Petrol fiyatları ve enflasyon faiz artışlarını gölgede bıraktı: Filipin pesosu rekor düzeyde 63,95

11 dakikalık okuma
Philippine Peso Hits Record P63.95 as Oil Costs and Inflation Outweigh Rate Hikes

Pesonun 64’e ulaşmasına beş sentavos kaldı

Filipin pesosu, yükselen petrol fiyatları, büyüyen dış ödemeler açığı ve zayıf ekonomik büyümeye ilişkin kaygıların yüksek faiz oranlarının sağladığı desteği gölgede bırakmasıyla 26 Ekim 2026 Pazartesi günü ABD doları karşısında rekor düzey olan 63,95 seviyesinden kapandı. Bangko Sentral ng Pilipinas’ın (BSP) gösterge faizini yarım puan artırarak yüzde 5,5’e çıkarmasından dört gün sonra kur, 64’e yalnızca beş sentavos kala günü tamamladı.

İçindekiler
  1. Pesonun 64’e ulaşmasına beş sentavos kaldı
  2. Pahalı petrol dövize neden baskı yapıyor?
  3. Ödemeler açığı dolar talebini yüksek tutuyor
  4. Yabancı rezervler daha küçük bir tampon sağlıyor
  5. BSP neden daha büyük bir faiz artışına gitti?
  6. Yüksek borçlanma maliyetleri zor bir denge yaratıyor
  7. Hisseler ve dış borç baskıyı artırıyor
  8. İşçi dövizleri ve ihracatçılar kazanç sağlıyor, ancak bunun da sınırları var
  9. Piyasaların izlediği tarihler ve kararlar
  10. Öne Çıkanlar

Filipinler Bankalar Birliği verilerine göre peso, 23 Ekim’deki 63,615 kapanışına kıyasla 33,5 sentavos değer kaybetti. Güne 63,535’ten başladı, kısa süreliğine 63,50’ye kadar güçlendi ve seansın en zayıf düzeyinden kapandı. Dolar işlemleri, cuma günkü 1,285 milyar dolardan yaklaşık 1,649 milyar dolara yükseldi.

Peso, 2025 sonundaki dolar başına 58,79 seviyesinden 63,95’e geriledi. Bu, alıcıların artık bir dolar satın almak için 5,16 peso daha ödemesi gerektiği anlamına geliyor. Doların peso cinsinden fiyatındaki bu yüzde 8,78’lik artış, pesonun dolar karşısındaki değerinde yaklaşık yüzde 8,07’lik düşüşe karşılık geliyor. Her iki hesaplama da aynı kur hareketini farklı başlangıç noktalarından ifade ediyor.

Baskı, hane halkı için döviz ekranlarının ötesine uzanıyor. Pesonun zayıflaması, ithal yakıt, gıda, makine ve diğer ürünleri yerel para cinsinden daha pahalı hâle getiriyor. Yurt dışından dolar cinsinden para alan aileler, paralarını bozdurduklarında daha fazla peso elde ediyor; ancak artan yaşam maliyetleri bu kazancın bir kısmını eritebiliyor.

China Banking Corp. başekonomisti Domini S. Velasquez, son değer kaybını yükselen petrol fiyatlarına, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik olası yeni askerî harekât hakkındaki açıklamalarına ve Filipin ekonomisine duyulan güvenin zayıflamasına bağladı.

"Velasquez, “Pesonun zayıflığı, Filipinler’in stagflasyon dönemiyle karşı karşıya kalabileceğine yönelik kaygıların artmasıyla yatırımcı güveninin aşınmasını da yansıtıyor,” dedi.

Reklam

Pahalı petrol dövize neden baskı yapıyor?

Brent petrolü 23 Ekim’de yüzde 3,14 artışla varil başına 116,72 dolara yükselerek yaklaşık altı ayın en yüksek kapanışını yaptı; hafta sonunda ise yaklaşık 117 dolara ulaştı. Suudi enerji altyapısına ve ticari gemilere yönelik yeni saldırılar, Yemen’deki Husilerin de dahil olduğu çatışmalar ve Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilimler arz kaygılarını artırdı.

Filipinler petrolünün büyük bölümünü rafine ürün olarak ithal ediyor. Bu nedenle ithalatçılar aynı anda değişen birden fazla maliyetle karşı karşıya: uluslararası yakıt fiyatları, navlun ücretleri ve döviz kuru. Petrol dolar cinsinden pahalanırken peso da değer kaybederse yerel para birimi cinsinden maliyet iki yönden birden artıyor.

Rizal Commercial Banking Corp. başekonomisti Michael L. Ricafort, daha yüksek petrol ithalat faturasının ülkenin dış ticaret açığını, cari açığını ve ödemeler dengesi açığını büyütebileceğini söyledi. Dış ticaret açığı, mal ithalatı ile ihracatı arasındaki farkı ölçüyor. Cari hesapta hizmetler ve gelir akışları da yer alırken ödemeler dengesi, Filipinler ile dünyanın geri kalanı arasındaki daha geniş kapsamlı para hareketlerini kaydediyor.

Filipinler’de akaryakıt pompa fiyatları, 27 Ekim-2 Kasım düzeltme döneminde farklı yönlerde değişecek. Enerji Bakanlığı benzinin litre fiyatında 0,30 peso, gazyağının litre fiyatında 0,50 peso indirim açıklarken motorinin litre fiyatı 1,20 peso artacak.

Motorin, önceki hafta litre başına 2,60 peso zamlanmıştı. Böylece iki düzenlemedeki toplam artış 3,80 pesoya ulaştı. Bu artış, taşımacılık işletmecileri ve mal taşıyan şirketler açısından önem taşıyor. Eylül ayında çıkarılan 125 sayılı Yürütme Emri, sıvılaştırılmış petrol gazı ve gazyağından alınan özel tüketim vergilerini askıya almıştı; benzin ve motorin bu kolaylığın dışında kalıyor.

Ödemeler açığı dolar talebini yüksek tutuyor

BSP, eylül ayında 3,144 milyar dolarlık ödemeler dengesi açığı kaydetti. Bu tutar, ağustos ayındaki 596 milyon dolarlık açığın beş katından fazla ve bir yıl önce kaydedilen 82 milyon dolarlık fazlanın tersine işaret ediyor. Eylül, üst üste üçüncü açık ayı oldu ve açığın 4,078 milyar dolara ulaştığı Ocak 2025’ten bu yana en büyük aylık açık kaydedildi.

Açık, kayda geçen uluslararası işlemler yoluyla ülkeye girenden daha fazla paranın ülkeden çıktığı anlamına geliyor. İthalat ödemeleri, yabancı yatırım hareketleri ve borç yükümlülüklerinin tümü bu dengeyi etkiliyor. Bu da Filipin faizleri yükseldikten sonra bile dolar talebinin neden güçlü kalabildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.

Reklam

Ocak-eylül dönemindeki açık 9,1 milyar dolara ulaştı. 2025’in aynı döneminde bu tutar 5,3 milyar dolardı. BSP, açığı mal ticareti açığına ve yabancı portföy yatırımlarındaki net çıkışlara bağladı. İşçi dövizleri, yurt dışından devlet borçlanması, hizmet ticareti ve doğrudan yabancı yatırımlar bu baskıları kısmen dengeledi.

Eylül itibarıyla biriken açık, BSP’nin 2026’nın tamamı için öngördüğü 9,2 milyar dolarlık açığın yalnızca yaklaşık 100 milyon dolar altındaydı. Merkez bankası; yüksek seyreden petrol fiyatları, taşımacılık maliyetleri ve jeopolitik gerilimleri gerekçe göstererek 2027 için de 8,5 milyar dolarlık açık öngördü.

Kur, son politika kararından önce, faiz kararı öncesindeki düşüş sırasında 63,361 seviyesine ulaşmıştı. Pazartesi günkü kapanış, daha sıkı para politikasına rağmen dış kaynaklı dolar talebinin ne kadar kalıcı olduğunu gösteriyor.

Yabancı rezervler daha küçük bir tampon sağlıyor

Filipinler’in brüt uluslararası rezervleri ağustos sonundaki 104,8 milyar dolardan eylül sonunda 99,5 milyar dolara gerileyerek bir ayda 5,3 milyar dolar düştü. Revize edilen eylül verisi, 8 Ekim’de açıklanan 99,997 milyar dolarlık ilk tahminin altında kaldı ve Eylül 2023’ten bu yana en düşük aylık düzey oldu.

Yabancı rezervler, merkez bankasının elinde tuttuğu ve uluslararası ödemelerin karşılanmasına, döviz kurundaki sert hareketlerin yönetilmesine yardımcı olabilecek varlıklardır. BSP, düşüşü döviz piyasasındaki işlemlerine, altın ve diğer rezerv varlıklarının değerindeki değişimlere, ayrıca devletin dış borç ödemeleri ve diğer gereksinimler için yaptığı çekişlere bağladı.

Eylül ayındaki rezervler, mal ithalatı ile hizmetler ve birincil gelir ödemelerinin 6,2 aylık tutarını karşılıyordu. Ayrıca kalan vade esasına göre, bir yıl içinde ödenecek dış borcun 3,1 katına eşdeğerdi. Bu rakamlar, ülkenin ödeme yapmak için hâlâ önemli bir tamponu olduğunu, ancak bu tamponun küçüldüğünü gösteriyor.

Rezervler, şubat ayındaki zirvesinin yaklaşık 13,77 milyar dolar altındaydı. Bank of the Philippine Islands başekonomisti Emilio Neri Jr., ekim ayındaki faiz toplantısı öncesinde Orta Doğu’daki çatışmanın ne kadar süreceğine ilişkin belirsizliğin yeterli bir tamponu korumayı daha önemli hâle getirdiğini söylemişti; özellikle de çatışmanın 2027’ye uzaması durumunda.

BSP neden daha büyük bir faiz artışına gitti?

BSP’nin 22 Ekim’de yaptığı 50 baz puanlık artış, gösterge faizini yaklaşık iki yılın en yüksek düzeyi olan yüzde 5,5’e çıkardı. Bir baz puan, yüzde puanının yüzde birine karşılık geliyor; dolayısıyla karar faiz oranını yarım puan artırdı. Bu, üst üste dördüncü artış oldu ve nisandan bu yana toplam artışı 125 baz puana taşıdı.

Reklam

BSP Başkanı Eli M. Remolona Jr., kararın enerji, ulaşım ve gıda üretimini etkileyen hava koşullarından kaynaklanabilecek yeni fiyat artışı ihtimaline karşı alındığını söyledi.

Remolona, “Önümüzdeki aylarda petrol fiyatları, ulaşım ücretleri ve El Niño’nun gıda fiyatları üzerindeki olası etkileri nedeniyle enflasyonun daha da hızlanacağını öngördüğümüz için bu kararlı adımı attık,” dedi.

Eylül enflasyonu, ağustostaki yüzde 6,1’den ve bir yıl önceki yüzde 1,7’den yükselerek yüzde 7,2’ye ulaştı. BSP’nin yüzde 2 ila 4 arasındaki hedef aralığının üst sınırını 3,2 puan aştı. Gıda ve enerjideki seçili oynak kalemleri dışarıda bırakan çekirdek enflasyon yüzde 4,7’ye yükselerek fiyat artışlarının en değişken kalemlerin ötesine yayıldığını gösterdi.

Merkez bankası, enflasyonun 2026’da ortalama yüzde 6,1 olmasını bekliyor ve 2027 tahminini yüzde 5,4’ten yüzde 6’ya çıkardı. 2028 tahmini ise yüzde 3,3’te kaldı. Güçlü El Niño koşulları, tarımsal üretimde aksamalara yol açarak gıda fiyatlarını daha da baskılayabilir.

Daha büyük artış, eski BSP yetkilileri Diwa Guinigundo ve Wilhelmina Mañalac’ın yaptığı daha güçlü sıkılaştırma çağrısının ardından geldi. Çağrının temelinde, gıda ve enerji maliyetlerindeki ilk şokun ekonomi genelinde daha kalıcı fiyat artışlarına yayılmasını önleme düşüncesi vardı.

Yüksek borçlanma maliyetleri zor bir denge yaratıyor

Filipin ekonomisi ikinci çeyrekte yüzde 2,3 büyüyerek yavaşladı. Böylece BSP, ekonomik faaliyetler zaten zayıfken yüksek enflasyonla mücadele etmek zorunda kaldı. Yüksek faiz oranları borçlanmayı ve harcamaları sınırlayabilir, peso cinsinden yatırımları daha cazip hâle getirebilir. Ancak hane halkı ve işletmelerin finansman maliyetlerini de artırır.

Stagflasyon, genellikle iş gücü piyasasının da zorlandığı bir ortamda fiyatların artması ve ekonomik büyümenin zayıf ya da durgun seyretmesi durumunu ifade ediyor. Velasquez, böyle bir ihtimale ilişkin kaygının yatırımcı güvenini baskıladığını söyledi. Acil politika sorunu somut: harcamaları dizginlemek enflasyonu hafifletebilir, ancak alımları, yatırımları ve işe alımları da yavaşlatabilir.

Filipin Kalkınma Araştırmaları Enstitüsü kıdemli araştırmacısı John Paolo R. Rivera, dış baskıların Filipin faizlerindeki artışın sağladığı desteği gölgede bıraktığını söyledi.

Rivera, “Para politikasının sıkılaştırılması beklentilerin istikrara kavuşmasına ve değer kaybının sınırlanmasına yardımcı olabilir, ancak bu baskıları tamamen dengeleyemez,” dedi.

Rivera, kaygının yalnızca pesonun 64 seviyesini aşıp aşmamasıyla değil, para biriminin uzun süre zayıf kalmasının yol açacağı enflasyonla da ilgili olduğunu söyledi. Faiz artışları talebi ve beklentileri etkileyebilir; ancak gıda arzının yeniden oluşturulması, ulaşım maliyetlerinin düşürülmesi ve elektrik arzının iyileştirilmesi başka önlemler gerektiriyor.

Reklam

Hisseler ve dış borç baskıyı artırıyor

Filipinler Borsası endeksi pazartesi günü 87,45 puan, yani yüzde 1,53 düşerek 5.641,18’e geriledi ve Haziran 2026’dan bu yana en düşük seviyesini gördü. Tüm sektörler değer kaybederken en sert düşüş yüzde 2,37 ile holdinglerde yaşandı. Endeks bileşenlerinden yalnızca beşi yükseldi.

Philstocks Financial Inc. araştırma müdürü Japhet Tantiangco, kayıpları kamu altyapı harcamalarının zayıf olmasına, enflasyonun yüksek seyretmesine ve yeni faiz artışı olasılığına bağladı. Regina Capital Development Corp. satışlar sorumlusu Luis Limlingan da yükselen petrol fiyatlarına ve 14 aydır daralan altyapı harcamalarına dikkat çekti.

Hisselerde net işlem hacmi 4,61 milyar peso olurken yabancı yatırımcıların satışları alımlarını 45,06 milyon peso aştı. Genel piyasada 106 hisse geriledi, 61’i yükseldi, 78’i ise değişmedi.

Ülkenin dış borcu 2026’nın ikinci çeyreğinde 154,9 milyar dolar düzeyindeydi. Dolar cinsinden yükümlülükleri bulunan borçlular, kur zayıfladığında her bir dolarlık borç ödemesi için daha fazla peso bulmak zorunda kalıyor. Yükün boyutu, her bir yükümlülüğün para birimine ve borçlunun döviz cinsinden gelir elde edip etmediğine bağlı.

İşçi dövizleri ve ihracatçılar kazanç sağlıyor, ancak bunun da sınırları var

Yurt dışından para alan aileler, bozdurdukları her dolar karşılığında daha fazla yerel para elde ediyor. Doların 63,95 peso olduğu kurdan, 100 dolarlık bir işçi dövizi, ücretler düşülmeden önce 6.395 pesoya çevriliyor. 2025 sonundaki 58,79 kurunda bu tutar 5.879 pesoydu. Aradaki 516 peso, yükselen fiyatların satın alma gücünü azaltmasına rağmen ek gelir sağlıyor.

HSBC Global Research kıdemli ekonomisti Aris Dacanay, zayıf pesonun Filipin ürünlerini yabancı alıcılar için daha uygun fiyatlı hâle getirerek ve ithal ürünlerle rekabet gücünü artırarak imalat sektörünü de destekleyebileceğini söyledi. Yıl başından bu yana ihracatın yüzde 14 arttığına dikkat çeken Dacanay, 2026’yı 2018’den beri imalat sektöründe kayda değer ve kalıcı büyüme görülen ilk yıl olarak nitelendirdi.

HSBC’nin analizine göre Filipin malları, Hindistan, Güney Kore ve Endonezya dahil olmak üzere birkaç Asya ekonomisinin ürünlerine kıyasla daha uygun fiyatlı hâle geldi. Dacanay, yerel ürünlere talebin artmasının dış ticaret açığını daraltmaya yardımcı olabileceğini söyledi.

Hammadde, parça ve makine ithal eden üreticiler ise karşı yönde bir maliyet artışıyla karşı karşıya. Bazıları daha düşük kâr marjlarını kabul ederek bu giderleri üstlenebilir; diğerleri satış fiyatlarını artırabilir. Dacanay, imalattaki kazanımların sürmesi için enflasyonun düşürülmesi, ticaret engellerinin azaltılması, kaçakçılık, stokçuluk ve kartellere karşı önlem alınması çağrısında bulundu.

Reklam

Piyasaların izlediği tarihler ve kararlar

Kurun bundan sonraki hareketi kısmen ABD para politikasına, petrol fiyatlarına ve açıklanacak ekonomik verilere bağlı olacak. Pazartesi seansı öncesinde federal fon vadeli işlemleri, yaklaşan Federal Reserve toplantısında faiz artırımı olasılığını yüzde 10’un altında; aralık ayında artırım olasılığını ise yaklaşık yüzde 80 olarak gösteriyordu.

ABD faizlerinin sabit tutulması kararı pesoya bir miktar rahatlama sağlayabilir. ABD faizlerinin yükseleceğine yönelik daha güçlü bir sinyal ise doları destekleyebilir. Yatırımcılar, büyümedeki ve dolar talebindeki değişimlere ilişkin ipuçları için ABD istihdam verilerini ve Filipinler’in dış ticaret verilerini de izleyecek.

Son gelişmeler, baskının ne kadar hızlı arttığını gösteriyor:

  • 22 Ekim: BSP, gösterge faizini 50 baz puan artırarak yüzde 5,5’e çıkardı.
  • 23 Ekim: Peso 63,615 seviyesinden kapanırken Brent petrolü varil başına 116,72 dolardan kapandı.
  • 26 Ekim: Peso rekor düzey olan 63,95’ten kapandı ve Filipinler’in ana borsa endeksi yüzde 1,53 geriledi.
  • 27 Ekim: Motorinin litre fiyatı 1,20 peso artarken benzin ve gazyağı fiyatları düştü.
  • 28 Ekim: Federal Reserve’ün politika açıklamasını yayımlaması bekleniyor.
  • 17 Aralık: BSP, 2026 için planlanan son politika toplantısını yapacak.

Bir döviz işlemcisi salı günü için 63,70-64,20 aralığını öngörürken Ricafort 63,85-64,05 aralığını bekledi. Reyes Tacandong & Co. kıdemli danışmanı Jonathan L. Ravelas, jeopolitik risklerin sürmesinin pesoyu 65 seviyesine karşı savunmasız bırakabileceğini söyledi. Ricafort, dördüncü çeyrekte işçi dövizlerinin genellikle artmasının olası bir destek kaynağı olduğuna da dikkat çekti.

Remolona yeni faiz artışlarının önünü açık bırakırken Neri, aralık ayında 25 baz puanlık yeni bir artış bekliyor. Böyle bir adım gösterge faizi yüzde 5,75’e çıkarabilir. Ancak henüz başka bir artış kararı alınmış değil. BSP’nin müdahale politikası, sabit bir peso düzeyini korumaya değil, enflasyonu besleyen büyük kur hareketlerine odaklanıyor.

Öne Çıkanlar

  • Peso, 26 Ekim’de dolar başına rekor düzey olan 63,95’ten kapandı ve 33,5 sentavos değer kaybetti.
  • BSP, 22 Ekim’de politika faizini yüzde 5,5’e çıkardı; ancak pahalı petrol ve kalıcı dolar talebi para birimini baskılamayı sürdürdü.
  • Ödemeler dengesi açığı eylül sonuna kadar 9,1 milyar dolara ulaştı ve yılın tamamı için öngörülen 9,2 milyar dolara yaklaştı.
  • Yabancı rezervler 99,5 milyar dolara geriledi; bu tutar 6,2 aylık ithalatı ve ilgili ödemeleri karşılamaya yetiyordu.
  • Eylül enflasyonu yüzde 7,2 olurken ikinci çeyrekte ekonomik büyüme yüzde 2,3’e yavaşladı.
  • İşçi dövizi alanlar ve bazı ihracatçılar zayıf pesodan yararlanırken ithalatçılar ve döviz cinsinden borcu olanlar daha yüksek maliyetlerle karşılaşıyor.
  • Federal Reserve kararı ve BSP’nin 17 Aralık toplantısı, takvimdeki bir sonraki önemli politika gelişmeleri olacak.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir