On üç ölüm, beş doktor ve tartışmalı tıbbi kayıtlar
MANİLA, Filipinler: Adli patolog Raquel Fortun’un dikkat çektiği bulgulara göre, ateşli silah yarası bulunan 13 kişinin ölüm nedeni zatürre, inme ve sepsis gibi hastalıklar olarak kayıtlara geçti. Bu tutarsızlıklar, sivil toplum kuruluşlarından oluşan Hakikat Komisyonu’nu beş doktor hakkında soruşturma talep etmeye ve etkilenen ailelere hukuki yardım sunmaya yöneltti.
İçindekiler
- On üç ölüm, beş doktor ve tartışmalı tıbbi kayıtlar
- Ölüm nedeninin önemi
- Tıp düzenleyicisi ne yapabilir?
- Meslek disiplin süreci ile ceza davası farklı yollar izliyor
- Baylon vakası, kayıt düzeltmenin ne kadar uzun sürebileceğini gösteriyor
- Soruşturmacıların kimin ne yaptığını incelemesi gerekecek
- Aileler masraflar, korku ve eksik belgelerle karşı karşıya
- Kayıtlar Duterte davası açısından neden önemli olabilir?
- Öne çıkanlar
Vakalar, eski Devlet Başkanı Rodrigo Duterte’nin yasa dışı uyuşturuculara karşı yürüttüğü kampanya sırasında Caloocan ve Quezon City’de yaşanan ölümleri kapsıyor. Komisyon üyesi Fortun, cesetlerin mezardan çıkarılıp incelenmesinin ardından yaralanmalar ile ölüm belgelerine yazılan nedenler arasında farklılıklar tespit etti.
Beş hekimden biri hayatını kaybetti. Bu doktor ile bir başka hekim, Caloocan ve Quezon City sağlık müdürlüklerinde görevliydi. İddialar, başlarından, gövdelerinden, kollarından veya boyunlarından vurulan kişileri kapsıyor; bu kişilerin belgelerinde ölüm nedeni hastalık olarak gösterilmiş.
Komisyon ailelerle iletişime geçmeyi, kayıtlarını incelemeyi ve ölüm belgeleriyle destekleyici evrakları Mesleki Düzenleme Komisyonu’na (PRC) sunmayı planlıyor. Ayrıca soruşturma talebiyle Filipin Tabipler Birliği’ne (PMA) yazmayı da amaçlıyor.
Hakikat Komisyonu sözcüsü Carlos Conde, sunulacak yardımın ailelerin ne yapmak istediğine bağlı olacağını söyledi.
"Dilekçe vermek isterlerse elbette onlara yardımcı olacağız," dedi.
Mağdur ailelerini temsil eden avukat ve eski Bayan Muna milletvekili Neri Colmenares, ailelerin şu anda doktorlar hakkında işlem başlatma planı olmadığını söyledi. Olası suçları araştırma sorumluluğunun yakınlara yüklenmesi yerine devlet savcılarının bu sorumluluğu üstlenmesi gerektiğini savundu.
Ölüm nedeninin önemi
Ölüm belgesi, bir aile soruşturma talep ettiğinde veya dava açtığında önemli bir kanıt hâline gelebilecek resmî bir kayıttır. Ölümcül bir silahlı saldırının yaşandığı yerde ölüm nedeninin hastalık olarak kayda geçirilmesi, yakınları hem tıbbi kayda itiraz etmek hem de sevdiklerini kimin öldürdüğünü ortaya koymaya çalışmak zorunda bırakabilir.
Ulusal Halk Avukatları Birliği (NUPL) Başkanı Ephraim Cortez, bazı vakalarda polis anlatımları ile tıbbi evraklar arasında doğrudan çelişki olduğunu söyledi: Polis raporlarında meşru olduğu öne sürülen operasyonlarda yaşanan ölümler anlatılırken, ölüm belgelerinde doğal nedenler yazıyordu.
Cortez, birçok ailenin otopsi veya hukuki süreçlerde kullanılmak üzere hazırlanmış bir tıbbi raporun masraflarını karşılayamadığını söyledi. Otopsi, bir kişinin nasıl öldüğünü belirlemek için cesedin incelenmesidir; bulguları, yaralanmalar ile ölüm arasında bağlantı kurulmasına yardımcı olabilir.
Bu bulgulara ulaşamayan aileler ciddi bir pratik sorunla karşılaşıyor. Yakınlarının vurulduğunu biliyor olabilirler, ancak sunmaları gereken resmî belgede ölüm nedeni hastalık olarak yer alıyor. Ek tıbbi kanıt elde etmek ve kaydı düzeltmek para, hukuki yardım ve zaman gerektirebilir.
Colmenares, bunun aileler üzerindeki sonuçlarını anlattı ve doktorlarla polis arasındaki olası iş birliğinin soruşturulmasını istedi.
"Ölüm nedeninin yanlış kaydedilmesinin etkisi önemsiz değil. Bunlar çok ciddi eylemler; doktor soruşturulmalı, polisle iş birliği yaptığı tespit edilenler hapse girmeli," dedi.
Tıp düzenleyicisi ne yapabilir?
PRC, işlem yapılması çağrısını dikkate aldığını ve Mesleki Düzenleme Tıp Kurulu’nun kanıtları değerlendireceğini açıkladı. Kurum, 2000 tarihli Mesleklerin Modernizasyonu Yasası’na atıfta bulunarak meslek kurullarının, uygulayıcıların olası ihlallerini soruşturma yetkisi bulunduğunu belirtti.
Kurul, kendi yetkisiyle başlattığı soruşturma anlamına gelen motu proprio incelemesini değerlendirebilir. Hakikat Komisyonu da tartışmalı belgeler ve diğer kanıtlarla desteklenen idari bir şikâyette bulunabilir.
PRC, kurulun önerilen ilk adımını bir açıklamayla duyurdu.
"Komisyon, Mesleki Düzenleme Tıp Kurulu aracılığıyla, uygun işlemi belirlemek ve kendi yetkisiyle soruşturma başlatmak için yeterli gerekçe bulunup bulunmadığını değerlendirmek üzere mevcut kanıtları inceleyecektir," denildi.
Meslek yasasını, tıp etiğini veya geçerli diğer kuralları ihlal ettiği somut kanıtlarla belirlenen doktorların hekimlik ruhsatları askıya alınabilir veya iptal edilebilir. PRC, yürütülecek her türlü incelemenin yasaya uygun olacağını ve ilgili meslek mensuplarının haklarına saygı göstereceğini söyledi.
Meslek disiplin süreci ile ceza davası farklı yollar izliyor
Ücretsiz Hukuki Yardım Grubu’nun geçici başkanı Theodore Te, doktorların mesleki ve etik kurallara uygun hareket edip etmediğini değerlendirme konusunda en yetkili kurumun PRC olduğunu söyledi. Ayrıca mesleki kusur nedeniyle doğabilecek sorumluluğa da dikkat çekti.
Meslek disiplin sürecinde bir doktorun tıp uygulamasını düzenleyen standartları ihlal edip etmediği incelenir. Ceza davasında ise bir kişinin ceza hukuku kapsamında cezalandırılabilir bir suç işleyip işlemediği sorgulanır. Aynı davranış her iki tür incelemeye de yol açabilir, ancak gereken kanıtlar ve olası cezalar farklıdır.
Te, ceza sorumluluğunun, hatalı kaydın ihmalden mi yoksa kasten yanıltma amacıyla mı oluşturulduğu da dâhil olmak üzere kanıtlara bağlı olacağını söyledi. Kasıtlı aldatma ortaya konabilirse kamu belgesinde sahtecilik suçlamasının gündeme gelebileceğini belirtti; kanıtların daha kapsamlı bir planın parçası olarak hareket edildiğini göstermesi hâlinde suç ortaklığı olasılığını da dile getirdi.
Ceza mahkemeleri, PRC’nin meslek disiplini için sözünü ettiği somut kanıt standardından daha yüksek olan, makul şüphenin ötesinde ispat ölçütünü arıyor. Te, bunun ceza davası açmayı zorlaştıracağını söyledi.
Colmenares, failleri korumak amacıyla kayıtları kasten tahrif eden doktorların, temel suçlara yardım eden kişiler olarak soruşturulması gerektiğini savundu. Bu, her kişinin eylemleri ve bilgisi hakkında kanıt gerektiren olası bir hukuki yoldur.
Baylon vakası, kayıt düzeltmenin ne kadar uzun sürebileceğini gösteriyor
Lenin Baylon’un ölümü, ailelerin resmî bir kayda itiraz ederken karşılaşabileceği zorlukları gözler önüne seriyor. Baylon, Aralık 2016’da serseri kurşunla öldürüldüğünde dokuz yaşındaydı. Colmenares, uyuşturucu şüphelilerini kovaladığı öne sürülen maskeli silahlı kişilerden söz etti.
Baylon’un ailesi, cesedi teslim edilmeden önce ölüm nedeninin bronkopnömoni olduğunu kabul eden bir feragatnameyi imzalamaya zorlandıklarını söyledi. Cortez, ailenin otopsi masraflarını karşılayamadığını belirtti.
Cortez, 2022’de Temyiz Mahkemesi’nin ölüm belgesinin düzeltilmesine hükmettiği kararına atıfta bulundu. Colmenares, düzeltmenin Baylon’un ölümünden yaklaşık dokuz yıl sonra yapıldığını söyledi. Mahkeme kararı ile daha sonra yapılan düzeltme, ailenin kaydı değiştirme çabasının farklı aşamalarını anlatıyor.
- Aralık 2016: Dokuz yaşındaki Lenin Baylon vurularak öldürüldü; ölüm belgesinde bronkopnömoni yazıyordu.
- 2022: Cortez’e göre Temyiz Mahkemesi ölüm belgesinin düzeltilmesine hükmetti.
- Ölümünden yaklaşık dokuz yıl sonra: Colmenares, belgenin düzeltildiğini söyledi.
Cortez, ailelerin ölüm belgesini değiştirmek için mahkeme kararı talep edebileceğini, ancak bu sürecin uzun sürdüğünü söyledi. Bu nedenle yakınlar için tıbbi kaydı değiştirmek, cinayetin soruşturulması çabalarının yanı sıra başlı başına bir hukuki mücadeleye dönüşebiliyor.
Soruşturmacıların kimin ne yaptığını incelemesi gerekecek
Conde, beş doktorun belgeleri neden imzaladığı konusunda komisyonun yalnızca tahminde bulunabileceğini söyledi. Niyet, baskı, sorumluluk ve olası koordinasyona ilişkin soruların araştırılması gerekecek.
Conde, uyuşturucuyla mücadele kampanyasının koşullarının olası etkenlerden biri olabileceğini belirtti.
"Buradaki bağlam uyuşturucuyla mücadele savaşı; birçok kişinin ne tür baskı ya da zorlamaya maruz kaldığını Tanrı bilir," dedi.
Bazı kaygılar, söz konusu belgeleri imzalama yetkisi olmadığı öne sürülen özel muayenehane doktorlarını da kapsıyor. Conde, Fortun’un, yakınlarını gömmek isteyen ailelerin gerekli evrakı almak için özel doktorlara başvurmuş olabileceği yönündeki gözlemine değindi.
Cortez, iddia edilen düzenlemelerin doktorların yanı sıra cenaze evlerini de kapsadığını söyledi. Bu iddia, olası soruşturmanın kapsamını cesetlerin teslim edildiği, belgelerin alındığı ve cenazelerin düzenlendiği süreçlere genişletiyor.
Bir soruşturmanın her katılımcının rolünü belirlemesi, tıbbi bulguları incelemesi ve belgeleri polis kayıtları ile diğer evraklarla karşılaştırması gerekecek. Komisyonun sunmayı planladığı dosyalar, düzenleyicilere nasıl ilerleyeceklerine karar vermeden önce değerlendirecekleri materyalleri sağlayacak.
Aileler masraflar, korku ve eksik belgelerle karşı karşıya
Colmenares, ulaşılamayan kayıtların, iş birliği yapmayan polisin ve Adalet Bakanlığı desteğinin bulunmamasının ailelerin dava açmasını zorlaştırdığını söyledi. Ayrıca olaya karışan polislerin hâlâ hayatta olması nedeniyle yakınların korktuğunu belirtti.
Bu engeller, komisyonun yardım teklif etmesi ile ailelerin şu an şikâyette bulunma konusundaki tutumları arasındaki farkı açıklamaya yardımcı oluyor. Hukuki yardımın mevcut olması, kanıt elde etme masraflarını veya polis memurlarına karşı çıkmanın yarattığı korkuyu ortadan kaldırmıyor.
Colmenares, olası suçların soruşturulması için asıl sorumluluğun kamu makamlarında olması gerektiğini söyledi.
"Bunu yapma yükünün asıl kısmını savcılar, yani hükümet taşımalı," dedi.
Conde, şüpheli belgeleri bulunan aileleri komisyona başvurmaya davet etti. Böylece komisyon bilgileri kontrol edebilir ve ailelere PRC nezdinde atabilecekleri adımları değerlendirmelerinde yardımcı olabilir. Meslek süreci ile nüfus kaydının düzeltilmesi için mahkemeye başvurulması, sorunlarının farklı yönlerini ele alır: doktorun davranışını ve belgenin doğruluğunu.
Kayıtlar Duterte davası açısından neden önemli olabilir?
Karapatan Genel Sekreteri Cristina Palabay, tartışmalı belgeleri Duterte döneminde işlenen suçların örtbas edildiğinin kanıtı olarak nitelendirdi. Askerlere ve polislere emirleri doğrultusunda öldürdüklerinde koruma sağlanacağı yönündeki güvencelerine işaret ederek, cezasızlığın koruma altına alınmasının ilan edilmiş bir politika olduğunu söyledi.
Colmenares de tahrif edilmiş belgelerin, cinayetlerin soruşturulmasını zorlaştırarak failleri korumaya yardımcı olmuş olabileceğini savundu. Soruşturmanın, Lahey’de tutuklu bulunan ve cinayet yoluyla insanlığa karşı suç işlemekle itham edilen Duterte hakkında Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde (ICC) yürütülen süreçlere kanıt sunabileceğini söyledi.
Colmenares, suçlamalarda doktorların adının geçmediğini, ancak eylemlerinin kanıtlarda ve ifadelerde yer alabileceğini söyledi. Önerilen soruşturmayı, savcıların cinayetlerin yaygın veya sistematik bir saldırının parçası olup olmadığını, yani geniş ölçekte ya da örgütlü bir örüntü doğrultusunda gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğini ortaya koyma göreviyle ilişkilendirdi.
Ölümlerin boyutu tartışmalı: Kampanya için sıkça atıfta bulunulan resmî sayı en az 6 bin, insan hakları örgütlerinin tahmini ise 30 bine kadar çıkıyor. Bu rakamlar, 13 tartışmalı tıbbi kayda odaklanan soruşturmanın daha geniş çerçevesini oluşturuyor.
Duterte’nin ICC davasının 30 Kasım’da görüleceği bildirilmişti; ancak bu tarihe herhangi bir yıl veya mahkeme teyidi eşlik etmemişti. Ölüm belgelerine ilişkin iddialarda bir sonraki acil adımlar, komisyonun belge sunma planı ve tıp kurulunun soruşturma için yeterli gerekçe bulunup bulunmadığını değerlendirmesi.
Öne çıkanlar
- Fortun, ölüm belgelerinde hastalık veya başka doğal nedenler yazan, ateşli silah yarası bulunan 13 kişinin ölümüne dikkat çekti.
- İddialarda beş doktorun adı geçiyor; bunlardan biri hayatını kaybetti.
- Hakikat Komisyonu kayıtları tıp düzenleyicilerine sunmayı ve işlem başlatmak isteyen ailelere yardım etmeyi planlıyor.
- PRC’nin tıp kurulu, kendi yetkisiyle soruşturma başlatmayı veya idari şikâyeti değerlendirebilir.
- Olası mesleki cezalar arasında hekimlik ruhsatının askıya alınması veya iptali bulunuyor; ceza suçlamaları için ayrıca kanıt değerlendirmesi yapılması gerekecek.
- Aileler tıbbi kanıt masrafları, uzun süren düzeltme süreçleri ve dava açmanın yarattığı korkuyla karşı karşıya.
- Colmenares, olası suçları soruşturma çabalarına devlet savcılarının öncülük etmesi gerektiğini söylüyor.






