Almanya'nın karşılanamayan iş gücü talebi göç sisteminde reformu tetikliyor
Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, 2 Kasım'da iş gücü göçü konulu toplantıda yaptığı açıklamada, Almanya'nın 2026'da Özbekistan'dan 45.000 uzman talep ettiğini, ancak yalnızca 2.000 Özbek vatandaşının orada iş bulabildiğini söyledi. Almanca bilen çalışan açığı, dil derslerini, mesleki eğitimi ve belirli işler için işe alımı bir araya getiren bir planı gündeme getirdi.
İçindekiler
- Almanya'nın karşılanamayan iş gücü talebi göç sisteminde reformu tetikliyor
- Bölgelerde kazançlar neden bu kadar farklı?
- Mesleki eğitime Almanca dersleri eşlik edecek
- Kursları bölgesel merkezler ve işverenler şekillendirecek
- Özel ajanslar zorlu koşullarda işe başlayacak
- İşe alım ajanslarına yer ve vergi desteği sağlanacak
- Britanya ve diğer ülkeler için farklı düzenlemeler gerekiyor
- Online Mahalla mahallelerle elçilikler arasında bağlantı kuracak
- Ülkeye dönen çalışanlar için iş ve emeklilik haklarının tanınması gerekiyor
- Uygulama takvimi
- Öne çıkanlar
Özbekistan, 2027'den itibaren yurt dışında istihdamı düzenleme sorumluluğunu güvenilir özel istihdam ajanslarına devretmeyi planlıyor. Yüksek ücretli bir işe yerleştirdikleri her vatandaş için ajanslara 1,5 milyon sum ödenecek. Bölgesel göç merkezlerinin her birine 8 milyar sum tahsis edilecek. Yetkililere ayrıca, Almanya'da işe yerleştirilmek üzere 10.000 kişiyi Almanca ve mesleki beceriler konusunda eğitme görevi verildi.
Taşkent'in Uchtepa ilçesindeki Intil Uluslararası Dil ve Mesleki Eğitim Merkezi'nde düzenlenen toplantıda, göçmen işçinin baştan sona tüm süreci ele alındı: açık iş bulma, işe hazırlanma, çalışma izni alma, yurt dışında koruma ve ülkeye döndükten sonra iş bulma.
Cumhurbaşkanlığı İdaresinin iş gücü göçü açıklamasında, bu yıl 34 ülkede 287.000 iş fırsatı bulunduğu belirtiliyor. Mirziyoyev, bölge sakinlerinin bu fırsatlar hakkında yeterince bilgi alamadığını söyledi ve mahalle yetkililerine, valilere, büyükelçilere ve eğitim kurumlarına birlikte çalışma talimatı verdi.
Özbekistan'dan ayrılmaya hazırlanan biri için planlanan değişiklik somut sonuçlar getirmeyi amaçlıyor. Yola çıkmadan önce nerede çalışacağını, ne kadar kazanacağını ve çalışma haklarını kimin koruyacağını bilmesi gerekiyor. İşe yerleştirmeleri istihdam ajansları düzenleyecek; kamu yetkilileri ise hazırlık, diplomatik destek ve ailelere yardım sorumluluklarını sürdürecek.
Bölgelerde kazançlar neden bu kadar farklı?
Cumhurbaşkanlığı İdaresine göre, yurt dışında çalışan kişi başına aylık ortalama 1.850 dolar havale Fergana bölgesine ulaşıyor. Karakalpakistan ve Taşkent bölgesinde ise bu tutar 400 doların altında. Havale, çalışanların ailelerine gönderdikleri paradır.
Toplantı kapsamında ele alınan bölgesel dökümde, Sırderya için yaklaşık 500 dolar, Cizzak ve Nevai için 600 dolar, Surhanderya ve Harezm içinse yaklaşık 700 dolar veya daha az tutarlar veriliyor. Bu durumda Fergana'daki rakam, çalışan başına 400 doların altında havale alan bölgelerdeki düzeyin 4,6 katından fazla. Özbekistan'ın farklı bölgelerindeki aileler, yurt dışındaki istihdamdan çok farklı miktarlarda destek alıyor.
Cumhurbaşkanlığı İdaresi, son on yılda yurt dışında çalışan Özbekistan vatandaşlarının sayısının yarıya inerken ülkeye gönderdikleri para miktarının dört katına çıktığını bildirdi. Toplantıda sunulan rakamlara göre, bu iki değişim birlikte değerlendirildiğinde çalışan başına havalelerde sekiz kat artışa işaret ediyor. Hükümet, daha yüksek nitelik gerektiren işlerle bu eğilimi sürdürmeye çalışıyor.
Organize göç ortaklıklarının kapsadığı ülke sayısı üçten 27'ye çıkarak dokuz kat arttı. Cumhurbaşkanlığı İdaresi, iş birliği yapılan büyük yabancı işverenlerin sayısının yaklaşık 400 arttığını söyledi; yayımlanan başka bir rakamda ise toplam sayı 400'e yakın gösterildi. Valilere, büyükelçilere ve teknik okul yöneticilerine daha fazla çalışanın daha iyi ücretli açık pozisyonlara uygun nitelikler kazanmasını sağlayacak şekilde eğitimleri gözden geçirme talimatı verildi.
Mesleki eğitime Almanca dersleri eşlik edecek
Almanya'da 2.000 kişinin işe yerleştirilmesi, talep edilen 45.000 uzmanın yaklaşık yüzde 4,4'üne karşılık geliyor. İdare, açığın nedenlerinden biri olarak Almanca bilgisinin yetersizliğini gösterdi. Çözüm olarak, yabancı işverenlerin ihtiyaçlarına göre şekillendirilen kurslarda meslek eğitimiyle birlikte dil eğitimi verilmesi planlanıyor.
Her bölgede iki veya üç teknik okulda mesleki eğitimin yanı sıra Almanca dersleri verilecek. Telc, Intil'de 100 Almanca öğretmeninin eğitimine şimdiden katılıyor. Bu öğretmenlerin 2027 başında bölgesel teknik okullarda göreve başlaması bekleniyor.
2027'de okullar ve teknik kolejlerde görevlendirilmek üzere ana dili Almanca olan 500 kişi daha işe alınacak. Üniversitelerde Almanca öğretmeni yetiştirilmesi için ayrılan devlet kontenjanı gelecek akademik yıldan itibaren iki katına çıkarılacak; böylece Özbekistan'ın kendi yetiştirdiği öğretmenlerin sayısı artırılacak.
Mevcut programlar, mesleki ve dil eğitiminin birlikte nasıl yürütülebileceğine örnek oluşturuyor. Globogate ve 20 tıp teknik okulu yılda 1.500 hemşire yetiştiriyor. Karşı'daki İleri Mesleki Eğitim Koleji'nde Alman eğitmenler dil ve mesleki beceri dersleri veriyor. Andican'da bir girişimci, kullanılmayan bir teknik okulu yeniledi ve yılda 1.500 uzman yetiştireceği belirtilen bir program için Alman öğretmen getirdi.
2027'de Almanya'da istihdam edilmek üzere 10.000 kişiyi eğitip işe yerleştirme hedefi, 2026'da bildirilen 2.000 kişinin beş katı. Bu hedefe ulaşmak için dil eğitiminin uygun iş olanaklarına kapı açması, büyükelçilerin üzerinde çalışmakla görevlendirildiği vizelerin alınması ve niteliklerin tanınması gerekiyor.
Kursları bölgesel merkezler ve işverenler şekillendirecek
Özbekistan'ın 14 bölgesinin her birinde 2027'de birleşik bir iş gücü göçü merkezi kurulacak. Bölge valilerinin birinci yardımcıları, merkezleri oluşturmadan önce Intil'in yaklaşımını incelemek zorunda. Bölge başına 8 milyar sum tahsisi, 14 bölge genelinde toplam 112 milyar sum anlamına geliyor.
Yabancı işverenlerin de teknik okullarda daha büyük rol üstlenmesi bekleniyor. Almanya, Japonya ve Güney Kore'den şirketler, kursların geliştirilmesine yardımcı olmak ve ekipman yatırımı yapmakla ilgilendiklerini belirtti. Yetkililere, 2027'de başlayacak eğitim için yabancı işverenlerin gerekliliklerine uyarlanacak 20 teknik okulu seçmeleri için bir ay süre verildi.
Bir başka plan kapsamında, her bölgede iki veya üç teknik okul 15 yıllığına büyük girişimcilerin yönetimine verilecek. Bu kurumların birlikte yılda en az 30.000 uzman yetiştirmesi bekleniyor. Mezunlara, Özbekistan devleti tarafından tanınan yeterlilik sertifikaları verilecek.
Sergeli'deki Taşkent Boru Fabrikası, kendi uzman çalışanlarını kullanarak yılda 2.500 kaynakçı, elektrikçi ve montajcı yetiştirmeyi önerdi. Bu öneri, eğitimi gerçek sanayi faaliyetlerine bağlama hedefini ortaya koyuyor: işletmeler, okulların kursları tek başına tasarlamasını beklemek yerine ihtiyaç duydukları becerilerin öğretilmesine katkıda bulunacak.
Planlanan mali destekler arasında, eğitim ve teknik okul ekipmanlarına yapılan harcamaların vergilendirilebilir gelirden düşülmesi de yer alıyor. Cumhurbaşkanlığı açıklamasında, yurt dışında başarıyla işe giren mezunlara hibe verilmesi de öngörülüyor. Bu önlemler, işe alımın yanı sıra hazırlık sürecine de yatırım yapılmasını teşvik etmeyi amaçlıyor.
Özel ajanslar zorlu koşullarda işe başlayacak
Lisans işlemlerinin kolaylaştırılmasının ardından özel istihdam ajanslarının sayısı hızla arttı. Cumhurbaşkanlığı İdaresine göre, iki yılda ajans sayısı üç katına, bu ajanslar aracılığıyla yurt dışında işe yerleştirilen vatandaşların sayısı ise beş katına çıktı.
Yurt dışına işe yerleştirme görevlerinin 2027'de devredilmesi önerisi, güvenilir ajanslara merkezi bir rol verecek. Ajanslara, yüksek ücretli bir işe yerleştirdikleri kişi başına 1,5 milyon sum ödenecek. Yetkililerin, faaliyetlerini düzenleyen bir karar taslağını bir ay içinde sunması gerekiyor. Özel ajanslarla devlet Göç Ajansı arasındaki görev paylaşımı henüz açıklanmadı.
Son performans değerlendirmeleri, ne ölçüde iyileşme gerektiğini gösteriyor. Göç Ajansının 2026'nın üçüncü çeyreğine ilişkin değerlendirmesinde 47 ajansın 40'ı yetersiz, dördü yeterli, üçü ise iyi not aldı. Hiçbir ajans örnek düzeyine ulaşamadı. Dolayısıyla değerlendirilen ajansların yaklaşık yüzde 85'i en düşük kategoride yer aldı.
Değerlendirmede işe yerleştirmeler, sözleşme kaydı, yola çıkmadan önce hazırlık, yasal gerekliliklere uyum ve şikâyetler dahil 11 gösterge kullanıldı. Göç Ajansı yetkilileri 12 Ekim'de geciken hizmetler, yerine getirilmeyen sözleşmeler ve işe yerleştirme başarısız olduğunda parayı geri almada yaşanan güçlüklerle ilgili şikâyetleri görüştü.
Özbekistan'ın 16 Ekim 2018 tarihli yasası özel istihdam ajanslarını düzenliyor. Kasım 2025'te kabul edilen mevzuat, ajansların mesleki ve dil kursları düzenleme ve yabancı işverenleri çekme yetkilerini genişletti. Ayrıca, vatandaşların zararlarını karşılamak amacıyla özel bir banka hesabına 4.000 temel hesaplama birimine eşdeğer depozito yatırma şartı getirdi. Temel hesaplama birimi, belirli yasal ödemelerin hesaplanmasında kullanılan devletçe belirlenmiş bir referans tutardır.
Sonraki reformlarla gerçek istihdam, ücret, hakların korunması ve sosyal güvencelere odaklanan bir kamu derecelendirme sistemi kurulması öngörülüyor. Ajans derecelendirme sistemi 2025'ten beri yürürlükte. Yeni öneriler, genişletilmiş özel işe alım sisteminin merkezine bu sonuçları yerleştirecek.
İşe alım ajanslarına yer ve vergi desteği sağlanacak
Özel ajanslara, mesleki ve dil kursları için teknik okul binalarının bazı bölümlerini ücretsiz kullanma imkânı sunulacak. Öneriler arasında, yurt dışından getirilen öğretmen ve uzmanlar için yüzde 1 sosyal vergi oranı ile eğitim için gerekli ekipmanlara gümrük vergisi muafiyeti de bulunuyor.
Mirziyoyev, işe alım faaliyetlerinin sosyal hizmet olarak değerlendirilmesini ve buna uygun biçimde vergilendirmenin kolaylaştırılmasını önerdi. Planlanan düzenleme, işe alım şirketlerinin adayları Özbekistan'da hazırlamasına ve onları doğrudan yurt dışındaki işverenlerle buluşturmasına imkân verecek.
1,5 milyon sumluk ödeme, başarılı işe yerleştirme karşılığında ajansa yapılacak. Çalışanların ücretleri, sözleşmelerin yerine getirilmesi ve sosyal koruma, önerilen performans ölçütleri kapsamında ayrı ayrı değerlendirilecek. Adaylara verilen somut taahhüt, işe alım sürecinin gerçekten girdikleri işe ve kendilerine sunulan koşullara göre değerlendirilmesi.
Britanya ve diğer ülkeler için farklı düzenlemeler gerekiyor
Toplantıda sunulan rakamlara göre, Birleşik Krallık'ta 33.000 çalışana ihtiyaç var. Özbekistan vatandaşları şu anda buraya ağırlıklı olarak mevsimlik tarım işlerinde çalışmak üzere gidiyor. Yetkililere sağlık, lojistik ve sanayi alanlarında somut iş fırsatları için müzakere yürütme talimatı verildi.
Mevsimlik işçi alımları şimdiden önemli ölçekte gerçekleşiyor. Göç Ajansının Temmuz 2026 tarihli verilerine göre HOPS Labour Solutions ve Pro-Force Limited aracılığıyla 7.664 Özbekistan vatandaşı işe yerleştirildi ve aylık ortalama gelir 2.500 dolar olarak bildirildi.
Özbekistan ayrıca, katılımcı ülkelerin uygun koşulları taşıyan genç vatandaşlarının Birleşik Krallık'ta geçici olarak yaşayıp çalışmasına izin veren Britanya Gençlik Hareketliliği Programı'na katılmak istiyor. Katılım konusu müzakerelere bağlı. Yetkililerden İtalya ile iş gücü göçü iş birliğinden de daha kapsamlı biçimde yararlanmaları istendi.
Cumhurbaşkanlığı İdaresi, Avrupa Birliği'nin Orta Asyalı uzmanların işe alımını ilk kez göç stratejisine dahil ettiğini bildirdi. Mirziyoyev, Almanya, Türkiye, Slovakya ve Katar'la yürütülen mevcut iş birliğine atıfta bulunarak büyükelçilere bu fırsatları somut işlere ve eğitim programlarına dönüştürme talimatı verdi.
İdareye göre, Özbekistan'da yaklaşık 200.000 genç İngilizce dil sertifikasına sahip. Yetkililerden, İsveç ve Danimarka'nın yanı sıra ABD, Kanada, Avustralya ve Yeni Zelanda'da bu gençler için istihdam olanaklarını genişletmeleri istendi. Büyükelçilerin, işveren anlaşmalarının yanı sıra işe alım kotaları, çalışma vizeleri ve niteliklerin tanınması konularında da çalışması gerekiyor.
Online Mahalla mahallelerle elçilikler arasında bağlantı kuracak
Online Mahalla, açık iş bilgilerini ve yardımı bölge sakinlerine daha yakın hale getirmeyi amaçlıyor. Mahalla, bir mahalle topluluğudur. Mahalla Yedilisi olarak bilinen yerel ekip, yurt dışında iş arayanları kaydedecek ve mevcut fırsatların duyurulmasına yardımcı olacak.
Bölge sakinlerine hedef ülkeler, meslekler, gerekli nitelikler, dil becerileri ve eğitim olanakları hakkında bilgi verilecek. Hazırlık ve ardından işe yerleştirme sürecini valiler ve sorumlu kuruluşlar denetleyecek. Bölge valileri ilerlemeyi her ay, ilçe valileri ise ayda iki kez gözden geçirecek.
Yurt dışında güçlük yaşayan çalışanlar da platform üzerinden başvuruda bulunabilecek. Gerektiğinde büyükelçilerin sorunların çözümüne yardımcı olmak için vatandaşları ziyaret etmek dahil, bizzat müdahale etmesi bekleniyor. Valilere, göçmenlerin ülkedeki ailelerine, anne babalarına ve çocuklarına destek olma talimatı verildi.
Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, yurt dışında koruma sağlamanın devletin sürekli sorumluluğu olduğunu söyledi. Cumhurbaşkanlığı İdaresi, Mirziyoyev'in şu sözlerini aktardı:
Yurt dışında çalışan hiçbir vatandaşımız sorunlarıyla baş başa bırakılmamalı.
İdare, bazı durumlarda büyükelçilerin bizzat müdahalesinin gerekli olduğunu belirtti. On günlük talimata ilişkin açıklamalar farklılık gösterdi: Bazı açıklamalarda bu süre içinde etkili bir yardım sistemi kurulmasına yönelik önerilerin hazırlanması istenirken, diğerlerinde sistemin devreye alınması için son tarih olarak nitelendirildi. Ajansların düzenlenmesi ve okulların seçilmesine ilişkin bir aylık süreler ise daha tutarlı biçimde aktarıldı.
Ülkeye dönen çalışanlar için iş ve emeklilik haklarının tanınması gerekiyor
Cumhurbaşkanlığı İdaresine göre, 2026 başından bu yana 1.116.000 kişi iş gücü göçünden Özbekistan'a döndü. Bu kişiler arasında sanayi, inşaat, lojistik ve hizmet sektörlerinde deneyim kazanmış çalışanlar bulunuyor.
Yetkililere, yıl sonundan önce geri dönen 250.000 kişiye uygun iş bulmaları ve iş kurmak isteyenlere destek olmaları talimatı verildi. Bu istihdam hedefi, kaydedilen geri dönenlerin yaklaşık yüzde 22'sini kapsıyor. Yeni bir platformda kişilerin önceki iş yerleri, meslekleri ve iş deneyimleri kaydedilerek uygun işlerle eşleştirilmeleri kolaylaştırılacak.
Emeklilik hakları da dönüş sürecinin bir parçası. Özbekistan vatandaşları 40'tan fazla ülkede yasal olarak çalışıyor ve emeklilik primi ödüyor. Özbekistan, 2026'da Kırgızistan, Azerbaycan ve Türkiye ile iş deneyiminin ve emeklilik haklarının tanınmasına ilişkin anlaşmalar imzaladı.
Yetkililerden başka ülkelerle de benzer düzenlemeler için müzakere yürütmeleri istendi. Daha ileri görüşmeler için belirlenen ülke ve bölgeler arasında Rusya, Almanya, Japonya, Güney Kore, Baltık ülkeleri ve Balkanlar yer alıyor. Sonuçların yıl sonuna kadar bildirilmesi gerekiyor. Bu tür anlaşmalar, yurt dışında edinilen iş deneyimi ve ödenen primlerin emeklilik haklarına nasıl sayılacağını düzenliyor.
Özbekistan'da uzun süre kalan yabancı uyrukluların sayısı 250.000'e yaklaşıyor. Bunlardan 36.000'inin çalışma izni, 24.000'inin ise öğrenci statüsü var. Yetkililere kalan yabancıların istihdam durumlarını ve gelir kaynaklarını netleştirmeleri, yeni işlerde ise Özbekistan vatandaşlarına öncelik vermeleri talimatı verildi.
Uygulama takvimi
2 Kasım'daki toplantıda, acil idari işlerden 2027 için planlanan değişikliklere uzanan çeşitli son tarihler belirlendi. Başlıca adımlar şöyle:
- On gün içinde: Yurt dışında yardım isteyen vatandaşlara yanıt verecek önerilen sistemi hazırlamak veya devreye almak; talimatın kesin tanımı konusunda farklı açıklamalar yapıldı.
- Bir ay içinde: Özel ajans reformuna ilişkin karar taslağını sunmak ve yabancı işverenlerle uyumlu kurslar için 20 teknik okul seçmek.
- 2026 sonuna kadar: Göçten dönen 250.000 kişiye uygun iş bulmak ve yeni emeklilik anlaşmalarına ilişkin ilerlemeyi bildirmek.
- 2027 başından itibaren: Intil'de eğitim gören 100 Almanca öğretmenini bölgesel teknik okullarda görevlendirmek.
- 2027 boyunca: Bölgesel göç merkezleri kurmak, özel işe alımı genişletmek, ana dili Almanca olan 500 kişiyi işe almak ve Almanya'da istihdam için 10.000 kişiyi eğitmek.
- Gelecek akademik yıldan itibaren: Üniversitelerde Almanca öğretmeni yetiştirilmesi için ayrılan devlet kontenjanını iki katına çıkarmak.
Temel ölçüt, hazırlık ve işe alım süreçlerinin vaat edilen istihdam koşullarını sağlayıp sağlamadığı olacak. Hükümetin kendi rakamları hem fırsatları hem de yapılması gerekenleri ortaya koyuyor: Almanya 45.000 uzman talep etti ancak 2.000 kişiyi işe aldı; özel ajansların genişletilmesi önerilen sorumlulukları devralmalarından hemen önce değerlendirilen 47 ajansın 40'ı yetersiz not aldı.
Öne çıkanlar
- Güvenilir özel istihdam ajanslarının 2027'den itibaren yurt dışına işe yerleştirme görevlerini devralması planlanıyor.
- Ajanslara, yüksek ücretli bir işe yerleştirdikleri her vatandaş için 1,5 milyon sum ödenecek.
- Bölgesel göç merkezlerinin her birine 8 milyar sum verilecek; Almanya'da istihdam için 10.000 kişinin eğitilmesi hedefleniyor.
- Almanca eğitimi; teknik okullar, öğretmen yetiştirme ve ana dili Almanca olan 500 kişinin işe alınması yoluyla genişletilecek.
- Online Mahalla adayları kaydedecek, açık iş bilgilerini paylaşacak ve yurt dışında yardım taleplerini kabul edecek.
- Yetkililerin, 2026 sonuna kadar göçten dönen 250.000 kişiye uygun iş bulması gerekiyor.
- Özel işe alım ajanslarıyla devlet Göç Ajansı arasındaki görev paylaşımının hâlâ netleştirilmesi gerekiyor.






