Sacha Baron Cohen, İlk Borat Filminden İki On Yıl Sonra Kazakistan’dan Özür Diledi

8 dakikalık okuma
Sacha Baron Cohen Apologizes to Kazakhstan for Borat, Two Decades After First Film

Kazakistan’ın hiç tanımadığı bir karakter için özür

Sacha Baron Cohen, 2006’da çekilen ilk filminde ülkenin adını uydurma gelenekler ve absürt davranışlarla dolu bir dünyayla yan yana getiren kurgusal gazeteci Borat için Kazakistan halkından kamuoyu önünde özür diledi. İngiliz oyuncu, Amerikalı gazeteci Josh Horowitz’in Happy Sad Confused podcast’inde yaptığı açıklamada karakterin gerçek ülkeyle hiçbir ilgisi olmadığını söyledi.

İçindekiler
  1. Kazakistan’ın hiç tanımadığı bir karakter için özür
  2. Karakter nasıl bir ülkeye ait oldu?
  3. Aksan ve görünüş uydurmaydı
  4. Şakanın hedefi kimdi?
  5. Diplomatik tehditlerden sinema tartışmasına
  6. Turizm kampanyası “Very Nice” sözünü neden kullandı?
  7. Devam filmi protestolara ve ödüllere sahne oldu
  8. Cohen özür dilerken Borat geri dönüyor
  9. Önemli noktalar

Özür, Borat’ın Cohen’in yeni Ali G projesi Ali G: Who Iz I? için yürütülen tanıtım çalışmalarında yeniden ortaya çıkmasıyla geldi. Açıklama, birbirinden çok farklı tepkilerin görüldüğü yirmi yılı da izliyor: diplomatik şikâyetler, filmlere yönelik protestolar, Borat’ın meşhur sözünü kullanan bir turizm kampanyası ve karakteri aşağılayıcı bulanların süregelen itirazları.

Cohen, sözlerine Kazakistan’dan ilk kez özür dilediğini belirterek başladı. Rusça yayımlanan açıklamasında şöyle dedi:

Borat’ın Kazakistan’la hiçbir ilgisi olmadığı için Kazakistan halkından ilk kez özür dilemek istiyorum.

Cohen ayrıca ülkenin halkına ve kültürüne saygı duyduğunu, kimseyi incitmek istemediğini söyledi. Podcast kaydının tarihi belirtilmedi.

Açıklaması, Borat etrafındaki temel tartışmayı yeniden gündeme getiriyor: Cohen, şakanın hedefinin yabancısı oldukları bir ülke hakkında akıl almaz hikâyelere inanmaya hazır insanlar olduğunu söylüyor. Eleştirmenler ise hedef alınan kişi Amerikalı bir röportaj katılımcısı ya da Batı’nın önyargıları olsa bile, hakaretin Kazakistan’a ve halkına yöneldiğini savunuyor.

Karakter nasıl bir ülkeye ait oldu?

Borat’ın kimliği, Kazakistan’ı canlandırma girişiminden çok, televizyon programlarındaki farklı versiyonlar sırasında şekillendi. Cohen, kanallar arasında geçiş yapıp projeler için anlaşırken karakterin adını ve uyruğunu değiştirdiğini anlattı.

Borat Sagdiyev sinema izleyicilerinin tanıdığı bir karakter olmadan önce Cohen, Granada Talk TV’de yayımlanan FSF programında Moldovalı Alexi Krickler’ı canlandırdı. Arnavut karakter Kristo Shki ptari ise 1998’de BBC Two’nun Comedy Nation programında yer aldı. Ali G Show, 2000’de Channel 4’te başladı ve daha sonra HBO aracılığıyla Amerikalı izleyicilere ulaştı.

Reklam

Cohen, Kazakistan’ı seçmesini projenin HBO’ya taşınmasıyla ilişkilendirdi. Amerikalı izleyicilerin hakkında pek az şey bildiğini düşündüğü bir ülke arıyordu. Böylece karakter, hemen sorgulanmadan giderek daha gülünç hikâyeler anlatabilecekti.

Karakterin gelişimine ilişkin bazı anlatımlarda, başlangıçta düşünülen ilk uyruğun Arnavutluk olduğu belirtiliyor. Televizyon geçmişinin daha kapsamlı dökümünde ise daha önceki Moldovalı versiyon da yer alıyor. Cohen’in kendi açıklaması aynı pratik noktaya dayanıyor: karakterin kimliği, yayıncı değiştikçe değişti; kışkırtıcı sorular soran sözde yabancı bir röportajcıdan ibaret olan komedi düzeni ise aynı kaldı.

Bu yapım tercihi Kazakistan açısından kalıcı bir sonuç doğurdu. Bilinmezliği nedeniyle seçilen bir ülkenin adı, dünya çapında tanınan bir karakterle özdeşleşti ve gerçek insanlar, yaratılmasında hiçbir rollerinin olmadığı kurgusal bir kişiliğin hesabını vermek zorunda kaldı.

Aksan ve görünüş uydurmaydı

Cohen, Kazakistan’da insanların gerçekte nasıl konuştuğunu bilmediğini kabul etti. Borat’ın tanıdık sesini kullanmayı sürdürmesine rağmen Orta Asya aksanları hakkındaki bilgisinin sınırlı olduğunu söyledi.

Oyuncu, Kazakistan’ın büyükelçiliğinden karakterin görünüşüne, özellikle de belirgin bıyığına yönelik şikâyetler aldığını da hatırlattı. Cohen’e göre diplomatlar, Kazakistan’da insanların Borat gibi görünmediğini söyledi. Şimdi bu itirazın haklı olduğunu kabul ediyor.

Büyükelçiliğin itirazları, ilk filmin gösterime girdiği dönemde Cohen’e ulaştı. Anlatımlarda temasın filmin duyurulmasından ya da gösterime girmesinden sonra kurulduğu belirtiliyor; hem bir şikâyetten hem de bir mektuptan söz ediliyor. Cohen, o dönemde eleştirileri ciddiye almadığını söyledi.

Filmlerde sözde Kazakistan’da geçen sahneler tartışmayı daha da büyüttü. Romanya’da yaşayan kişiler Kazak olarak gösterildi ve çekimlerde yer alan bölge sakinleri bir belgeselde rol aldıklarını sandı. Bölgeyi tanımayan izleyiciler için ülkenin adı, uydurma aksan ve görüntüler tek bir tasvir hâlinde sunuldu.

Cohen’in sesle ilgili itirafı, özrün neden abartılı bir oyunculuktan ibaret olmadığını açıklıyor. Aksan, ulusal kimliğini kullandığı insanlar hakkında bilgi sahibi olmadan yaratılmış bir karakterin parçasıydı.

Şakanın hedefi kimdi?

2006 yapımı filmde kurgusal Kazak gazeteci Borat, bir belgesel çekmek üzere ABD’yi dolaşıyor. Film, kurmaca komediyi ve karşılaşmaları olgusal belgesel yapımının tarzıyla sunan sahte belgesel biçimini kullanıyor.

Reklam

Cohen’e göre mizah, muhataplarının hakkında pek az şey bildikleri bir yerle ilgili akıl almaz iddiaları kabul etmesine dayanıyor. Sahnenin konusu onların bu iddialara inanması; tepkileri aracılığıyla cehalet ya da önyargıları ortaya çıkıyor.

İlk film 2006’da yayımlandığında da Cohen temelde aynı savunmayı yapmıştı: Ona göre kahkaha, uydurma Kazakistan’ın var olduğuna inanabilen insanlara yöneliyordu. Son açıklamalarında bu uzun süredir dile getirdiği izahı, ülkesinin adının kullanıldığı insanlardan kişisel olarak özür dilemesiyle birleştiriyor.

Kazak eleştirmenler şakanın diğer tarafındaki deneyime odaklanıyor. İzleyiciler, sahnenin açığa çıkarmayı amaçladığı Amerikalı tutumlarından çok Borat’ın sözde uyruğunu hatırlayabilir. Özellikle komedinin kendisi izleyicilerin ülke hakkında pek az şey bilmesine dayanıyorsa, kurgusal bir karakter gerçek bir ülkenin en bilinen simgesine dönüşebilir.

Bu nedenle Kazakistan’daki tepkiler farklılığını korudu. Bazıları hicvin Batı’nın cehaletini hedef aldığını düşünüyor. Diğerleri ise ülkelerinin ve kültürlerinin aşağılayıcı biçimde tasvir edildiğini söylüyor. Bu tepkiler, resmî bir turizm tanıtımının daha sonra Borat’ın meşhur sözünü neden kullandığını, aktivistlerin ise neden özür talep etmeyi sürdürdüğünü açıklamaya yardımcı oluyor.

Diplomatik tehditlerden sinema tartışmasına

Kazakistan hükümeti, ilk uzun metrajlı film izleyiciyle buluşmadan önce Cohen’e karşı çıktı. Dışişleri Bakanlığı 2005’te yasal işlem başlatma tehdidinde bulundu ve Cohen’in televizyon programlarına çıkmasının ülkenin uluslararası itibarına zarar vermeyi amaçlayan siyasi bir çabanın parçası olabileceğini öne sürdü.

Film 2006’da gösterime girmeden önce yetkililer, The New York Times ve International Herald Tribune’de dört sayfalık bir ek yayımlanması için ödeme yaptı. Ek, 21. yüzyılda Kazakistan’ın elde ettiği başarılara yer vererek, muhtemel izleyicilerin çoğunun hakkında pek az şey bildiği ülkeyi farklı biçimde tanıttı.

İlk film Kazakistan’da resmen yasaklanmadı ancak ülkede sinema gösterimine girmedi. Büyük bir sinema zinciri filmi göstermeyi reddetti. Rusya’da ise film, sinemada gösterim için gereken dağıtım belgesini alamadı.

Öne çıkan gelişmeler yirmi yılı aşkın bir döneme yayıldı:

  • 1998: Cohen, BBC Two’nun Comedy Nation programında Arnavut bir karakter olarak yer aldı.
  • 2000: Ali G Show, daha sonra HBO’da ABD’de yayımlanmadan önce Channel 4’te başladı.
  • 2005: Kazakistan Dışişleri Bakanlığı, Cohen’in tasviri nedeniyle yasal işlem tehdidinde bulundu.
  • 2006: İlk Borat filmi uluslararası gösterime girdi.
  • 2017: Astana’da Borat kostümleriyle görünen Çek turistlere para cezası verildi.
  • 2020: Devam filmi protestolara yol açarken Kazakh Tourism “Very Nice!” sözünü kullandı.
  • 2026: Cohen’in özrü ve yeni Ali G projesinin tanıtımında Borat’ın yeniden görünmesi tartışmayı canlandırdı.
Reklam

Turizm kampanyası “Very Nice” sözünü neden kullandı?

Kazakh Tourism 2020’de farklı bir yaklaşım benimseyerek ülkenin tanıtımı için resmî kampanyasında Borat’ın imza sözü “Very Nice!”ı kullandı. Turizm tanıtımından sorumlu kuruluş, karakteri tamamen reddetmek yerine tanınırlığından yararlanmayı seçti.

Zamanlama önemliydi. Borat’ın devam filmi uluslararası ilgi görüyor, ülkenin adını yeniden eğlence haberlerinin gündemine taşıyordu. Slogan, turizm tanıtımcılarına tanıdık bir sözü kendi koşullarıyla Kazakistan’a bağlama olanağı verdi.

Daha küçük çaplı bir olay, daha az çatışmacı bir yaklaşımın örneğini daha önce göstermişti. 2017’de Astana’da Borat gibi giyinerek dolaşan Çek turistlere küçük para cezaları verildi. Cohen bu cezaları ödemeyi teklif etti.

Turizm kampanyası ve para cezaları, 2005’teki yasal işlem tehditlerinden bu yana yaklaşımın nasıl değiştiğini gösteriyor. Ancak bunlar farklı kişi ve kurumlardan geldi. Ziyaretçi çekmeye çalışan bir turizm kuruluşunun, kamusal alandaki davranışlara müdahale eden yetkililerin ve ulusal imajlarıyla ilgili kaygı duyan vatandaşların önlerinde farklı kararlar vardı.

Turizm kuruluşu, meşhur sözü kullanarak ilgiyi ülkeye yöneltebildi. Karakteri aşağılayıcı bulanlar açısından ise bu ticari kullanım itirazlarını ortadan kaldırmadı.

Devam filmi protestolara ve ödüllere sahne oldu

Borat’ın ikinci uzun metrajlı filmi 2020’de yayımlandı ve Kazak aktivistlerin yanı sıra ABD’de yaşayan Kazak diasporasının itirazlarını yeniden alevlendirdi. Almatı’daki ABD Başkonsolosluğu önünde protesto düzenleyenler, devam filminin yasaklanmasını istedi.

Kazakh American Association, ırkçılığı ve yabancı düşmanlığını körüklediği gerekçesiyle Amazon’a filmin gösterimini iptal etme çağrısı yaptı. Yabancı düşmanlığı, yabancı olarak görülen insanlara yönelik düşmanlık anlamına geliyor. Dernek Kasım 2020’de ayrıca devam filminin Oscar, Altın Küre ve diğer ödüller için değerlendirmeye alınmamasını istedi.

Buna rağmen devam filmi Altın Küre kazandı. Filmin eğlence dünyasındaki başarısı ile Kazak kampanyacıların itirazları aynı dönemde yaşandı. Bu durum, komediye gösterilen takdir ile görüntüleri yüzünden hedef alındığını düşünen insanların deneyimi arasındaki uçurumu ortaya koydu.

Reklam

Kamuoyundaki hassasiyet devam filminin gösterime girmesinden sonra da sürdü. Temmuz 2026’da Kazak erkek giyim markası Shoqansuits, Borat’ın yer aldığı bir reklam yayımlamasının ardından boykot çağrılarıyla karşılaştı. Tepkiler, turizm sloganının yayımlanmasından altı yıl sonra bile karakterin ülkedeki ticari bir kampanyada kullanılmasının itirazlara yol açabildiğini gösterdi.

Cohen’in özrü, aktivistlerin önceki protestolarda dile getirdiği bir talebe yanıt veriyor. Cohen’in Kazak kültürüne duyduğu saygıyı dile getirmesi bu itiraza doğrudan karşılık veriyor; komediye ilişkin açıklaması ise 2006’dakine büyük ölçüde benziyor.

Cohen özür dilerken Borat geri dönüyor

Cohen, tanınmış komedi karakterlerinden bir başkasına odaklanan Ali G: Who Iz I? projesinin tanıtımını yaparken Borat’tan söz etti. Borat, projenin ikinci fragmanında kurgusal Kazak kurumları adına konuşuyor ve Cohen’in çalışmalarını boykot etme çağrısında bulunuyor.

Tanıtımda karakterin yeniden görünmesi, resmî itirazların geçmişini başka bir şakaya dönüştürüyor. Ayrıca özrün, karakterin emekliye ayrılmasına değil, aynı kurgusal uyruğun kullanılmaya devam edilmesine eşlik ettiği anlamına geliyor.

Cohen podcast’e katıldığı sırada özrünü, dinleyiciler arasındaki Kazaklara yönelik bir mizahla birleştirerek özel bir görevle gelmiş olabilecek kişiler hakkında şaka yaptı. Ardından kimseye zarar vermek istemediğini ve onların halkına ve kültürüne saygı duyduğunu söyledi.

Dolayısıyla değişiklik belirli: Cohen açıkça özür diledi ve Borat ile Kazakistan arasındaki mesafeyi kabul etti. Ülke hâlâ kurgusal karakterin memleketi olarak kullanılırken vatandaşları, onun şöhretinin yararlı mı, aşağılayıcı mı yoksa ikisi birden mi olduğu konusunda farklı düşünmeye devam ediyor.

Önemli noktalar

  • Sacha Baron Cohen, Happy Sad Confused podcast’inde Kazakistan’dan özür dileyerek Borat’ın gerçek ülkeyle hiçbir ilgisi olmadığını söyledi.
  • Karakterin uyruğunun televizyon projeleri arasında değiştiğini ve izleyicilerin hakkında pek az şey bildiğine inandığı için Kazakistan’ı seçtiğini belirtti.
  • Kazakistan, ilk filmin 2006’daki gösteriminden önce tasvire itiraz etti; film ülkedeki sinemalarda gösterilmedi.
  • Kazakh Tourism 2020’de “Very Nice!” sözünü kullandı; aktivistler ve diaspora grupları ise devam filmine karşı çıktı.
  • Cohen eleştirileri kabul ederken Borat, Ali G: Who Iz I? projesinin tanıtımında yeniden ortaya çıktı ve karakter gündemde kalmayı sürdürdü.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir