Çin'in İtirazına ve ASEAN Görüşmelerine Rağmen Filipinler, Güney Çin Denizi'ndeki Deniz Yatağı İddiasını İlerletiyor

6 dakikalık okuma
Çin'in İtirazına ve ASEAN Görüşmelerine Rağmen Filipinler, Güney Çin Denizi'ndeki Deniz Yatağı İddiasını İlerletiyor

200 Deniz Milinin Ötesinde Bir İddia

Filipinler, batı Palawan açıklarında standart 200 deniz millik münhasır ekonomik bölgesinin ötesindeki deniz yatağı ve toprak altı haklarının tanınması talebiyle 28 Temmuz'da Birleşmiş Milletler Kıta Sahanlığının Sınırları Komisyonu'na kısmi başvuruda bulundu. On beş yıllık araştırmaların ardından yapılan başvuru, Güney Çin Denizi anlaşmazlığına yeni bir hukuki adım ekliyor.

İçindekiler
  1. 200 Deniz Milinin Ötesinde Bir İddia
  2. Manila Komisyondan Neyi İncelemesini İstiyor?
  3. Genişletilmiş Kıta Sahanlığı Hakları Nasıl İşliyor?
  4. Çakışan İddialar Sınır Görüşmelerini Gündemde Tutuyor
  5. Çin, Manila'nın 2016 Kararına Atıfta Bulunmasına Karşı Çıkıyor
  6. ASEAN Diplomasisi Denizde Baskıyla Karşı Karşıya
  7. Seyrüsefer ve Barışçıl Çözüm Desteği
  8. Önemli Noktalar

Çin, Manila'yı Çin'in egemenlik ve yargı yetkisini ihlal etmekle suçlayarak komisyondan başvuruyu değerlendirmemesini istedi. Malezya da çakışan deniz yetki alanlarını gerekçe göstererek itiraz etti. Filipinler hükümeti, adımın Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne uygun olduğunu ve egemenlik anlaşmazlıklarıyla gelecekteki sınır müzakerelerini açıkta bıraktığını söylüyor.

Başvuru, Filipinler'in Güneydoğu Asya Uluslar Birliği'ne (ASEAN) başkanlık ettiği ve Çin'le davranış kuralları üzerinde ilerleme sağlamaya çalıştığı dönemde yapıldı. Dışişleri bakanları müzakerelerin Aralık 2026'ya kadar sonuçlanabileceği umudunu dile getirirken Scarborough Sığlığı ve İkinci Thomas Sığlığı yakınlarında gemilerin karıştığı karşı karşıya gelişler sürüyor.

Hukuki süreç, deniz yatağı ve altındaki toprak üzerindeki haklarla ilgili. Filipinler'in egemenliğini deniz yüzeyine genişletmiyor veya Manila'ya iddia edilen kıta sahanlığının üzerindeki sular üzerinde ek haklar vermiyor. Bu kapsamı anlamak, teknik bir başvurunun toprak, deniz sınırları ve denizdeki davranışlara ilişkin ayrı anlaşmazlıklarla neden eş zamanlı ilerleyebildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.

Manila Komisyondan Neyi İncelemesini İstiyor?

Filipinli yetkililer, başvuruyu on beş yıllık araştırmaların sonucu ve gelecek nesillerin kaynaklarını güvence altına alma çabası olarak tanımlıyor. Bu araştırmalar, komisyonun genişletilmiş kıta sahanlığına ilişkin tavsiyelerini yayımlamadan önce inceleyeceği bilimsel ve teknik dayanağı oluşturuyor.

Dışişleri Bakan Yardımcısı Rogelio Villanueva Jr, başvurunun ülkenin Birleşmiş Milletler Şartı'na ve 1982 Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne bağlılığını ortaya koyduğunu söyledi. Manila'nın 200 deniz milinin ötesinde kıta sahanlığı haklarının tanınmasını talep ederken dayandığı hukuki çerçeveyi sözleşme oluşturuyor.

Dışişleri Bakanlığı, bu adımın kurallara dayalı uluslararası düzeni desteklediğini belirterek yaklaşımı geçim kaynaklarının sürdürülmesi, ticaretin desteklenmesi, deniz biyoçeşitliliğinin korunması ve kıyı devletlerinin bir araya getirilmesiyle ilişkilendirdi. Filipinler'in Birleşmiş Milletler temsilcileri de başvuruyu, yerleşik denizcilik süreçlerine bağlılığı yenilemenin bir yolu olarak nitelendirdi.

Reklam

Genişletilmiş Kıta Sahanlığı Hakları Nasıl İşliyor?

Sözleşmenin 76. maddesi, bazı durumlarda kıyı devletlerinin 350 deniz miline kadar uzanan genişletilmiş kıta sahanlığı talep etmesine olanak tanıyor. Hak, deniz yatağı ve toprak altını, yani deniz tabanını ve altındaki zemini kapsıyor; üzerindeki denizin tamamını değil.

Bu nedenle münhasır ekonomik bölge ile genişletilmiş kıta sahanlığının kapsamları farklı. Manila'nın başvurusu, standart 200 deniz millik bölgenin ötesindeki hakları talep ediyor; ancak yalnızca başvuruda belirtilen deniz yatağı ve toprak altı için. Yüzey üzerindeki egemenlik ve su kütlesine ilişkin haklar bu iddianın dışında kalıyor.

Birleşmiş Milletler Kıta Sahanlığının Sınırları Komisyonu, tavsiyelerde bulunmadan önce bilimsel ve teknik bilgileri inceliyor. İnceleme, önerilen sahanlık sınırlarının dayanağını ele alıyor. İddiaların komşu devletlerin iddialarıyla çakıştığı yerlerde ülkelerin sınır meselelerini ayrı görüşmelerle çözmesi gerekiyor.

Filipinli yetkililer, başvurunun devam eden egemenlik anlaşmazlıklarını veya gelecekteki müzakereleri etkilemediğini söylüyor. Başka bir deyişle Manila, bu diğer konuları kendi hukuki ve diplomatik süreçlerine bırakarak kıta sahanlığı iddiasını takip ediyor.

Çakışan İddialar Sınır Görüşmelerini Gündemde Tutuyor

Filipinler'in başvurusunun kapsadığı alan, Pagasa Adası çevresindeki daha derin deniz yatağını içeriyor ve başka birkaç ülkenin hak iddia ettiği bölgelerle çakışıyor. Bu çakışmalar, komisyon bilimsel dayanağı incelerken bile komşu ülkelerle müzakereleri daha geniş sürecin bir parçası hâline getiriyor.

Malezya'nın itirazı, çakışan deniz yetki alanlarına odaklanıyor. Çin ise daha kapsamlı bir tutum sergileyerek Filipinler'i egemenliğini ve yargı yetkisini açıkça ihlal etmekle suçladı ve komisyondan başvuruyu incelememesini istedi.

Filipinler'in Birleşmiş Milletler temsilcileri, yerleşik kanallar aracılığıyla komşu ülkelerle çakışan iddiaları görüşmeye hazır olduklarını belirtti. Tutumları, komisyon incelemesini rekabet hâlindeki iddiaları çözmenin son adımı olarak sunmak yerine teknik başvuruyu sınır görüşmelerine bağlılıkla birlikte ele alıyor.

Komisyonun tavsiyeleri veya sınır görüşmeleri için herhangi bir takvim açıklanmadı. Aralık, ihtilaflı deniz yolundaki davranışları ele alan ayrı ASEAN davranış kuralları müzakereleri için hedef tarih olarak gündeme geldi.

Reklam

Çin, Manila'nın 2016 Kararına Atıfta Bulunmasına Karşı Çıkıyor

Pekin, dokuz çizgili hattına dayalı iddialarını geçersiz kılan 2016 tahkim kararına atıfta bulunma girişimlerini de reddetti. Çin, kararı yasa dışı olarak nitelendirmeyi sürdürüyor ve Filipinler'in başvurusunu bu kararı öne çıkarmak için bir bahane olarak tanımlıyor.

Söz konusu karara ilişkin anlaşmazlık, iki hükümetin tutumlarının merkezinde yer almaya devam ediyor. Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr, ulusa sesleniş konuşmasında ülkesinin 2016 kararını savunacağını ve haklarını korumaktan geri adım atmayacağını yineledi.

Çin, önceki yıllarda Vietnam ve Malezya'nın genişletilmiş kıta sahanlığı başvurularına da benzer itirazlarda bulundu. Dolayısıyla Filipinler'in başvurusu, kıyı devletlerinin Birleşmiş Milletler süreci aracılığıyla deniz yatağı haklarını takip etme girişimlerine ilişkin daha geniş çaplı anlaşmazlıklar dizisine ekleniyor.

Başlıca gelişmeler birkaç döneme yayılıyor:

  • Filipinler, on beş yılı aşkın süre boyunca genişletilmiş kıta sahanlığı başvurusunu destekleyen araştırmalar yaptı.
  • 2016'da bir tahkim kararı Çin'in dokuz çizgili hattına dayalı iddialarını geçersiz kıldı. Pekin kararı reddetmeyi sürdürüyor.
  • 28 Temmuz 2026'da Manila, batı Palawan açıklarındaki bölgeleri kapsayan kısmi başvurusunu resmen sundu.
  • Dışişleri bakanları, Çin'le ASEAN davranış kuralları müzakerelerinin Aralık 2026'ya kadar sonuçlanmasını umuyor.

ASEAN Diplomasisi Denizde Baskıyla Karşı Karşıya

Filipinler, ASEAN başkanlığı döneminde davranış kuralları konusunda ilerleme sağlamayı öncelik hâline getirdi. Önerilen kuralların amacı, denizdeki olayların ilişkileri germeyi sürdürdüğü yoğun bir deniz yolu olan Güney Çin Denizi'nde davranışları düzenlemek ve çatışma riskini azaltmak.

Yeni başvuru, bu yıl uzlaşma sağlama çabalarına bir başka anlaşmazlık başlığı ekliyor. Filipinli yetkililer deniz yatağı haklarını uluslararası hukuk çerçevesinde takip etmenin daha geniş istikrar hedefleriyle uyumlu olduğunu savunurken Pekin'in itirazları, bu sürecin karşı karşıya olduğu siyasi direnci ortaya koyuyor.

Son haftalarda Scarborough Sığlığı ve İkinci Thomas Sığlığı yakınlarında sahil güvenlik gemilerinin karıştığı tekrarlanan karşı karşıya gelişler yaşandı. Bildirilen olaylar arasında tazyikli su kullanımı, engelleme manevraları ve personelin yaralanması bulunuyor.

Çin, sığlık yakınlarında askerî tatbikatlar da düzenledi ve bölgedeki tabiat koruma alanı için yeni kurallar yayımladı. Filipinler, ABD ve Japonya'nın katıldığı ortak tatbikatlar Pekin'in tepkisini çekerek diplomasi üzerindeki gerilimi artırdı.

Reklam

Seyrüsefer ve Barışçıl Çözüm Desteği

ABD, zorlamaya karşı olduğunu ve seyrüsefer özgürlüğünü desteklediğini yineledi. Amiral Samuel Paparo hiçbir ülkenin Hint-Pasifik'e hâkim olmaması gerektiği uyarısında bulundu ve çatışma yerine güç yoluyla caydırıcılığın önemini vurguladı.

ASEAN üyeleri, uluslararası hukuka uygun barışçıl bir çözüm çağrılarını sürdürüyor. Bu tutum, denizdeki riskleri azaltma çabasını Filipinler ve diğer kıyı devletlerinin yürüttüğü hukuki ve diplomatik süreçlerle ilişkilendiriyor.

Manila'nın öncelikli görevi, çakışan iddialara ilişkin görüşmeleri ve önerilen davranış kurallarını sürdürürken bilimsel başvurusunu ilerletmek. Komisyonun çalışmaları, sınır müzakereleri ve denizdeki davranışlara ilişkin görüşmeler anlaşmazlığın farklı boyutlarını ele alıyor.

Önemli Noktalar

  • Filipinler, on beş yıllık araştırmaların ardından 28 Temmuz 2026'da genişletilmiş kıta sahanlığına ilişkin kısmi başvurusunu sundu.
  • İddia, batı Palawan açıklarında 200 deniz milinin ötesindeki deniz yatağı ve toprak altını, Pagasa Adası çevresindeki daha derin deniz yatağı da dâhil olmak üzere kapsıyor.
  • 76. madde, bazı durumlarda 350 deniz miline kadar genişletilmiş kıta sahanlığı iddialarına olanak tanıyor.
  • Çin, Birleşmiş Milletler komisyonundan başvuruyu değerlendirmemesini istedi. Malezya, çakışan deniz yetki alanları nedeniyle itiraz etti.
  • Çakışan iddialar ayrı sınır görüşmelerini gerektiriyor; Manila, egemenlik anlaşmazlıklarının çözüme kavuşmadığını söylüyor.
  • Dışişleri bakanları, Çin'le davranış kuralları görüşmelerini Aralık 2026'ya kadar sonuçlandırmaya çalışırken Filipinler ASEAN'a başkanlık ediyor.
  • Gemilerin karşı karşıya gelmesi, askerî faaliyetler ve 2016 tahkim kararına ilişkin anlaşmazlık ilişkileri germeyi sürdürüyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir