Barış anlaşması imzalanmadan önce ulaşım anlaşması ilerliyor
Ermenistan Parlamentosu, 28 Ekim 2026’da ABD ile bir çerçeve anlaşmasını onaylayarak, Ermenistan’ın güneyinden geçecek ve Azerbaycan’ın ana karasını Nahçıvan eksklavına bağlayacak ulaşım projesine siyasi destek verdi. Anlaşma, çekimser oy kullanılmadan ve yalnızca iktidardaki Sivil Sözleşme fraksiyonunun desteğiyle 63’e karşı 32 oyla kabul edildi.
İçindekiler
- Barış anlaşması imzalanmadan önce ulaşım anlaşması ilerliyor
- Ermenistan’ın güneyinden neler geçecek?
- Anlaşma parlamentoya nasıl geldi?
- Şirketin sahibi kim, toprak üzerindeki kontrol kimde?
- Sınır kontrolleri nasıl işleyecek?
- Ermenistan ne kazanmayı umuyor?
- Güzergâh açılmadan önce barış sağlanmalı mı?
- Muhalefet daha güçlü güvenceler istiyor
- Maliyetler, rekabet ve önümüzdeki çalışmalar
- Öne Çıkanlar
TRIPP olarak bilinen Uluslararası Barış ve Refah için Trump Rotası’nın geliştirilmesi, başlangıçta yüzde 74’ü ABD’ye, yüzde 26’sı Ermenistan’a ait olacak bir şirketin sorumluluğunda olacak. Çerçeve anlaşması ilk aşama için 49 yıllık bir süre öngörürken sınır kontrolü, gümrük, kolluk kuvvetleri ve diğer egemenlik yetkilerini Ermenistan makamlarına bırakıyor.
En sert tartışma, Ermenistan’ın karşılığında ne alacağı ve bunu ne zaman alacağı konusunda yaşanıyor. Azerbaycan, ana karasından ayrı olan topraklarına bağlantı elde edecek. Ermenistan hükümeti, Azerbaycan üzerinden pazarlara ve ulaşım güzergâhlarına erişim vadetse de bu erişime ilişkin teknik düzenlemelerin müzakere edilmesi gerekiyor.
Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan, Ermenistan ile Azerbaycan’ın barış anlaşmasını imzalamasından önce projenin faaliyete geçebileceğini söyledi. Muhalefet milletvekilleri iki adımın birbirine bağlanmasını istiyor ve Azerbaycan’ın nihai uzlaşmayı erteleyerek istediği güzergâhı elde edebileceği uyarısında bulunuyor.
Dolayısıyla oylama, bir demir yolu ya da kara yolundan daha fazlasını ileriye taşıyor. Önemli ticari belgeler, karşılıklı seyahat düzenlemeleri ve barışın takvimi çözüme kavuşmamışken Ermenistan’ı Washington’la uzun süreli bir ortaklığa bağlıyor.
Ermenistan’ın güneyinden neler geçecek?
TRIPP, Ermenistan’ın güneyindeki Sünik vilayetinden geçerek Azerbaycan’ı Nahçıvan’a bağlayacak yaklaşık 43 kilometrelik bir demir yolu kesimini kullanacak. Eksklav, bir ülkenin ana topraklarından ayrı olan bölümüdür. Projede ayrıca bir kara yolu, enerji altyapısı ve dijital iletişim bağlantıları öngörülüyor.
Azerbaycan uzun süredir Zengezur koridoru adını verdiği bir bağlantı arıyor. Ermenistan ise bu tanımın kendi kontrolü dışında bir güzergâhı ima ettiği kaygısıyla buna karşı çıkıyor. Çerçeve anlaşması bunun yerine altyapıyı Ermenistan’ın egemenliği ve yargı yetkisi altına yerleştirirken ABD’nin ticari ortak olarak projeye katılmasını öngörüyor.
Azerbaycan açısından proje, ülkenin ana karası ile Nahçıvan arasındaki en kısa bağlantıyı sunuyor. Ermenistan için öngörülen fayda ise bölgesel ulaşım bağlantılarının yeniden açılmasının yanı sıra Azerbaycan üzerinden başka ülkelere daha geniş erişim sağlanması.
Hükümetin savunduğu model, ulaşımın her iki yönde de işlemesine bağlı. Nahçıvan’a işleyen bir bağlantı Azerbaycan’ın belirli bir hedefini karşılayacak; Ermenistan’ın elde edeceği kazanımlar ise kendi yolcu ve yük taşımacılığı için güvence altına alacağı güzergâhlara, sınır prosedürlerine ve ticari koşullara bağlı olacak.
Anlaşma parlamentoya nasıl geldi?
Proje, Ağustos 2025’te Washington’da düzenlenen ve Ermenistan ile Azerbaycan’ın barış anlaşmasını imzalamadan parafe ettiği zirvede ortaya çıktı. Paraflama, metin üzerinde uzlaşıldığını kayda geçirirken imzalama bunun ardından gelen resmî bir adımdır. Ermenistan ile ABD arasındaki ikili çerçeve anlaşması 2026’da imzalandı.
Başlıca aşamalar şöyleydi:
- 8 Ağustos 2025: Washington zirvesinde TRIPP için siyasi düzenleme yapıldı ve Ermenistan-Azerbaycan barış anlaşması parafe edildi.
- 26 Mayıs 2026: TRIPP çerçeve anlaşması, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun Erivan ziyareti sırasında parafe edildi. Nihai metin birkaç gün sonra uzaktan imzalandı.
- 27 Ekim 2026: Parlamento, iki saatle sınırlandırılan bir oturumda anlaşmanın onaylanmasını görüştü.
- 28 Ekim 2026: Milletvekilleri çerçeve anlaşmasını 63’e karşı 32 oyla onayladı.
Parlamento Dış İlişkiler Komitesi anlaşmayı önceki hafta onaylamıştı. 27 Ekim’deki görüşmede 27 milletvekili Mirzoyan’a soru sormak için kayıt yaptırdı ancak süre dolmadan yalnızca üçü bunu yapabildi. Muhalefet milletvekilleri, onlarca yıl sürecek bir taahhüdü inceleme fırsatının kısıtlı olmasına itiraz etti.
Şirketin sahibi kim, toprak üzerindeki kontrol kimde?
TRIPP Kalkınma Şirketi, projenin geliştirilmesi ve uygulanmasını denetleyecek. Ermenistan, projeye tahsis edilen alanlardaki arazileri 49 yıl boyunca kullanması ve geliştirmesi için şirkete münhasır haklar tanıyacak.
ABD, başlangıçta Ermenistan’ın payının yaklaşık üç katına, yüzde 74’e karşı yüzde 26’lık bir hisseye sahip olacak. İlk sürenin ardından iş birliği 50 yıl daha uzatılırsa Ermenistan’ın payı 23 yüzde puanlık artışla yüzde 49’a çıkacak. İki dönem toplamda 99 yıla ulaşabilecek.
Çerçeve anlaşmasında şirket sahipliği ile devlet yetkisinin işlevleri birbirinden farklı. Şirket, projenin geliştirilmesini ve sözleşmeyle belirlenen hizmetleri yönetecek. Ermenistan yasama, düzenleme ve yargı yetkilerinin yanı sıra ulusal güvenlik, polislik, sınır kararları, vergiler ve gümrük vergileri üzerindeki kontrolü elinde tutacak.
Şirketin tüzüğü ile hissedarlar sözleşmesinin hâlâ kesinleştirilmesi gerekiyor. Bu belgeler, şirketin nasıl yönetileceğini ve sahiplerinin haklarını nasıl kullanacağını belirliyor. Muhalefet milletvekilleri, sahiplik dağılımı, beklenen gelirler ve anlaşmanın uzun süresi boyunca Ermenistan’ı koruyacak güvenceler hakkında açıklama istedi.
Sınır kontrolleri nasıl işleyecek?
Çerçeve anlaşması, ön ofis ve arka ofis düzenlemesi öneriyor. Kalkınma şirketinin sözleşme yaptığı özel işletmeciler, evrak ve ücretlerin alınması ile Azerbaycan’dan Ermenistan’a giren kişilerden yapılacak ödemelerin işleme konması dâhil, halkla doğrudan temas gerektiren işleri yürütecek.
Karar alma sorumluluğu Ermenistan makamlarında kalacak. Uygulamada özel işletmeci bilgileri alıp idari görevleri üstlenirken devlet kurumları giriş, gümrük ve güvenliği düzenleyen yasal yetkileri kullanacak.
Düzenlemenin, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in Azerbaycan vatandaşlarının Ermeni sınır muhafızlarının “yüzünü görmemesi” yönündeki talebini karşılamayı amaçladığı anlaşılıyor. Böylece seyahat edenlerle doğrudan temas, Ermeni yetkililerin aldığı kararlardan ayrılmış olacak.
Parlamento İnsan Hakları ve Kamu İşleri Komitesi Başkanı muhalefet milletvekili Lilit Galstyan, bu ayrımın uygulamada nasıl işleyeceğini sorguladı. Coğrafi sınırların daha net belirlenmesi, özel işletmeciler ile devlet kurumları arasındaki iş bölümünün daha kesin biçimde tanımlanması ve koşulların gözden geçirilmesi ya da anlaşmazlıkların çözümü için daha güçlü hükümler getirilmesi çağrısında bulundu.
Ermenistan ne kazanmayı umuyor?
Mirzoyan, TRIPP’i ekonomik bir projenin yanı sıra Ermenistan’ın barış stratejisinin bir parçası olarak sundu. Projenin Kuzey-Güney güzergâhı üzerinden demir yolu bağlantılarını, Azerbaycan’la ticareti ve Azerbaycan toprakları üzerinden başka ülkelerdeki pazarlara erişimi destekleyebileceğini söyledi.
Verdiği örneklerden biri, Ermenistan ile Çin arasında yük taşımacılığı için daha doğrudan bir güzergâhtı. Ayrıca başlıca yatırım yükünü Amerikalı ortakların üstleneceğini söyledi.
Dışişleri Bakanı, kesintisiz ulaşımdan finansal çıkarı olan ülkelerin ilişkileri istikrarlı tutmak için pratik bir nedene sahip olacağını savundu. Parlamento görüşmeleri sırasında karşılıklı ekonomik çıkarı barışın güvencesi olarak nitelendirdi:
Güvence mi istiyorsunuz? Gerçek güvence çıkardır. Biz [yani Ermenistan] çıkar sahibi olmalıyız, Azerbaycan da çıkar sahibi olmalı.
Hükümetin yaklaşımına göre olası bir kesinti yalnızca bir taraf için değil, birden fazla taraf için maliyetli hâle gelecek. Ermenistan, Azerbaycan ve güzergâhı kullanan diğer ülkelerin her biri yük ve ticaretteki aksamalardan zarar görecek.
Ermenistan İttifakı milletvekili Artur Khachatryan, anlaşmanın Azerbaycan’a eşdeğer yükümlülükler getirip getirmediğini sorguladı. Ermenistan’ın hangi Azerbaycan güzergâhlarını kullanabileceği, ülke içi ulaşımının TRIPP altyapısından yararlanıp yararlanamayacağı ve enerji ile iletişim bağlantılarına nasıl erişeceği konusunda açıklık istedi. Bu ayrıntılar, hangi işletmelerin ve yolcuların gerçekten faydalanabileceğini belirlediği için önem taşıyor.
Güzergâh açılmadan önce barış sağlanmalı mı?
Güçlü Ermenistan lideri Narek Karapetyan, barış anlaşması imzalanmadan TRIPP’in başlatılmasının Ermenistan’ın müzakere konumunu zayıflatabileceğini savundu. Azerbaycan’ın Nahçıvan bağlantısını elde ettikten sonra anlaşmayı erteleyebileceği ya da anayasa değişikliği talepleri dâhil yeni koşullar öne sürebileceği uyarısında bulundu.
Mirzoyan ise bunun tersini savundu: İş birliğinin kendisi, anlaşmaya yaklaşılmasına yardımcı olabilirdi. Azerbaycan’ın Ermenistan topraklarını kullanmasının daha geniş ulaşım bağlantılarının açılmasında çıkar yaratacağını öne sürdü.
Meclis Başkan Yardımcısı Ruben Rubinyan da anlaşmadan bağımsız biçimde ilerlenmesini savundu. Güzergâhı ve sınırın belirlenmesi ile arazi üzerinde işaretlenmesine yönelik devam eden çalışmaları barışın pratik unsurları olarak tanımladı. Sınırın belirlenmesi, sınırın nereden geçtiği konusunda uzlaşmayı; sınırın işaretlenmesi ise bunun arazide gösterilmesini ifade eder.
Rubinyan, Ermenistan’ın barış anlaşmasının imzalanmasını sağlamak için projeyi bekletmesi gerektiği yönündeki görüşü reddetti:
Barış anlaşmasının imzalanmasını sağlamak için bu projeyi hayata geçirmememiz gerektiğini savunuyorsanız, TRIPP’in Ermenistan için kötü bir girişim olduğunu söylüyorsunuz. Oysa TRIPP, Ermenistan için kesinlikle kötü bir girişim değil.
Anlaşmazlık, taahhütlerin hangi sırayla verileceğiyle ilgili. Hükümet, ulaşım iş birliğinin barışın inşasına katkı sunmasını istiyor. Muhalifleri ise imzalanmış bir barış anlaşmasının ulaşım iş birliği için daha sağlam bir temel oluşturmasını talep ediyor.
Muhalefet daha güçlü güvenceler istiyor
Hem Ermenistan İttifakı hem de Güçlü Ermenistan fraksiyonları onaya karşı oy kullandı. Ermenistan İttifakı’nın parlamento lideri Anna Grigoryan, Washington’la yapılan ikili anlaşmanın Ermenistan’ın çıkarlarından çok Azerbaycan’ın çıkarlarını doğrudan yansıttığını savundu.
Grigoryan, ABD’nin İran yakınlarındaki stratejik açıdan önemli bir bölgede varlık kazanacağını, Azerbaycan’ın ise hem Bakü’nün hem Türkiye’nin istediği Nahçıvan bağlantısını güvence altına alacağını söyledi. Ermenistan için vaat edilen ulaşım bağlantılarının yeniden açılmasının somut düzenlemelerle desteklenip desteklenmediğini sorguladı.
Güçlü Ermenistan fraksiyonunun sekreteri Tigran Abrahamyan, uygulama için birden fazla garantörden fazlasının gerektiğini söyledi. Fraksiyonunun garantör olarak Rusya’nın bulunması hâlinde projeye destek verip vermeyeceği sorulduğunda, bunun yerine TRIPP ile barış anlaşmasının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Abrahamyan, fraksiyonunun tutumunun hangi koşullarda değişebileceğini şöyle açıkladı:
Barış anlaşmasının [Azerbaycan’la] ve TRIPP projesinin parlamentoda birlikte ele alınması gerektiğine inanıyoruz. Barış anlaşması imzalanıp TRIPP’le birlikte parlamentoya sunulsaydı fraksiyonumuz farklı oy kullanırdı.
Güçlü Ermenistan milletvekili Arega Hovsepyan da barış anlaşmasının imzalanmasına destek vermek üzere birden fazla garantörün devreye girmesi çağrısında bulundu. İmzalanmış bir anlaşmayı TRIPP için en iyi güvence olarak nitelendirdi ve hükümetin ortak ekonomik çıkarlara dayalı yaklaşımından önce hukuki ve diplomatik taahhütlere öncelik verdi.
Maliyetler, rekabet ve önümüzdeki çalışmalar
Muhalefet temsilcileri projenin ticari gerekçesini de sorguladı. Cumhuriyetçi Parti Genel Başkan Yardımcısı Armen Ashotyan, demir yolu, kara yolu, enerji ve boru hattı altyapısı için 2,4 milyar doların üzerinde maliyet öngören tahminlere atıfta bulundu. Bu rakam, onaylanmış bir hükümet bütçesi olarak değil, projeye siyasi olarak karşı çıkan bir isim tarafından dile getirildi.
Ashotyan, doğu ile batı arasında taşınan yükler için TRIPP’le rekabet eden dört projeyi sıraladı: Gürcistan’daki Anaklia derin deniz limanı, hâlihazırda işletilen Bakü-Tiflis-Kars demir yolu, Azerbaycan’ı Nahçıvan’a bağlayan İran üzerinden Aras güzergâhı ve Türkmenistan-İran-Türkiye demir yolu. Bu projelerin önemi ticari: Yeni bir güzergâhın, alternatifleri yerine kendisini tercih edecek müşterilere ihtiyacı var.
Muhalefet milletvekilleri kapsamlı bir ekonomik etki değerlendirmesinin sunulmadığını söyledi. Öngörülen yük hacimleri ve gelirler ile Ermenistan’ın elde edeceği mali getiri, uzun süreli taahhütleri kabul etmeden önce görmek istedikleri ayrıntılar arasındaydı.
Ermeni işleri uzmanı Profesör Gafar Chahmaghly, onayı hazırlık çalışmaları açısından önemli bir aşama olarak nitelendirdi. Bir şirketin zaten kurulduğunu ve mali kaynakların tahsis edildiğini, ancak şirket tüzüğü ile hissedarlar sözleşmesinin henüz kesin bir mutabakata bağlanmadığını söyledi. Planlanan unsurlar arasında petrol ve doğal gaz boru hatlarının da bulunduğunu belirterek Azerbaycan’la eşgüdümün gerekli olduğunu ifade etti.
Chahmaghly, uygulamanın barış anlaşmasından önce mümkün olabileceğini, ancak nihai bir anlaşma olmadan güzergâhın açılmasının gelecekte ciddi sorunlar yaratabileceği uyarısında bulundu. Güzergâhın açılması ya da barış anlaşmasının imzalanması için herhangi bir tarih verilmedi. Önümüzdeki pratik işler arasında şirket belgelerinin tamamlanması ve Nahçıvan üzerinden seyahat eden Ermenistan vatandaşlarına yönelik sınır düzenlemeleri dâhil, Ermenistan’ın Azerbaycan üzerinden transit geçişinin müzakere edilmesi bulunuyor.
Öne Çıkanlar
- Ermenistan, ABD’nin TRIPP çerçeve anlaşmasını 28 Ekim 2026’da çekimser oy kullanılmadan 63’e karşı 32 oyla onayladı.
- Proje, yaklaşık 43 kilometrelik demir yolunun yanı sıra diğer altyapıları kullanarak Azerbaycan’ın ana karasını Ermenistan’ın güneyinden Nahçıvan’a bağlayacak.
- ABD kalkınma şirketinin başlangıçta yüzde 74’üne, Ermenistan yüzde 26’sına sahip olacak; Ermenistan ise toprakları üzerindeki egemen yetkisini koruyacak.
- İlk düzenleme 49 yıl sürecek. Olası 50 yıllık uzatma, Ermenistan’ın şirketteki payını yüzde 49’a çıkaracak.
- Hükümet, ortak ekonomik çıkarların barışı güçlendirebileceğini söylüyor. Muhalefet fraksiyonları daha güçlü güvenceler ve projeyle birlikte imzalanmış bir barış anlaşması istiyor.
- Şirketin yönetim belgeleri, Ermenistan’ın Azerbaycan üzerinden transit geçiş düzenlemeleri ve güzergâhın açılış tarihi henüz netleşmedi.






