Malezya, Denetimi Sıkılaştırmak ve Siyasi Müdahaleyi Önlemek İçin Kamu Kuruluşları Yasa Tasarısı’nı 2026’da Geçirmeyi Hedefliyor

9 dakikalık okuma
Malaysia Targets 2026 Passage of Government Entities Bill to Tighten Oversight and Curb Political Interference

Bağlı şirketler üzerindeki denetim ve yatırım yetkileri için daha sıkı kurallar

Malezya, devlet şirketleri, yatırım kuruluşları ve bunların bağlı şirketleri üzerindeki denetimi sıkılaştıracak bir yasa hazırlıyor. Başbakan Anwar Ibrahim, yasanın 2026 sonundan önce kabul edilmesini hedefliyor. Önerilen düzenlemeler belirli bir zayıflığı gidermeyi amaçlıyor: Bağlı şirketler, ana kurumlarına uygulanan denetimlerle aynı denetimlere tabi olmadan faaliyet gösterebiliyor.

İçindekiler
  1. Bağlı şirketler üzerindeki denetim ve yatırım yetkileri için daha sıkı kurallar
  2. Hükümet neden daha açık yasal yetkiler istiyor?
  3. Bağlı şirketler denetimde nasıl boşluklar yaratabiliyor?
  4. Bütçe açıklamasından yıl sonuna uzanan takvim
  5. Kamu yatırımlarının nereye yönlendirileceğine kim karar vermeli?
  6. KWAP örneği yatırım denetimlerini gündeme taşıyor
  7. Kamu hizmeti görevi, daha güçlü yönetim sorumluluğu getiriyor
  8. Kalkınma projeleri görev kapsamındaki yerini koruyor
  9. Geçmiş kayıplar ve hükümetin güncel değerlendirmesi
  10. Öne Çıkanlar

Anwar, 27 Ekim’de Dewan Rakyat’ta yaptığı konuşmada, önerilen Kamuya Ait Kuruluşlar Yasa Tasarısı’nın daha açık yasal kurallar koyacağını, yetkilerin sınırlarını belirleyeceğini ve kamu varlıkları emanet edilen kişilerin hesap verebilirliğini artıracağını söyledi. Daha güçlü güvenceler getirilmesinin gerekçesi olarak 1Malaysia Development Berhad (1MDB), Felda ve Tabung Haji’yle ilgili yönetim aksaklıklarını gösterdi.

Öneri, hükümetin 2024-2028 döneminde GEAR-uP programı aracılığıyla yurt içinde 120 milyar RM tutarında doğrudan yatırım çekmeye çalıştığı bir dönemde gündeme geldi. Anwar, hükümetle bağlantılı şirketlerde (GLC) ve hükümetle bağlantılı yatırım şirketlerinde (GLIC) siyasi isimlerin projeleri ve yatırım önceliklerini belirlemesinin yasak olduğunu söyledi. Bu kararların, ilgili uzmanlığa sahip profesyonellerin görev yaptığı yatırım kuruluşlarına ait olduğunu belirtti.

Anwar, 20 Ekim’de Parlamento’ya, Devlete Ait Teşebbüsler Yasa Tasarısı olarak da anılan düzenlemenin sunulup bu yıl onaylanması için son hâline getirildiğini söylemişti. 27 Ekim’deki açıklamalarında planlanan güvencelere ilişkin ayrıntı verdi. Nihai yasal hükümler, uygulama düzenlemeleri ve Parlamentodaki kesin takvim henüz açıklanmadı.

Hükümet neden daha açık yasal yetkiler istiyor?

Anwar, yasa tasarısını Kraliyet Soruşturma Komisyonları, özel görev güçleri ve beyaz kitaplarla ortaya konan ciddi yönetim aksaklıklarına karşı bir yanıt olarak sundu. Bunlar, kamu kurumlarında nelerin yanlış gittiğini incelemek için kullanılan farklı resmî soruşturma ve raporlama yöntemleridir.

27 Ekim’de bakanların soruları yanıtladığı oturumda Bangi milletvekili Syahredzan Johan, hükümetin GLC’lerde ve yasal kuruluşlarda kurumsal yönetimi güçlendirmek için ne yaptığını sordu. Kurumsal yönetim, bir kuruluşun nasıl yönetileceğini, kararların nasıl denetleneceğini ve bir sorun çıktığında kimin hesap vereceğini belirleyen kurallar bütünüdür.

Reklam

Anwar, müdahaleyi önlemek, daha yakından izleme sağlamak ve ihlallerin daha erken belirlenmesine yardımcı olmak için daha açık kurallara ihtiyaç olduğunu söyledi. Kamu mülkiyetinin tek başına, bir kuruluşun yetkilerini nasıl kullandığı üzerinde yeterli denetim sağlamadığını belirtti.

Başbakan ayrıca kamu kurumlarının özel mülk gibi görülmemesi gerektiği uyarısında bulundu. Bu kurumları yönetmek üzere atanan kişilerin sorumluluğunu açıklarken şunları söyledi:

Yetki verilen kişiler ve bu görevlere atanan isimler daha hesap verebilir olmalı; söz konusu kuruluşları kendilerine veya ailelerine ait mülkler gibi görmemelidir.

Dolayısıyla önerilen değişiklikler hem kurumsal kuralları hem de bu kuruluşlarda yetki kullanan kişilerin davranışlarını ele alacak. Anwar, bu yetkilerin sınırlarının daha kesin biçimde belirlenmesi gerektiğini söyledi.

Bağlı şirketler denetimde nasıl boşluklar yaratabiliyor?

Bağlı şirketler, Anwar’ın 27 Ekim’deki açıklamasında belirttiği en açık zayıflıklardan biriydi. Bağlı şirket, başka bir kuruluşun kontrolündeki şirkettir. Bir kamu kurumunun kendi harcamaları ve onay süreçleri için kuralları olabilirken, ona bağlı şirketler farklı düzenlemelere tabi olabilir.

Anwar, bağlı şirketlerin ana kurumlarıyla aynı denetimlere tabi olmayabileceğini söyledi. Tasarı, bu şirketler de dâhil olmak üzere kamu kuruluşlarını etkili düzenleyici mekanizmaların kapsamına almayı amaçlıyor.

Kamu kaynaklarını takip edenler açısından pratik mesele, bir yatırım veya proje kamu kurumundan onun kontrolündeki bir şirkete devredildikten sonra sorumluluğun kimde olduğudur. Parayı onaylayan ve yöneten kişiler hesap vermeye devam etsin diye denetimin bu zinciri izlemesi gerekir.

Önerinin kapsamı, kamu fonları ve varlıkları emanet edilen devlet şirketlerini, yasal kuruluşları ve ilgili kurumları içeriyor. Yasal kuruluşlar, belirli kamu görevlerini yerine getirmek üzere yasalarla kurulan örgütlerdir. Anwar’ın açıklamaları, bu kuruluşların mali yönetimini reform çalışmaları kapsamında şirketlerinkiyle birlikte ele alıyor.

Bütçe açıklamasından yıl sonuna uzanan takvim

Anwar, önerilen yasa tasarısını 9 Ekim’de 2027 Bütçesi’nin sunumu sırasında duyurdu. 20 ve 27 Ekim’de Parlamentoda yapılan görüşmelerde plan; yatırım süreçleri, bağlı şirketlerin denetimi ve siyasi müdahalenin kısıtlanmasıyla ilişkilendirildi.

Şimdiye kadar açıklanan başlıca adımlar şöyle:

  • 9 Ekim 2026: Anwar, 2027 Bütçesi sunumu sırasında önerilen yasa tasarısını duyurarak geçmişteki aşırılıkların ve skandalların tekrarlanmasını önlemeye yardımcı olacağını söyledi.
  • 20 Ekim 2026: Hükümetin tasarıya son şeklini verdiğini, Dewan Rakyat’a sunup 2026 içinde kabul ettirmeyi umduğunu belirtti.
  • 27 Ekim 2026: Bağlı şirketler üzerinde daha sıkı denetim, yetkiler için daha açık sınırlar ve yatırım kararlarında profesyonel sorumluluk öngördüğünü açıkladı.
  • 2026 sonuna kadar: Hükümet, tasarının kabul edilmesini hedefliyor.

Anwar, tasarıyı hükümetinin görevdeki beşinci yılına girerken Madani reform gündeminin parçası olarak sundu. Bu hedef doğrultusunda 2026’nın kalan haftalarında açıklanan ilkelerin yasalaştırılması ve Parlamento’nun onayının alınması gerekiyor.

Reklam

Kamu yatırımlarının nereye yönlendirileceğine kim karar vermeli?

Anwar, GLC ve GLIC’lerde proje seçimine veya yatırım önceliklerine siyasi isimlerin müdahale etmemesi gerektiğini söyledi. Bu tercihleri, ekonomik değerlendirmeler doğrultusunda profesyonellerden ve gerekli uzmanlığa sahip kişilerden oluşan yatırım kuruluşları yapmalı.

GLC’ler, mülkiyet veya kontrol yoluyla hükümetle bağlantılı şirketlerdir. GLIC’ler ise yatırım portföylerini yöneten, hükümetle bağlantılı yatırım kuruluşlarıdır. Önerilen kısıtlamalar hem ticari faaliyet yürüten şirketleri hem de yatırım fonlarını yönlendiren kuruluşları kapsıyor.

Ölçek önemli; çünkü GEAR-uP programı 2024-2028 döneminde yurt içinde 120 milyar RM tutarında doğrudan yatırımı harekete geçirmeyi hedefliyor. Doğrudan yatırım, genellikle finansal varlıkları alıp satmak yerine işletmelere veya projelere aktarılan parayı ifade eder. Dolayısıyla program kapsamındaki kararlar, Malezya’da önemli miktarda yatırım faaliyetinin nereye yönlendirileceğini belirliyor.

Muar milletvekili Syed Saddiq Syed Abdul Rahman, GLIC’lerin yatırım fonlarının mali sıkıntı yaşayan büyük şirketleri kurtarmak yerine ihtiyatlı biçimde kullanılmasının nasıl sağlanacağını sorarak bağlantılı bir kaygıyı gündeme getirdi. Sorusu, yatırımın amacına ve kimin çıkarına hizmet ettiğine dikkat çekti.

Anwar’ın yanıtı, profesyonel karar alma süreçlerini daha sıkı yasal denetim, şeffaflık ve hesap verebilirlikle bir araya getirdi. Hükümet, bu kuruluşların kalkınmadaki rolünü korurken paralarını kimin yönlendirebileceğine daha kesin sınırlar koymayı amaçlıyor.

KWAP örneği yatırım denetimlerini gündeme taşıyor

Anwar’ın 20 Ekim’de Başbakan’a Soru Saati sırasında Parlamentoda yaptığı açıklamalar, Endonezya’nın başkenti Cakarta’da Emeklilik Fonu AŞ’nin (KWAP) yaptığı belirli bir yatırımla ilgili kaygıyı ele aldı. Datuk Seri Dr Ronald Kiandee (PN-Beluran), KWAP’ın uğradığı önemli kayıplar, sorumluların belirlenmesi için alınan önlemler ve gelecekteki kayıpları önlemeye yönelik daha sıkı yatırım süreçleri hakkında soru sormuştu.

Anwar, yatırımın gerekli inceleme sürecinde aksaklıklar yaşandığını söyledi. Gerekli inceleme, yatırımcının para yatırmadan önce bir teklifin mali durumunu, risklerini ve iş varsayımlarını değerlendirmesi dâhil yaptığı kontrollerdir.

Mevcut sürecin sistematik ve sıkı olduğunu, teklif KWAP yönetim kuruluna sunulmadan önce yatırım komitesince incelendiğini belirtti. Buna karşın Cakarta’daki örneğin, SoftBank gibi büyük Avrupa ve Japonya şirketleri de dâhil olmak üzere uluslararası eğilimlere ve dış kurumların değerlendirmelerine aşırı güven duyulmasından kaynaklanan kritik bir kusuru ortaya çıkardığını söyledi.

Bu vakada SoftBank’a güvendik ve dikkatsiz bir yatırım yapmayacağını varsaydık; ancak sonuçta olan buydu.

Eksiklikleri kabul ediyorum. Bununla birlikte KWAP’ın önemli kârlar elde etme yönündeki genel başarısını inkâr edemeyiz. Bu açık. Ancak zayıflıkları da kabul etmeliyiz.

Kamu parası söz konusu olduğunda neden daha sıkı kontroller istediğini açıklayan Anwar şöyle konuştu:

Bize emanet edilen halkın parasını korumak için süreçlerin daha da sıkı olması gerekir.

Anwar, yatırım kararlarının yalnızca Japonya, Avrupa veya başka yerlerdeki kurumların tercihlerine dayanmak yerine daha yakından incelenmesi gerektiğini söyledi. Bu örnek, yasa tasarısının daha geniş kapsamlı hesap verebilirlik hedeflerini yatırım komitelerinin çalışmalarıyla ilişkilendiriyor: Resmî onay aşamalarında her teklif yine de bağımsız değerlendirmeden geçirilmeli.

Kamu fonlarının sorumlu biçimde yönetilmesini sağlamak amacıyla KWAP’a emanet edilen yatırımlara ilişkin düzenleme ve süreçlerin daha da sıkılaştırılacağını söyledi.

Reklam

Kamu hizmeti görevi, daha güçlü yönetim sorumluluğu getiriyor

Anwar, Bumiputera ve Müslümanların çıkarlarını korumakla görevlendirilen kurumların dürüstlük, şeffaflık ve hesap verebilirlik konusunda örnek olması gerektiğini söyledi. Bumiputera, Malezyalı Malayları ve ülkedeki diğer yerli toplulukları ifade ediyor. Tabung Haji, Müslüman toplumu bağlamında ele aldığı kurumlar arasındaydı.

Belirli bir gruba hizmet etme görevinin zayıf yönetimi veya iyi yönetişim ilkeleriyle çelişen uygulamaları haklı çıkaramayacağını belirtti. Aksine, bu sorumluluklar daha yüksek standartları beraberinde getirmeli.

Bu yaklaşım, kurumların toplumsal amacını mali yönetimleriyle ilişkilendiriyor. Topluluklara hizmet etmekle görevlendirilen kuruluşların bu sorumluluklarını etkili biçimde yerine getirebilmesi için sağlam bir yönetime ihtiyacı var. Anwar, yönetim aksaklıklarının bu kurumların itibarına zarar vermemesi gerektiğini söyledi.

Anwar, geçmiş uygulamalara alışkın siyasi seçkinlerden ve iş insanlarından da direnç geldiğini kabul etti. Bazı kişilerin ilkeleri kamuoyu önünde savunurken kendi çıkarları etkilendiğinde reforma karşı çıktığını söyledi. Böylece yetkileri kısıtlama önerisi hem siyasi hem de yasal bir mücadelenin odağına yerleşiyor.

Kalkınma projeleri görev kapsamındaki yerini koruyor

Anwar, Syahredzan’ın projeler ve kamu yararına ilişkin ilk sorusunu yanıtlarken GLC ve GLIC’lerin ulusal kalkınmadaki rolünü savundu. Bu kuruluşların konut, eğitim tesisleri, kültürel mirasın korunması ve yerel ekonomik kalkınma gibi alanlarda sorumluluk üstlenebileceğini söyledi.

Petronas buna örnek olarak gösterildi. Anwar, şirketin Putrajaya Holdings’e katılımına işaret ederek Petronas fonlarının başından itibaren Putrajaya’nın gelişimini desteklediğini söyledi. Hükümet daireleri, oteller, özel sektör faaliyetleri ve turizm yatırımları dâhil olmak üzere buradaki çeşitli faaliyetlerden söz etti.

GLIC’lerin Kanada, Kore ve Hollanda’daki Malezyalı öğrenciler için konaklama imkânı sağlanmasına katılımını da örnek verdi. Bu örnekleri, yatırım kuruluşlarının geçmişte ulusal ihtiyaçlarla bağlantılı projeleri desteklediğini anlatmak için kullandı.

Anwar, Putrajaya’da kamu görevlilerinin konut sıkıntısına odaklanan Kota MADANI projesini öne çıkardı. Ayrıca Kampung Angkat MADANI ve Sekolah Angkat MADANI programları kapsamında, GLIC’lerin ve özel şirketlerin katılımıyla 500 köy ile 1.700 okulun desteklendiğini söyledi.

İki programın rakamları toplam 2.200 köy ve okula ulaşıyor; bunların dörtte üçünden fazlasını okullar oluşturuyor. Rakamlar bu girişimlerin erişim alanını gösteriyor. Anwar’ın daha geniş kapsamlı görüşü ise dikkatli mali yönetimin yanı sıra toplumsal kalkınmanın da bu kurumların sorumlulukları arasında bulunduğu yönünde.

Reklam

Geçmiş kayıplar ve hükümetin güncel değerlendirmesi

Anwar, 20 Ekim’de daha sıkı düzenlemelere duyulan ihtiyacı açıklarken milyarlarca ringgit tutarında kayıplardan söz etti. Yasa çalışmalarını geçmişteki usulsüzlüklerle ve kamu fonlarını ve varlıklarını koruma yükümlülüğüyle ilişkilendirdi.

27 Ekim’de hükümetin, önceki skandallarla bağlantılı olanlara benzer yönetim ihlallerini GLC ve GLIC’lerde tespit etmediğini de söyledi. Mevcut değerlendirmesini, daha ciddi suistimaller yaşanmadan önce zayıflıkların giderilmesi çağrısıyla birlikte dile getirdi.

Önerilen yanıt, Parlamento’da ele alınan üç alanı bir araya getiriyor: bağlı şirketleri de kapsayan denetimler, yatırımların profesyonel incelemesi ve kamu kuruluşlarını yönetenlerin açıkça belirlenmiş sorumluluğu. Bu kurumların konut, eğitim ve toplum programlarından yararlananlar için amaçlanan değişiklik, kamu kaynaklarının nasıl tahsis edilip denetleneceğine ilişkin daha sağlam bir kurallar bütünü oluşturmak.

Duyurulan bir sonraki hedef, yasanın 2026 sonuna kadar kabul edilmesi. Düzenleme, Anwar’ın denetim ve siyasi müdahale konusundaki taahhütlerini kamu parasını yönetmekle görevlendirilen kuruluşlar için bir çerçeveye dönüştürecek.

Öne Çıkanlar

  • Malezya, kamu kuruluşlarını düzenleyen yasa tasarısını 2026 sonundan önce Parlamento’ya sunup kabul ettirmeyi hedefliyor.
  • Anwar, bağlı şirketler üzerindeki daha zayıf denetimi, daha açık yasal kurallar gerektiren bir boşluk olarak tanımladı.
  • Siyasetçilerin GLC ve GLIC projelerini veya yatırım önceliklerini belirlememesi gerektiğini söyledi.
  • GEAR-uP programı, 2024-2028 döneminde yurt içinde 120 milyar RM tutarında doğrudan yatırım hedefliyor.
  • Anwar, KWAP’ın Cakarta’daki yatırımında SoftBank’ın da aralarında bulunduğu dış kurumların değerlendirmelerine aşırı güven duyulmasının etkili olduğunu söyledi; fonun genel olarak önemli kârlar elde ettiğini de kabul etti.
  • Anwar, Bumiputera ve Müslüman topluluklara hizmet eden kurumların daha sıkı yönetişim standartlarını karşılaması gerektiğini söyledi.
  • Hükümet, Anwar’ın sözünü ettiği önceki skandallarla karşılaştırılabilir güncel ihlaller tespit etmediğini belirtiyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir