Çip patlaması ekonomiyi kırılgan bırakıyor
Güney Kore Merkez Bankasının 26 Ekim 2026'da Ulusal Meclise verdiği yazılı yanıtlarda açıklanan senaryoya göre, Amerikan teknoloji şirketlerinin yapay zekâ yatırımlarını yavaşlatması halinde Güney Kore'nin yarı iletken ihracatı 2027'de beklentilerin 50 milyar ila 100 milyar dolar altında kalabilir.
İçindekiler
- Çip patlaması ekonomiyi kırılgan bırakıyor
- Merkez bankasının senaryosu hangi varsayımlara dayanıyor?
- İhracattaki sıçramanın büyük bölümünü fiyatlar açıklıyor
- Rekor düzeydeki fazla da aynı talebe dayanıyor
- Diğer ihracatçılar sınırlı bir tampon oluşturuyor
- Finans piyasaları baskıyı şimdiden hissediyor
- Rekabet fiyatlar üzerinde ek baskı oluşturabilir
- Haneler patlamanın etkisini neden daha az hissedebilir?
- Won ve büyümeyi neler bekliyor?
- Öne Çıkanlar
Olası kayıp, merkez bankasının 600 milyar dolarlık yarı iletken ihracatı tahmininin yüzde 8,3 ila yüzde 16,7'sine karşılık geliyor. Bu kötümser senaryoda ekonomik büyüme öngörülenden 0,4 puan düşük olacak, cari fazla önemli ölçüde daralacak ve won üzerindeki değer kaybı baskısı artacak.
Uyarı, çiplerin Güney Kore'nin aylık ihracatının yarısına yaklaşmasıyla geldi. Eylülde yarı iletken sevkiyatı, toplam 120,94 milyar dolarlık ihracatın 60,3 milyar dolarını oluşturdu; payı yüzde 49,9'a ulaştı. Bu sırada otomobil, otomobil parçası ve makine ihracatı geriledi. Böylece çip talebinin soğuması durumunda açığı kapatmaya hazır sektörlerin sayısı azaldı.
Merkez bankasının kaygısını Kore Kalkınma Enstitüsü (KDI) de paylaşıyor. Enstitünün 19 Ağustos'ta yayımlanan Ağustos ayı ekonomik görünüm raporu, Güney Kore'nin büyümesinin küresel yarı iletken talebine büyük ölçüde bağlı olduğunu ve yapay zekâ yatırımlarının zayıflaması halinde hızla yavaşlayabileceğini belirtiyor.
Temel mesele, bu patlamanın arkasındaki harcamalar. Yapay zekâ hizmetleri geliştiren teknoloji şirketlerinin, bilgi işlem ekipmanları ve bellek çipleriyle donatılmış büyük veri merkezlerine ihtiyacı var. Bu şirketler daha fazla çip satın aldığında veya daha yüksek fiyat ödediğinde Güney Kore daha fazla gelir elde ediyor. İnşaat, finansman ya da satın alımlardaki yavaşlama, Koreli ihracatçıları hem satış miktarı hem de fiyatlar üzerinden etkiler.
Merkez bankasının senaryosu hangi varsayımlara dayanıyor?
Güney Kore Merkez Bankası kötümser senaryosunu ilk olarak ağustos ayındaki görünüm raporunda sundu. Ekim ayında parlamentoya verilen yanıtlarda ise ihracattaki olası kayıp ilk kez ayrıntılı olarak açıklandı.
Hesaplama, yarı iletken ihracat hacminin 2027'de daha önce beklenen yüzde 10'ların düşük ve orta seviyelerindeki oran yerine yaklaşık yüzde 10 artacağını varsayıyor. Ayrıca çip fiyatlarının bankanın tahmininin yaklaşık yüzde 10 altında kalacağı öngörülüyor. Sevkiyat artışının yavaşlaması ve fiyatların düşmesi birlikte, yurt dışına satılan çip miktarı artmaya devam etse bile ihracat gelirlerini azaltacak.
50 milyar ila 100 milyar dolarlık açık, yarı iletken ihracatını 600 milyar dolarlık temel tahmine kıyasla yaklaşık 500 milyar ila 550 milyar dolara indirecek. Senaryo, sevkiyatların artışının duracağı tahminini değil, sonuçların beklentilerin altında kalmasını ifade ediyor.
Öngörülen büyüme kaybı yüzde puan olarak ifade ediliyor: Ekonominin büyüme oranı, merkez bankasının temel tahmininden 0,4 puan düşük olacak. Banka ayrıca cari fazlanın, 2027 için öngördüğü 430 milyar doların önemli ölçüde altına ineceğini düşünüyor ancak kötümser senaryo için güncellenmiş bir fazla tahmini vermedi.
Tahminlerin ve açıklamaların sıralaması, dikkatin kazanımlardan bu kazanımların ne kadar süreceğine ne kadar hızlı kaydığını gösteriyor:
- 19 Ağustos 2026: KDI, 2026'da yüzde 3,2, 2027'de yüzde 2,2 büyüme öngörürken yarı iletken talebine bağımlılık konusunda uyarıda bulundu.
- Ağustos 2026: Güney Kore Merkez Bankası ekonomik görünüm raporuna, yapay zekâ yatırımlarına ilişkin kötümser bir senaryo ekledi.
- Eylül 2026: Çipler, Güney Kore'nin aylık ihracatının yüzde 49,9'unu oluşturdu.
- 26 Ekim 2026: Merkez bankasının parlamentoya verdiği yanıtlarda, yarı iletken ihracatının 2027'de 50 milyar ila 100 milyar dolar eksik kalabileceği belirtildi.
İhracattaki sıçramanın büyük bölümünü fiyatlar açıklıyor
İhracat gelirleriyle sevkiyat hacmindeki artış arasındaki fark, riskin boyutunu anlamaya yardımcı oluyor. Üçüncü çeyrekte Güney Kore Merkez Bankasının yarı iletken ihracat değer endeksi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 223,1 artarken ihracat hacim endeksi yüzde 15,6 yükseldi.
Yıl boyunca da benzer bir tablo ortaya çıktı. Yarı iletken ihracat hacmi ilk çeyrekte yüzde 25,1, ikinci çeyrekte yüzde 9,4, üçüncü çeyrekte yüzde 15,6 arttı. İhracat değeri ise sırasıyla yüzde 143,1, yüzde 185,7 ve yüzde 223,1 gibi çok daha yüksek oranlarda yükseldi.
İhracat değer endeksi elde edilen geliri, hacim endeksi ise fiyatlar hesaba katıldıktan sonra sevkiyat miktarındaki değişimi ölçüyor. Aradaki farkın açılması, gelirlerdeki patlamanın fiziksel sevkiyatlardaki benzer bir artıştan ziyade fiyatlara ne ölçüde bağlı olduğunu gösteriyor.
KDI da benzer bir değerlendirmeye vardı. Ağustos ayı görünüm raporunda, yarı iletken ihracat fiyatlarındaki keskin artışın Güney Kore'nin dış ticaret hadlerini iyileştirdiği belirtildi. Bu, ülkenin ihracat için aldığı fiyatların ithalat için ödediği fiyatlara kıyasla yükselmesi anlamına geliyor. Bu gelişme, millî gelirin mal ve hizmet üretiminden daha hızlı artmasına yardımcı oldu.
Hansung Üniversitesi ekonomi profesörü Kim Sang-bong, son dönemde yarı iletken ihracatındaki güçlü performansın sevkiyat artışından çok fiyat yükselişine dayandığını söyledi. Kim, 2027'nin ilk yarısına kadar olan sözleşmeli hacimlerin güvence altına alındığını ancak sonrasında Çin'de genel amaçlı çip üretiminin genişlemesi veya veri merkezi yatırımlarının yavaşlaması nedeniyle fiyatların baskı altında kalabileceğini belirtti.
Rekor düzeydeki fazla da aynı talebe dayanıyor
Güney Kore Merkez Bankasının derlediği Uluslararası Para Fonu verilerine göre, Güney Kore'nin cari fazlası ikinci çeyrekte yaklaşık 116,6 milyar dolara ulaştı. Almanya 52,3 milyar dolar, Japonya ise 50,6 milyar dolar fazla verdi. Böylece Güney Kore, bu iki ülkenin toplam 102,9 milyar dolarlık fazlasını 13,7 milyar dolar aştı.
Cari işlemler hesabı, mal ve hizmet ticaretinin yanı sıra yurt dışı yatırımlardan elde edilen temettü ve faiz gibi gelir akımlarını ve transferleri ölçüyor. Fazlayı güçlü çip ihracatı sürüklerken artan yatırım gelirleri de katkı sağladı.
Güney Kore'nin fazlası, bir yıl önceki 28,4 milyar dolarlık seviyesinin yaklaşık dört katına çıktı. Ülkenin Almanya ve Japonya karşısındaki üstünlüğü, Güney Kore'nin 88,2 milyar dolar, iki ülkenin toplamda 80,8 milyar dolar fazla verdiği temmuz ve ağustos aylarında da sürdü.
Tahminlerde fazlanın ne kadar büyüyeceğine ilişkin farklı rakamlar yer alıyor. KDI, ağustos ayı görünüm raporunda hem 2026 hem de 2027 için yaklaşık 360 milyar dolar fazla öngördü. IMF daha sonra 2026 için yaklaşık 422 milyar dolar tahmininde bulunurken Güney Kore Merkez Bankasının son değerlendirmesine göre bu yılki fazla, daha önce öngörülen 450 milyar doları aşacak. Merkez bankasının olumsuz senaryosunda kullanılan 430 milyar dolarlık temel tahmin ise 2027'ye ilişkin.
IMF, fazlanın 2027 ve 2028'de 400 milyar doların üzerinde kalmasını, ardından 2029'da 295,7 milyar dolara, 2031'de ise 177,5 milyar dolara düşmesini bekliyor. Dolayısıyla fazlanın birkaç yıl olağanüstü yüksek kalacağını öngören tahminler bile ilerleyen dönemde gerileme bekliyor.
Diğer ihracatçılar sınırlı bir tampon oluşturuyor
Güney Kore Ticaret ve Sanayi Bakanlığının verilerine göre, yarı iletken ihracatı ocak-eylül döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 184,4 arttı. Otomobil ihracatı yüzde 3,8, otomobil parçaları yüzde 5,9, genel makine ihracatı ise yüzde 1,5 geriledi. Ev aletleri ihracatı da düştü.
Çelik ihracatı yalnızca yüzde 0,2 arttı. Petrokimya ihracatı yüzde 6,6 yükseldi ancak bu artışın büyük bölümünü uluslararası petrol maliyetleriyle bağlantılı fiyat artışları oluşturdu. Çin'le rekabet, ticaret engelleri ve bazı pazarlardaki zayıf talep, köklü ihracat sektörlerinin çip sektörüyle aynı performansı göstermesini zorlaştırdı.
Eylül ayı verileri yoğunlaşmayı özellikle çarpıcı biçimde ortaya koyuyor. Toplam ihracat yüzde 83,5 artarken yarı iletken ihracatındaki artış yüzde 262,8 oldu. Çipler, ülkenin ihracat gelirlerindeki artışın geçen yılın aynı dönemine kıyasla yaklaşık yüzde 79'unu oluşturdu.
Kore Üniversitesi ekonomi profesörü Kang Sung-jin, hükümet ve şirketleri patlamanın süreceği varsayımı üzerine politika inşa etmek yerine, bu dönemi diğer sektörleri geliştirmek için kullanmaya çağırdı.
"Hükümet ve özel sektör, petrokimya ve çelik gibi sektörleri yeniden yapılandırmak ve katma değeri daha yüksek ürünlere yönelmek için birlikte çalışmalı," diye ekledi.
Bu, temel malzemeleri daha büyük miktarlarda satmaya bel bağlamak yerine, özellikleri veya kaliteleri sayesinde daha fazla gelir getiren ürünler geliştirmek anlamına geliyor. Güney Kore açısından amaç, yarı iletken fiyatları düştüğünde ihracatın gücünü koruyacak başka kaynaklar oluşturmak.
Finans piyasaları baskıyı şimdiden hissediyor
Samsung Electronics ve SK hynix, Kospi'nin piyasa değerinin neredeyse yarısını oluşturuyor. Bu nedenle bellek çiplerine yönelik talebe dair kuşkular tüm borsa için endişe kaynağı. Ekim ayına girerken yaşanan son düşüş sırasında gösterge endeksin piyasa değeri yaklaşık 1,05 katrilyon won, yani yüzde 19 azaldı.
13 Ekim'de Kospi yüzde 5,46 düştü; SK hynix yüzde 10,09, Samsung Electronics ise yüzde 7,39 değer kaybetti. Yatırımcıları tedirgin eden baskı unsurları arasında yapay zekâ altyapısının finansmanına ilişkin kaygılar da vardı.
Amerikalı yapay zekâ bulut hizmeti sağlayıcısı CoreWeave'in tahvil getirileri yüzde 15'e ulaştı. Bu oran, yatırımcıların şirketin borçlarını ellerinde tutmak için çok daha yüksek getiri talep ettiğini gösteriyor. Şirketin hisseleri daha sonra yüzde 15'ten fazla düştü. Nvidia ve Blackstone'un desteklediği Avustralyalı veri merkezi işletmecisi Firmus da zayıf talep nedeniyle 5 milyar dolarlık halka arz planından vazgeçti.
Yarı iletken analisti ve eski SK hynix araştırmacısı Lee Joo-wan, beklentilerin haziranda zirve yapan Koreli çip üreticilerinin hisselerini kırılgan bıraktığını söyledi.
"Samsung Electronics ve SK hynix hisseleri haziranda zirve yaptığında aşağı yönlü riskler fiyatlanmamıştı; buna karşılık önümüzdeki beş yılda elde edilmesi beklenen kazançlar şimdiden fiyatlanmıştı," dedi Lee Joo-wan.
Hisse almak için borçlanmak da baskıyı artırıyor. Eylül sonunda yarı iletken hisseleri, menkul kıymet şirketlerinin kullandırdığı toplam 33,4 trilyon wonluk kredili işlem borcunun 10,4 trilyon wonunu, yani yaklaşık yüzde 31'ini oluşturuyordu. Samsung Electronics ve SK hynix'in payı tek başına 9,2 trilyon wondu. Bu tür kredilerle yatırım yapanlardan, fiyatlar düştüğünde ek teminat yatırmaları veya hisselerini satmaları istenebilir.
Rekabet fiyatlar üzerinde ek baskı oluşturabilir
Yapay zekâ harcamalarının zayıflamasının yanı sıra Çin'deki üretim de bir başka risk oluşturuyor. Hansung Üniversitesi profesörü Kim, Çin'de genel amaçlı yarı iletken üretiminin genişlemesinin 2027'nin ilk yarısından sonra fiyatları baskılayabileceğine dikkat çekti.
Çinli CXMT, ekim ayının başlarında bellek yoğunluğunu, yani belirli bir alanda depolanabilen bilgi miktarını artırmak üzere tasarlanan yeni bir bellek hücresi mimarisi üzerinde ilerleme kaydettiğini açıkladı. Şirket, bu tasarımı kullanan bir sunucu belleği ürününü 2026 sonuna kadar piyasaya sürmeyi planlıyor.
Kore Sermaye Piyasası Enstitüsünde kıdemli araştırmacı olan Jang Geun-hyuk, yeni bir rakibin fiyat rekabetini yoğunlaştırabileceği ve yerleşik üreticilerin fiyat belirleme gücüyle kâr marjlarını azaltabileceği uyarısında bulundu.
KDI'nin görünüm raporunda riskler iki yönlü ele alınıyor. Yapay zekâ yatırımlarının zayıflaması veya rekabetin güçlenmesi büyümeyi hızla yavaşlatabilir. Yatırımların sürmesi ve Kore'nin üretim kapasitesini daha hızlı artırması ise büyümeyi tahminlerin üzerine çıkarabilir. KDI'nin aktardığı Dünya Yarı İletken Ticaret İstatistikleri tahminlerine göre, küresel bellek yarı iletkeni satışları 2026'da yüzde 302,0, 2027'de yüzde 36,0 artacak. Bu güçlü bir büyüme olsa da gelecek yıl genişlemenin hızı belirgin biçimde yavaşlayacak.
Haneler patlamanın etkisini neden daha az hissedebilir?
KDI, yarı iletken yatırımlarının öncülüğünde makine ve teçhizat yatırımlarının 2026'da yüzde 7,9, 2027'de yüzde 7,0 artmasını öngörüyor. Gelir artışları çip sektöründe yoğunlaşmayı sürdürdüğü için özel tüketimin daha sınırlı, sırasıyla yüzde 2,3 ve yüzde 2,0 oranında büyümesi bekleniyor.
İstihdam da manşet büyüme oranlarının düşündürebileceğinden daha az fayda sağladı. KDI, yarı iletken sektöründeki büyümenin istihdama sınırlı ölçüde yansıdığını, inşaatın ve çip dışındaki imalat sektörlerinin zayıf kaldığını belirtiyor. Reel ücretlerdeki sınırlı artış, daha geniş bir kesimin yaşam koşullarındaki iyileşmeyi kısıtladı.
Güney Kore Merkez Bankasının 26 Ekim tarihli, gençler arasındaki zayıf istihdamı ve politika adımlarını ele alan raporunda bağlantılı bir başka sorun tespit edildi. Yapay zekâya daha fazla maruz kalan sektörlerdeki işverenler deneyimli çalışanları giderek daha fazla tercih ederken, genellikle genç çalışanlara verilen temel görevlerde talep azalıyor. Banka, etkilenen sektörler arasında finans ve sigortayı, profesyonel ve bilimsel hizmetleri, bilgi ve iletişimi saydı.
Merkez bankası eğitimle sektörler arasındaki bağların güçlendirilmesi, istihdam düzenlemelerinin değiştirilmesi ve bilgi teknolojisi imalatından elde edilen kazanımların daha geniş kesimlere yayılmasını sağlayacak koşullar oluşturulması çağrısında bulundu. Bu değerlendirme, ihracatta rekorlar kırılırken ilk işini bulmanın neden zor olabildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Won ve büyümeyi neler bekliyor?
Güney Kore Merkez Bankası, çip ihracatının zayıflaması ve büyümenin yavaşlamasının won üzerindeki aşağı yönlü baskıyı artırmasını bekliyor. Yerel para biriminin değer kaybetmesi, ithal yakıtın ve diğer malların iç piyasadaki maliyetini yükseltebilir. KDI'nin ağustos ayı görünüm raporunda da wonun değer kaybetmesi ve petrol fiyatlarının yükselmesi enflasyon baskısı kaynakları arasında gösterilmişti.
Güney Kore'nin ekonomik tahminleri yakın zamanda iyileşti; bunu sağlayan da şu anda mercek altına alınan yapay zekâ talebi. IMF'nin ekim ayındaki büyüme tahmini revizyonu, 2026 tahminini yüzde 3,3'e, 2027 tahminini ise yüzde 2,8'e yükseltti. KDI'nin ağustos ayı tahminleri sırasıyla yüzde 3,2 ve yüzde 2,2'ydi. Bu fark, yarı iletken piyasasına ilişkin değerlendirmeler değiştikçe beklentilerin ne kadar güçlü biçimde dalgalanabildiğini gösteriyor.
Güney Kore Merkez Bankası Başkanı Shin Hyun-song, yapay zekâ yatırım patlamasının süresini ekonomi açısından temel bir değişken olarak tanımladı. Merkez bankasının New York ofisi de 3 Kasım'daki ABD Kongre seçimlerinin yatırımcı duyarlılığını etkileyebileceği uyarısında bulundu: Demokratların Kongrenin iki kanadını da kazanması, yapay zekâ düzenlemelerinin sıkılaşmasına ve harcama isteğinin zayıflamasına yol açabilir.
Önümüzdeki dönemdeki temel göstergeler, teknoloji şirketlerinin yatırım planlarını sürdürüp sürdürmeyeceği, yeni üretim devreye girdikçe çip fiyatlarının korunup korunmayacağı ve yarı iletken dışındaki ihracatın toparlanıp toparlanmayacağı olacak. Kim'e göre 2027'nin ilk yarısına kadar olan sözleşmeler bir miktar destek sağlıyor. Merkez bankasının senaryosu ise bu korumanın ötesinde ekonominin ne ölçüde risk altında olduğunu dolar cinsinden ortaya koyuyor.
Öne Çıkanlar
- Güney Kore Merkez Bankası, yapay zekâ yatırımlarının yavaşlaması halinde 2027'de yarı iletken ihracatının 50 milyar ila 100 milyar dolar eksik kalabileceğini tahmin ediyor.
- Kötümser senaryo, sevkiyat artışının yavaşlamasını ve çip fiyatlarının tahminin yaklaşık yüzde 10 altında kalmasını bir arada ele alıyor.
- Ekonomik büyüme 0,4 puan düşecek; cari fazla daralırken won üzerindeki baskı artacak.
- Çipler eylül ayındaki ihracatın yüzde 49,9'unu oluşturdu. Ocak-eylül döneminde otomobil, otomobil parçası ve makine ihracatı geriledi.
- Çip ihracatındaki patlamaya, sevkiyat hacmindeki artıştan çok yükselen fiyatlar katkı sağladı.
- Borsadaki yoğunlaşmış risk, istihdamdaki sınırlı kazanımlar ve Çin'in güçlenen rekabeti riskleri artırıyor.






