Daha büyük askeri bütçeyi açıklamanın maliyeti de daha yüksek
Japon hükümeti ve iktidar koalisyonu, Nisan 2027'de başlayacak beş yıllık dönemde savunmaya 70 trilyon ila 80 trilyon yen harcamayı değerlendiriyor. Bu keskin artış; yeni alımları, yükselen ekipman maliyetlerini ve faturayı kimin ödeyeceği sorusunu aynı siyasi tartışmanın parçası hâline getirecek.
İçindekiler
- Daha büyük askeri bütçeyi açıklamanın maliyeti de daha yüksek
- 70-80 trilyon yen ne anlama geliyor?
- İHA'lar, füzeler ve yenin değer kaybının maliyeti
- Washington'ın yüzde 3,5 talebi neden önemli?
- Japonya eski harcama kısıtlamasını nasıl aştı?
- İki gemi, ekipman tercihlerini mercek altına alıyor
- Artışın faturasını kim ödeyecek?
- Takaichi, hedeflerini uzlaşmaya dönüştürmeli
- Nihai planı şekillendirecek kararlar
- Öne Çıkanlar
Yaklaşık 457 milyar ila 508 milyar dolara karşılık gelen önerilen toplam, 2023 mali yılında başlayan mevcut programdaki yaklaşık 43 trilyon yenle karşılaştırılıyor. Başbakan Sanae Takaichi, hükümet yıl sonuna doğru üç temel güvenlik belgesini gözden geçirmeye hazırlanırken Japonya'nın askeri kapasitesini güçlendirmeye çalışıyor.
Görüşmelere aşina iki kişi, harcama aralığını aktardı. Kişilerden biri, nihai tutarın 70 trilyon yenlik aralığın orta ila üst bölümünde belirlenebileceğini söylerken Doğu Asya'daki güvenlik ortamı göz önüne alındığında bunun bile Japonya'nın ihtiyaçlarını karşılayıp karşılamayacağını sorguladı. Savunma Bakanlığı yorum yapmayı reddetti.
Tutar, ekipman bileşimi ve finansman düzenlemeleri hükümet ile koalisyon ortakları arasında görüşülmeye devam ediyor. Tartışmada ayrıca ABD'nin daha fazla harcama yapılması yönündeki baskısı, olası bir kurumlar vergisi artışına iş dünyasının karşı çıkması ve siparişi verilmiş pahalı ekipmanların incelenmesi de yer alıyor.
70-80 trilyon yen ne anlama geliyor?
Önerilen aralık, mevcut beş yıllık tahsisata 27 trilyon ila 37 trilyon yen ekleyecek. 43 trilyon yen üzerinden hesaplandığında bu, yaklaşık yüzde 63 ila 86 artış anlamına geliyor. Üst sınır, mevcut programı neredeyse ikiye katlıyor.
Öneri beş yıla eşit biçimde dağıtılırsa yıllık ortalama 14 trilyon ila 16 trilyon yen harcanacak. Mevcut tahsisatta bu tutar 8,6 trilyon yen. Gerçek yıllık bütçeler eşit dağılıma değil, teslimat takvimlerine, sözleşmelere ve hükümetin kararlarına bağlı olacak.
Japonya'nın mevcut programı da başlı başına büyük bir genişlemeydi. Hükümet 2022 sonunda programı kabul ettiğinde, planlanan harcamayı başlangıçtaki 27,5 trilyon yenden yaklaşık 43 trilyon yene çıkardı. Son görüşmeler, hâlihazırda büyütülmüş bir bütçenin üzerine bir büyük artış daha ekleyecek.
Tarihler de önemli. Mevcut program 2027 mali yılı boyunca, yani Mart 2028'e kadar sürerken önerilen dönem Nisan 2027'de başlayacak. İki dönem bir mali yıl boyunca örtüşecek ve bir sonraki harcama çerçevesi mevcut programın son yılına denk gelecek.
İHA'lar, füzeler ve yenin değer kaybının maliyeti
Görüşmelere aşina bir kişinin aktardığına göre yeni kaynağın olası kullanım alanları arasında büyük çaplı İHA alımları da bulunuyor. Herhangi bir adet ya da belirli bir İHA modeli belirtilmedi.
İHA'lar, içinde insan bulunmadan işletilen hava araçlarıdır. Tasarımlarına bağlı olarak bilgi toplayabilir, bir bölgeyi gözetleyebilir veya silah taşıyabilirler. Bunların büyük miktarlarda satın alınması, füze, mühimmat ve yedek parçalara ağırlık veren programa farklı türde ekipmanlar ekleyecek.
Mevcut askeri yığınak, karşı saldırı kapasitesini destekleyecek menzile sahip füzeleri de kapsıyor. Basitçe söylemek gerekirse bu, yalnızca gelen tehditleri önleyen silahlara dayanmak yerine, bir saldırıya karşılık olarak hasmın askeri hedeflerini vurabilme yeteneği anlamına geliyor.
Görüşmelere aşina kişilerden biri, yenin değer kaybının da önerilen bütçenin büyümesinin nedenlerinden biri olduğunu söyledi. Ekipmanın fiyatı yabancı para birimi üzerinden belirlendiğinde Japonya'nın aynı tutarı ödemek için daha fazla yen kullanması gerekiyor. Bu nedenle daha büyük yen tahsisatının bir bölümü, artan satın alma maliyetlerine gidebilir.
Mevcut programda mühimmat ve yedek parçalar pratik öncelikler olmayı sürdürüyor. Gemilerin, uçakların ve füze sistemlerinin kullanılabilir durumda kalması için ikmal ve bakım gerekiyor. Dolayısıyla harcama tartışması hem yeni silahların alınmasını hem de hizmetteki ekipmanların göreve hazır tutulmasını kapsıyor.
Washington'ın yüzde 3,5 talebi neden önemli?
ABD'li yetkililer Japonya'ya gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 3,5'ini savunmaya harcaması için baskı yapıyor. Japon ve ABD'li savunma yetkililerinin ekim başında Washington'da yaptığı toplantıda ABD tarafı, bu oranı müttefiklerden beklenen uluslararası bir standart olarak nitelendirdi.
Gayrisafi yurt içi hasıla ya da GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçer. Savunma harcamalarını GSYH'nin payı olarak ifade etmek, hükümetlerin askeri bütçeleri ekonomilerinin büyüklüğüyle karşılaştırmasını sağlar; ancak ortaya çıkan tutar, ekonomiler büyüyüp küçüldükçe değişir.
Yurt içindeki tartışmalarda aktarılan bir tahmine göre Japonya'nın yüzde 3,5 oranında harcama yapması, yılda 20 trilyon yenden fazla harcama anlamına gelecek. Beş yılda bu yıllık düzey 100 trilyon yenin üzerine çıkar; oysa şu anda 70-80 trilyon yenlik bir tutar görüşülüyor. Bu karşılaştırmada yıllık tutarın sabit kaldığı varsayılıyor; gelecekteki GSYH gerçek rakamı etkileyecek.
Takaichi yönetimi, mali kısıtlamalar nedeniyle gözden geçirilen güvenlik belgelerinde gelecek beş yıl için yüzde 3,5'i açık bir hedef olarak belirlemeye sıcak bakmıyor. Değerlendirilen başka bir seçenek ise bu hedefin daha ileri bir tarihe bırakılması.
Yetkililer, ekonomik güvenlik ve yapay zekâyı da kapsayabilecek daha geniş bir güvenlik harcamaları kategorisini değerlendiriyor. Ekonomik güvenlik, temel tedariklerin, teknolojilerin ve sektörlerin kesintilere karşı korunmasına yönelik çalışmaları kapsıyor. Bu harcamaların dâhil edilmesi, güvenlik toplamı içinde sayılan faaliyetleri genişletecek.
Japonya eski harcama kısıtlamasını nasıl aştı?
Japonya uzun yıllar savunma harcamalarını ekonomisinin yaklaşık yüzde 1'i düzeyinde tuttu. 2022 tarihli güvenlik belgelerinde yüzde 2 hedefinin benimsenmesi bu uygulamadan büyük bir kopuşa işaret etti; hedef yılı olarak 2027 mali yılı belirlendi.
Önceki kısıtlama, askeri politikaya ve kamu harcamalarına ilişkin tercihlerden kaynaklanıyordu. Ardışık hükümetler, Japonya'nın daha fazla savunma katkısı yapması yönündeki ABD taleplerini yönetirken ekonomi ve sosyal programlar üzerindeki yükü sınırlamaya çalıştı.
Bugünkü tartışmanın nasıl geliştiğini birkaç karar açıklıyor:
- 1976: Başbakan Takeo Miki hükümeti, savunma harcamalarını GSYH'ye benzer bir ekonomik ölçüt olan gayrisafi milli hasılanın yüzde 1'iyle sınırlayan bir kabine kararı aldı.
- Yaklaşık on yıl sonra: Başbakan Yasuhiro Nakasone hükümeti resmi üst sınırı kaldırdı; ancak sonraki yönetimler yüzde 1 ölçütüne önem vermeyi sürdürdü.
- 2020: Japonya, kara konuşlu Aegis Ashore füze önleme sistemini konuşlandırma planlarından vazgeçti.
- 2022: Hükümet mevcut güvenlik belgelerini kabul ederek 2023 ila 2027 mali yılları için yaklaşık 43 trilyon yenlik harcama ve yüzde 2'lik bir hedef belirledi.
- Nisan 2027: Önerilen 70-80 trilyon yenlik program başlayacak.
1976'da sınır belirlendiğinde savunma kurumunun başında olan Dakio Sakata, bunun amacını diğer ülkeleri tehdit etmekten kaçınmak ve sosyal yardım dâhil sivil öncelikleri korumak olarak açıklamıştı. Japonya'nın ne kadar harcama yapması gerektiği tartışmasında bu talepler hâlâ karşı karşıya geliyor.
İki gemi, ekipman tercihlerini mercek altına alıyor
Aegis füze savunma sistemiyle donatılan iki gemi, tartışmanın manşetlerdeki bütçe tutarından ibaret olmadığını gösteriyor. İlk planlamadan işletme, onarım ve nihai hizmetten çıkarma aşamalarına kadar toplam maliyetlerinin yaklaşık 2 trilyon yen olacağı tahmin ediliyor.
Japonya, 2020'de Aegis Ashore'dan vazgeçtikten sonra bu gemileri hizmete alma kararı verdi. Aegis, tehditleri tespit etmek ve önleme faaliyetlerine destek olmak için radar, takip ve silah sistemlerini bir araya getiriyor. Görevin gemilere taşınması, inşaat bittikten çok sonra da sürecek harcamalar doğuruyor.
2 trilyon yenlik tahmin, gemilerin tüm hizmet ömrünü kapsıyor. Uzun yıllara yayılan giderleri içerdiği için işletme ve bakım maliyetleri, alımın değerlendirilmesinde merkezi öneme sahip.
Mevcut programın incelenmesinde, askeri teknoloji geliştikçe pahalı konvansiyonel ekipmanların kullanışlı kalıp kalmayacağı da gündeme geldi. Bu konu, önerilen İHA alımlarının yanı sıra duruyor: Hükümet, büyük platformlar, yeni teknolojiler ve her ikisini de işler durumda tutmak için gereken ikmal arasında nasıl paylaştırma yapacağına karar vermeli.
Mükellefler açısından somut mesele, ek paranın ne satın alacağı. Harcama toplamı taahhüdün boyutunu gösterirken ekipman tercihleri, teslimat takvimleri ve devam eden işletme giderleri Japonya'nın hangi kapasitelere sahip olacağını belirliyor.
Artışın faturasını kim ödeyecek?
Kurumlar vergisi artışı olası bir finansman kaynağı olarak gündeme geldi ve iş dünyasının tepkisini çekti. Yıllık savunma harcamalarının trilyonlarca yen artması beklenirken maliye yetkilileri, yıldan yıla sürdürülebilecek gelir kaynakları için baskı yapıyor.
27 Ekim'de düzenlenen hükümet danışma toplantısında da güvenlik belgelerinin gözden geçirilmesi kapsamında istikrarlı finansman ihtiyacı gündeme geldi. Mali açıdan mesele açık: İlk ekipman alımı tamamlandıktan sonra bile personel, bakım ve diğer düzenli yükümlülükler için sürekli ödeme gerekiyor.
Kurumlar vergisi, bu yükün bir bölümünü şirket kârlarına yükleyecek. İş dünyasının karşı çıkması finansman kararını siyasi açıdan zorlaştırırken hükümeti askeri planlarını kamu kaynaklarına yönelik diğer taleplerle dengelemeye zorluyor.
27 Eylül'deki danışma toplantısına katılanlar savunmanın güçlendirilmesini desteklerken mali sağlığa, Japonya'nın uluslararası piyasalardaki itibarına ve kamuoyuna yapılacak açıklamaların dikkatle hazırlanmasına da önem verilmesi çağrısında bulundu. Piyasalardaki güven önemli; çünkü hükümetler borçlanma senetlerini satın almaları ve kamu harcamalarının finansmanına yardımcı olmaları için yatırımcılara ihtiyaç duyuyor.
Takaichi, hedeflerini uzlaşmaya dönüştürmeli
Takaichi'nin savunma planları, iktidar kampı içinde uzlaşmanın yanı sıra gelir ve tedarik kararları gerektiriyor. Görüşmelere aşina bir kişi, nihai harcama tutarının hükümet ile koalisyon ortakları arasında tartışılmaya devam ettiğini söyledi.
Takaichi'nin iktidara yükselişi zorlu bir siyasi geçişin ardından geldi. Ekim 2025'te Komeito'nun çekilmesinin ardından koalisyon kriziyle karşı karşıya kalan Takaichi, Liberal Demokrat Parti'nin 26 yıllık ortaklığının sona ermesiyle parti liderliğinden başbakanlığa uzanan yolda zorluk yaşadı.
Mevcut bütçe görüşmeleri, iktidar partilerinin önüne bir başka büyük karar koyuyor. Savunmanın güçlendirilmesine verilen destek; tutar, alımlar ve mali yük konusunda uzlaşmaya dönüştürülmeli.
Yönetim, ekonomik politikalardaki sayısal hedeflerin nasıl sunulduğunu da yönetti. Ekonomik ve mali politikaya ilişkin temmuz ayındaki kabine kararında NATO'ya ve diğer harcama ölçütlerine yapılan atıflar, ana metinde sayısal hedef belirlemek yerine dipnotta yer aldı. Japon hükümetinden bir yetkili, bunun ABD'nin beklentilerini düşürmeyi amaçladığını söyledi.
Nihai planı şekillendirecek kararlar
Japonya'nın üç güvenlik belgesinin yıl sonuna doğru gözden geçirilmesi, sıradaki büyük karar aşaması olacak. Bu belgelerden biri olan Savunma Yığınak Programı, beş yıllık dönemde planlanan toplam harcamayı belirliyor.
Hükümet birbiriyle bağlantılı üç tercihi değerlendiriyor: Ne kadar taahhütte bulunulacağı, hangi kapasitelere yatırım yapılacağı ve sürekli gelir kaynaklarının nasıl sağlanacağı. Önerilen 70-80 trilyon yenlik aralık bu görüşmelerin ölçeğini ortaya koyarken İHA planları, Aegis gemilerinin maliyeti ve kurumlar vergisi tartışması pratikteki anlaşmazlıkların hangi noktalarda yoğunlaştığını gösteriyor.
Japonya'nın nihai harcama taahhüdünün döviz kurlarını ve ekipman maliyetlerini de hesaba katması gerekecek. Hanehalkları ve şirketler açısından finansman kararı, genişletilen askeri programın kamu kaynaklarını diğer önceliklerle nasıl paylaşacağını belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- Japonya, Nisan 2027'de başlayacak beş yıllık dönemde savunmaya 70-80 trilyon yen harcamayı değerlendiriyor.
- Bu aralık, mevcut 43 trilyon yenlik programdan yaklaşık yüzde 63 ila 86 daha yüksek.
- Büyük çaplı İHA alımları değerlendiriliyor; yenin değer kaybı ise tedarik maliyetlerini artırıyor.
- Washington, GSYH'nin yüzde 3,5'i düzeyinde savunma harcaması için baskı yapıyor. Bu tutarın yılda 20 trilyon yenin üzerine çıkacağı tahmin ediliyor.
- Yetkililer istikrarlı gelir ararken olası bir kurumlar vergisi artışı iş dünyasının tepkisini çekiyor.
- Harcama toplamı ve finansman tercihleri, güvenlik belgelerinin yıl sonuna doğru gözden geçirilmesi öncesinde tartışılıyor.






