40 Milyar Dolarlık Zarar İddiası ve Ticaretin Yeniden Başlatılması Çağrısı
Pakistan-Hindistan İş Konseyi Başkanı Noor Muhammad Qasuri, 2 Kasım 2026'da yaptığı açıklamada, 2019'da Hindistan'la ticari ilişkilerin kesintiye uğramasından bu yana Pakistan'ın tahminen 40 milyar dolarlık ekonomik kayba uğradığını söyledi ve iki ülkeye ticari ilişkileri yeniden kurma çağrısı yaptı. Çağrısında, ilaç, pamuk ve sanayi ürünlerinin daha uzak ülkelerden satın alınmasının maliyetine dikkat çekti.
İçindekiler
- 40 Milyar Dolarlık Zarar İddiası ve Ticaretin Yeniden Başlatılması Çağrısı
- 2019'dan Sonra Kısıtlamalar Nasıl Ağırlaştı?
- Hindistan'ın Ticaret Verileri Ne Gösteriyor?
- İlaç Üreticileri Hindistan'dan Tedarik İstiyor
- Pamuk Maliyetleri Yerli Üretim Sorununu da Ortaya Koyuyor
- Yakıt, Gübre ve Makine de Gündemde
- Yaptırımlar Diğer Nakliye Güzergâhlarında da Uygulanıyor
- Turizm ve Aile Bağları Çağrının Bir Parçası
- Öne Çıkanlar
Lahor'da yayımlanan açıklamasında Qasuri, Hindistan'dan ilaç hammaddelerine erişimin Pakistanlı üreticilere yılda 2 ila 3 milyar dolar tasarruf sağlayabileceğini tahmin etti. Ayrıca alternatif tedarikçilerden pamuk temin eden tekstil üreticilerinin katlandığı ek harcamayı yaklaşık 5 milyar dolar olarak hesapladı.
Hindistan'ın açıklanan ticaret verileri, çağrıya başka bir boyut katıyor. İkili ticaret 2019'dan sonra da sürdü; 2023–24 mali yılında 1,19 milyar dolara ulaştı, ardından 2024–25'te 558,24 milyon dolara geriledi. 2025'te getirilen yeni kısıtlamalar, kalan ticaret akışını da ciddi ölçüde azalttı.
Qasuri'nin savı, yakındaki bir mal kaynağına erişim zorlaştığı için işletmelerin daha fazla ödeme yaptığı yönünde. Uygun fiyata alınan bir hammaddeye nakliye, yük elleçleme ve teslimat bekleme süresi eklendiğinde maliyet artabiliyor.
Pakistanlı üreticiler açısından önerisi iki baskıyı birbiriyle ilişkilendiriyor: Hindistan'dan tedarike yönelik kısıtlamalar ve özellikle pamuk üretiminin düşmesi gibi Pakistan'ın kendi içindeki sorunlar. Ticaretin yeniden açılması tedarikçi seçeneklerini artırabilir; yerli tarım ürünlerinin yeniden canlandırılması ise ithalata bağımlılığın bir bölümünü azaltabilir.
İkili ticareti yeniden başlatmaya yönelik resmî bir karar ya da müzakere tarihi açıklanmadı. Qasuri, 40 milyar dolarlık tahminin, ilaç sektöründe öngörülen tasarrufun veya tekstil harcaması rakamının ayrıntılı hesabını ya da bağımsız denetimini yayımlamadı; 5 milyar dolarlık tekstil tahmininin hangi dönemi kapsadığı da belirtilmedi.
2019'dan Sonra Kısıtlamalar Nasıl Ağırlaştı?
Ticari ilişkilerdeki kopuş, 2019'da Pulwama'da düzenlenen terör saldırısı ve ardından Hindistan ile Pakistan arasındaki gerilimin tırmanması sonrasında yaşandı. Ticaret büyük ölçüde kısıtlanmış olsa da Hindistan'ın sonraki verileri, iki ülke arasındaki mal alışverişinin sürdüğünü gösteriyor.
Nisan 2025'teki Pahalgam terör saldırısının ardından ilişkiler daha da kötüleşti. Hindistan, Attari'deki Entegre Kontrol Noktası'ndan geçişleri kapattı ve ardından Pakistan menşeli veya Pakistan'dan ihraç edilen malları kapsayan bir yasak getirdi. Pakistan da sonrasında kendi kısıtlamalarını uygulamaya koydu.
- 2019: Pulwama saldırısı ve sonrasında tırmanan gerilimin ardından ticari ilişkiler kesintiye uğradı.
- 24 Nisan 2025: Hindistan, Attari'deki Entegre Kontrol Noktası'ndan yolcu ve mal geçişlerini kapattı.
- 2 Mayıs 2025: Hindistan Dış Ticaret Genel Müdürlüğü, Pakistan menşeli veya Pakistan'dan ihraç edilen malların doğrudan ya da dolaylı ithalatını ve transit geçişini yasaklayan 06/2025–26 sayılı bildirimi yayımladı.
- 4 Mayıs 2025: Pakistan, kendi topraklarından Hindistan menşeli malların geçişine yönelik kısıtlamalar da dahil olmak üzere yeni ticaret kısıtlamaları getirdi.
- 2 Kasım 2026: Qasuri, ticari ilişkilerin yeniden kurulması çağrısı yaptı.
Hindistan'ın yasağı hem doğrudan ithalatı hem de başka bir ülke üzerinden getirilen malları kapsıyor. Bu nedenle işletmeler açısından ürünün gönderildiği ülkenin yanı sıra menşei de önem taşıyor. Qasuri'nin çağrısı, hükümetlerin artık ortak sınırlarının ötesine uzanan kuralları yeniden değerlendirmesini gerektiriyor.
Hindistan'ın Ticaret Verileri Ne Gösteriyor?
Hindistan Ticaret ve Sanayi Bakanlığı, 1 Ağustos 2025'te Rajya Sabha'daki 1487 sayılı yazılı ve yıldızsız soruya verdiği yanıtta ikili ticaretin boyutlarını açıkladı. Veriler, mal ticaretini kaydeden Ticari İstihbarat ve İstatistik Genel Müdürlüğü tarafından derlendi.
Toplam ikili ticaret 2020–21'de 329,26 milyon dolardan 2021–22'de 516,36 milyon dolara, 2022–23'te ise 647,21 milyon dolara yükseldi. 2023–24'te 1.191,73 milyon dolara çıktıktan sonra 2024–25'te 558,24 milyon dolara geriledi.
Son iki mali yıl arasındaki düşüş 633,49 milyon dolar, yani yaklaşık yüzde 53 oldu. Pakistan'ın Hindistan'ın toplam uluslararası ticaretindeki payı da aynı dönemde yüzde 0,11'den yüzde 0,05'e geriledi. Bakanlık, ikili ticaretin payı çok küçük olduğu için kısıtlamaların Hindistan'ın toplam ticareti üzerindeki etkisini ihmal edilebilir olarak nitelendirdi.
Mayıs ve haziran verileri, 2025'teki kısıtlamaların ardından daha sert bir daralmaya işaret ediyor. Bu iki aydaki ticaret hacmi 2024'te 103,45 milyon dolarken 2025'te 13,17 milyon dolara düştü; gerileme yaklaşık yüzde 87 oldu.
Qasuri'nin 40 milyar dolarlık tahmini, daha pahalı tedarik de dahil olmak üzere, yıllar içinde kısıtlı ticarete bağladığı daha geniş ekonomik maliyetleri kapsıyor. Bakanlığın verileri ise fiilen ticareti yapılan malların değerini ölçüyor. İş konseyinin tahminini anlamak için şirketlerin katlandığı ek maliyetlerin yanı sıra, başka koşullarda yapabilecekleri işlemlere ilişkin bilgi de gerekiyor.
İlaç Üreticileri Hindistan'dan Tedarik İstiyor
Qasuri'nin ticaretin yeniden açılmasından yarar sağlayabileceğini belirttiği işletmeler arasında Pakistanlı ilaç üreticileri de bulunuyor. İthalatın yeniden başlaması durumunda Hindistan'da bulunan hammaddelerin yılda 2 ila 3 milyar dolar tasarruf sağlayabileceğini söyledi.
İlaç hammaddeleri, üreticilerin ilaç yapmak için kullandığı bileşenler ve diğer girdilerdir. Maliyetlerine hem satın alma hem de fabrikaya ulaştırma giderleri dahildir. Qasuri, kısıtlamaların şirketleri alternatif tedarikçilere yönelttiğini, bunun da tedarik, nakliye ve teslimat sürelerini artırdığını söyledi.
Üreticinin düzenli teslimata ihtiyaç duyduğu durumlarda fabrikaya daha yakın bir tedarikçi pratik avantajlar sağlayabilir. Daha kısa güzergâhlar nakliye giderlerini azaltabilir ve üretimin malzemelerin gelişine göre planlanmasını kolaylaştırabilir. Qasuri'nin Pakistanlı ilaç üreticileri için sağlamayı hedeflediği avantajlar bunlar.
Önerdiği tasarruf, üreticilerin harcamalarıyla ilgili. Hastaların ödediği fiyatlarda herhangi bir değişiklik olup olmayacağı, bu tasarrufların ilaç üretimi, dağıtımı ve fiyatlandırmasına nasıl yansıyacağına bağlı. İşletmelerin öncelikli talebi, daha geniş ve potansiyel olarak daha ucuz bir girdi havuzuna erişim.
Pamuk Maliyetleri Yerli Üretim Sorununu da Ortaya Koyuyor
Qasuri'ye göre Pakistan'ın tekstil fabrikaları, yerli pamuk üretiminin düşmesi ve yurt dışından daha pahalı tedarik yapmak zorunda kalmanın bir araya getirdiği sorunlarla karşı karşıya. Üreticilerin Brezilya, Mısır, Çin ve ABD'den pamuk temin ederken yaklaşık 5 milyar dolarlık ek harcama yaptığını tahmin etti.
Pamuk, iplik ve kumaş üretiminin temel hammaddelerinden biri. Yerli arz düştüğünde fabrikalar üretimi sürdürmek için daha fazla ithalat yapmak zorunda kalıyor. Qasuri, uzak ülkelerden alım yapmanın, Hindistan'dan tedarike erişimin azalmasıyla zaten zorlanan üreticilerin yükünü artırdığını söyledi.
Qasuri, geleneksel pamuk üretim bölgelerindeki çiftçilerin giderek daha fazla şeker kamışına yöneldiğini belirtti. Bu durum, tarlalardaki tercihleri fabrikaların maliyetlerine bağlıyor: Yerelde daha az pamuk üretilmesi, fabrikaların ihtiyaçlarının daha büyük bölümünü başka yerlerden karşılaması anlamına geliyor.
Qasuri, pamuk üretimini canlandırmak için tarım politikalarının iyileştirilmesi çağrısında bulundu. Dolayısıyla önerisinin iki ayağı var. Ticaretin yeniden başlaması tekstil işletmelerine başka bir ithal pamuk kaynağı sağlayabilir; tarım politikasındaki değişiklikler ise Pakistan içindeki üretimi teşvik edebilir.
Çağrısının özünü anlamak açısından yerli üretim boyutu da önem taşıyor. Hindistan'la ticari erişim yeniden sağlansa bile Pakistanlı fabrikalar, çiftçilerin başka ürünleri tercih etmesinin sonuçlarıyla baş etmek zorunda kalacak. Qasuri, hükümetten hem tedarik güzergâhını hem de yerli arzı ele almasını istiyor.
Yakıt, Gübre ve Makine de Gündemde
Qasuri, şeker, gübre, çimento, petrol ürünleri, demir ve çelik, sebze ve ağır makineleri, Hindistan'da üretilmelerine rağmen Pakistan'ın uzak pazarlardan temin ettiği diğer mallar arasında saydı. Daha yakın kaynaklardan tedarikin tarım ve sanayi genelinde maliyetleri düşürebileceğini savundu.
Petrol ürünleri verdiği örneklerden biriydi. Qasuri, Hindistan'daki petrol rafinerilerinin Pakistan'a mevcut bazı tedarikçilere kıyasla coğrafi olarak daha yakın olduğunu, bunun da daha ucuz ve hızlı teslimat sağlayabileceğini söyledi. Savı, yalnızca yakıtın rafineri çıkış fiyatına değil, nakliye dahil teslim edilmiş maliyetine odaklanıyor.
Gübre, çelik ve makine, ticaret tartışmasını üretimin diğer aşamalarına bağlıyor. Çiftçiler ürün yetiştirmek için gübre satın alırken fabrikalar ve inşaat şirketleri çelik, çimento ve ekipman kullanıyor. Bu girdilerin maliyetindeki değişiklikler, üretim zincirinin ilerleyen aşamalarındaki malların üretim giderlerini etkileyebilir.
Bu nedenle Qasuri'nin savı, bitmiş ürünler için bir pazarı yeniden açma talebinden daha geniş. Üreticilerin ve çiftçilerin kendi üretim süreçlerinde kullandıkları girdilere erişimini yeniden sağlamasını, yakınlığın da hem nakliye giderlerini hem bekleme sürelerini azaltmasını istiyor.
Yaptırımlar Diğer Nakliye Güzergâhlarında da Uygulanıyor
Hindistan'ın kısıtlamaları 2026'da da aktif bir uygulama konusu olmayı sürdürdü. Dünya Ticaret Örgütü'nün miktar kısıtlamaları veri tabanında, Hindistan'ın Pakistan menşeli ürünlerin ithalatı ve transit geçişine yönelik yasağı 30 Haziran 2026 itibarıyla yürürlükte görünüyor. Yasağın dayanağı olan Dış Ticaret Genel Müdürlüğü bildirimi 2 Mayıs 2025'te yayımlanmıştı.
Hindistan Gelir İstihbarat Müdürlüğü, 14 Ekim 2026'da Pakistan menşeli yaklaşık 7.311 metrik ton sanayi ve Himalaya kaya tuzu taşıyan 295 konteynerin tespit edildiğini duyurdu. Kurum, sevkiyatların sahte menşe şahadetnameleri ve faturalar kullanılarak Colombo üzerinden yönlendirildiğini öne sürdü.
Yetkililer 23 Ekim'de, Pakistan menşeli yaklaşık 25.000 kilogram karpuz çekirdeğinin yer aldığı başka bir operasyonu duyurdu. Malların Dubai üzerinden yönlendirildiği ve menşeinin Birleşik Arap Emirlikleri olarak beyan edildiği ileri sürüldü.
Menşe şahadetnameleri, malların nereden geldiğini göstererek gümrük yetkililerinin ithalat kısıtlamalarını uygulamasına yardımcı oluyor. Ekim ayındaki vakalar, Hindistan kurallarının pratikte ne kadar geniş kapsamlı olduğunu ortaya koyuyor: Bir sevkiyatın üçüncü bir ülkeden geçirilmesi, Hindistan'a girip giremeyeceğinin belirlenmesinde Pakistan menşeinin önemini ortadan kaldırmıyor.
Turizm ve Aile Bağları Çağrının Bir Parçası
Qasuri, ticaretin yeniden başlamasını yatırım, turizm ve bölgesel iş birliği için bir yol olarak da savundu. Pakistan'ın dini ve tarihî mekânlara, ataların evlerine ve köylerine, ayrıca sınırın iki yakasındaki aile bağlarına ilgi duyan Hintli ziyaretçileri çekebileceğini söyledi.
Pakistan-Hindistan İş Konseyi Başkanı, ortak tarihi daha iyi ilişkiler için bir temel olarak sundu. Açıklamasında şöyle dedi:
"Pakistan ve Hindistan, ilişkilerin geliştirilmesine temel oluşturabilecek tarihî, kültürel ve ailevi bağları paylaşıyor," dedi.
Qasuri, Hindistan'ın Sri Lanka'ya ekonomik kriz sırasında sağladığı mali yardımı, komşuların zor dönemlerde birbirine destek olmasına örnek gösterdi. Bu örneği, daha güçlü bölgesel ekonomik iş birliği çağrısını desteklemek için kullandı.
İki ülke ticari fırsatları araştırırken siyasi anlaşmazlıkların diyalog yoluyla ele alınması gerektiğini savundu. Çağrısı, üreticilerin, çiftçilerin ve potansiyel ziyaretçilerin çıkarlarını, hükümet politikalarını şekillendiren anlaşmazlıkların yanına koyuyor.
Hindistan'ın verileriyle Qasuri'nin sektörlere ilişkin tahminleri, tartışmanın iki tarafta neden farklı boyutları olduğunu da gösteriyor. Pakistan, son aktarılan mali yılda Hindistan'ın toplam uluslararası ticaretinin yüzde 0,05'ini oluştururken konsey başkanı, ithal girdilere bağımlı Pakistan sanayilerinin belirli alanlarda ağır maliyetlerle karşı karşıya olduğunu söylüyor. Ticaretin yeniden açılması çağrısının doğrudan odağında bu sanayiler bulunuyor.
Öne Çıkanlar
- Pakistan-Hindistan İş Konseyi Başkanı Noor Muhammad Qasuri, 2 Kasım 2026'da ticari ilişkilerin yeniden kurulması çağrısı yaptı.
- 2019'daki kesintiden bu yana Pakistan'ın ekonomik kaybını 40 milyar dolar olarak tahmin etti, ancak ayrıntılı bir hesap yayımlamadı.
- Qasuri, ilaç sektöründe yılda 2 ila 3 milyar dolar tasarruf öngördü ve tekstil sektöründeki ek harcamayı yaklaşık 5 milyar dolar olarak tahmin etti.
- Hindistan'ın ikili ticareti 2024–25'te 558,24 milyon dolar olarak kaydedildi; bu, önceki mali yıla göre yaklaşık yüzde 53 düşüş anlamına geliyor.
- Yeni kısıtlamaların ardından mayıs ve haziran aylarındaki ticaret 2024 ile 2025 arasında yaklaşık yüzde 87 geriledi.
- Çağrı, Pakistan'da pamuk üretiminin canlandırılmasını ve turizm ile yatırımların artırılmasını da kapsıyor. Ticaretin yeniden açılmasına yönelik resmî bir karar açıklanmadı.






