ASEAN Savunma Görüşmeleri Cebu’da Sona Ererken Filipinler, Çin’in Engelleme İddiasını Reddetti

9 dakikalık okuma
Philippines Rejects China's Obstruction Claim as ASEAN Defence Talks End in Cebu

Erişim anlaşmazlığı Cebu toplantılarını gölgede bıraktı

Filipinler Savunma Bakanı Gilberto Teodoro, iki günlük toplantı 29 Ekim 2026’da Cebu’da sona ererken, Manila’nın bölgesel savunma görüşmelerine katılımını engellediği yönündeki Çin suçlamasını reddetti. Çin, 2010’da başlayan forumdaki en düşük düzeyli temsilini sergileyerek Savunma Bakanı Dong Jun yerine büyükelçiliğinin savunma ataşesi Yang Lei’yi 13. ASEAN Savunma Bakanları Toplantısı-Plus’a gönderdi.

İçindekiler
  1. Erişim anlaşmazlığı Cebu toplantılarını gölgede bıraktı
  2. Çin, Filipinler’i ne yapmakla suçladı?
  3. Manila, davete ve söz alma olanağına işaret etti
  4. Çin temsilcisinin rütbesi neden önem taşıdı?
  5. Anlaşmazlık nasıl gelişti?
  6. Güney Çin Denizi’ndeki hak iddiaları temel anlaşmazlık konusu olmayı sürdürüyor
  7. ABD ve Japonya ile görüşmeler Manila’nın ortaklıklarını güçlendiriyor
  8. Önceki açıklamalar ilişkileri zaten germişti
  9. Sürtüşmeye rağmen davranış kuralları müzakereleri sürüyor
  10. Öne Çıkanlar

Çin Savunma Bakanlığı Sözcüsü Zhang Xiaogang, Filipinler’i, adı açıklanmayan bir siyasetçinin ülkenin dönem başkanlığını kötüye kullanmasına ve Pekin’in önüne engeller koymasına izin vermekle suçladı. Teodoro, Manila’nın Çin’i davet ettiğini, temsilcisinin söz aldığını ve hiçbir ASEAN üyesinin kendisine benzer bir kaygı iletmediğini söyledi.

Toplantılara başkanlık eden Teodoro, Pekin’in bölgesel bloğun tutumuna ilişkin nitelemesini reddetti:

Bu, Çin’in tutumu; ASEAN’ın tutumu değil.

Anlaşmazlık, toplantıya kimin katıldığının ötesine geçti. Pekin, ev sahibi ülkeyi forum kurallarını zayıflatmakla suçlarken Manila, toplantıların işleyişine karar verme yetkisinin ASEAN’da olduğunu savundu. Her iki hükümet de Çin’in toplantıya katıldığını söyledi, ancak Çin’e nasıl davranıldığı konusunda taban tabana zıt açıklamalar yaptı.

Toplantılarda ayrıca ABD ile daha yakın savunma işbirliğine yönelik öneriler, Japonya ile Çin’in denizdeki faaliyetlerine ilişkin görüşmeler ve Filipinler’in 2016 tarihli Güney Çin Denizi tahkim kararına verdiği desteği yinelemesi gündeme geldi. Manila, 2027’de ASEAN’ın savunma gündeminin yönetimini Singapur’a devrederek toplantıları tamamladı.

Çin, Filipinler’i ne yapmakla suçladı?

Zhang, Filipinler’in eylemlerinin ASEAN’ın istişare yoluyla uzlaşma ilkesini, toplantının açıklık ve kapsayıcılık taahhüdünü ve temel diplomatik protokolleri ihlal ettiğini söyledi. Ayrıca bu eylemlerin Çin’in katılımcı olarak sahip olduğu hakları zedelediğini belirtti.

Çin Savunma Bakanlığı adına konuşan Zhang, iddia edilen davranışları şöyle niteledi:

Bu tür adımlar, ASEAN’ın istişare yoluyla uzlaşma ilkesini ciddi biçimde ihlal ediyor ve ADMM-Plus’ın açık ve kapsayıcı ruhuna aykırı düşüyor.

Zhang, bazı ASEAN ülkelerinin Manila’nın eylemlerini sorguladığını ve bunlara karşı çıktığını öne sürdü. Teodoro ise hiçbir üyenin kendisine böyle bir kaygı iletmediğini söyleyerek bunun tam tersini anlattı. Tarafların birbiriyle çelişen açıklamaları, ASEAN içindeki tutumu anlaşmazlığın merkezine taşıdı.

Reklam

Çin, siyasetçinin kim olduğunu açıklamadı veya iddia edilen engelleri belirtmedi. Savunma Bakanlığı, heyetin daha düşük düzeyde temsil edilmesini Filipinler’in eylemlerine bağlarken Dong’un Pekin’deki Çin Komünist Partisi toplantısına katılmasının da muhtemel olduğu düşünülüyordu. Toplantıya ilişkin açıklamalarda Dong’un oraya katıldığı doğrulanmadı.

Buna rağmen Pekin, bir temsilci gönderme kararını ASEAN’ın bölgesel güvenlikteki merkezi rolüne ve savunma diyaloğunun sürdürülmesine destek olarak sundu. Zhang, Filipinler’in yaklaşımının blok içindeki güvene ve birliğe zarar vereceği uyarısında bulundu.

Manila, davete ve söz alma olanağına işaret etti

Filipinler Savunma Bakanlığı, Çinli mevkidaşını bilgilendirdiğini ve foruma davet ettiğini söyledi. Teodoro yanıtında, Çin’e söz hakkı tanınmasına ve ASEAN üyelerinin toplantıların işleyişini yönetme yetkisine odaklandı.

Teodoro, Cebu’daki Lapu-Lapu City’de düzenlenen kapanış basın toplantısında görüşmeleri açık bir fikir alışverişi olarak niteledi:

Görüş alışverişinin canlı biçimde yapılmasına izin verdik ve bence önemli olan da buydu: söz hakkı tanınması.

Teodoro, görüşmelerde Çin’in Güney Çin Denizi konusunu gündeme getirdiğini doğruladı. Çin’in tutumunun önceki açıklamalarıyla uyumlu olduğunu söyledi, ancak diğer katılımcı ülkelerin nasıl yanıt verdiğini açıklamayı reddetti.

Teodoro ayrıca diyalog ortaklarının nasıl dinleneceğine ilişkin kararların ASEAN’ın kendisine ait olduğunu söyledi. Diyalog ortakları, ASEAN’ın işbirliği forumlarına katılan, Güneydoğu Asya bloğu dışındaki ülkelerdir. Görüşmelerde yer alırlar; bloğun kendi süreçlerini ise ASEAN üyeleri düzenler.

Çin temsilcisinin rütbesi neden önem taşıdı?

Yang Lei’nin katılımı, ABD, Japonya ve Avustralya’nın savunma bakanlarını gönderdiği toplantıda Çin’in temsil edilmesini sağladı. Büyükelçilik savunma ataşesi, ulusal savunma politikasını yöneten bakan yerine, büyükelçiliğin görev yaptığı ülkedeki savunma ilişkilerinden sorumlu askerî yetkilidir.

Rütbe farkı, gerilimin bir başka konusu oldu. Teodoro’ya Yang’ı neden bizzat karşılamadığı sorulduğunda, diplomatik karşılamaların yetkililerin konumuna uygun olması gerektiği için bunu bir bakan yardımcısının yaptığını söyledi.

Teodoro, yaklaşımını rütbe ve konuma atıfta bulunarak açıkladı:

Rütbe ve konum bakımından bir denklik olmalı. Bu nedenle bir bakan yardımcısının bir ataşeyi karşılamasının fazlasıyla nazik bir davranış olduğunu düşünüyorum.

ADMM-Plus, ASEAN savunma bakanlarını sekiz diyalog ortağıyla bir araya getiriyor: Avustralya, Çin, Hindistan, Japonya, Yeni Zelanda, Rusya, Güney Kore ve ABD. Forumun amacı, tutumları sık sık çatışan hükümetler arasında güvenlik diyaloğunu ve uygulamaya dönük işbirliğini sürdürmek.

Reklam

Bu nedenle Çin’in tercihi diplomatik önem taşıdı. Çin’in koltuğu boş kalmadı, ancak heyete önceki yıllarda Dong’un katıldığı toplantılara kıyasla daha alt düzeyde bir yetkili başkanlık etti. Bu da Çin savunma bakanı ile Cebu’daki mevkidaşları arasında görüş alışverişi olanağını azalttı.

Anlaşmazlık nasıl gelişti?

Kamuoyuna yansıyan anlaşmazlık, kısa bir dizi açıklama ve toplantı etrafında gelişti. Çin’in heyet kararı, Zhang ile Teodoro arasında kapanışta yaşanan sözlü atışmadan önce geldi.

  • 27 Ekim: Çin, Cebu’daki 13. ADMM-Plus’ta ülkesini büyükelçiliğinin savunma ataşesinin temsil edeceğini duyurdu.
  • 28 Ekim: İki günlük savunma toplantısı başladı ve ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, ASEAN ile savunma işbirliği için yeni bir çerçeve önerdi.
  • 29 Ekim: Zhang, Filipinler’i Çin’in katılımını engellemekle suçladı. Teodoro suçlamayı reddederek Çin’in tutumunu aktarabildiğini söyledi.
  • Toplantıların sonunda: Filipinler, ASEAN savunma gündeminin yönetimini ertesi yıl için Singapur’a devretti.

Bu gelişmeler, kapsamlı görüşmeler tamamlanmış olsa da temsil konusundaki anlaşmazlığın kamuoyu önünde çözümsüz kalmasına yol açtı. Üyeler ve ortakları deniz güvenliği konusunda anlaşmazlık yaşarken Singapur, savunma forumunu işlevsel tutma görevini devralacak.

Güney Çin Denizi’ndeki hak iddiaları temel anlaşmazlık konusu olmayı sürdürüyor

Çin ve Filipinler, yıllardır ihtilaflı sularda yaşanan karşı karşıya gelişlerin ve daha yakın zamanda Pekin’in Teodoro’ya yönelik yaptırımlarının ardından Cebu toplantılarına katıldı. Çin’in dokuz çizgili hattı, Güney Çin Denizi’nin büyük bölümünü kapsıyor ve Filipinler, Malezya, Vietnam, Brunei ile Endonezya’nın hak iddia ettiği deniz alanlarıyla örtüşüyor.

Bu alanların birçoğu kıyı ülkelerinin münhasır ekonomik bölgelerinde bulunuyor. Münhasır ekonomik bölge, kıyı devletine balık ve açık deniz enerji kaynakları dâhil olmak üzere kaynaklar üzerinde, genellikle kıyıdan 200 deniz miline kadar uzanan haklar tanıyor. Denizdeki karşıt tutumların odağında bu kaynak hakları yer alıyor.

Uluslararası bir tahkim mahkemesi, 2016’da Çin’in dokuz çizgili hattın içindeki kaynaklar üzerindeki tarihî hak iddialarının uluslararası deniz hukukunun tanıdığı hakları aştığı bölgelerde geçersiz olduğuna hükmetti. Pekin kararı reddediyor. Teodoro, Cebu’daki ikili görüşmelerde, aralarında Güney Çin Denizi’nde hak iddia eden diğer ülkelerin temsilcilerinin de bulunduğu muhataplarıyla bu kararı gündeme getirdi.

Teodoro, kararın temelindeki ilkelerin uluslararası hukukun bir parçası olduğunu ve yalnızca Filipinler’i ilgilendirmediğini savundu. Bu tutum, Manila’nın doğrudan karşı karşıya geldiği sorunları, komşu kıyı ülkelerini de ilgilendiren daha geniş bir meseleye bağlıyor: deniz kaynaklarına erişimi hangi kuralların düzenleyeceği.

Reklam

Manila, 28 Temmuz’da Birleşmiş Milletler komisyonuna sunduğu genişletilmiş deniz tabanı başvurusu üzerinden ayrı bir hukuki süreç de yürütüyor. Başvuru, batı Palawan açıklarında standart münhasır ekonomik bölgenin ötesindeki deniz tabanı ve toprak altı kaynakları üzerinde hakların tanınmasını talep ediyor ve Pekin’le anlaşmazlığa yeni bir başlık ekliyor.

ABD ve Japonya ile görüşmeler Manila’nın ortaklıklarını güçlendiriyor

Hegseth, 28 Ekim’de Cebu’daki toplantıda iddialı bir ABD-ASEAN savunma çerçevesi önerdi ve Washington’un kendi çıkarlarını, müttefiklerinin ve ortaklarının çıkarlarını savunacağını taahhüt etti. ABD, Filipinler’in müttefiki. Manila ise genişleyen güvenlik ilişkileri ağını denizdeki baskılara karşı bir yanıt olarak savunuyor.

Önerilen çerçevenin ayrıntıları kapanış basın toplantısında açıklanmadı. Teodoro, çerçevenin nasıl şekilleneceğine ilişkin soruları ileride ASEAN çalışma gruplarının yayımlayacağı raporlara yönlendirdi; böylece önerinin uygulamaya dönük taahhütleri ve takvimi belirsiz kaldı.

Japonya Savunma Bakanı Shinjiro Koizumi ile Teodoro da ihtilaflı sularda Çin’in baskı amaçlı olarak niteledikleri faaliyetlerinin ölçeğinin ve sıklığının artmasından ciddi kaygı duyduklarını ifade etti. Görüşmeleri, daha geniş kapsamlı bölgesel müzakereleri Manila’nın acil güvenlik kaygılarıyla ilişkilendirdi.

Teodoro, Filipinler’in ortaklıklarının bölgesel istikrarı zayıflattığı yönündeki iddiaları reddetti. Başka ülkelerin de benzer baskılara karşı koyacağını düşünmesinin nedenini şöyle açıkladı:

Filipinler’in yaşadığı ölçekte benzer eylemlere maruz kalsalar, diğer ASEAN ülkelerinin de ellerinden gelenin en iyisini yaparak direneceklerinden eminim.

Önceki açıklamalar ilişkileri zaten germişti

Cebu’daki anlaşmazlığın öncesinde, Çin Büyükelçisi Jing Quan’ın askerî güç kullanımıyla ilgili sözleri üzerine alışılmadık ölçüde sert bir diplomatik tartışma yaşanmıştı. Filipinler Dışişleri Bakanlığı, Jing’in Çin’in Filipinler’e karşı güç kullanmaya karar vermesi hâlinde kolayca zafer kazanabileceğini, ancak barışa değer verdiği için bunu yapmayacağını söylemesinin ardından 15 Ekim’de tepki gösterdi.

Bu Çin elçisine yönelik tepki, savunma toplantısından önce de askerî güce yapılan atıfların ilişkileri kötüleştirdiğini gösterdi. Filipinler senatörleri daha sonra büyükelçinin persona non grata ilan edilmesi çağrısında bulundu. Bu diplomatik ifade, elçinin ülkeden ayrılmasının istenmesi anlamına geliyor.

Reklam

Bölgesel kaygılar, ihtilaflı Güney Çin Denizi’nin ötesine de yayılıyordu. Tayvan Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri Joseph Wu, 28 Ekim’de güney Japonya’dan Filipinler’in doğusuna uzanan sularda Çin’e ait 53 donanma ve diğer resmî gemiyi gösteren bir harita yayımladı.

Bölgeye gemi konuşlandırılması kapsamında 34 donanma gemisi ile 19 sahil güvenlik ve diğer resmî gemi bulunuyordu. Çin’in uçak gemisi Liaoning ve ona eşlik eden grup, Filipinler’in doğusunda faaliyet gösteriyordu. Pekin, uçak gemisinin faaliyetlerini rutin eğitim olarak nitelendirirken Tayvan, kendisini, Japonya’yı ve Filipinler’i etkileyen baskı konusunda uyarıda bulundu.

Sürtüşmeye rağmen davranış kuralları müzakereleri sürüyor

Zhang, Filipinler Devlet Başkanı’nın Güney Çin Denizi Davranış Kuralları üzerinde ilerleme sağlanması çağrısına da değindi. Devlet başkanı, balıkçılar veya askerlerle ilgili yanlış adımların tırmanmaya yol açabileceği uyarısında bulunarak denizdeki insanların karşı karşıya olduğu riskleri diplomatik görüşmelere taşıdı.

Davranış kuralları, tarafların ihtilaflı sularda nasıl hareket edeceğini düzenlemeyi amaçlayan bir anlaşmadır. Kuralların uygulamadaki değeri, hükümetlerin hangi kuralları kabul ettiğine ve gemiler ile personel arasındaki karşılaşmalarda bunları nasıl uyguladığına bağlı olacaktır.

Zhang, Çin’in ASEAN ile istişareleri hızlandırma kararlılığını sürdürdüğünü söyledi ve deniz anlaşmazlıklarının Çin-Filipinler ilişkilerinin tamamını belirlememesi gerektiğini savundu. Bu tutuma, Pekin’in egemenliğini ve deniz çıkarlarını savunacağı yönündeki kesin bir açıklamayı da ekledi.

ASEAN dışişleri bakanları daha önce müzakerelerin Aralık 2026’ya kadar tamamlanmasını umduklarını açıklamıştı. Singapur savunma gündemini devralmaya hazırlanırken bu hedef, diplomatik çabalar için yakın bir son tarih oluşturuyor. Cebu toplantıları, görüşme kanalları açık kalırken sona erdi; ancak Çin ile Filipinler hem denizdeki davranışlar hem de toplantının yönetimi konusunda kamuoyu önünde anlaşmazlık içindeydi.

Öne Çıkanlar

  • Filipinler, Çin’in Pekin’in Cebu’da 28-29 Ekim’de düzenlenen savunma toplantısına katılımını engellediği yönündeki iddiasını reddetti.
  • Çin, Savunma Bakanı Dong Jun yerine savunma ataşesi Yang Lei’yi gönderdi. Bu, ADMM-Plus’ta 2010’dan bu yana Çin’in en düşük düzeyli temsili oldu.
  • Zhang Xiaogang, ASEAN ülkelerinin Manila’nın eylemlerine karşı çıktığını öne sürdü; Teodoro ise hiçbir üyenin bu kaygıları kendisine iletmediğini söyledi.
  • Manila, Çin’in davet edildiğini ve Güney Çin Denizi konusundaki görüşleri dâhil olmak üzere tutumunu açıklama fırsatı bulduğunu belirtti.
  • ABD yeni bir savunma işbirliği çerçevesi önerirken Filipinler ve Japonya savunma bakanları ihtilaflı sulardaki Çin faaliyetlerini görüştü.
  • Singapur, 2027’de ASEAN’ın savunma gündemini devralacak. Güney Çin Denizi Davranış Kuralları müzakereleri ise bölgenin öncelikli gündem maddelerinden biri olmayı sürdürüyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir