Malezya’da Heyelan Sayısı 2021’den Bu Yana 1.293’e Ulaşırken 1.577 Yamaç Kritik Durumda

9 dakikalık okuma
Malaysia Flags 1,577 Critical Slopes as Landslide Toll Reaches 1,293 Since 2021

Kaydedilen heyelanların yarısından fazlası Sarawak ve Sabah’da meydana geldi

İtfaiye ve Kurtarma Dairesi Genel Müdürü Datuk Seri Nor Hisham Mohammad’ın verdiği bilgilere göre Malezya’da 2021’den bu yana 1.293 heyelan kaydedildi ve kritik durumda olduğu belirlenen yamaçların sayısı 1.577’ye ulaştı. Kuzeydoğu Musonu sırasında etkili olan uzun süreli yağışlar, evlerin, yolların ve temel altyapının yakınındaki yamaçlara ilişkin endişeleri artırıyor.

İçindekiler
  1. Kaydedilen heyelanların yarısından fazlası Sarawak ve Sabah’da meydana geldi
  2. Yıllık veriler ne gösteriyor?
  3. Hangi bölgeler özellikle risk altında?
  4. Uzun süreli yağış yamaçları nasıl zayıflatıyor?
  5. 34 erken uyarı sistemi nasıl çalışıyor?
  6. Haritalama, çökme yaşanmadan tehlikeyi nasıl belirliyor?
  7. Kurumlar şiddetli yağışlara nasıl hazırlanıyor?
  8. Hasar neden yamaçların çok ötesine ulaşabiliyor?
  9. Bölge sakinleri nelere dikkat etmeli?
  10. Öne çıkanlar

Sarawak’ta 508, Sabah’da 195, Selangor’da ise 176 olay kaydedildi. Sarawak ve Sabah’daki toplam 703 olay, ülke genelindeki toplamın yaklaşık yüzde 54,4’üne karşılık geliyor. Vakaların bu bölgelerde yoğunlaşması, Doğu Malezya’yı ülkedeki heyelanlara hazırlık çalışmalarının odağına yerleştiriyor.

Uyarı, zemin çökmeden önce dengesiz alanları belirlemeye yönelik daha geniş kapsamlı bir hükümet programıyla aynı dönemde geldi. Doğal Kaynaklar ve Çevresel Sürdürülebilirlik Bakan Yardımcısı Syed Ibrahim Syed Noh, 27 Ekim’de Dewan Rakyat’ta yaptığı açıklamada Maden ve Jeoloji Dairesi’nin (JMG), yüksek riskli kabul edilen yamaçlara 34 erken uyarı sistemi kurduğunu söyledi.

JMG’nin yamaç tehlikeleri ve risklerine ilişkin haritalama çalışmaları, Sabah’daki yüksek rakımlı bölgeler ve Kundasang da dahil olmak üzere yaklaşık 3 bin kilometrekarelik alanı kapsıyor. Çalışmalar, kalkınma ve acil durum hazırlıklarına ilişkin kararları arazi, yağış ve zemin hareketlerine dair bilgilerle ilişkilendiriyor.

Bölge sakinlerine verilen acil tavsiye pratik: Yeni çatlaklara, eğilen ağaçlara veya elektrik direklerine ve yamaçlardan akan sudaki değişikliklere dikkat edin. Yetkililer tahliye emri verdiğinde vakit kaybetmeden bölgeden ayrılın. Acil durum ekiplerinin görevi ise şiddetli yağış ulaşımı zorlaştırmadan önce kurtarma ekiplerini nereye konuşlandıracaklarına haritalar ve izleme verileri ışığında karar vermek.

Yıllık veriler ne gösteriyor?

Nor Hisham, aktardığı dönemdeki en yüksek yıllık sayı olan 2025 yılı için 314 heyelan bildirdi. Bu vakaların 127’si Sarawak’ta, 75’i Sabah’da meydana geldi. İki eyaletteki toplam 202 vaka, o yıl için açıklanan toplamın yaklaşık yüzde 64,3’ünü oluşturuyor.

Reklam

Yıllık veriler, yerleşim yerlerinde ve ulaşım güzergâhlarında tekrarlanan hasarı ortaya koyuyor:

  • 2021: 242 olay. Aralık ayında görülen olağanüstü seller, Selangor’daki Hulu Langat’ta ve Pahang’daki Bentong’da altyapıya zarar verdi.
  • 2022: 234 olay. Bunlar arasında 16 Aralık’ta Batang Kali’deki bir kamp alanında meydana gelen ve 31 kişinin hayatını kaybettiği heyelan da yer aldı.
  • 2023: Listelenen yıllar içindeki en düşük sayı olan 188 olay. Kuala Lumpur’daki Malezya Yolsuzlukla Mücadele Akademisi ve Bukit Tunku’da yamaç hasarı meydana geldi.
  • 2024: 231 olay. Ranau, Genting Highlands ve Paya Terubong’daki güzergâhlarda meydana gelen çökmeler yolların kapanmasına ve can kayıplarına yol açtı.
  • 2025: Sarawak’ta 127, Sabah’da 75 olmak üzere 314 olay.

2025’teki sayı, 2024’te kaydedilen 231 olaydan 83 fazla; bu da yaklaşık yüzde 35,9’luk bir artış anlamına geliyor. Ayrıca 2023’teki 188 olaylık en düşük sayının 126 üzerinde.

Açıklanan dökümün netleştirilmesi gerekiyor. Beş yıllık sayı toplandığında 1.209’a ulaşıyor; bu, başlıkta verilen 1.293 toplamının 84 altında. Ocak-Eylül 2025 dönemi için de 84 olaylık ek bir sayı veriliyor; ancak bu dönem, 2025 yılına ilişkin toplamla örtüşüyor. Bu rakamların birbiriyle nasıl bağdaştığını açıklayan tutarlı bir döküm paylaşılmadı.

Hangi bölgeler özellikle risk altında?

İtfaiye ve Kurtarma Dairesi, yüksek riskli onlarca bölgeyi belirlemek için JMG ile verileri koordine etti. Bu bölgeler arasında Klang Vadisi’ndeki Hulu Langat, Ampang ve Batang Kali, Cameron Highlands’e giden güzergâhlar, Penang’daki Paya Terubong ve Sabah’daki Kundasang bulunuyor.

Ulusal itfaiye ve kurtarma teşkilatının başındaki Nor Hisham, bu bölgelerdeki tehlikeyi yamaçlardaki yapılaşmayla ilişkilendirdi:

Bu bölgelerde yamaçlardaki hızlı yapılaşma, muson mevsiminde hızla akan yağmur sularına karşı yamaçları son derece savunmasız hâle getiriyor,

Yamaçlardaki yapılaşma hem zeminin şeklini hem de suyun yamaçtan aşağı izlediği yolu değiştiriyor. Yollar ve binalar zemine yük bindirirken, kesilmiş yamaçlar ve drenaj kanalları akan suyu belirli noktalarda yoğunlaştırabiliyor. Uzun süreli yağışlarda bu değişiklikler, zaten savunmasız olan zemin üzerindeki baskıyı artırabiliyor.

Belirlenen bölgeler konut alanlarını, yüksek rakımlı turistik noktaları ve yerleşimleri birbirine bağlayan yolları kapsıyor. Dolayısıyla bir yamaç çökmesi insanları doğrudan tehlikeye atmanın yanı sıra onlara ulaşmak için gereken güzergâhları da kapatabiliyor.

Reklam

Uzun süreli yağış yamaçları nasıl zayıflatıyor?

Nor Hisham, uzun süreli şiddetli yağışların yeraltı suyunun birikmesine ve gözenek suyu basıncının artmasına yol açtığını, bunun da zemin kohezyonunu zayıflatarak yamaçların çökmesine neden olduğunu söyledi. Gözenek suyu basıncı, toprak parçacıkları arasındaki küçük boşluklarda bulunan suyun uyguladığı basınçtır.

Zeminin yamaçta durabilmesi, kısmen parçacıklarının birbirinin üzerinden kaymaya karşı gösterdiği dirence bağlıdır. Aralarındaki su basıncı arttıkça bu direnç azalabilir. Daha önce kendi ağırlığını, bitki örtüsünü veya yapıları taşıyabilen zemin hareket etmeye başlayabilir.

Yüzey akışı da başka bir sorun yaratıyor. Yokuş aşağı hızla akan su toprağı sürükleyebilir; su hacmini kaldıramayan drenaj kanalları da taşabilir. Böylece su, yüzeyi aşındırdığı veya yamaç içine sızdığı alanlara ulaşabilir.

Nor Hisham, arazi kullanımındaki değişiklikleri, yamaçlardaki ormansızlaşmayı, madenciliği ve yetersiz drenajı erozyonu hızlandırabilecek etkenler arasında saydı. Yollar ve yapılaşma için yamaçların kesilmesi doğal dengeyi bozabilir. Altyapının ağırlığı ve ağır araçların titreşimleri de şevlerde gizli çatlakların oluşumunu hızlandırabilir.

Bu süreçler, yamacın üst ve alt kısımlarındaki bakım çalışmalarını birbirine bağlıyor. Üst kısma yakın tıkalı bir drenaj kanalı suyu daha aşağıdaki zemine yönlendirebilir; yol için yapılan bir yamaç kesisi de o zeminin yukarıdaki yamacı taşıma biçimini değiştirebilir.

34 erken uyarı sistemi nasıl çalışıyor?

Syed Ibrahim, JMG’nin kurduğu 34 erken uyarı sisteminde izleme ekipmanlarının yanı sıra sirenler ve uyarı ışıklarının bulunduğunu söyledi. Ekipmanlar seçilen yamaçlardaki koşulları izlerken, sirenler ve ışıklar yakındaki insanları uyarmaya yarıyor.

Bakan yardımcısı, söz konusu sistemlerden parlamentoda yaptığı açıklama sırasında bahsetti. Bu açıklama, daha kapsamlı afet haritalaması ve tahminlerle uyarıları iyileştirmek için teknolojiden yararlanılması konusunda soru yönelten bağımsız Kudat milletvekili Datuk Verdon Bahanda’ya yanıt olarak yapıldı.

Uyarı sistemleri, daha geniş kapsamlı haritalama programından farklı bir işlev görüyor. Haritalama, arazi ve diğer koşulların tehlike oluşturduğu alanları belirliyor. Belirli bir noktaya kurulan ekipman ise o bölgedeki koşulların izlenmesine yardımcı oluyor ve yerel uyarı çalışmalarını destekliyor.

Dengesiz bir yamacın yakınında yaşayanlar için izleme ile tahliye arasındaki bağlantı hayati önem taşıyor. Değişen zemin koşullarına ilişkin bilgi, ancak harekete geçmeleri için yeterince erken bölge sakinlerine ve acil durum ekiplerine ulaştığında işe yarıyor.

Reklam

Haritalama, çökme yaşanmadan tehlikeyi nasıl belirliyor?

JMG, haritalarını geliştirmek için coğrafi bilgi sistemlerinden, uzaktan algılamadan, uydu radar ölçümlerinden ve lazer taramasından yararlanıyor. Bu araçlar, yetkililerin geniş alanlardaki araziyi incelemesine ve daha yakından izlenmesi gerekebilecek yerleri değerlendirmesine yardımcı oluyor.

Coğrafi bilgi sistemi (GIS), farklı bilgi katmanlarını bir harita üzerinde bir araya getiriyor. Böylece arazi, jeoloji ve diğer veriler ayrı kayıtlarda tutulmak yerine birlikte değerlendirilebiliyor.

Sentetik Açıklıklı Radar İnterferometrisi (InSAR), zemin konumundaki değişiklikleri belirlemek için radar gözlemlerini karşılaştırıyor. Işık Algılama ve Mesafe Ölçümü (LiDAR) ise arazinin şeklini ayrıntılı biçimde gösteren veriler üretmek için lazer ölçümlerini kullanıyor. Her iki yöntem de sıradan bir haritayla değerlendirilmesi güç özellikleri ortaya çıkarmaya yardımcı olabiliyor.

Syed Ibrahim, bilgilerin Malezya Maden ve Jeoloji Coğrafi Bilgi Sistemi (MyGEMS) ile Ulusal Arazi ve Yamaç Bilgi Sistemi (NaSIS) üzerinden paylaşıldığını söyledi. Bu platformlar, afet risk değerlendirmeleri için gereken bilgi alışverişini destekliyor.

JMG ayrıca yağış ve jeoloji verilerini heyelan risk değerlendirmesinde kullanan GeoSlide adlı bir analiz sistemi geliştirdi. Bu verilerin bir araya getirilmesi, yetkililerin hem zeminin durumunu hem de zemini etkileyen yağışı birlikte değerlendirmesine yardımcı oluyor.

Kurumlar şiddetli yağışlara nasıl hazırlanıyor?

İtfaiye ve Kurtarma Dairesi, savunmasız bölgelerde hazırlıkları güçlendirmek için Ulusal Afet Yönetim Ajansı (NADMA) ve teknik kurumlarla birlikte çalışıyor. Tehlike haritaları, şiddetli yağış uyarıları yapılmadan önce kurtarma kaynaklarının kırmızı bölge olarak işaretlenen alanların yakınına konuşlandırılmasına yön veriyor.

Bu kaynaklar arasında K9 arama ekipleri ile SMART olarak bilinen Malezya Özel Afet Yardım ve Kurtarma Ekibi bulunuyor. Ekiplerin ve ekipmanların riskli bölgelere yakın konuşlandırılması, bir çökme yolları kapattığında ya da ulaşım güzergâhlarına zarar verdiğinde katetmeleri gereken mesafeyi azaltabilir.

Nor Hisham, kurumların izleme sorumluluklarını nasıl paylaştığını şöyle anlattı:

MetMalaysia kesintisiz hava durumu uyarıları sağlıyor, JMG jeolojik verileri ve zemin hareketlerini iletiyor, JKR ise yol yapılarının ve yamaçların teknik durumunu izliyor.

Bütünleşik bu veriler, kurtarma ekiplerinin daha güvenli ve hızlı arama kurtarma (SAR) operasyonları planlamasına yön veriyor,

MetMalaysia da hava radarları, uydular ve gözlem istasyonlarıyla tahmin kapasitesini güçlendiriyor. Syed Ibrahim, kurumun yetkinlikleri arasında yüksek performanslı hesaplama, yapay zekâ ve yaklaşan yağışlara ilişkin ayrıntılı tahminler sunan Radar Entegrasyonlu Şimdi Tahmin Sistemi’nin bulunduğunu söyledi.

Reklam

Hasar neden yamaçların çok ötesine ulaşabiliyor?

Sabah’da Eylül 2025’te yaşanan acil durum, bir yamaç çökmesinin olay yerinden uzaktaki toplulukları da nasıl etkileyebildiğini gösterdi. Penampang’daki Kampung Sarapung yakınlarında meydana gelen heyelan, 13 Eylül’de bir elektrik iletim kulesini yıktı. Kesintinin en yoğun olduğu sırada yaklaşık 230 bin abonenin elektriği etkilendi.

Sabah’daki iletim kulesinin çökmesi, Kolopis-Segaliud arasındaki 275 kV’lık hatta bulunan 5 numaralı kuleye zarar verdi. Bu bağlantı, batı kıyısındaki üretim merkezlerinden doğudaki yerleşimlere ve işletmelere elektrik taşıyor.

Sandakan, Lahad Datu, Kinabatangan, Kunak, Semporna ve Beluran’da başlıca kesintiler yaşandı. Şiddetli yağış, kapanan yollar ve dengesiz zemin acil durum çalışmalarını zorlaştırdı. Olayda kurtarma çalışmaları, hasar gören elektrik altyapısı ve temel hizmetlerin yeniden sağlanmasını bekleyen haneler aynı anda birden fazla baskı yarattı.

Bu deneyim, yolların, yamaçların ve altyapının birlikte izlenmesinin neden önemli olduğunu somut biçimde ortaya koyuyor. Önemli bir iletim hattının veya ulaşım yolunun yanındaki savunmasız bir yamaç çöktüğünde çok daha geniş bir alanı etkileyebilir.

Bölge sakinleri nelere dikkat etmeli?

Nor Hisham, riskli bölgelerde yaşayanları zemin veya duvarlardaki yeni çatlaklara, eğilmeye başlayan ağaçlara ve elektrik direklerine, ayrıca yamaçlardan ya da drenaj kanallarından akan suyun rengindeki ani değişikliklere dikkat etmeye çağırdı. Bunlar, zemin koşullarının değiştiğine işaret edebilir.

Suyun renginin değişmesi, akıntıya toprağın karıştığını gösterebilir. Eğilen nesneler ve yeni çatlaklar, bunları taşıyan zeminin hareket ettiğine işaret edebilir. Uzun süreli yağışlarda bu değişiklikler derhal dikkate alınmalı; su birikmeye devam ettikçe yamaçlar daha da zayıflayabilir.

Nor Hisham’ın dik yamaçların yakınında yaşayanlara tavsiyesi açıktı:

En önemlisi, uzun süreli yağışlarda dik yamaçlardan uzak durun ve durumun kötüleşmesini beklemeden yetkililerin tahliye emirlerine derhal uyun,

Tahliye emri verilen bölge sakinleri vakit kaybetmeden ayrılmalı. Yamaçları zayıflatan yağış yolları da kapatabilir ve kurtarma ekiplerinin ulaşımını zorlaştırabilir; bu da güvenli biçimde hareket etmek için kalan süreyi kısaltır.

Öne çıkanlar

  • Malezya İtfaiye ve Kurtarma Dairesi Genel Müdürü, 2021’den bu yana 1.293 heyelan kaydedildiğini ve 1.577 yamacın kritik durumda olduğunu bildirdi.
  • Sarawak’ta 508, Sabah’da 195, Selangor’da 176 olay kaydedildi.
  • Yıllık dökümde toplam 1.209 olay bulunuyor; bu sayı başlıkta verilen toplamla bağdaştırılmalı.
  • JMG, 34 erken uyarı sistemi kurdu ve yaklaşık 3 bin kilometrekarelik alanda yamaç tehlikeleri ve risklerini haritaladı.
  • Yetkililer, izleme ve kurtarma hazırlıklarına yön vermek için hava durumu, jeoloji ve altyapı verilerini bir araya getiriyor.
  • Bölge sakinleri zemin hareketlerine dikkat etmeli, uzun süreli yağışlarda dik yamaçlardan uzak durmalı ve tahliye emirlerine derhal uymalı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir