Endonezya, Cava Gergedanlarının Alas Purwo’ya Taşınması İçin Bilimsel Koşullar Belirledi

9 dakikalık okuma
Indonesia Sets Scientific Conditions for Any Javan Rhino Move to Alas Purwo

100’den az gergedan, tek bir yuva ve henüz verilmemiş bir karar

Endonezya hükümeti 17 Kasım 2026’da yaptığı açıklamada, önerilen yaşam alanının gergedanları güvende tutabileceği ve sağlıklı bir popülasyonu destekleyebileceği bilimsel çalışmalarla ortaya konmadıkça Banten’deki Ujung Kulon Ulusal Parkı’nda yaşayan Cava gergedanlarının Doğu Cava’daki Alas Purwo Ulusal Parkı’na taşınmayacağını bildirdi.

İçindekiler
  1. 100’den az gergedan, tek bir yuva ve henüz verilmemiş bir karar
  2. Alas Purwo neler sunmalı?
  3. İkinci bir popülasyon seçeneği neden değerlendiriliyor?
  4. Başka bir ormana taşınmak neredeyse her şeyi değiştirebilir
  5. Yakalama ve taşıma da kendi risklerini beraberinde getiriyor
  6. Banten yöneticileri gergedanların Ujung Kulon’dan çıkarılmasına karşı
  7. Ujung Kulon’un korunması sürecek
  8. Parlamento açıklama ve daha geniş istişare istiyor
  9. Turizm, koruma tartışmasına yerel bir kaygı daha ekliyor
  10. Önemli Noktalar

Bu koşul, Cumhurbaşkanlığı iklim ve enerji özel temsilcisi Hashim Djojohadikusumo’nun 12 Kasım’da Türkiye’nin Antalya kentinde düzenlenen COP31’de sunduğu öneriye kesin bir sınır getiriyor. Banyuwangi’deki Alas Purwo, ikinci bir yaşam alanı adayı olmayı sürdürüyor. Orman Bakanlığı, önerinin hayvanların taşınmasına yönelik teknik bir plana dönüşmediğini belirtiyor.

Riskler olağanüstü yüksek. Hükümet, tamamı Ujung Kulon’da olmak üzere, Rhinoceros sondaicus türünden 100’den az Cava gergedanının hayatta kaldığını tahmin ediyor. Sunda Boğazı’nda meydana gelebilecek bir tsunami, deprem, Anak Krakatau’daki volkanik faaliyet ya da hastalık salgını, tek bir yerdeki popülasyonun tamamını tehdit edebilir.

Endonezya Hükümet İletişim Ajansı’nda kıdemli uzman olan Muhamad Hidayat, kararda her bir hayvanın güvenliğinin yol gösterici olacağını söyledi. Besin, temiz su, çamur banyoları, dolaşabilecekleri alan ve kaçak avcılığa karşı koruma, uzman değerlendirmesiyle belirlenen koşulların tümünü karşılamalı.

Hükümet ayrıca Ujung Kulon’un türün ana yaşam alanı olmayı sürdüreceğini belirtiyor. Politika, buradaki korumayı güçlendirmeyi ve başka bir yerin ek bir popülasyonu destekleyip destekleyemeyeceğini araştırmayı bir araya getiriyor.

Bu yaklaşım iki tür riskle karşı karşıya: hayatta kalan tüm gergedanları tek bir bölgedeki tehditlere açık bırakmak ve son derece nadir hayvanları yakalama, taşıma, hastalık ya da uyum sağlayamama nedeniyle ölebilecekleri veya üremelerinin engellenebileceği bir ortama nakletmek.

Reklam

Alas Purwo neler sunmalı?

Orman Bakanlığı’nın değerlendirmesi, Alas Purwo’da yeterince orman olup olmadığı sorusunun ötesine geçiyor. Araştırmacılar ekosistemin uygunluğunu, besin ve su kaynaklarını, hastalık riskini, afet tehditlerini, güvenliği ve parkın gergedanları uzun yıllar yönetme kapasitesini incelemeli.

Besin bitkileri uygun olmalı ve yıl boyunca bulunabilmeli. Bir mevsimde bol miktarda yaprak sunan bir alan, başka bir mevsimde hayvanları yine de besinsiz bırakabilir. Su, çamur banyoları ve normal hareket için birbirine bağlı yeterli genişlikte alanlar da hükümetin koşulları arasında yer alıyor.

Bantengler, yani Cava yaban sığırları, özellikle dikkate alınması gereken unsurlar arasında. Alas Purwo’ya girecek gergedanlar, mevcut ekosistemi diğer yaban hayvanlarıyla paylaşacak. Araştırmacılar, hâlihazırda orada yaşayan hayvanlar üzerindeki olası değişikliklerin yanı sıra besin, su ve alan için rekabeti de değerlendirmeli.

Park çevresindeki topluluklar da değerlendirmenin parçası. Hükümet, yerel halkın katılımını ve insanlar ile yaban hayvanları arasındaki olası çatışmaları, yasa dışı avcılığa karşı korumayla birlikte ele alacağını belirtiyor. Uzun vadeli yönetime hazır olmak, hayvanlar geldikten sonra onları koruyup izlemek için gerekli personel, kaynak ve prosedürlere sahip olmak anlamına geliyor.

İkinci bir popülasyon seçeneği neden değerlendiriliyor?

Hashim, büyük bir afetin Ujung Kulon’u vurması tehlikesi nedeniyle bazı gergedanların taşınmasını önerdi. Önerisinde, bağışçıların veya yatırımcıların olası desteğiyle koruma çalışmalarının finanse edilmesi öngörülüyor. Proje, COP31’de potansiyel yatırımcılara sunuldu. Hashim, Endonezya’nın Norveç’le düzenlemeleri gibi işbirliklerinin olası bir model olabileceğini de belirtti.

IPB Üniversitesi’nde ekolojik genetik uzmanı olan Prof. Ronny Rachman Noor, yok olma riskini azaltmak için ikinci bir popülasyon kurulması ilkesini destekliyor. Gerekçesi açık: başka bir yerdeki popülasyon, ilk yaşam alanını etkileyen bir felaketten sağ çıkabilir.

Hükümetin 100’den az gergedan tahmini, Banten Valisi Andra Soni’nin yaklaşık 80 gergedan tahminiyle örtüşüyor; Ronny’nin değerlendirmesiyle ilgili tartışmalarda da popülasyon 80 ila 100 olarak veriliyor. Bu ölçekte, 80 ila 100 aralığı esas alındığında, tek bir hayvanın kaybı hayatta kalan popülasyonun yaklaşık yüzde 1 ila 1,25’ini kaybetmek anlamına gelir.

Genetik çeşitlilik de başka bir kaygı oluşturuyor. Hükümetin açıklamasında akraba içi üreme oranı yüzde 58,5 olarak veriliyor ancak bu oranın nasıl hesaplandığı açıklanmıyor. Akraba içi üreme, akraba hayvanların çiftleşmesiyle gerçekleşir ve zararlı kalıtsal özelliklerin daha yaygın hâle gelmesine yol açabilir. İkinci bir popülasyon oluşturmak, coğrafi ayrılığın yanı sıra dikkatli bir genetik yönetim de gerektirir.

Reklam

Başka bir ormana taşınmak neredeyse her şeyi değiştirebilir

Ronny, Ujung Kulon ile Alas Purwo’nun ikisi de orman olsa da bir gergedan için çok farklı koşullar sunabileceği uyarısında bulunuyor. Besin bitkileri, toprak mineralleri, mikroorganizmalar, nem ve bitki örtüsünün yapısı, hayvanın yerleşme ve sağlıklı kalma becerisini etkileyebilir.

Ujung Kulon’a alışkın gergedanların beslenme, hareket ve üreme düzenleri oturmuş durumda. Taşınmaları hâlinde uygun besin ve su bulmaları, yabancı çevreye uyum sağlamaları ve farklı bir yaban hayvanı topluluğuyla etkileşime girmeleri gerekecek.

Stres, hayvan geldikten çok sonra da devam edebilir. Ronny, uzun süreli stresin iştahı azaltabileceğini, bağışıklığı zayıflatabileceğini ve üremeyi sekteye uğratabileceğini söylüyor. Salımdan kısa süre sonra sağlıklı görünen bir hayvanda aylar ya da yıllar sonra sorunlar ortaya çıkabilir.

Bu kadar az hayvanın kaldığı bir tür için üremenin gecikmesinin bedeli ağır. Ronny, bir dişinin iki ya da üç yıl boyunca gebe kalamamasının popülasyonu artırma fırsatının kaybedilmesi anlamına geldiği uyarısında bulunuyor. Önerdiği çalışmalar genetik, ekoloji, hayvan sağlığı, epidemiyoloji, davranış ve refah alanlarını kapsıyor. Epidemiyoloji, hastalıkların popülasyonlarda nasıl ortaya çıktığını ve yayıldığını inceler.

Yakalama ve taşıma da kendi risklerini beraberinde getiriyor

Ronny, herhangi bir taşıma işleminden önce beş pratik ölçütün karşılanması gerektiğini belirtiyor: gergedanın yaşamının her aşamasına uygun besin, yeterli yaşam alanı kapasitesi, haritalandırılmış hastalık riskleri, veterinerlik ve nakil hazırlığı ile salımın çok sonrasına uzanan izleme.

Yakalama ve taşıma özellikle dikkat gerektiriyor; çünkü şiddetli stres ve fiziksel efor, yakalama miyopatisine yol açabilir. Kaslarda hasara neden olan bu durum solunum sorunlarına, böbrek yetmezliğine ya da ani ölüme yol açabilir. Bu riskleri azaltmak için deneyimli veterinerler ve sıkı prosedürler zorunlu olacak.

Hastalık taramalarında, hedef bölgenin çevresindeki hem yaban hem de evcil hayvanlar incelenmeli. Gergedanlar, hastalığa neden olan organizmalar, yani yabancı patojenlerle ya da enfeksiyonları hayvanlar arasında taşıyan böcekler gibi vektörlerle karşılaşabilir.

Turizm uzmanı Prof. Azril Azahari de aynı kaygıyı ekosistem açısından dile getiriyor. Taşınan hayvanlar yeni bir bölgeye parazit, bakteri ya da virüs getirebilir; aynı zamanda orada hâlihazırda bulunan enfeksiyonlarla karşılaşabilir. Azril, su, besin ve yaşam alanı dâhil olmak üzere hem mevcut yaşam alanı hem de hedef bölge üzerindeki etkilerin değerlendirilmesi gerektiğini söylüyor.

Bakanlık, bireysel gergedanların ancak yaşam alanı çalışmaları ikinci bir popülasyon kurulmasını desteklediği takdirde değerlendirmeye alınacağını belirtiyor. Seçimde sağlık, yaş, cinsiyet, genetik çeşitlilik ve üreme potansiyeli incelenecek. Amaç, Ujung Kulon’da kalan popülasyonu dikkatle yönetirken hayatta kalıp üreyebilecek hayvanlar seçmek.

Reklam

Banten yöneticileri gergedanların Ujung Kulon’dan çıkarılmasına karşı

Banten Valisi Andra Soni, hükümete gergedanların mevcut yaşam alanlarının dışına taşınmaması çağrısında bulundu. Hayvanların ve mevcut yaşam alanlarının korunmasının öncelik olması gerektiğini savunarak kaçak avcılığa karşı daha güçlü koruma da istedi.

Andra, Ujung Kulon’daki Cava Gergedanı Araştırma ve Koruma Alanı’na (JRSCA) nakledildikten kısa süre sonra öldüğünü söylediği Mustofa adlı gergedanın ölümüne atıfta bulundu. Bu deneyimi, ulusal parkın içinde bile olsa hayvanları taşımanın tehlikelerine karşı bir uyarı olarak dile getirdi.

Banten Vali Yardımcısı Achmad Dimyati Natakusumah da itirazını dile getirerek açıklama almak üzere Ujung Kulon yöneticilerini çağırmayı planladığını söyledi. Pandeglang Kaymakam Yardımcısı Iing Andri Supriadi ise gergedanı ilçesinin simgesi olarak nitelendirdi ve merkezi hükümetten öneriyi yeniden değerlendirmesini istedi.

İtirazlar, ulusal ölçekte yok olma riskinin yön verdiği tartışmaya yerel kimliği de dâhil ediyor. Tarihî kayıtlar, Cava gergedanlarının Ujung Kulon Yarımadası’nda ilk kez 1857’de görüldüğünü, yani mevcut tartışmadan 169 yıl önce orada yaşadığını gösteriyor. Hayvanlar, 1883’teki Krakatau patlamasının ardından da bölgede varlığını sürdürdü. Ujung Kulon’un türle uzun süredir kurduğu bağ, önerinin bölgede neden güçlü bir tepki doğurduğunu açıklamaya yardımcı oluyor.

Ujung Kulon’un korunması sürecek

Orman Bakanlığı Halkla İlişkiler ve Uluslararası İşbirliği Bürosu Başkanı Ristianto Pribadi, Ujung Kulon’u korumanın ve ikinci bir yaşam alanı araştırmanın birbiriyle uyumlu koruma çalışmaları olduğunu söylüyor. Bakanlık, parkın koruma statüsü ve işlevinin yönetimin temelini oluşturmayı sürdüreceğini belirtiyor.

Mevcut çalışmalar arasında kaçak avcılığa karşı korumanın güçlendirilmesi, popülasyonun izlenmesi, yaşam alanının korunması ve iyileştirilmesi yer alıyor. Bakanlık, Ujung Kulon’daki JRSCA’yı da yönetimi geliştirme ve Cava gergedanlarının korunmasına ilişkin bilgi edinme çalışmalarının bir parçası olarak gösteriyor.

Alternatif yerleri araştırmanın uzun bir geçmişi var. 1980’lere dayanan çalışmalar kapsamında Honje Dağı ve Cikepuh da incelendi. Alas Purwo, uygunluğu ekolojik çalışmalarla risk değerlendirmesine bağlı olan son aday.

Hidayat, herhangi bir nakille ilgili teknik kararlarda, uzman tavsiyeleri doğrultusunda tek yetkinin Orman Bakanlığı’nda olduğunu söylüyor. Sürece parlamento istişaresi ve siyasi destek de eşlik edecek; teknik gereklilikleri ise bakanlık belirleyecek.

Reklam

Parlamento açıklama ve daha geniş istişare istiyor

Meclis Başkan Yardımcısı Saan Mustopa, 17 Kasım’da Cakarta’da yaptığı açıklamada, Temsilciler Meclisi’nin öneriyi koruma ve nesli tehlike altındaki hayvanların korunmasından sorumlu kuruluşlar ve yetkililerle birlikte inceleyeceğini söyledi.

Saan, Meclis’in IV. Komisyonu’nun ilgili bakanlıkları çağırarak öneriye ilişkin açıklama isteyeceğini belirtti. Komisyon, olası fayda ve riskleri incelemek üzere Pandeglang Kaymakamlığı ve Banten eyalet yönetimiyle de koordinasyon sağlayacak.

Başlıca gelişmeler birkaç farklı tarihte yaşandı:

  • 12 Kasım 2026: Hashim, COP31’de Antalya’da düzenlenen basın toplantısında öneriyi ve afet risklerine ilişkin kaygılarını sundu.
  • 15 Kasım: Orman Bakanlığı’nın Ujung Kulon’un resmî sosyal medya hesabı üzerinden paylaşılan açıklamasında, Alas Purwo’nun uygunluğunun kapsamlı bir bilimsel değerlendirme gerektirdiği belirtildi.
  • 16 Kasım: Bakanlık açıklamasında Ujung Kulon’un ana yaşam alanı olma rolü yeniden vurgulanırken bölgeden itirazlar ve turizme ilişkin kaygılar da dile getirildi.
  • 17 Kasım: Hidayat hükümetin koşullarını açıkladı, Ristianto değerlendirme gerekliliklerini anlattı, Saan ise parlamentonun incelemesinin çerçevesini çizdi.

Taşınacak gergedan sayısı, nakil tarihi, çalışmaların tamamlanması için son tarih ya da parlamentodaki duruşmanın tarihi açıklanmadı. Hashim’in önerdiği finansmanın, yeni popülasyonu koruma ve izleme çalışmalarının sürdürülmesini de desteklemesi gerekecek.

Turizm, koruma tartışmasına yerel bir kaygı daha ekliyor

Azril, Cava gergedanlarının Ujung Kulon’un uluslararası kimliğinin bir parçası olduğunu söylüyor ve hayvanların taşınmasının parkın turizm açısından çekiciliğini azaltabileceği uyarısında bulunuyor. Bu kaygısı, türün Banten ve Pandeglang için kültürel ve ekonomik değer taşıdığını savunan bölge yöneticilerinin görüşlerine ekleniyor.

İngiliz seyahat şirketi Bailey Robinson’ın hazırladığı 2026 Yaban Hayatı Deneyimi Endeksi’nde, Banten’de Cava gergedanı izleme deneyimi 100 üzerinden 85 puanla beşinci sırada yer aldı. Kalimantan’da orangutanların yaşam alanını görme deneyimi ise 84 puanla sekizinci sıraya yerleşti. Endeks; nadirlik, koruma değeri, uzaklık, ayrıcalık, erişilebilirlik ve yaban hayvanlarıyla karşılaşma olasılığı dâhil altı ölçütü dikkate aldı.

Bailey Robinson ayrıca nesli tehlike altındaki türlerin korunmasını turizmin önüne koydu ve Cava gergedanı izleme deneyiminin ziyaretçiler için normalde düzenlenen bir etkinlik olmadığını belirtti. Dolayısıyla Ujung Kulon’un çekiciliği, ziyaretçiler onları hiç görmese bile son derece nadir hayvanların koruma altındaki doğal bir yaşam alanında hayatta kaldığını bilmeye de dayanıyor.

IPB Üniversitesi öğretim görevlisi Muhammad Adil, ziyaretçi faaliyetlerinin doğru yönetilmesi ve kitlesel turizmden kaçınılması hâlinde koruma ile turizmin bir arada var olabileceğini söylüyor. Millî park ziyaretlerini, insanlara ekosistemlerin nasıl işlediğini ve onları oluşturan canlıların neden korunması gerektiğini anlatma fırsatı olarak görüyor.

Acil koruma görevi hâlâ somut: Alas Purwo’nun başka bir üreyen popülasyonu destekleyip destekleyemeyeceği belirlenirken Ujung Kulon’daki gergedanları güvende tutmak. Bu adayın ikinci bir yuvaya dönüşüp dönüşemeyeceğini besin, sağlık, güvenlik, üreme ve sürdürülebilir yönetim belirleyecek.

Önemli Noktalar

  • Endonezya, Cava gergedanlarının Alas Purwo’ya taşınmasından önce kapsamlı bir bilimsel değerlendirme yapılmasını şart koşuyor.
  • Hayatta kalan gergedan sayısının 100’den az olduğu tahmin ediliyor ve hepsi Ujung Kulon’da yaşıyor.
  • Çalışmalar; besin, su, çamur banyoları, alan, hastalık, afet, kaçak avcılık ve topluluklarla yaban hayatı üzerindeki etkileri incelemeli.
  • Bilim insanları, yakalama, taşıma ve uzun süreli stresin hayatta kalma ve üreme şansına zarar verebileceği uyarısında bulunuyor.
  • Banten yöneticileri nakle karşı çıkarken Meclis’in IV. Komisyonu inceleme ve istişare planlıyor.
  • Ujung Kulon ana yaşam alanı olmayı sürdürecek; koruma ve iyileştirme çalışmaları devam edecek.
  • Nakil tarihi, seçilecek hayvan sayısı ya da çalışmalar için son tarih açıklanmadı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir