Takaichi’nin anayasa hamlesi, koalisyon içi ayrılıklar ve üst kanattaki engel nedeniyle tıkanıyor

10 dakikalık okuma
Japan's Constitution Push Stalls as Takaichi Faces Coalition Splits and an Upper House Barrier

Şubat hedefi, bölünmüş bir parlamentoyla karşı karşıya

Başbakan Sanae Takaichi, Japonya’nın ilk anayasa değişikliği için bir yolun 21 Şubat 2027’ye kadar görünür hale gelmesini istiyor. Ancak Anayasa’nın 3 Kasım 2026’da ilan edilişinin 80. yılı kutlanırken, iktidar koalisyonu neyin değiştirilmesi gerektiği konusunda bölünmüş durumda ve gerekli onayın alınması gereken iki parlamento kanadından birinde çoğunluğu bile bulunmuyor.

İçindekiler
  1. Şubat hedefi, bölünmüş bir parlamentoyla karşı karşıya
  2. Alt kanattaki ezici zafer neden yetmiyor?
  3. En çok ilerleme kaydedilen öneri olağanüstü hâl yetkileri
  4. Mevcut olağanüstü hâl kuralları tartışmayı şekillendiriyor
  5. 9. madde iktidar ortaklarını bölüyor
  6. Partiler arası görüşmeler, parlamentodaki metin çalışmalarından daha ileri
  7. Muhalefet milletvekilleri parti takvimini reddediyor
  8. Seçmenler neye karar verecek?
  9. Baskının ardındaki tarihler
  10. Bir yön beyanına dönüşebilecek son tarih
  11. Öne Çıkanlar

Şubat ayındaki seçimlerin ardından Liberal Demokrat Parti (LDP) ile Japonya İnovasyon Partisi (JIP), Temsilciler Meclisi’ndeki sandalyelerin yaklaşık dörtte üçünü kontrol ediyor. LDP tek başına, bu kanatta değişiklik sürecini başlatmak için gereken üçte iki çoğunluktan fazlasına sahip. Ancak Danışmanlar Meclisi’nde koalisyon basit çoğunluğun altında kalıyor; bu nedenle anayasa değişikliği için gereken çok daha yüksek eşiğe ulaşmak üzere muhalefetin desteğine ihtiyaç duyuyor.

Aynı zamanda LDP’ye de liderlik eden Takaichi, hedefini 12 Nisan’daki parti kongresinde belirledi. Parti üyelerine hitaben, bir sonraki yıllık toplantıdan önce görmek istediği ilerlemeyi şöyle anlattı:

2027 parti kongresini, Meclis’in anayasa değişikliği önerisi sunmasının önünü açmayı başardığımızı söyleyebileceğimiz bir noktada yapmak istiyorum.

Bu ifade, başarının ne sayılacağı konusunda farklı yorumlara açık. Onaya hazır bir parlamento önerisi, gelecekteki müzakereler için bir takvim ve koalisyon ortakları arasında anlaşma, ilerlemenin farklı aşamalarına karşılık gelir. Son tarih yaklaşırken bazı LDP üyeleri daha mütevazı bu adımları şimdiden değerlendiriyor.

Bir sonraki kongre, Nisan 2027’de yapılması beklenen ülke çapındaki yerel seçimlerle çakışmaması için Şubat ayına alındı. Böylece engelleri iktidar partilerinin içinden de çıkan bir proje için müzakere süresi kısaldı.

Reklam

Alt kanattaki ezici zafer neden yetmiyor?

Japonya’da anayasa değişikliği usulü, önce Meclis’in her iki kanadındaki tüm üyelerin en az üçte ikisinin desteğini, ardından ulusal referandumda onayı gerektiriyor. İki kanattaki üye sayılarına göre bu, Temsilciler Meclisi’nde en az 465 üyeden 310’unun, Danışmanlar Meclisi’nde ise 248 üyeden 166’sının desteği anlamına geliyor.

Temsilciler Meclisi, anayasa değişikliği konusunda üst kanadın kararını geçersiz kılamıyor. Bu durum, belirli koşullarda Danışmanlar Meclisi’nin reddettiği olağan yasaların, hazır bulunan temsilcilerin üçte iki çoğunluğuyla yeniden kabul edilebilmesinden farklı.

Dolayısıyla koalisyonun, muhalefet milletvekillerini değişiklik metnini desteklemeye ikna etmesi gerekiyor. Anayasa’nın değiştirilmesine genel destek yalnızca başlangıç noktası: Partilerin hangi yetkileri, hakları ya da kurumları değiştirmek istediklerinde uzlaşması gerekiyor.

Muhalefetteki Japonya Anayasal Demokrat Partisi, Danışmanlar Meclisi Anayasa Komisyonu başkanlığını da elinde tutuyor. İki kanattaki görüşmeler farklı hızlarda ilerlerken, LDP milletvekilleri de alt ve üst kanatlarda kendi aralarında tam bir görüş birliğine sahip değil. Takaichi, hükümet ile muhalefet arasında tek bir mücadele yerine, birden fazla grupla müzakere yürütmek zorunda.

En çok ilerleme kaydedilen öneri olağanüstü hâl yetkileri

LDP, anayasa değişikliğinin önünü açmak için bir olağanüstü hâl maddesi istiyor. Mayıs ayında Temsilciler Meclisi Yasama Bürosu ve sekreterliği, meclisin Anayasa Komisyonu’na değişiklik metnine ilişkin bir taslak sundu. Temmuz ayında sona eren parlamento döneminde görüşülmek üzere bir çerçeve metin hazırdı.

Öneri, büyük bir olağanüstü hâlin seçimleri zorlaştırması durumunda milletvekillerinin normal görev süreleri sona erdikten sonra da görevde kalmasına imkân verebilir. Ayrıca, parlamentonun yeterince hızlı yasa çıkaramadığı durumlarda Bakanlar Kurulu’na kanun hükmünde olağanüstü kararnameler çıkarma yetkisi veren bir mekanizma içeriyor.

Görüşülen durumlar arasında büyük doğal afetler, salgın hastalıklar, iç karışıklıklar ve yabancı silahlı saldırılar yer alıyor. Açıklanan çerçeveye göre Bakanlar Kurulu, geniş bir bölgede uzun süre seçim yapılamayacağına karar vermeden önce parlamentonun onayını alacak.

Seçmenler açısından pratik mesele, olağan demokratik işleyiş aksadığında yetkiyi kimin kullanacağı. Milletvekillerinin görev sürelerinin uzatılması, olağanüstü hâl sırasında yasama organının görevini sürdürmesini sağlarken halkın üyelerini değiştirmek için bir sonraki fırsatını erteleyecek. Bakanlar Kurulu kararnamelerine kanun hükmü verilmesi ise yasama yetkisinin bir bölümünü acil olarak bakanlara aktaracak.

Reklam

Mevcut olağanüstü hâl kuralları tartışmayı şekillendiriyor

54. maddenin 2. fıkrası, Temsilciler Meclisi feshedildiğinde Bakanlar Kurulu’nun Danışmanlar Meclisi’ni olağanüstü toplantıya çağırmasını zaten mümkün kılıyor. Afetlere Karşı Önlemler Temel Yasası’nda da böyle bir toplantıyı beklemenin imkânsız olduğu durumlara ilişkin hükümler bulunuyor.

Mevcut düzenlemeler, anayasa değişikliğine ihtiyaç olup olmadığı tartışmasının bir parçası. Temel politika tercihi, bir kriz sırasında parlamentonun denetimini ve düzenli seçimleri korurken hükümetin işleyişini nasıl sürdüreceği.

Anayasa Japonya’nın en yüksek hukuk normudur; 98. madde, onunla çelişen yasa ve kararlara karşı Anayasa’ya öncelik tanır. Olağanüstü hâl yetkilerinin bu düzeye eklenmesi, yalnızca bir afet müdahale usulünü değiştirmek değil, devletin temel işleyiş kurallarını değiştirmek anlamına gelir.

Koalisyon anlaşması, olağanüstü hâl hükümlerine ilişkin taslakların Mart 2027’de sona erecek 2026 mali yılı içinde Meclis’e sunulmasını hedefliyor. Bir çerçeve taslak görüşüldü, ancak parlamentoda metin hazırlama süreci ve nihai ifadeler üzerinde uzlaşma henüz tamamlanmadı.

9. madde iktidar ortaklarını bölüyor

JIP, olağanüstü hâl maddesiyle birlikte 9. maddenin de değiştirilmesini istiyor. LDP ise işe olağanüstü hâl hükümlerinden başlanmasını savunuyor. Böylece hem öncelik sırası hem de reformun içeriği konusunda anlaşmazlık doğuyor.

9. madde savaşı reddediyor. İkinci fıkrasında Japonya’nın kara, deniz ve hava kuvvetleri ya da başka savaş potansiyeli bulundurmayacağı ve devletin savaşma hakkını tanımadığı belirtiliyor. Buna rağmen Japonya, birbirini izleyen hükümetlerin geliştirdiği anayasal yorumlar çerçevesinde Öz Savunma Kuvvetleri’ni bulunduruyor.

LDP, 9. maddenin mevcut metnini koruyup Öz Savunma Kuvvetleri’nden açıkça söz eden 9-2. maddeyi eklemeyi öneriyor. JIP ise ikinci fıkranın kaldırılmasını ve yerine ulusal savunma gücü kurulmasını öngören bir metin konmasını istiyor.

Görüş ayrılığı, askerî gücü çevreleyen anayasal kurallarla ilgili. LDP’nin yaklaşımı mevcut metni korurken hâlihazırda var olan kuvvetleri tanıyacak. JIP’nin yaklaşımıysa temel bir kısıtlamayı kaldırıp ulusal savunma kuvvetleri için yeni bir anayasal dayanak oluşturacak.

Takaichi daha önce LDP’nin ikinci fıkrayı kaldırmayı ve ulusal savunma gücünü açıkça adlandırmayı öngören 2012 taslağını desteklemişti. Hükümetinin mevcut yaklaşımı ise olağanüstü hâl hükümlerine ve üst kanattaki birleşik seçim çevrelerinin kaldırılmasına öncelik veriyor. Koalisyonun çalışma görüşmeleri, 9. madde konusunda partileri birbirine yaklaştırmaya çalışıyor; ancak üzerinde uzlaşılmış ortak bir metin açıklanmadı.

Reklam

Partiler arası görüşmeler, parlamentodaki metin çalışmalarından daha ileri

İktidar partileri bir anayasa değişikliği taslak hazırlama konseyi kurdu. Bu konsey koalisyon müzakereleri için bir platform sağlıyor, ancak uzlaşmayı anayasa değişikliği maddelerine dönüştürmesi amaçlanan parlamento komisyonları henüz kurulmadı.

Koalisyon anlaşması, Meclis’in iki kanadını da kapsayan taslak hazırlık düzenlemelerinin mümkün olan en kısa sürede oluşturulmasını öngörüyor. JIP adım atılması için baskı yaparken muhalefetin direnci ve iktidar bloğundaki anlaşmazlıklar süreci yavaşlattı.

Hazırlıkların başka bir ayağı 29 Ekim’de ilerleme kaydetti. Temsilciler Meclisi Anayasa Komisyonu, referandum sırasında değişiklik önerilerini açıklayacak kamu bilgilendirme konseyi gibi organlara ilişkin kuralların ilk taslağını aldı.

Referandum yasasında bu konsey zaten öngörülüyor, ancak toplantılarına ilişkin ayrıntılı kurallar geride kalmıştı. Planlanan organ, öneriyi ve lehte ve aleyhte görüşleri gazete ve yayıncılık gibi kanallar aracılığıyla kamuoyuna aktarmak üzere her iki kanattan 10 milletvekilini bir araya getirecek.

Japonya’da bu nedenle birkaç süreç aynı anda ilerliyor: politika konusunda koalisyon müzakereleri, olası metinlerin parlamentoda ele alınması ve ileride yapılacak halk oylamasına yönelik idari hazırlıklar. En zor uzlaşma, seçmenlerden gerçekte neyi onaylamalarının isteneceği konusunda.

Muhalefet milletvekilleri parti takvimini reddediyor

Temsilciler Meclisi Anayasa Komisyonu’nda görev yapan Komeito yetkilisi Toru Kunishige, parlamento görüşmelerinin başbakanın takvimine göre yürütülmesi gerektiği fikrini reddetti. Görüşünü açıklarken şöyle dedi:

Başbakan Takaichi’nin belirttiği takvime göre görüşme yürütmeye gerek yok.

Komeito, JIP’nin LDP’nin yeni ortağı olduğu Ekim 2025’te iktidar koalisyonundan ayrıldı. Böylece yerini LDP’nin anayasa değişikliği planlarına temkinli yaklaşan bir partiye, daha hızlı ve kapsamlı değişiklik isteyen bir parti aldı. Bu değişim koalisyonun reform isteğini artırdı, ancak üst kanatta muhalefet oylarına duyulan ihtiyacı ortadan kaldırmadı.

Halk İçin Demokratik Parti lideri Yuichiro Tamaki, ilke olarak anayasa değişikliğini desteklese de mevcut olasılıklara ilişkin karamsar bir değerlendirmede bulundu:

Mevcut koşullarda bu neredeyse imkânsız.

Anlaşmazlık, anayasa değişikliğinin amacına da uzanıyor. Takaichi, 16 Ekim’de Danışmanlar Meclisi Bütçe Komisyonu’nda şöyle savundu:

İdeal bir ülkeyi Anayasa tanımlar.

Anayasal Demokrat Parti milletvekili Kiyomi Tsujimoto ise bu görüşe itiraz etti:

İdealler kişiden kişiye değişir.

Bu diyalog, önlerindeki siyasi görevi özetliyor: Mevcut yönetime karşı çıkanlar da dâhil olmak üzere farklı görüşlere sahip insanları yönetecek kurallar üzerinde uzlaşma sağlamak.

Reklam

Seçmenler neye karar verecek?

18 yaş ve üzerindeki Japon vatandaşları, Meclis’in değişiklik sürecini resmen başlatmasından 60 ila 180 gün sonra yapılacak referandumda son sözü söyleyecek. Kabul için kullanılan geçerli oyların yarısından fazlası gerekiyor.

Parlamento süreci daha önce başlıyor. Milletvekillerinin sunduğu bir taslağın Temsilciler Meclisi’nde en az 100, Danışmanlar Meclisi’nde ise en az 50 destekçisi olmalı. Alt kanatta 50, üst kanatta 45 üyeden oluşan anayasa komisyonları önerileri değerlendiriyor; ardından genel kurulda karar veriliyor.

Anayasa değişikliği önerilerinin, birbiriyle ilgili konu başlıklarına göre ayrılması gerekiyor. Seçmenler her öneri için ayrı oy pusulası alacak; böylece örneğin 9. madde değişikliğini kabul edip olağanüstü hâl maddesini reddedebilecekler.

Kampanya kuralları, olağan seçim kampanyalarında kısıtlanan ev ziyaretleri gibi faaliyetlere izin veriyor. Oylamadan önceki son 14 gün içinde destek ya da ret çağrısı yapan televizyon ve radyo reklamları yasak. İnternet reklamlarına verilen yanıtlar ve sosyal medyadaki yanlış bilgilerle ilgili düzenlemeler ise parlamentoda görüşülmeye devam ediyor.

3 Mayıs Anayasa Günü öncesinde yapılan posta yoluyla kamuoyu araştırmasında, bu görüşe yakın olanlar da dâhil olmak üzere katılımcıların yüzde 69’u değişikliği gerekli gördüğünü belirtti. En yaygın gerekçe, metnin ya da içeriğinin artık çağa uymamasıydı. Soru genel olarak değişikliğe ilişkindi; seçmenler sonunda belirli metin ve yetkiler konusunda karar verecek.

Baskının ardındaki tarihler

Japonya Anayasası 3 Kasım 1946’da ilan edildi ve 3 Mayıs 1947’de yürürlüğe girdi. Bugüne kadar hiç değiştirilmedi. İki tarih arasındaki fark, ülkenin 2026’da ilan edilişinin, 2027’de ise yürürlüğe girişinin 80. yılını kutlaması anlamına geliyor.

Mevcut kampanyadan önce, anayasa değişikliğini somut bir parlamento projesine dönüştürmek için birkaç girişimde bulunulmuştu:

  • 2007: Japonya, anayasa değişikliği usullerini düzenleyen ulusal referandum yasasını çıkardı.
  • 2017: Başbakan Shinzo Abe, yeni bir Anayasa’nın 2020’de yürürlüğe girmesi hedefini açıkladı. Dört değişiklik alanına ilişkin öneriler geliştirdi, ancak 2020’de görevden ayrılana kadar değişikliği gerçekleştiremedi.
  • Ekim 2025: Takaichi hükümeti göreve başladı, Komeito koalisyondan ayrıldı ve JIP koalisyona katıldı.
  • Şubat 2026: İktidar partileri Temsilciler Meclisi sandalyelerinin yaklaşık dörtte üçünü kazandı.
  • 12 Nisan 2026: Takaichi, bir sonraki LDP kongresine kadar ilerleme kaydedilmesi hedefini belirledi.
  • Mayıs 2026: Temsilciler Meclisi yetkilileri olağanüstü hâl maddesi taslağını sundu.
  • 29 Ekim 2026: Referandumda kamuoyunu bilgilendirme kurallarının ilk taslağı sunuldu.
  • 21 Şubat 2027: Bir sonraki LDP kongresinin yapılması planlanıyor.
  • Mart 2027: 2026 mali yılı sona erecek ve koalisyonun olağanüstü hâl hükümlerini sunmak için belirlediği hedef dönemi kapanacak.
  • 2028: Bir sonraki Danışmanlar Meclisi seçimi parlamentodaki dengeleri değiştirebilir.

Bütçe de acil baskı yaratıyor. Hükümetin 2027 mali yılı harcama planına ilişkin görüşmelerin mart ayına kadar parlamentonun gündemini meşgul etmesi bekleniyor. Bu da mevcut olağanüstü parlamento dönemini, parti kongresinden önce kayda değer ilerleme gösterilebilecek başlıca fırsat haline getiriyor.

Reklam

Bir yön beyanına dönüşebilecek son tarih

Bazı LDP üyeleri artık bir anayasa değişikliği takvimi yayımlamanın ya da 9. maddenin değişiklik yönü konusunda JIP ile anlaşmaya varmanın, Takaichi’nin önünü açma vaadini yerine getirmeye yeteceğini öne sürüyor. Diğerleri ise 2028 Danışmanlar Meclisi seçiminden sonra resmî bir parlamento önerisi sunulmasını daha gerçekçi buluyor.

Meclis oylaması ya da ulusal referandum için herhangi bir tarih belirlenmedi. Yakın dönemdeki aşamalar; koalisyon içinde uzlaşma sağlanması, parlamento taslak komisyonlarıyla ilgili kararların alınması ve Temsilciler Meclisi’nin ötesine geçmek için yeterli muhalefet desteğinin kazanılması.

Takaichi’nin seçim başarısı, anayasa değişikliği için bir kanatta güçlü bir dayanak sağladı. Değişiklik önerisini seçmenlerin önüne getirmek artık bu taban içindeki ayrılıkların giderilmesine ve koalisyonunun azınlıkta olduğu kanatta destek oluşturulmasına bağlı.

Öne Çıkanlar

  • Takaichi, 21 Şubat 2027’deki LDP kongresine kadar anayasa değişikliği önerisine giden yolun görünür hale gelmesini istiyor.
  • Koalisyon Temsilciler Meclisi’ndeki sandalyelerin yaklaşık dörtte üçünü kontrol ediyor, ancak Danışmanlar Meclisi’nde çoğunluğu yok.
  • Anayasa değişikliği, her iki kanattaki tüm üyelerin üçte ikisinin desteğini ve ardından ulusal referandumda onayı gerektiriyor.
  • LDP olağanüstü hâl hükümlerine öncelik veriyor; JIP aynı zamanda 9. maddenin değiştirilmesini istiyor.
  • Partiler, 9. maddenin ikinci fıkrasının korunması ya da ulusal savunma gücünü öngören hükümlerle değiştirilmesi konusunda anlaşamıyor.
  • Olağanüstü hâl önerileri, parlamentonun görev sürelerinin uzatılmasını ve Bakanlar Kurulu’na kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verilmesini içeriyor.
  • Koalisyonda taslak hazırlama görüşmeleri sürüyor, ancak parlamentodaki taslak komisyonları ve oylama takvimi henüz netleşmedi.
  • Bazı LDP üyeleri, 2028 Danışmanlar Meclisi seçimini daha gerçekçi bir dönüm noktası olarak görüyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir