Sulawesi’de Alevler Mağara Alanına Yaklaşırken Endonezya’daki Orman Yangınları Antik Mağara Sanatını Tehdit Ediyor

6 dakikalık okuma
Indonesia Wildfires Threaten Ancient Cave Art as Flames Near Sulawesi Site

Alevler erken dönem insan sanatının bulunduğu mağaralara yaklaşıyor

İtfaiyeci Muhammad Ikfar, Endonezya’nın Maros-Pangkep bölgesinde tarih öncesi resimler bulunan bir mağaraya orman yangınlarının 800 metre kadar yaklaştığını, çevredeki millî parkta ise 30 Eylül ile 18 Ekim arasında 270 hektardan fazla alanın yandığını söyledi. Araştırmacılar, sıcaklık ve dumanın on binlerce yıldır varlığını koruyan eserlere verilen zararı hızlandırabileceği uyarısında bulunuyor.

İçindekiler
  1. Alevler erken dönem insan sanatının bulunduğu mağaralara yaklaşıyor
  2. Sıcaklık alevlerin ötesine ulaşabilir
  3. Duman tasvirlerin görünürlüğünü tehdit ediyor
  4. Farklı resimler, farklı yerler
  5. Koruma altındaki doğal alanda yangın acil durumu
  6. Ormanın yanı sıra kayaları da korumak
  7. Öne Çıkanlar

Yangınlar, Güney Sulawesi’de Avustralya’daki Griffith Üniversitesi araştırmacılarının insanı andıran figürlerin bir domuzla etkileşimini gösteren bir resmi en az 51.200 yıl öncesine tarihlendirdiği bir bölgeyi tehdit ediyor. Daha geniş Sulawesi bölgesinin başka bir noktasında, Muna Adası’ndaki kırmızımsı bir el şablonunun en az 67.800 yıl öncesine ait olduğu belirlenmiş ve şimdiye dek keşfedilen, güvenilir biçimde tarihlendirilmiş en eski mağara resmi olarak tanımlanmıştı.

Ikfar, ekim ayının başlarında Maros-Pangkep alanının yakınında bir haftadan uzun süre yangınların sürdüğünü söyledi. İtfaiyeciler alevleri kontrol altına almaya çalışırken duman, mağaranın çevresindeki kireçtaşı oluşumlarının üzerinden geçti. 23 Ekim 2026’da aktarılan açıklamasına göre, Endonezya genelindeki yangın acil durumu sırasında arkeolojik miras doğrudan tehdit altındaydı.

Endonezya, 2015’ten bu yana en şiddetli orman ve arazi yangınlarını yaşıyor. Şiddetli El Niño koşulları sıcaklıkları yükseltirken yağışları azaltıyor. En ağır etki Sumatra ve Borneo’da görülse de yangınlar Güney Sulawesi’nin koruma altındaki doğal alanlarına da yayıldı.

Sıcaklık alevlerin ötesine ulaşabilir

Griffith Üniversitesi’nden arkeolog Basran Burhan, resimler için en yıkıcı ve acil tehlikenin sıcaklık olduğunu belirtti. Alevler mağaraların dışında kalsa bile eserlerin çevresindeki sıcaklık değişimlerinin bozulmayı hızlandırabileceğini açıkladı.

“İlk ve en yıkıcı etki sıcaklıktır. Ateş resimlere doğrudan temas etmese bile onlara zarar verebilir; çünkü resimlerin çevresindeki sıcaklığı değiştirir ve aşınma sürecini hızlandırır,” dedi Burhan.

Reklam

Bu eski tasvirlerin günümüze ulaşmasını sağlayan yüzey kireçtaşıdır. Kaya ısındığında genleşir, soğuduğunda ise büzülür. Güçlü ya da tekrarlanan sıcaklık değişimleri gerilime yol açarak küçük çatlakların oluşmasına ve yüzey katmanlarının soyulmasına neden olabilir. Boyalı bir katman pul pul dökülürse tasvirin bir kısmı da onunla birlikte kaybolabilir.

Araştırmacılar, resimlerin hemen çevresindeki sıcaklık ve nem koşullarını ifade eden mağara mikro iklimlerindeki değişikliklerden de endişe ediyor. Eserler, tehlikeden uzaklaştırılabilecek nesneler değil, dış etkilere açık kaya yüzeylerinin parçası olduğu için bu yerel koşullar önem taşıyor.

Sıcaklık ve nem değişimleri kireçtaşının içindeki tuzları etkileyebilir. Tuzlar kristalleştiğinde çevrelerindeki kayaya baskı yaparak yüzeyin parçalanmasına yol açabilir. Haloklasti adı verilen bu süreç, değişen koşulların boyalı katmanları tehdit etmesinin bir başka yolu.

Duman tasvirlerin görünürlüğünü tehdit ediyor

Duman farklı bir tehlike taşıyor: parçacıklar resimlerin üzerine çökelerek şekillerini gizleyebilir. Burhan, is tabakasının tasvirleri giderek daha zor tanınır hâle getirebileceği uyarısında bulundu.

“Resimlerin üzerinde is oluşturup onları kaplıyorlar. Böylece resimler bulanıklaşıyor ve tanınmaları zorlaşıyor,” dedi.

Dumanın taşıdığı ince parçacıklar ve kimyasal kalıntılar mağaralara girerek boyalı duvarların üzerine çökebilir. Nemli koşullarda bu kalıntılar yüzeye tutunup tasvirleri karartabilir veya renklerini değiştirebilir. Kırılgan antik eserlerdeki kirleticileri temizlemek de zor olabilir; çünkü hem özgün pigmentin hem de altındaki kayanın korunması gerekir.

Bu nedenle sıcaklık ve duman, birbiriyle bağlantılı iki koruma sorununa yol açıyor. Sıcaklık, sanat eserini taşıyan fiziksel yüzeyi etkileyebilirken is, araştırmacıların incelemesi gereken izleri örtebilir. Alevleri mağara girişinden uzak tutmak tehlikenin yalnızca bir bölümünü ortadan kaldırıyor.

Farklı resimler, farklı yerler

Maros-Pangkep ile Muna Adası birbirinden ayrı keşiflere ev sahipliği yapıyor. Ikfar’ın sözünü ettiği yakındaki yangınlar Güney Sulawesi’deki Maros-Pangkep bölgesini ilgilendiriyor. En az 67.800 yıl öncesine tarihlendirilen el şablonu ise alevlerin yaklaştığı mağarada değil, Sulawesi açıklarındaki Muna Adası’nda bulunuyor.

Reklam

En az 51.200 yıl öncesine tarihlendirilen Maros-Pangkep resmi, insanı andıran figürlerin bir domuzla etkileşimini gösteriyor. Sahneye ilişkin bir betimlemede, insan ve hayvan özelliklerini bir arada taşıyan ve teriantrop olarak bilinen bir figür yer alıyor. Bu tür tasvirler, insanların uzak geçmişte canlıları nasıl betimlediğine dair araştırmacılara somut kanıt sunuyor.

Güney Sulawesi’deki Leang Tedongnge’de bulunan bir başka resim, yaklaşık 45.500 yıl öncesine tarihlendirilen bir Sulawesi siğilli domuzunu gösteriyor. Bu alanlar birlikte değerlendirildiğinde, bölgenin arkeolojik öneminin birden fazla mağaraya ve farklı tasvir türlerine yayıldığı görülüyor.

Muna’daki el şablonu için verilen asgari yaş, 67.800 ve 51.200 yıllık veriler temel alındığında, Maros-Pangkep sahnesinin asgari yaşından 16.600 yıl daha fazla. Her iki tarih de asgari yaş olarak ifade edildiğinden resimler daha eski olabilir. Bu alanları korumak, insan yaratıcılığının çok daha uzun geçmişine ait birbirinden ayrı izleri muhafaza ediyor.

Koruma altındaki doğal alanda yangın acil durumu

Maros-Pangkep’teki mağaralar, millî park ve UNESCO Küresel Jeoparkı ile bağlantılı kireçtaşı oluşumlarının bulunduğu bir bölgede yer alıyor. Karst olarak bilinen bu arazi yapısı, resimlere ev sahipliği yapan mağaraları barındırıyor. Çevredeki bitki örtüsüne yayılan yangın, sıcaklığı ve dumanı bu kaya sığınaklarına kadar taşıyabilir.

Ikfar’ın açıklaması, bölgedeki acil durumun nasıl geliştiğini ortaya koyuyor:

  • 30 Eylül-18 Ekim: Millî parkta 270 hektardan fazla alan yandı.
  • Ekim ayının başlarında: Maros-Pangkep mağarasının yakınında bir haftadan uzun süre yangınlar sürdü ve alevler 800 metre kadar yaklaştı.
  • 23 Ekim tarihli açıklamanın yapıldığı perşembe ve cuma günleri: Kurak koşullar ve yağışsızlık sürerken itfaiyeciler parkın başka bölgelerindeki yangınlarla mücadele etmeye devam etti.

Yanan alan 2,7 kilometrekareyi aşıyor; bu, 270 hektardan fazla olduğu belirtilen alanın kilometrekare cinsinden karşılığı. Mağaraları koruyan ekiplerin görevi yakındaki tek bir yangınla sınırlı değil: parkın başka yerlerindeki yangınlar duman üretmeyi ve çevredeki bitki örtüsünü tehdit etmeyi sürdürebilir.

El Niño, tropikal Pasifik Okyanusu’nun bir bölümünde suların olağan dışı biçimde ısınmasıyla bağlantılı, yinelenen bir iklim örüntüsüdür. Okyanusun çok ötesindeki yağış düzenlerini de değiştirebilir. Bu acil durum sırasında Endonezya’da görülen şiddetli koşullar yağışları azaltıp sıcaklığı artırarak ormanları ve turbalıkları yangınlara karşı daha savunmasız hâle getirdi.

Reklam

Ormanın yanı sıra kayaları da korumak

Endonezya’daki birçok yangında palmiye plantasyonları için arazi açan işletmelerin rolü olduğu belirtildi. Maros-Pangkep mağarasının yakınındaki yangınların nedeni henüz belirlenmedi ve resimlerdeki hasara ilişkin ayrıntılı bir değerlendirme açıklanmadı.

Burhan, ekibinin Bantimurung Bulusaraung Millî Parkı’ndaki tarih öncesi alanlarda yangının etkisini haritalandırdığını söyledi. Parkın hem içinde hem de dışında yangınları söndürme çalışmalarının hızlandırılması çağrısında bulundu.

Griffith Üniversitesi ve Endonezya Ulusal Araştırma ve İnovasyon Ajansı (BRIN) ile çalışan arkeologlar, hassas alanların çevresinde yangın şeritleri oluşturulması ve izlemenin artırılması çağrısı yaptı. Yangın şeritleri, yangının ilerlemesini kesmek amacıyla bitki örtüsünde bırakılan boşluklardır. İzleme çalışmaları, ekiplerin yaklaşan alevleri ve mağaraların çevresindeki değişimleri takip etmesine yardımcı olabilir.

Yangını kontrol altına alma çalışmaları kapsamında, yayılmayı yavaşlatmak için hatlar oluşturuldu ve havadan su bırakıldı. İtfaiyeciler, park görevlileri ve acil durum ekipleri, kurak hava sürerken alevleri kontrol altına almak için çalışıyor.

Bantimurung Bulusaraung Millî Parkı Müdürü Abdul Rajab, 19 Ekim 2026’da park içindeki yangının önceki öğleden sonra söndürüldüğünü, ancak sınırların dışında kalan sıcak noktaların yangının yeniden parka yayılmasına yol açabileceğini söyledi. Dik karst arazisi ve uzun süren kuraklığın tükettiği su kaynakları, söndürme çalışmalarını zorlaştırmıştı.

Burhan, arkeolojik kayıtları korumak için hızlı harekete geçilmesi çağrısında bulundu. Uyarısında, insanlık tarihinin çok uzun bir dönemi boyunca günümüze ulaşmış kanıtların kaybolma ihtimaline dikkat çekti.

Bu konuda hızlıca bir şey yapmazsak, bu olay için herhangi bir taktiksel önlem alınmazsa Maros-Pangkep’te insanlık tarihinin en olağanüstü kanıtlarından birini kaybedeceğiz,” dedi Burhan. “Bu gerçekten büyük bir kayıp olur.

Öne Çıkanlar

  • İtfaiyeci Muhammad Ikfar’a göre, Maros-Pangkep’te tarih öncesi sanat eserleri bulunan bir mağaraya yangınlar 800 metre kadar yaklaştı.
  • 30 Eylül ile 18 Ekim arasında millî parkta 270 hektardan fazla alan yandı.
  • Araştırmacılar, sıcaklığın boyalı kaya yüzeylerine zarar verebileceği, isin ise antik tasvirleri örtebileceği uyarısında bulunuyor.
  • Maros-Pangkep’te en az 51.200 yıl öncesine tarihlendirilen bir sahne bulunuyor; en az 67.800 yıl öncesine tarihlendirilen el şablonu ise Muna Adası’nda.
  • Ekipler koruma altındaki bölgede yangınları kontrol altına almaya çalışırken arkeologlar yangın şeritleri oluşturulması ve izlemenin artırılması çağrısı yaptı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir