Daha büyük bir indirim ve ardından enflasyon uyarısı
Kazakistan Merkez Bankası, yıllık enflasyonun eylülde yüzde 9,3'e gerilemesinin ardından 23 Ekim 2026'da politika faizini yüzde 16,25'ten yüzde 15,75'e indirdi. Böylece enflasyondaki düşüş üst üste 12'nci ayda da sürdü. Buna karşın merkez bankası, yıl sonundan önce yeni bir faiz değişikliğinin olası olmadığı mesajını verdi.
İçindekiler
- Daha büyük bir indirim ve ardından enflasyon uyarısı
- İyileşmede gıda fiyatları belirleyici oldu
- Beklentiler düşüyor, ancak yüksek seyrediyor
- Tenge, ithalat maliyetlerini sınırlamaya yardımcı oluyor
- Büyüme ve kamu harcamaları talebi güçlü tutuyor
- Küresel gıda, enerji ve faiz oranları baskıyı artırıyor
- Faturalar yıllık enflasyonu neden yükseltebilir?
- Piyasalar indirimi bekliyordu, ancak miktar konusunda görüş ayrılığı vardı
- Borçlananlar ve tasarruf sahipleri için ne değişiyor?
- Öne Çıkanlar
Yarım puanlık, yani 50 baz puanlık indirim, faizi ankete katılan analistlerin öngördüğü yüzde 15,75 ila yüzde 16 aralığının alt sınırına getirdi. Para Politikası Komitesi, faiz koridorunu politika faizinin her iki yanında birer yüzde puan olarak korudu. Böylece koridor yüzde 14,75 ila yüzde 16,75 aralığında kaldı.
Karar, hanehalkı ve işletmelere iki mesaj veriyor: Enflasyondaki yavaşlama bir miktar gevşemeyi mümkün kıldı, ancak fiyat baskıları sürdükçe borçlanma koşulları sıkı kalacak. Merkez bankası, 2028'de enflasyonu yüzde 5'e indirmeyi hedefliyor.
Eylül ayındaki enflasyon oranı, bu hedefin 4,3 yüzde puan üzerindeydi. Gıda fiyatları daha yavaş artarken tenge güçlü seyretti ve enflasyon beklentileri iyileşti. Ancak hizmet enflasyonu değişmedi, kamu harcamaları da talebi desteklemeyi sürdürdü.
Bir sonraki planlı faiz kararı, Astana saatiyle 4 Aralık'ta öğlen açıklanacak. Merkez bankası, yeni bir indirimin tek bir olumlu aylık veriye değil, fiyat baskılarının kalıcı biçimde hafiflediğini gösteren bulgulara bağlı olacağını belirtti.
İyileşmede gıda fiyatları belirleyici oldu
Gıda enflasyonu yüzde 9,5'ten yüzde 8,5'e geriledi. Meyve ve sebzelerin ucuzlaması ile et fiyatlarındaki artışın yavaşlaması bu düşüşe katkı sağladı. Bir yüzde puanlık gerileme, yıllık enflasyonun yüzde 11,4'ten yüzde 11'e indiği gıda dışı ürünlerdeki iyileşmeden daha büyüktü.
Yakıt ve madeni yağ fiyatlarının daha yavaş artması, gıda dışı enflasyonun düşmesine yardımcı oldu. Buna karşılık hizmet enflasyonu yüzde 8,9'da kaldı; kamu düzenlemesine tabi olmayan hizmetlerin fiyatları hızla artmayı sürdürdü.
Genel enflasyon eylülde ağustostaki yüzde 9,8'den yüzde 9,3'e geriledi. Tüketiciler açısından bu, tipik mal ve hizmet sepetinin bir yıl öncesine göre hâlâ daha pahalı olduğu, ancak fiyat artış hızının yavaşladığı anlamına geliyor.
Aylık enflasyon ağustostaki yüzde 0,6 düzeyinde değişmeden kaldı. Hasat dönemleri gibi olağan mevsimsel etkiler hesaba katıldığında aylık oran yüzde 0,9'dan yüzde 0,7'ye indi. Merkez bankasının mevsimsellikten arındırılmış çekirdek enflasyon tahminlerinin medyanı yüzde 0,7'de kaldı.
Çekirdek enflasyon ölçümleri, geçici veya olağan dışı oynaklıktaki bazı değişimleri dışarıda bırakarak daha kalıcı fiyat hareketlerini ortaya çıkarmayı amaçlıyor. Çekirdek göstergenin değişmemesi, merkez bankasının neden temkinli davrandığını açıklamaya yardımcı oluyor: Gıda fiyatlarındaki iyileşme, ekonominin geneline yayılan benzer bir rahatlamayla henüz desteklenmedi.
Beklentiler düşüyor, ancak yüksek seyrediyor
Hanehalkının önümüzdeki 12 aya ilişkin enflasyon beklentisi eylülde ağustostaki yüzde 12,1'den yüzde 11,8'e geriledi. Buna rağmen insanlar, fiyatların son ölçülen yüzde 9,3'lük yıllık enflasyon oranından daha hızlı artmasını bekliyordu.
Piyasa profesyonelleri de tahminlerini düşürdü. 2026 sonu enflasyon beklentileri yüzde 10'dan yüzde 9,5'e, 2027 beklentileri ise yüzde 8,5'ten yüzde 8,3'e indi. Bunlar piyasa profesyonellerinin tahminleri; Merkez Bankasının açıkladığı politika hedefi 2028'de yüzde 5 enflasyon.
Beklentiler önem taşıyor, çünkü bugünkü kararları etkileyebiliyor. Yaşam maliyetlerinin artacağını düşünen çalışanlar daha yüksek ücret artışı talep edebilir; giderlerinin yükseleceğini öngören işletmeler de kendi fiyatlarını artırabilir. Beklentilerin düşmesi bu sürecin yavaşlamasına yardımcı olabilir.
Bu nedenle merkez bankasının hem faizleri indirmek hem de temkinli ilerlemek için gerekçeleri var. Tahminler istenen yönde ilerliyor, ancak hanehalkı ve piyasa profesyonelleri enflasyonun hedefin oldukça üzerinde kalmasını bekliyor.
Tenge, ithalat maliyetlerini sınırlamaya yardımcı oluyor
Merkez Bankası, enflasyondaki düşüşü kısmen tenge kurundaki olumlu gelişmelere bağladı. Tenge, bir yılda ABD doları karşısında yaklaşık yüzde 20, İran savaşının başlamasından bu yana ise yüzde 11 değer kazandı.
Tengenin güçlenmesi, dolar üzerinden alınan malların yerel para cinsinden maliyetini düşürebilir. Dolar fiyatı değişmeyen bir ürünü ithal eden bir şirket, ödemesini yapmak için daha az tenge kullanır. Bu da ithal ürünlerin ve yerli işletmelerin kullandığı malzemelerin fiyatlarını sınırlamaya yardımcı olabilir.
Küresel gıda ve enerji fiyatları artarken para biriminin değer kazanması bir tampon oluşturdu. Bu, bazı büyük merkez bankaları ters yönde hareket ederken Kazakistan'ın politika faizini nasıl düşürebildiğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Tengenin güçlü seyretmesi aynı zamanda bir kırılganlık noktası oluşturuyor. Emtia fiyatları ve sınırlar arasındaki yatırım hareketleri döviz kurunu etkileyebilir. Para biriminin zayıflaması, ithalatın yerel para cinsinden maliyetini artırarak yurt içi enflasyonun hâlâ yüksek olduğu bir dönemde baskıyı artırır.
15,75'lik yeni politika faizi, 15,75 ile 9,3 arasındaki basit farkla hesaplandığında, eylül ayındaki yıllık enflasyon oranının 6,45 yüzde puan üzerinde. Bu fark, politika duruşunun ne ölçüde sıkı kaldığını gösteriyor. Bununla birlikte, insanların gelecek yıl için beklediği enflasyon da borçlanma ve tasarruf kararlarını etkiliyor.
Büyüme ve kamu harcamaları talebi güçlü tutuyor
Merkez Bankasının aktardığı öncü verilere göre Kazakistan ekonomisi, 2026'nın ocak-eylül döneminde yüzde 4,2 büyüdü. Kaynak sektörü dışındaki başlıca büyüme etkenleri arasında inşaat, imalat ve ulaştırma yer aldı.
Bina, makine ve altyapı yatırımlarını kapsayan sabit sermaye yatırımları yüzde 7 arttı. Bütçe kaynakları hariç kaynak dışı sektördeki yatırımlar ise yüzde 25 yükseldi. Bu, doğrudan kamu finansmanı dışındaki faaliyetlerin özellikle güçlü olduğunu gösteriyor.
Mali ve yarı mali teşvikler iç talebi desteklemeyi sürdürdü. Mali teşvik, kamu harcamaları veya vergiler yoluyla sağlanan desteği ifade ediyor. Yarı mali faaliyetler ise yalnızca merkezi bütçe üzerinden değil, kamu kurumları veya kamu işletmeleri gibi kuruluşlar aracılığıyla yürütülüyor.
Güçlü talep, işletmelere müşteri sağlıyor ve ekonomik faaliyeti destekliyor. Ancak harcamalar mal ve hizmet arzından daha hızlı artarsa satıcıların fiyatları yükseltmek için eli güçlenebilir. Merkez bankasının, tüketici harcamalarındaki artış geçen yıla kıyasla yavaşlamış olsa da enflasyondan endişe etmeyi sürdürmesinin nedenlerinden biri bu.
Merkez bankası ayrıca talebi ve fiyat baskılarını sınırlamaya yardımcı olan önlemlere dikkat çekti: tüketici kredilerine yönelik düzenlemeler, likidite yönetimi ve daha yüksek zorunlu karşılık oranları. Zorunlu karşılıklar, bankaların kredi vermekte serbestçe kullanmak yerine ellerinde tutması gereken para miktarını belirliyor. Bu önlemler politika faizine ek olarak uygulanıyor.
Küresel gıda, enerji ve faiz oranları baskıyı artırıyor
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün gıda fiyat endeksi eylülde 136 puana ulaştı. Endeks ağustosa göre yüzde 1,5, bir yıl öncesine göre yüzde 5,8 arttı. Olumsuz hava koşulları ve lojistik kısıtlamalarla birlikte tahıl, şeker ve bitkisel yağ fiyatlarındaki yükseliş bu artışa yol açtı.
Kazakistan'da yurt içi gıda enflasyonu yavaşlarken bile bu küresel gelişmeler önem taşıyor. İthal gıda ve malzemeler pahalılaşabilir; uluslararası fiyatlardaki artış, yerel üretici ve tüccarların sunduğu fiyatları da etkileyebilir.
Merkez Bankasına göre Orta Doğu'daki gerilimler de küresel enerji fiyatlarının yüksek seyretmesine yol açıyordu. Yakıt maliyetleri yalnızca sürücüleri etkilemiyor; taşımacılık, tarım ve malların mağazalara ulaştırılması maliyetlerine de yansıyor.
Merkez Bankasının açıklamasında uluslararası para politikası ortamının sıkılaştığı belirtildi. Açıklamaya göre Avrupa Merkez Bankası 2026'da ikinci kez, ABD Merkez Bankası ise 2023'ten bu yana ilk kez faiz artırdı. Rusya Merkez Bankası da fiyat baskılarının güçlenmesi üzerine faiz indirimlerine ara verdi.
Yurt dışındaki daha yüksek faizler, bu piyasalardaki yatırımları daha cazip hâle getirebilir ve para akışlarının yönünü etkileyebilir. Kazakistan açısından Merkez Bankası; küresel finansal koşulların sıkılaşmasını, ticaret ortaklarındaki enflasyonun yükselmesini ve gıda ile enerji fiyatlarının yüksek seyretmesini enflasyon görünümüne yönelik dış riskler olarak sıraladı.
Faturalar yıllık enflasyonu neden yükseltebilir?
Merkez Bankası, bir yıl önce düzenlemeye tabi kamu hizmeti tarifelerinde yapılan değişiklikler nedeniyle Kazakistan'ın yıllık enflasyon oranının 2026 sonuna doğru bir miktar yükselebileceği uyarısında bulundu. Tarife artışlarına yönelik moratoryum Ekim 2025'ten Mart 2026'ya kadar sürdü. Buna ek olarak 2025'in son çeyreğinde kamu hizmeti tarifeleri yüzde 14 düşürüldü.
Yıllık enflasyon, bugünkü fiyatları bir yıl önceki aynı dönemin fiyatlarıyla karşılaştırır. Karşılaştırmanın yapıldığı önceki dönemde fiyatlar olağan dışı biçimde düşükse, o dönem hesaba girdiğinde yıllık artış daha yüksek görünebilir. Ekonomistler buna düşük baz etkisi diyor.
Basit bir örnek, hesabı gösteriyor: 100 tutarındaki bir fatura, önceki dönemdeki 100 tutarındaki faturayla karşılaştırıldığında artış görülmez. Aynı 100 tutarındaki fatura, önceki dönemdeki 90 tutarındaki faturayla karşılaştırıldığında ise yaklaşık yüzde 11 artış görülür. Her iki örnekte de güncel fatura aynıdır; yıllık hesaplamada başlangıç noktası değişir.
Merkez bankası, önceki kamu hizmeti tarifesi indirimlerinin 2026 sonuna doğru yıllık karşılaştırmayı etkilemesini bekliyor. Yakıt fiyatları ve düzenlemeye tabi tarifeler, kamu harcamaları ve yüksek enflasyon beklentilerinin yanı sıra yurt içi enflasyon açısından da risk oluşturmayı sürdürüyor.
Piyasalar indirimi bekliyordu, ancak miktar konusunda görüş ayrılığı vardı
Kazakistan Finansörler Birliğinin ekim başında yaptığı ankette uzmanların yüzde 85'i, 23 Ekim'deki toplantıda faiz indirimi bekliyordu. Buna karşın merkez bankasının ne ölçüde adım atabileceğine ilişkin tahminler farklılık gösteriyordu.
Birliğin Analitik Merkezi, düzenli anket sonuçlarını 9 Ekim 2026'da yayımladı. Araştırmada bankacılık, sigortacılık ve aracı kurum temsilcileri ile analiz ve hazine birimi çalışanlarının görüşleri de dâhil olmak üzere finans piyasası profesyonellerinin ekim ayına ilişkin seçilmiş göstergelere dair değerlendirmeleri incelendi. Uzmanların çoğu, politika faizinde 0,25 ila 0,5 yüzde puanlık indirim öngördü.
BCC Invest, faizin 0,25 yüzde puan indirilerek yüzde 16'ya çekilmesini bekliyordu. Alatau City Invest, ankete katılan analistler arasında çeyrek puanlık indirimin temel beklenti olduğunu, ancak yarım puanlık bir adımın da değerlendirildiğini belirtti. Freedom Finance Global, faizin sonuçta yüzde 15,75'e ineceği tahmininde bulunurken SQIF Capital, bankanın faizi yüzde 16,25'te tutmasını bekliyordu.
Yarım puanlık indirim böylece birçok tahminden daha büyük oldu, ancak öngörülen indirim aralığında kaldı. Bu, üst üste dördüncü indirimdi ve faizi Haziran 2026'dan bu yana yüzde 18'den toplam 2,25 yüzde puan aşağı çekti.
Son kararlar ve bir sonraki planlı toplantı şöyle:
- Haziran 2026: Sonraki indirimler dizisi başlamadan önce politika faizi yüzde 18 düzeyindeydi.
- 4 Eylül 2026: Bir önceki faiz kararıyla politika faizi yüzde 16,25'e indirildi.
- 23 Ekim 2026: Komite faizi yarım yüzde puan düşürerek yüzde 15,75'e çekti.
- 4 Aralık 2026: Bir sonraki planlı karar Astana saatiyle öğlen açıklanacak.
Para politikasını belirleyen Merkez Bankası, ilave gevşeme için şu koşulları açıkladı:
Mevcut risk dengesi dikkate alındığında, 2026 sonuna kadar politika faizinde değişiklik yapılması olasılığı düşük kalıyor. Politika faizinde yeni bir indirim, fiyat baskılarının kalıcı biçimde hafiflediğini gösteren bulgulara bağlı olacak. Sonraki kararlar enflasyon eğilimleri, enflasyon beklentileri ve risk dengesindeki değişimler dikkate alınarak alınacak,
Borçlananlar ve tasarruf sahipleri için ne değişiyor?
Politika faizi, bankaların fonlama maliyetleri ve müşterilerden talep ettikleri faizler dâhil olmak üzere ekonominin genelindeki para maliyetini etkiliyor. Faiz indirimi, özellikle yeni kredilerde ve sözleşmeleri uyarınca faiz oranı güncellenen kredilerde borçlanma maliyetlerini zaman içinde düşürebilir.
Bankalar kredi ve mevduat faizlerini kendileri belirlediğinden, müşterilere yansıyacak değişikliklerin zamanı ve boyutu farklılık gösterecek. Sabit faizli kredi kullananlar mevcut sözleşmelerine tabi olmaya devam ederken, bankalar fonlama maliyetlerini ayarladıkça tasarruf sahiplerine yeni tenge mevduatlarında sunulan faizler zamanla düşebilir.
Merkez bankası, planlanan aralık ayı toplantısının ötesinde yeni bir indirimin zamanlamasına ilişkin kararını açık bırakıyor. Bankanın yönlendirmesi; gıda enflasyonundaki yavaşlamanın, güçlü para biriminin ve beklentilerdeki iyileşmenin genel fiyat baskılarında kalıcı bir düşüş sağlayıp sağlamadığını değerlendireceği bir duraklamaya işaret ediyor.
Öne Çıkanlar
- Kazakistan, 23 Ekim 2026'da politika faizini yüzde 16,25'ten yüzde 15,75'e indirdi.
- Yıllık enflasyon eylülde yüzde 9,3'e gerileyerek üst üste 12'nci ayda da düştü.
- Gıda enflasyonu yüzde 8,5'e yavaşlarken hizmet enflasyonu yüzde 8,9'da kaldı.
- Güçlü iç talep ile küresel gıda ve enerji fiyatlarındaki artış enflasyon riski oluşturmayı sürdürüyor.
- Kamu hizmeti tarifelerinde daha önce yapılan indirimler, 2026 sonuna doğru yıllık enflasyonu geçici olarak yükseltebilir.
- Merkez bankası 2028'de yüzde 5 enflasyonu hedefliyor ve 2026 sonundan önce yeni bir faiz değişikliğini olası görmüyor.
- Bir sonraki planlı karar, Astana saatiyle 4 Aralık'ta öğlen açıklanacak.






