Ankara anlaşmaları ticaret, gümrük ve sosyal hakları kapsıyor
Özbekistan ve Türkiye, 29 Ekim 2026'da Ankara'da ikili ilişkileri kapsayan beş belge imzalayarak Üst Düzey İş Dünyasını Destekleme Konseyi'ni kurdu; tercihli ticaret, gümrük bilgilerinin paylaşımı ve sosyal güvenlik iş birliğine ilişkin değişiklikleri belirledi. Bu paket, mal satan şirketleri, yük taşıyan nakliye işletmelerini ve sosyal haklarının korunmasını isteyen vatandaşları ilgilendiren önlemleri bir araya getiriyor.
İçindekiler
- Ankara anlaşmaları ticaret, gümrük ve sosyal hakları kapsıyor
- İş dünyasını destekleme konseyi ne yapacak?
- Daha fazla ürün tercihli uygulamadan yararlanacak
- Gümrük idareleri yük bilgilerini daha erken alacak
- İki belge sosyal güvenliği kapsıyor
- 5 milyar dolarlık ticaret hedefi mevcut projelere dayanıyor
- Öncelikli sektörler ticaret prosedürlerinin ötesine uzanıyor
- Ziyaret, daha geniş bir Türk dünyası diplomasi takviminin parçası
- Pratik faydaları uygulama süreci belirleyecek
- Öne Çıkanlar
Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev ile Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'ndeki görüşmelerin ardından konseyi kuran anlaşmayı bizzat imzaladı. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın yeni yapıda Türkiye tarafına başkanlık edeceğini söyledi.
Ekonomik hedef oldukça iddialı. Bolat, ikili ticaret hacminin 2025'te 3,1 milyar dolara ulaştığını, cumhurbaşkanlarının ise 5 milyar dolarlık hedef belirlediğini söyledi. Bu seviyeye ulaşmak için yıllık ticaret hacminin 1,9 milyar dolar daha artması, yani 2025'teki rakama kıyasla yaklaşık yüzde 61 yükselmesi gerekiyor.
Diğer dört belge, tercihli ticaret düzenlemeleri kapsamındaki ürünleri artırıyor, 29 Mart 2022'de imzalanan gümrük bilgi protokolünü güncelliyor ve uygulamaya yönelik idari anlaşmayla birlikte bir sosyal güvenlik anlaşması oluşturuyor. Bakanlar bu belgeleri iki cumhurbaşkanının huzurunda imzaladı.
İş dünyasını destekleme konseyi ne yapacak?
Üst Düzey İş Dünyasını Destekleme Konseyi'nin iki ülke arasındaki ticaret, yatırım ve iş ilişkilerini desteklemesi amaçlanıyor. Konseyin kurulması, bu hedefler için üst düzey siyasi düzeyde özel bir yapı oluşturuyor. Yılmaz'ın Türkiye tarafına başkanlık etmesinin planlanmasıyla çalışmalar Cumhurbaşkanı Yardımcılığı bünyesinde yürütülecek.
Mirziyoyev ve Erdoğan, Hükümetlerarası Karma Komisyonun bir sonraki toplantısının kapsamlı biçimde hazırlanması ve potansiyel projeler portföyünün genişletilmesi çağrısında da bulundu. Böylece konsey ve komisyon, yakınlaşan diplomatik ilişkileri somut ekonomik faaliyetlere dönüştürme çabasının parçası olarak öne çıkıyor.
Açıklamalarda, Türkiye tarafındaki yöneticiler dışında konseyin üyeleri, toplantı takvimi ve iş dünyasının taleplerini ele alma usulleri belirtilmedi. Komisyonun bir sonraki toplantısının tarihi de açıklanmadı. Bu ayrıntılar, şirketlerin yeni yapıyla nasıl ilişki kurabileceklerini anlamalarına yardımcı olacak.
Daha fazla ürün tercihli uygulamadan yararlanacak
Bolat ile Özbekistan Yatırım, Sanayi ve Ticaret Bakanı Laziz Kudratov, Tercihli Ticaret Anlaşması kapsamındaki ürün listesini genişleten protokolü imzaladı. Düzenlemeyle daha fazla ürüne iki ülke pazarlarına avantajlı erişim sağlanması amaçlanıyor.
Tercihli ticaret anlaşması, belirli ürünlere aksi hâlde uygulanacak koşullardan daha elverişli ticaret koşulları sunar; bu genellikle daha düşük gümrük vergileri yoluyla sağlanır. İhracatçı açısından daha düşük vergi, yabancı bir alıcıya ulaşma maliyetini azaltabilir. İthalatçı açısından ise ürünün ülkeye sokulması için ödenen bedeli etkileyebilir.
Türkiye Ticaret Bakanlığı, yeni koşulların iki ülkenin de kendi iç onay süreçlerini tamamlamasının ardından yürürlüğe gireceğini bildirdi. Bu nedenle şirketlerin, genişletilen koşulları sevkiyatlara uygulamadan önce onay sürecini takip etmesi gerekecek.
Açıklamada ek ürün listesi, uygulanacak vergi oranları ve başlangıç tarihi paylaşılmadı. Hangi üretici ve alıcıların ne ölçüde yararlanacağını belirleyecek olan, bu pratik ayrıntılar. Anlaşma kapsamın genişletilmesini öngörüyor; ticari etkisini ise hangi ürünlerin kapsama gireceği belirleyecek.
Gümrük idareleri yük bilgilerini daha erken alacak
Bolat ile Özbekistan Dışişleri Bakanı Bahtiyor Saidov, 29 Mart 2022 tarihli ve devlet sınırlarını geçen mal ve taşıtlara ilişkin önceden bilgi paylaşımını düzenleyen anlaşmayı güncelleyen ek protokolü imzaladı. Değişiklik, gümrük idarelerinin ilgili hareketlerden önce bu bilgileri elektronik ortamda alması için bir çerçeve sunuyor.
Türkiye Ticaret Bakanlığı, düzenlemenin gümrük işlemlerini hızlandırmayı, sınır kapılarındaki beklemeleri azaltmayı ve gümrük idareleri arasındaki koordinasyonu geliştirmeyi amaçladığını bildirdi. Bakanlık ayrıca anlaşmanın, prosedürlerin daha uyumlu hâle getirilmesiyle ikili ve transit ticaretin daha hızlı ve güvenli yürütülmesini destekleyeceğini belirtti.
Önceden veri paylaşımı, gümrük görevlilerinin bir yük ve onu taşıyan araç hakkındaki bilgileri işlem için gelmeden önce alabilmesi anlamına geliyor. Böylece yetkililer denetimlere hazırlanabiliyor ve kayıtları yolculuğun daha erken aşamalarında karşılaştırabiliyor. Nakliye işletmeleri açısından amaçlanan fayda, evrak işlemlerini beklerken geçirilen sürenin azalması.
Gümrük değişikliği ile tercihli ticaret protokolü, bir sevkiyatın maliyetinin farklı unsurlarını ele alıyor. Tercihli uygulama, uygun ürünlerin bir pazara hangi koşullarda gireceğiyle; önceden bilgi paylaşımı ise yetkililerin bu hareketleri nasıl işleyeceğiyle ilgili. Bu önlemler birlikte, iki ülke arasında mal satışı ve teslimatını daha verimli hâle getirmeyi hedefliyor.
İki belge sosyal güvenliği kapsıyor
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan ile Saidov, hükümetler arası sosyal güvenlik anlaşmasını imzaladı. İki bakan, anlaşmanın uygulamaya geçirilmesini düzenleyen ayrı bir idari anlaşmaya da imza attı. Böylece Ankara'da imzalanan beş belgenin ikisini sosyal güvenlik alanındaki bu anlaşmalar oluşturdu.
Özbekistan, anlaşmaları iki ülkenin vatandaşlarının sosyal haklarını korumaya yönelik önlemler olarak tanımladı. Sosyal güvenlik anlaşmaları genellikle bir kişinin çalışma hayatı veya koşulları birden fazla ülkeyi kapsadığında ulusal sistemlerin nasıl iş birliği yapacağını düzenler. Kesin haklar, hükümetlerin üzerinde uzlaştığı hükümlere bağlıdır.
Yayımlanan açıklamada kapsanan yardımlar, hak sahipliği kuralları, prim ödeme sürelerinin nasıl değerlendirileceği veya başvuru usulleri ayrıntılandırılmadı. Emeklilik veya diğer ödemeler hakkında bilgi arayan vatandaşların, anlaşmanın kendilerini nasıl kapsadığını anlayabilmesi için bu özel kurallara ihtiyaç duyulacak.
İdari anlaşma önem taşıyor; çünkü iş birliği taahhüdünün hayata geçirilmesi için uygulanabilir bir yönteme de ihtiyaç var. Bu tür düzenlemeler, sorumlu kurumların ana anlaşmayı nasıl uygulayacağını belirler. Bu pakette sosyal koruma önlemleri ticari düzenlemelerin yanında yer alarak görüşmelerin kapsamını ihracatçı ve yatırımcıların ihtiyaçlarının ötesine taşıyor.
5 milyar dolarlık ticaret hedefi mevcut projelere dayanıyor
Bolat'ın paylaştığı rakamlar, cumhurbaşkanlarının genişletmek istediği ilişkilerin boyutunu ortaya koyuyor. İkili ticaret hacmi 2025'te 3,1 milyar dolara ulaştı. Türk müteahhitler ise Özbekistan'da toplam değeri 9,5 milyar doları aşan 333 projeyi tamamladı.
Ticaret hacmi, bir yıl içinde el değiştiren malların değerini ölçüyor. İnşaat verisi ise tamamlanan projelerin toplam değerini kapsıyor. Bu rakamlar ekonomik ilişkinin farklı boyutlarını gösteriyor: bir yanda düzenli alım satım, diğer yanda birikmiş müteahhitlik faaliyetleri.
Mirziyoyev ve Erdoğan, karşılıklı ticaret ve yatırımlardaki, ortak şirketlerin sayısındaki ve uçuş bağlantılarındaki artışa dikkat çekti. Görüşmede, ticari büyümenin sürdürülmesi; potansiyel proje portföyünün genişletilmesi ve hükümet kurumları üzerinden çalışmaların devam etmesiyle ilişkilendirildi.
5 milyar dolarlık hedef, yeni önlemler için sayısal bir ölçüt sunuyor. 3,1 milyar dolardan bu hedefe ulaşmak, yıllık ticaret hacminin 2025 düzeyinin yaklaşık 1,6 katına çıkması anlamına geliyor. Liderler bu hedef için bir takvim açıklamadı.
Öncelikli sektörler ticaret prosedürlerinin ötesine uzanıyor
Erdoğan, ticaret, yatırım, madencilik, ulaştırma ve savunma sanayisini daha fazla iş birliği için öncelikli alanlar olarak sıraladı. İmzalanan beş belge iş dünyasının desteklenmesi, tercihli ticaret, gümrük prosedürleri ve sosyal güvenliğe odaklanırken görüşmelerde daha geniş bir ekonomik ve siyasi gündem ele alındı.
Ulaştırma, bu gündemin çeşitli başlıklarını birbirine bağlıyor. Liderler hava yolu seferlerinin artırılmasını görüşürken gümrük değişikliği yük ve taşıtlara ilişkin bilgileri kapsıyor. Daha fazla bağlantı, insan ve mal taşınmasını; gümrük verilerinin daha erken paylaşılması ise yetkililerin bu hareketleri ne kadar verimli işleyebileceğini ilgilendiriyor.
Mirziyoyev ve Erdoğan, siyasi ve diplomatik bağların yanı sıra kültürel ve insani ilişkilerin güçlendirilmesini de görüştü. Bölgesel ve uluslararası gelişmeler ile yaklaşan etkinlikler hakkında görüş alışverişinde bulunarak ekonomik anlaşmaları, iki hükümetin kapsamlı stratejik ortaklık olarak nitelendirdiği çerçeveye yerleştirdiler.
Ziyaret, daha geniş bir Türk dünyası diplomasi takviminin parçası
Mirziyoyev, Erdoğan'ın daveti üzerine eşiyle birlikte Türk Devletleri Teşkilatının 13. Zirvesi kapsamında çalışma ziyaretinde bulunmak üzere Ankara'ya gitti. Ziyareti sırasında Türkiye'nin Cumhuriyet Bayramı'nı da kutladı.
Zirvenin teması, dilde, düşüncede ve eylemde birlikle şekillenen Türk dünyasının yüzyılıydı. Gündemde, katılımcı ülkeler arasında öncelikli alanlarda iş birliğinin güçlendirilmesi yer aldı. Erdoğan, teşkilat bünyesinde yeni girişimlere ve zirvenin Türk devletleri arasındaki iş birliğini ilerletmesine destek verdiğini ifade etti.
Erdoğan ayrıca Mirziyoyev'i, 11-12 Kasım'da Antalya'da düzenlenmesi planlanan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31 Liderler Zirvesi'ne davet etti. Bu davet, Ankara görüşmelerinden kısa süre sonra başka bir cumhurbaşkanları buluşmasının planlandığını gösteriyor.
Anlaşmalar ile diplomasi takvimini buluşturan tarihler şöyle:
- 29 Mart 2022: Ülkeler, mal ve taşıtlara ilişkin önceden bilgi paylaşımı protokolünü imzaladı.
- 2025: Bolat'a göre ikili ticaret hacmi 3,1 milyar dolara ulaştı.
- 29 Ekim 2026: Cumhurbaşkanları Ankara'da görüştü ve ikili ilişkileri kapsayan beş belge imzalandı.
- 11-12 Kasım 2026: Mirziyoyev'in katılmaya davet edildiği COP31 Liderler Zirvesi'nin Antalya'da düzenlenmesi planlanıyor.
Pratik faydaları uygulama süreci belirleyecek
Şirketlerin takip etmesi gereken birkaç somut gelişme var: ticaret protokolü için iç onay süreçlerinin tamamlanması, genişletilen ürün kapsamının açıklanması ve iş dünyasını destekleme konseyinin çalışma düzeninin belirlenmesi. Gümrük idarelerinin de elektronik bilgi paylaşımı çerçevesini uygulamaya koyması gerekecek.
Vatandaşlar açısından temel konu, sosyal güvenlik kurallarının yayımlanması ve uygulanması. İmzalanan iki anlaşma iş birliği için zemin oluşturuyor; anlaşmaların ayrıntılı hükümleri ise kimlerin hangi haklardan yararlanabileceğini ve sorumlu kurumların başvuruları nasıl işleme alacağını açıklayacak.
Paket üç ayrı hedefi bir araya getiriyor: pazara daha iyi erişim, yük işlemlerinde verimlilik ve sosyal hakların korunması. Paketin pratik etkisi, sorumlu bakanlık ve kurumların her bir başlığı nasıl hayata geçireceğine ve cumhurbaşkanlarının ticareti 5 milyar dolara çıkarma yönündeki daha geniş çabasına bağlı olacak.
Öne Çıkanlar
- Özbekistan ve Türkiye, 29 Ekim 2026'da Ankara'da ikili ilişkileri kapsayan beş belge imzaladı.
- Mirziyoyev ve Erdoğan, Üst Düzey İş Dünyasını Destekleme Konseyi'ni kurdu. Bolat'a göre Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz Türkiye tarafına başkanlık edecek.
- Genişletilen tercihli ticaret koşulları, her iki ülkedeki iç onay süreçlerinin tamamlanmasının ardından yürürlüğe girecek.
- Gümrük protokolü, mal ve taşıtlara ilişkin bilgilerin önceden elektronik ortamda paylaşılmasını öngörüyor.
- İki anlaşma sosyal güvenlik iş birliğini ve bunun uygulanmasını düzenliyor.
- Cumhurbaşkanları, 2025'te 3,1 milyar dolar olan ikili ticaret hacmini 5 milyar dolara çıkarmayı hedefliyor.






