Yurt dışında para ve usulsüzlükler için daha kapsamlı bir yasal çerçeve
Çin, sınır ötesi yolsuzlukla mücadeleye ilişkin gözden geçirilmiş yasa taslağını 2 Kasım 2026’da ikinci okumaya sundu. Tasarıda daha güçlü gizlilik güvenceleri, şirketler için daha net uyum yükümlülükleri ve soruşturmalar sırasında insan haklarına saygı gösterilmesi şartı öngörülüyor.
İçindekiler
- Yurt dışında para ve usulsüzlükler için daha kapsamlı bir yasal çerçeve
- İki okuma arasında neler değişti?
- Kamuoyu görüşleri değişiklikleri nasıl şekillendirdi?
- Neden tek bir yasa öneriliyor?
- Şirketler ve hesaplar üzerinden paranın izini sürmek
- Haklar ve gizlilik açık yükümlülük hâline geliyor
- Şirketlerin nasıl bir yapı kurması gerekecek?
- Yurt dışı iş birliği ve farklı hukuk sistemleri
- Varlıkların geri alınması ve uzmanların hâlâ önerdiği değişiklikler
- Öne Çıkanlar
Altı bölüm ve 47 maddeden oluşan tasarı, 14. Ulusal Halk Kongresi (NPC) Daimi Komitesi’nin 25. oturumunda ele alındı. Tasarı; şu anda çeşitli yasalar ve hükümet düzenlemeleri arasında dağınık hâlde bulunan soruşturma, uluslararası iş birliği, şirketlerin davranışları ve hukuki sorumluluk kurallarını bir araya getirecek.
Değişiklikler, yolsuzlukla mücadelede adil ve makul bir küresel sistemin teşvik edilmesine yönelik taahhüdü de içeriyor. Tasarı, diğer ülkelerle iş birliğinin yanı sıra, Çin’in yolsuzlukla mücadele bahanesiyle yasalarını yurt dışında uygunsuz biçimde uyguladığını düşündüğü yabancı hükümetlere karşı önlemler alınmasını da öngörüyor.
Yurt dışında faaliyet gösteren Çinli şirketler açısından önerilen değişiklikler, rüşveti önleme sorumluluğunu daha somut hâle getirecek. İşletmelerin büyüklüklerine, faaliyetlerine ve risklerine uygun uyum birimleri kurması veya bu iş için belirli personel görevlendirmesi gerekecek. Soruşturmacılar içinse değişiklikler, yasal usullere uyma ve gizli bilgileri ele alma konusunda açık yükümlülükler getirecek.
Yasa tasarısı hâlen görüşülüyor. Oturumun cuma gününe kadar sürmesi planlanmıştı ancak yasanın kabul edileceği veya yürürlüğe gireceği tarihe ilişkin açıklama yapılmadı.
İki okuma arasında neler değişti?
Daimi Komite, taslağı ilk olarak Ağustos 2026’daki 24. oturumunda inceledi. Kasım ayındaki sürüm, gözetim ve soruşturmalar sırasında elde edilen bilgilerin korunmasına yönelik güvenceleri ayrıntılandırırken yasanın amacını ve ilkelerini geliştiriyor.
Daimi Komite Yasama İşleri Komisyonu sözcüsü Huang Haihua, başlıca üç değişiklik alanını açıkladı: yaptırımların uygulanmasına yön veren ilkeler, gizlilik şartları ve şirketlerde dürüstlük ile uyum çalışmalarının düzenlenmesi.
Önerilen ilkeler; ulusal güvenliğe kapsamlı bir yaklaşımı, Anayasa ve yasalara sıkı biçimde uyulmasını, yasal usullere riayet edilmesini ve insan haklarına saygı gösterilerek bu hakların korunmasını bir araya getiriyor. Yasal usuller, yetkililerin kanun gereği izlemek zorunda olduğu adımlardır.
Yasama süreci şöyle ilerledi:
- Ağustos 2026: Daimi Komite, taslağı ilk okumada ele aldı.
- İki okuma arasında: Kamuoyu istişaresinde bireylerden, NPC milletvekillerinden ve yasama irtibat bürolarından öneriler toplandı.
- 2 Kasım 2026: Gözden geçirilmiş taslak ikinci okumaya sunuldu.
NPC, yasayı başka ülkeleri ilgilendiren yolsuzluk meseleleri için sistematik ve kapsamlı bir yasal çerçeve oluşturma yolunda önemli bir adım olarak nitelendirdi. Yasanın uygulamadaki amacı, kişiler, ödemeler veya deliller sınırları aştığında devreye giren kurum ve süreçleri birbirine bağlamak.
Kamuoyu görüşleri değişiklikleri nasıl şekillendirdi?
İstişare kapsamında NPC’nin internet sitesi üzerinden 268 kişinin sunduğu 1.263 öneri alındı. Çevrim içi platformları aracılığıyla 14 NPC milletvekilinden 35 öneri daha geldi; 11 yasama irtibat bürosu ise 1.000’den fazla öneri sundu. Halktan gelen beş mektup da alındı.
Bu kanallardan, beş mektuba ek olarak toplamda 2.298’den fazla öneri geldi. Sayılar, tüm kanallardaki farklı katılımcıları değil başvuruları gösteriyor; çünkü kişiler ve bürolar birden fazla öneri sunabiliyordu.
Katılımcılar yasanın amaçlarının daha açık belirlenmesini, yetkililer arasında daha iyi eş güdüm kurulmasını, dosyaların ele alınmasına ilişkin usullerin ayrıntılandırılmasını ve ticari sırların, mahremiyetin ve kişisel bilgilerin daha güçlü korunmasını istedi. İhbarcıların korunması da gündeme getirilen konular arasındaydı.
Huang’ın değişikliklere ilişkin açıklaması, gizlilik ve şirket sorumlulukları konularında doğrudan karşılık verildiğini gösteriyor. İhbarcıların korunması istişarede gündeme gelmiş olsa da açıklanan değişiklikler, Huang’ın belirttiği üç alana odaklandı.
Neden tek bir yasa öneriliyor?
Çin’in hâlihazırda Denetim Yasası, Ceza Muhakemesi Yasası, Suçluların İadesi Yasası, Uluslararası Ceza Adli Yardımlaşma Yasası ve Kara Para Aklamanın Önlenmesi Yasası’nda başka ülkeleri ilgilendiren yolsuzluk vakalarıyla ilgili hükümler bulunuyor. Bu yasalar, usulsüzlüklerin soruşturulmasından yurt dışından yardım alınmasına ve paranın geri kazanılmasına kadar sürecin farklı aşamalarını düzenliyor.
Pekin Normal Üniversitesi profesörü ve Çin Yolsuzlukla Mücadele Hukuku Derneği yürütme konseyi üyesi Peng Xinlin, özel bir yasanın bu araçları ortak bir çerçevede bir araya getirebileceğini söyledi. Peng, bu eş güdümü, soruşturmadan kaçmak için Çin’i terk eden kişilerin peşine düşme çabalarıyla ilişkilendirdi.
"Özel bir yasanın çıkarılması, en azından daha önce farklı dairelere ve kurumsal düzenlemelere dağılmış yönetişim araçlarının daha sistematik bir yasal çerçeve altında bir araya getirilmesinin beklendiği anlamına geliyor. Böylece yurt dışına kaçan firarilerin hukukun erişimi dışında olduğu yanılsaması ortadan kaldırılıyor," dedi Peng.
Tasarı, ulusal bir eş güdüm mekanizması kuruyor ve sorumlulukları, dosyaların ele alınmasını, uluslararası iş birliğini, şirket uyumunu ve hukuki sorumlulukları düzenliyor. Peng, tasarının mevcut yasaları birbirine bağlayıp tamamlayıcı bir rol oynayacağını belirtti.
Para birden fazla ülkeden geçtiğinde eş güdüm ihtiyacı daha belirgin hâle geliyor. Bir soruşturmacının yurt içindeki mali kayıtlara, yurt dışında bulunan delillere ve varlıklara el koymak için yabancı bir mahkemenin yardımına ihtiyacı olabilir; her aşamadan farklı bir makam sorumlu olabilir.
Şirketler ve hesaplar üzerinden paranın izini sürmek
Offshore şirketler, tröstler ve paravan şirket katmanları, paranın kime ait olduğunu ve nasıl hareket ettiğini izlemeyi zorlaştırabilir. Paravan şirketin çok az faaliyeti olurken varlıkları elinde tutması veya hesaplar arasında bağlantı görevi görmesi mümkündür. Tröstte ise varlıklar lehtarlar adına yönetilir; bu da soruşturmacıların incelemesi gereken başka bir hukuki ilişki doğurur.
Çin Ulusal Açık Deniz Petrol Şirketi’nin eski genel müdürü ve Parti sekreter yardımcısı Li Yong’un davası, yurt dışı bağlantısının boyutunu gözler önüne seriyor. Davadaki usulsüz paranın yüzde 83’ünden fazlası yurt dışından geldi. Para, yurt dışındaki bankalara ulaşmadan önce çeşitli ülke ve bölgelerdeki offshore şirketler ve banka hesapları üzerinden aktarıldı.
Peng, bazı yolsuzluk vakalarında artık Çin içinde kamu görevinin kötüye kullanılmasının, yurt dışında usulsüz menfaatler elde edilmesiyle birleştiğini söyledi. Şirketler de uygunsuz ödemeleri yabancı şubeler, acenteler veya aracılar üzerinden yönlendirerek asıl işlemin tespitini zorlaştırabiliyor.
Merkezi Finans ve Ekonomi Üniversitesi Hukuk Fakültesi profesörü Guo Hua, tasarının sınır ötesi yolsuzluğu tanımlarken kamu gücünün kötüye kullanılmasını temel ölçüt olarak kullandığını söyledi. Guo’ya göre tasarının kapsamı, Çinli şirketlerin ve kişilerin yabancı kamu görevlilerine rüşvet vermesini de içeriyor; böylece şirketlerin yurt içindeki davranışları Çin’in uluslararası yükümlülükleriyle ilişkilendiriliyor.
Haklar ve gizlilik açık yükümlülük hâline geliyor
Gözden geçirilmiş tasarı, yetkililerin çalışmalarını Anayasa ve yasalara sıkı biçimde uygun yürütmesini, yasal usulleri izlemesini ve insan haklarına saygı göstererek bu hakları korumasını şart koşuyor. Soruşturmalar şüphelileri, tanıkları, işletmeleri ve ihtilaflı varlıklar ya da işlemlerle bağlantılı diğer kişileri etkileyebileceğinden bu şartlar önem taşıyor.
Guo, bir soruşturmanın hukuka uygun yürütülmesinin başka bir ülkenin yardım etmeyi kabul edip etmemesini etkileyebileceğini söyledi. Delil veya varlıkların geri alınması için yapılan bir talebi alan yetkililer, nasıl yanıt vereceklerine karar vermeden önce talepte bulunan ülkenin izlediği usulleri inceleyebilir.
Peng, soruşturmalarda usulsüzlük şüphesi bulunan kişilerle ilgisi olmayan üçüncü tarafların birbirinden ayrılması gerektiğini söyledi. Örneğin kayıtları incelenen bir şirketin çalışanları, müşterileri veya iş ortakları da korunması gereken meşru hak ve çıkarlara sahip olabilir.
Gizlilik hükümleri beş kategoriyi kapsıyor: devlet sırları, gizli çalışma bilgileri, ticari sırlar, kişisel mahremiyet ve kişisel bilgiler. İlgili yetkililer ve personelleri, gözetim veya soruşturmalar sırasında bu kategorilere giren bilgileri korumakla yasal olarak yükümlü olacak.
Tasarı, yetkililerin bilgi teknolojilerini kullanımını da düzenliyor. Bu düzenlemeyle dijital soruşturma faaliyetleri ve hassas kayıtların korunması aynı yasal çerçeveye alınıyor; yetkililerin elde ettiği bilgiler için gizlilik yükümlülükleri uygulanıyor.
Şirketlerin nasıl bir yapı kurması gerekecek?
Sınır ötesinde faaliyet gösteren yurt içi işletmelerin dürüstlük ve uyum birimleri kurması veya bu iş için personel görevlendirmesi gerekecek. Kuracakları düzenlemelerin şirketin büyüklüğüne, faaliyet alanına ve riskleri önleme ve kontrol etme ihtiyaçlarına uygun olması gerekecek.
Uyum, ticari faaliyetlerin yasalara uygun kalmasını sağlamakla görevli kişi ve süreçlerin bulunması anlamına geliyor. Bu bağlamda yurt dışındaki faaliyetlerde rüşvetin ve uygunsuz menfaat aktarımının önlenmesini kapsıyor.
Guo, birim kurmakla belirli personel görevlendirmek arasında seçim yapılabilmesinin, küçük işletmelere büyük çok uluslu şirketlerden farklı bir yükümlülüğü yerine getirme yolu sunduğunu söyledi. Tasarı, her şirketin aynı birimi kurmasını şart koşmak yerine, organizasyonel gerekliliği işletmenin yapısına bağlıyor.
Peng çeşitli pratik sorunlara dikkat çekti: Yurt dışı faaliyetler çoğu zaman acentelere, danışmanlara ve yerel ortaklara dayanıyor; bu üçüncü tarafları denetlemek maliyetli olabiliyor; merkezlerin uzaktaki iştirakleri ve proje ekiplerini gözetlemesi zorlaşabiliyor. Ayrıca hem yurt dışındaki işleyişi hem de ilgili yolsuzluk yasalarını bilen personel bulmakta güçlük çekiliyor.
Bu görevin ölçeği oldukça büyük. 2025 sonu itibarıyla Çinli yatırımcılar 190 ülke ve bölgede 50.000’den fazla yurt dışı işletme kurmuştu. Çin ayrıca 160’tan fazla ülke ve bölge için önemli bir ticaret ortağıydı ve mal ticareti art arda sekiz yıl boyunca küresel sıralamada ilk sırada yer almıştı.
Yurt dışı iş birliği ve farklı hukuk sistemleri
Tasarı, uluslararası iş birliğinde temel kanal olarak Birleşmiş Milletler Yolsuzluğa Karşı Sözleşmesi’nden yararlanılmasını savunuyor. Bu yaklaşım, firarilerin yakalanması, yolsuzluk gelirlerinin geri alınması ve varlıkların iadesi için egemenliğe, eşitliğe ve karşılıklı yarara saygı ilkeleriyle birlikte ele alınıyor.
Sözleşme ortak bir uluslararası çerçeve sunuyor, ancak her talep ulusal hukuk sistemlerinden geçiyor. Peng, yolsuzluğun ne sayıldığı, hangi delillerin kabul edildiği ve hangi usullerin izlenmesi gerektiği konusunda ülkelerin farklılık gösterebildiğini söyledi.
Suçluların iadesi ve adli yardımlaşmada “çifte suçluluk” olarak bilinen şartla karşılaşılabiliyor. Basitçe ifade etmek gerekirse, ele alınan fiilin genellikle her iki ülkede de suç sayılması gerekiyor. Hukuki tanımlardaki farklılıklar, bu nedenle bir talebin işleme alınıp alınmayacağını etkileyebiliyor.
Tasarı, yolsuzlukla mücadele bahanesiyle Çin’i çevrelemek veya baskı altına almak amacıyla yasalarını ülke sınırları dışında uygunsuz biçimde kullanan yabancı ülkelere karşı önlemler alınmasına da izin veriyor. Bu hüküm, ilk okumada da tasarıda yer almıştı.
Önerilen çerçeve böylece iki amacı bir araya getiriyor: yolsuzluk soruşturmaları ve paranın geri alınması için iş birliği sağlamak, ayrıca Çin’in uygunsuz gördüğü yabancı yaptırımlara karşı Çin kurumlarını, şirketlerini ve kişilerini korumak. Her iki amaca ulaşılması da Çin sınırlarının ötesindeki yetkililerin kararlarını gerektiriyor.
Varlıkların geri alınması ve uzmanların hâlâ önerdiği değişiklikler
Resmî verilere göre, 2015’te başlatılan Sky Net Operasyonu kapsamında 2024 sonuna kadar 120’den fazla ülke ve bölgeden 14.048 firari geri getirildi. Yetkililer bu dönemde 66,62 milyar yuan tutarında usulsüz varlığı geri aldı.
2025’te yetkililer sınır ötesi yolsuzlukla ilgili 505 soruşturma yürüttü ve 963 firariyi ülkeye geri getirdi. Bu rakamlar farklı faaliyetleri gösteriyor: soruşturma sayısı davaları, ülkeye geri getirme sayısı ise Çin’e getirilen kişileri ifade ediyor.
Peng, soruşturmacılar çalışmalarına başlarken paranın yurt dışına çıkmasını engellemeye yönelik ek bir araç önerdi. 19. maddenin şüphelilerin yurt dışına kaçma riskini ülkeden çıkış kısıtlamalarıyla ele aldığını belirten Peng, varlıklar için buna karşılık gelecek acil önlemler alınmasını tavsiye etti.
Önerisi, ilgili makamların yasal şartlar ve usuller çerçevesinde ödemeleri durdurmasına veya varlıklara en fazla 48 saat süreyle geçici olarak el koymasına ya da varlıkları dondurmasına izin verilmesini öngörüyor. Önerilen süre sınırı, gözden geçirilmiş taslakta duyurulan bir hüküm değil, Peng’in tavsiyesinin parçası.
Guo, yabancı el koyma kararlarının tanınması ve uygulanması, yurt dışında hukuk davaları açılması, dava öncesinde varlıkların korunması ve geri alınan varlıkların ülkeler arasında paylaşılması için daha açık düzenlemeler yapılmasını önerdi. Bu tür usuller, yurt dışındaki paranın tespit edilmesiyle iadesinin güvence altına alınması arasındaki adımları düzenleyecek.
Peng ayrıca ceza hukuku ve ceza muhakemesiyle daha yakın bağlantılar kurulmasını istedi. Buna, sınır ötesi yolsuzluk tanımının suçlarla nasıl örtüştüğü ve yurt dışındaki iştiraklerin sorumluluğunun nasıl belirleneceği de dâhil. Bu öneriler, yasama organı daha kapsamlı çerçeveyi ele alırken üzerinde çalışılmaya devam edilen ayrıntılı hukuki konuları ortaya koyuyor.
Öne Çıkanlar
- Gözden geçirilmiş taslak, ağustosta yapılan ilk incelemenin ardından 2 Kasım 2026’da ikinci okumaya sunuldu.
- Altı bölüm ve 47 maddeden oluşan tasarı; eş güdümü, soruşturmaları, uluslararası iş birliğini, şirket uyumunu ve hukuki sorumluluğu düzenliyor.
- Değişiklikler yasal usullere uyulmasını, insan haklarına saygı gösterilmesini ve hassas bilgilerin gizli tutulmasını açıkça şart koşuyor.
- Sınır ötesinde faaliyet gösteren Çinli şirketlerin, büyüklüklerine ve risklerine uygun uyum birimleri kurması veya belirli personel görevlendirmesi gerekecek.
- Tasarı, uluslararası iş birliğini Çin’in uygunsuz gördüğü yabancı yaptırımlara karşı önlemlerle birleştiriyor.
- 48 saate kadar sürebilecek acil varlık kısıtlamaları, taslakta duyurulan bir hüküm değil, uzman önerisi.
- Yasa tasarısı hâlen görüşülüyor; kabul veya yürürlük tarihi açıklanmadı.






