Dokuz milyon enfeksiyon ve tedavi görmeyen hastalara ulaşma yarışı
Dünya Sağlık Örgütüne göre, dünyadaki 47 milyon hepatit C vakasının yaklaşık dokuz milyonu Pakistan’da görülüyor. Bu da tedaviyle iyileştirilebilen bir hastalık kriziyle karşı karşıya olan ülkeyi, mücadelenin merkezine yerleştiriyor. DSÖ, hepatit B ve C’nin birlikte 2024’te Pakistan’da 48.715 kişinin ölümüne yol açtığını, aynı yıl 88.199 kişiye daha hepatit C bulaştığını tahmin ediyor.
İçindekiler
- Dokuz milyon enfeksiyon ve tedavi görmeyen hastalara ulaşma yarışı
- Hepatit verileri ne anlama geliyor?
- Güvenli olmayan enjeksiyonlar ve kan nakilleri bulaşmayı artırıyor
- Enfeksiyonları tespit etmek hâlâ büyük bir zorluk
- Ulusal program 2027’ye kadar ne vadediyor?
- Hastalar tedaviye erişimin neleri değiştirdiğini anlatıyor
- HIV tedavisi, tahmini hasta sayısının küçük bir bölümüne ulaşıyor
- Ruh sağlığı ihtiyacı uzman kapasitesini aşıyor
- 2030 hedefine giden kilometre taşları
- Öne Çıkanlar
Bu rakamlar, 2024-2027 döneminde yürütülen Başbakanlık Hepatit C Enfeksiyonunu Ortadan Kaldırma Ulusal Programı’nın karşı karşıya olduğu zorluğu daha da belirginleştiriyor. Programın görevi, enfekte olduğunu bilmeyen kişileri bulmak, onları tedaviye yönlendirmek ve güvenli olmayan tıbbi işlemler yoluyla virüsün başkalarına bulaşmasını önlemek.
DSÖ’nün Pakistan hepatit bilgi notu 2026, 2024’te 9,06 milyon kişinin kronik hepatit C taşıdığını ve bunun nüfusun yüzde 3,60’ına karşılık geldiğini tahmin ediyor. Kronik hepatit B taşıyanların sayısı ise 3,86 milyondu. İki enfeksiyon birlikte yaklaşık 12,9 milyon kişiyi, yani nüfusun yüzde 5,1’ini etkiledi; başka bir deyişle yaklaşık her 20 kişiden birini.
Ulusal Sağlık Hizmetleri Bakanlığı, karşılanmayan sağlık ihtiyaçlarına ilişkin daha geniş bir tabloyu Ulusal Meclise sundu: Ruh sağlığı bozukluklarından etkilenen 32,4 milyon kişi, HIV’le yaşayan 417 binden fazla kişi ve ülke genelinde kayıtlı yalnızca 1.050 psikiyatrist. Her durum farklı bakım gerektiriyor, ancak rakamlar ortak ve pratik bir soruna işaret ediyor: Hastalara ulaşmak ve onların sağlık hizmetleriyle bağını sürdürmesini sağlamak.
Hepatit verileri ne anlama geliyor?
Hepatit, besinleri işleyen ve kandaki zararlı maddelerin atılmasına yardımcı olan bir organ olan karaciğerin iltihaplanmasıdır. Hepatit B ve C’ye farklı virüsler yol açar. Kronik enfeksiyon uzun süre devam eder ve siroza, yani karaciğerde ciddi skar dokusu oluşumuna veya karaciğer kanserine neden olabilir.
2024’te Pakistan’daki kronik viral hepatit enfeksiyonlarının yaklaşık yüzde 70’ini hepatit C oluşturuyordu. Hepatite atfedilen ölümlerin de yaklaşık dörtte üçü hepatit C kaynaklıydı. DSÖ’nün yuvarlanmış küresel verilerine göre Pakistan’daki dokuz milyon enfeksiyon, dünya genelindeki 47 milyon vakanın yaklaşık yüzde 19’una, yani neredeyse her beş vakadan birine karşılık geliyor.
DSÖ, dünyadaki en yüksek hepatit C vaka yükünün Pakistan’da olduğunu belirtiyor. Bakanlığa atfedilen verilerde, daha düşük olan 3,086 milyonluk hepatit B tahminiyle birlikte ülkenin onuncu sırada olduğu da belirtilmişti. DSÖ’nün ayrıntılı 2026 bilgi notunda hepatit B vaka sayısı 3,86 milyon olarak veriliyor; Temmuz 2026 tarihli açıklamasında ise Pakistan’ın hepatit C’de açıkça ilk sırada olduğu belirtiliyor.
İki virüs arasındaki fark, korunma ve tedavi açısından önem taşıyor. Hepatit C, antiviral ilaçlarla iyileştirilebiliyor. Hepatit B aşıyla önlenebiliyor; antiviral tedavi ise enfeksiyonu kontrol altına alıp ciddi karaciğer hasarı riskini azaltabiliyor.
Güvenli olmayan enjeksiyonlar ve kan nakilleri bulaşmayı artırıyor
DSÖ, Pakistan’daki hepatit C yükünün büyük bölümünü geçmişte sağlık hizmetleri sırasında yaşanan bulaşmalara, özellikle iğnelerin yeniden kullanılmasına ve güvenli olmayan kan nakillerine bağlıyor. Örgütün 28 Temmuz 2026 tarihli Dünya Hepatit Günü açıklamasında, denetimsiz özel kan bankaları ve kanların tümünün taranmamasından kaynaklanan eksiklikler riskler arasında sayılıyor.
Cerrahi müdahalelerde, diş tedavilerinde, vücut piercinginde, dövme yaptırırken ve tıraş sırasında kullanılan kontamine ekipmanlar da enfeksiyonu bulaştırabiliyor. Bu faaliyetlerin ortak noktası şu: Aletler uygun biçimde sterilize edilmeden yeniden kullanıldığında veya nakledilecek kan yeterince taranmadığında enfekte kan başka bir kişiye ulaşabiliyor.
Pakistan’da 2024’te tahminen 15.737 yeni hepatit B ve 88.199 yeni hepatit C enfeksiyonu görüldü. DSÖ verilerinden yapılan hesaplamaya göre hepatit C, iki virüsteki yeni enfeksiyonların yaklaşık yüzde 85’ini oluşturuyordu. Ülkede yeni enfekte olanların sayısını azaltmak için tedavinin daha güvenli işlemlerle desteklenmesi gerekiyor.
DSÖ, hepatit B’ye karşı yenidoğanların doğumdan sonraki 24 saat içinde aşılanmasını öneriyor. Pakistan’ın politikaları ayrıca hamile kadınların taranmasını, hepatit B taşıyan uygun anne adaylarına koruyucu antiviral ilaç verilmesini ve virüse maruz kalan yenidoğanlara hepatit B immünoglobulini uygulanmasını destekliyor. İmmünoglobulin, anında koruma sağlayan antikorlar içeriyor.
Enfeksiyonları tespit etmek hâlâ büyük bir zorluk
DSÖ’nün Temmuz 2026 tarihli açıklamasına göre, hepatit C’den etkilenen her 10 kişiden yalnızca üçü hastalığı olduğunu biliyor. Dolayısıyla, enfeksiyonu iyileştirebilecek ilaçlar mevcut olmasına rağmen birçok kişi testten tedaviye uzanan sürecin dışında kalıyor.
DSÖ’nün bilgi notunda, 2024’e kadar yaklaşık 1,94 milyon kişiye yaşamlarının bir döneminde hepatit C tanısı konduğu, 2,47 milyondan fazla kişinin ise iyileştirici tedaviye başladığı kaydediliyor. Mevcut hizmetler değerlendirilirken bu kümülatif rakamlar dikkatle ele alınmalı: Veriler geçmişteki tanı ve tedavi başlangıçlarını sayarken, 9,06 milyonluk tahmin 2024’te kronik enfeksiyonla yaşayan kişileri gösteriyor. Bilgi notunda tedaviye başlayanların toplam sayısının kaydedilen tanı sayısını neden aştığı açıklanmıyor.
Hepatit B hizmetlerinde de önemli bir açık bulunuyor. 2024’e kadar yaklaşık 996.654 kişiye yaşamlarının bir döneminde tanı konmuş, 140.000 kişi antiviral tedaviye başlamıştı. DSÖ, tanı konanların yüzde 14’ünün tedaviye başladığını belirtiyor.
DSÖ, testler, tanı hizmetleri ve ilaçlar için ayrılan finansmanın sınırlı olmasını süregelen engeller arasında gösteriyor. Doğrulayıcı tanı ve tedavi hizmetlerine birinci basamak sağlık hizmetleri bünyesinde erişim de hâlâ yetersiz. Bu hizmetlerin topluluklara daha yakın sunulması, hastaların bakım alana kadar tamamlaması gereken ayrı ziyaret ve yolculukların sayısını azaltabilir.
Ulusal program 2027’ye kadar ne vadediyor?
Başbakanlık programı, ücretsiz tarama, test ve tedaviyi Pakistan’ın yanıtının merkezine koyuyor. DSÖ’nün 2026 bilgi notunda, 2024-2027 dönemini kapsayan program kapsamında aşamalı bir yaklaşımla 12 yaş ve üzerindeki uygun nüfusun yüzde 100’üne ulaşılması hedefi yer alıyor.
DSÖ’nün 3 Ağustos 2025’te yayımladığı test ve tedavi çalışmasına ilişkin haberinde daha somut bir uygulama hedefi veriliyor: Uygun nüfusun yüzde 50’si olarak tanımlanan 82,5 milyon kişiyi test etmek ve 2027’ye kadar beş milyon kişiyi tedavi etmek. Dolayısıyla program hem erişime yönelik kapsamlı bir taahhüt hem de uygulama için belirlenmiş sayısal bir hedef içeriyor.
Milletvekillerine ayrıca Temmuz 2024’ten 2027’ye kadar sürecek program için 67,77 milyar Pakistan rupisinin onaylandığı bildirildi. Maliyetlerin yüzde 51’ini federal hükümet, yüzde 49’unu eyaletler karşılayacak. Bu paylaşım, uygulamanın ulusal ve eyalet düzeyindeki yetkililerin koordinasyonuna bağlı olduğu anlamına geliyor.
Pakistan, 2024’te ulusal hepatit C tedavi kılavuzlarını güncelledi. DSÖ’ye göre ülke, hepatit B için henüz ulusal tedavi kılavuzlarını benimsemedi ve şu anda örgütün 2024 kılavuzunu temel alıyor. DSÖ, ulusal ve eyalet düzeyindeki planlara, tedavi protokollerine, araştırmalara ve belirli topluluklarda yürütülen odaklı hastalığı ortadan kaldırma projelerine destek veriyor.
Hastalar tedaviye erişimin neleri değiştirdiğini anlatıyor
DSÖ’nün Ağustos 2025 tarihli haberinde, önceki beş yıl boyunca dezavantajlı bölgelerde yaşayan 30.000 kişinin İslamabad Başkent Bölgesi’ndeki Federal Hükümet Sivil Dispanseri’nde test edildiği aktarılıyor. DSÖ protokolleri ve kılavuzlarıyla yürütülen bu hizmet, ulusal hedeflerin yerel bir sağlık tesisinde somut bakıma nasıl dönüştürülebileceğini gösteriyor.
DSÖ’nün hepatit C’den tamamen iyileştiğini belirttiği bir hasta olan Safina Saqib, başkalarını test yaptırmaya çağırdı:
Hepatit C ölümcül bir hastalık; herkes test yaptırmalı,
DSÖ’nün haberinde yer verdiği bir diğer hepatit C hastası Surayya ise hem hastalığını hem de tedavi gördükten sonraki iyileşme sürecini anlattı:
Hepatit C olmuştum ve ağrı yüzünden yürüyemediğim için endişeliydim. Sonra bu merkezde tedavi gördüm ve şimdi iyiyim. Artık mahallemdeki herkese test yaptırıp tedavi olmalarını söylüyorum.
Bu deneyimler, programın çok daha geniş ölçekte mümkün kılmaya çalıştığı süreci gösteriyor: Bir kişi test yaptırıyor, tanı alıyor, tedaviye başlıyor ve sağlığı iyileşmiş olarak günlük yaşamına dönüyor. DSÖ’nün öncelikleri arasında, hastaların daha fazla hizmeti aynı sistem içinde alabilmesi için hepatit hizmetlerini HIV bakımıyla, anne ve çocuk sağlığı hizmetleriyle ve birinci basamak sağlık hizmetleriyle ilişkilendirmek de bulunuyor.
HIV tedavisi, tahmini hasta sayısının küçük bir bölümüne ulaşıyor
Bakanlık, DSÖ tahminlerini kaynak göstererek Pakistan’da 417 binden fazla kişinin HIV’le yaşadığını Ulusal Meclise bildirdi. Bu kişilerden 92.148’i ilgili makamlara kayıtlı, 67.878’i ise antiretroviral tedavi alıyordu. Bu ilaçlar HIV’i baskılıyor, bağışıklık sistemini koruyor ve insanların daha uzun, daha sağlıklı bir yaşam sürmesine yardımcı oluyor.
417.000 kişilik tahminle karşılaştırıldığında kayıtlı kişilerin oranı yaklaşık yüzde 22, tedavi alanların oranı ise yaklaşık yüzde 16. Kayıtlı hastaların yaklaşık yüzde 74’ü tedavi görüyordu. Bu nedenle, kayıtlı hizmetlerin dışındaki kişilere ulaşmak, tedaviye erişimi artırmanın önemli bir parçası.
Yıllık yeni HIV enfeksiyonları 2010’da yaklaşık 16.000 iken 2024’te 48.000’e çıkarak üç katına ulaştı. Tarama sayısı da 2020’deki 37.944 testten 2025’te 374.000’e yükseldi; bu, neredeyse 10 katlık bir artış demek. Test sayıları tarama faaliyetini, enfeksiyon tahmini ise bir yıl içinde virüsü kapan kişi sayısını gösteriyor.
Bakanlık, Ocak 2025 ile Haziran 2026 arasında HIV pozitif olarak kayıt altına alınan 3.900 çocuğu bildirdi. Bunların 1.915’i Sindh’de, 1.765’i Pencap’ta kaydedildi. Bu iki eyalet kayıtların yaklaşık yüzde 94’ünü oluşturdu. Hayber Pahtunhva’da 139, Belucistan’da 46, İslamabad’da 30, Azad Cemmu ve Keşmir’de dört, Gilgit-Baltistan’da ise bir çocuk kaydedildi. Bu veriler her enfeksiyonun ne zaman gerçekleştiğini değil, çocukların kayda ne zaman girdiğini gösteriyor.
Ruh sağlığı ihtiyacı uzman kapasitesini aşıyor
Pakistan’da ruh sağlığı bozukluklarından etkilenen kişilerin tahmini sayısı 2019’da 30 milyonken 2023’te 32,4 milyona yükseldi. Bu, dört yılda 2,4 milyonluk, yani yüzde 8’lik artış anlamına geliyor. Bakanlık verilerine göre İslamabad’da 300 binden fazla kişi bu durumlardan etkilenmişti.
Ülkede kayıtlı 1.050 psikiyatrist bulunuyor; bu, yaklaşık her 245.000 kişiye bir psikiyatrist düştüğü anlamına geliyor. Psikiyatristler, ruh sağlığı sorunlarını teşhis ve tedavi etmek üzere eğitim almış hekimlerdir. Nüfusa oran, şu anda ruh sağlığı tedavisine ihtiyacı olmayanlar da dahil olmak üzere, uzmanların ülke genelindeki erişilebilirliğini gösteriyor.
Pakistan Sağlık İş Gücü Araştırması 2026 ile ilişkilendirilen eyalet verilerine göre Pencap’ta 406, Sindh’de 228, Hayber Pahtunhva’da 122 ve Belucistan’da 44 kayıtlı psikiyatrist bulunuyor. Bu dört sayının toplamı 800 ediyor. Ulusal toplamın geri kalan 250 psikiyatristinin coğrafi dağılımı açıklanmadı.
Aileler açısından uzmanların sınırlı olması, değerlendirme ve devam eden bakım için daha uzak yerlere gitmek ya da daha uzun süre beklemek anlamına gelebilir. Rakamlar, verilen yanıtın yalnızca teşhis konan hasta sayısıyla değerlendirilemeyeceğini de gösteriyor: Tanıdan sonra tedavi sunabilmek için yeterli sayıda eğitimli personele ihtiyaç var.
2030 hedefine giden kilometre taşları
Pakistan’ın mevcut programı için son tarih 2027; DSÖ’nün daha geniş hedefi ise 2030’a kadar hepatiti halk sağlığı sorunu olmaktan çıkarmak. Bu tarihler, test ve tedaviyi yaygınlaştırmak ve bulaşmanın gerçekleştiği yerlerde güvenliği artırmak için kısa bir takvim ortaya koyuyor.
- 2019-2023: Ruh sağlığı bozukluklarından etkilenen kişilerin tahmini sayısı 30 milyondan 32,4 milyona yükseldi.
- 2024: DSÖ, Pakistan’da 12,9 milyon kronik hepatit B ve C enfeksiyonu ile bu hastalıklarla ilişkili 48.715 ölüm olduğunu tahmin etti. Ulusal hepatit C tedavi kılavuzları güncellendi.
- Temmuz 2024-2027: Federal ve eyalet düzeyindeki finansmanla desteklenen ulusal hepatit C programının onaylı uygulama dönemi.
- 3 Ağustos 2025: DSÖ, 82,5 milyon uygun kişiyi test etme ve 2027’ye kadar beş milyon kişiyi tedavi etme hedeflerini duyurdu.
- Ocak 2025-Haziran 2026: Yetkililer, HIV’le yaşayan 3.900 çocuğu kaydetti.
- 28 Temmuz 2026: DSÖ, Dünya Hepatit Günü’nde Pakistan’ın hepatitle mücadelesine desteğini yineledi.
- 2030: Hepatiti halk sağlığı sorunu olmaktan çıkarma yönündeki uluslararası hedef yılı.
DSÖ, hepatit B ve C’nin 2024’te dünya genelinde 1,34 milyon kişinin ölümüne yol açtığını, her gün 4.900’den fazla yeni enfeksiyon görüldüğünü tahmin ediyor. Pakistan’ın hepatit C enfeksiyonlarındaki payı, ülkedeki ilerlemeyi uluslararası çabanın merkezî bir parçası hâline getiriyor. Pratik öncelikler belli: Daha güvenli enjeksiyonlar ve kan temini, yenidoğanlarda hepatit B aşısı, erişilebilir tanı ve kesintisiz tedavi.
Öne Çıkanlar
- DSÖ, Pakistan’da 2024’te 9,06 milyon kronik hepatit C ve 3,86 milyon kronik hepatit B enfeksiyonu olduğunu tahmin ediyor.
- Hepatit B ve C’nin 2024’te Pakistan’da tahminen 48.715 kişinin ölümüne yol açtığı belirtiliyor.
- Ulusal hepatit C programı, 82,5 milyon uygun kişiyi test etme ve 2027’ye kadar beş milyon kişiyi tedavi etme hedeflerini içeriyor.
- 417 binden fazla kişinin HIV’le yaşadığı tahmin ediliyor; 67.878 kişi antiretroviral tedavi alıyordu.
- Yetkililer, Ocak 2025 ile Haziran 2026 arasında HIV’le yaşayan 3.900 çocuğu kaydetti.
- Pakistan’da ruh sağlığı bozukluklarından etkilenen tahminen 32,4 milyon kişi ve kayıtlı 1.050 psikiyatrist bulunuyor.






