkezinde yer alıyor ve Avami Birliği siyasi faaliyetlerden men edilmiş durumda. Hasina’nın dönüş sözü, kamuoyu önünde ülkeye geleceğini taahhüt etse de bunun pratikte nasıl gerçekleşeceği belirsizliğini koruyor.
Öne Çıkanlar
- Şeyh Hasina, ABD’ye Bangladeş’te kapsayıcı seçimleri, bağımsız mahkemeleri, azınlıkların korunmasını ve ifade özgürlüğünü destekleme çağrısı yaptı.
- Hasina, itiraz ettiği 2025 tarihli gıyabi ölüm cezasına rağmen Hindistan’dan dönme sözü verdi.
- Hasina dönüş için Aralık ayını hedeflediğini, daha önce de Aralık 2026’yı işaret ettiğini söyledi. Oğlu henüz bir tarih belirlenmediğini belirtiyor.
- Başbakan Tarique Rahman hükümeti Hasina’nın Hindistan’dan iadesini istiyor.
- Avami Birliği, BNP’yi iktidara taşıyan Şubat 2026 seçimlerine katılmaktan men edildi ve siyasi faaliyetleri yasaklı olmaya devam ediyor.
- Hasina, tarafsız yargılama çağrısı yaparken hükümetinin sicili ve 2024 protestoları hakkında zor sorular bulunduğunu kabul etti.
- Uzlaşmayı, büyük ortaklarla yapıcı ilişkileri ve ABD’den daha fazla yatırım ile iş birliğini savundu.






