Denizde haritalanan yollar tarım harcamalarını inceleme altına aldı
Yeni Ecija için yapılması planlanan 23 milyon pezoluk bir yol, haritada Benham Yükseltisi yakınlarında göründü. Cebu için planlanan 30 milyon pezoluk bir başka yol ise Endonezya yakınlarındaki Celebes Denizi’nde yer aldı. Quezon için öngörülen 55 milyon pezoluk bir projenin koordinatları Brunei yakınlarındaki suları gösteriyordu.
İçindekiler
- Denizde haritalanan yollar tarım harcamalarını inceleme altına aldı
- Koalisyon senatörlerin neleri incelemesini istiyor
- Resmî bütçe bir başlangıç noktası sunuyor
- Eksik kayıtlar temel proje ayrıntılarını belirsiz bırakıyor
- Bazı yol koordinatları neden denizi gösteriyor
- Yol ve güneş enerjisi fiyatları farklı yöntemlerle inceleniyor
- Senatörler sorgulanabilir başka kalemleri de belirledi
- Tarım Bakanı finansman konusundaki tutumunu açıkladı
- Yurttaş gönüllüler sahadaki uygulamayı denetleyecek
- Öne Çıkanlar
Bu konum hataları, Halkın Bütçesi Koalisyonu’nun (PBC) Filipinler Senatosu Maliye Komitesi’nin 21 Ekim 2026’da Tarım Bakanlığı’nın 2027 bütçe teklifini görüştüğü oturumda sunduğu bulgular arasında yer aldı. Koalisyon ayrıca kamuya açık destekleyici belgeleri bulunmayan, yaklaşık 15 milyar pezoluk yol ve sulama projelerine dikkat çekti.
Oturumda birkaç kaygı bir araya geldi: Temsilciler Meclisi tarafından eklendiği öne sürülen projeler, eksik teknik kayıtlar, muhtemel şişirilmiş fiyatlar ve tutarsız proje listeleri. Tarım Bakanı Francisco Tiu Laurel Jr., yurttaşların denetimini memnuniyetle karşılarken bakanlığının nihai yol finansmanı rakamlarını hâlâ beklediğini ve koordinat hatalarını araştırdığını söyledi.
Önerilen tarım bütçesi 198,45 milyar peso. Bu, 2026’daki 215,69 milyar pesoya kıyasla 17,24 milyar peso, yani yaklaşık yüzde 8’lik bir azalma anlamına geliyor. Bu nedenle projelerin tek tek seçimi ve hayata geçirilmesi, tarım toplulukları açısından özellikle büyük önem taşıyor.
Tarım yollarının, tarım ve balıkçılık üretim alanlarını, ürün boşaltma noktalarını ve hasat edilen ürünlerin işlendiği tesisleri pazarlarla ve ana yollarla birbirine bağlaması amaçlanıyor. Sulama, ekinlere su ulaştırıyor. Çiftçiler açısından işin özü, finanse edilen bir yolun topluluklarına ulaşıp ulaşmadığı ve finanse edilen bir pompanın ihtiyaç duyulduğunda su sağlayıp sağlamadığı.
Koalisyon senatörlerin neleri incelemesini istiyor
PBC eş koordinatörü Kenneth Isaiah Abante, koalisyonun Temsilciler Meclisi tarafından eklendiğini öne sürdüğü, 190 milyar peso değerindeki 7.054 projenin incelenmesini istedi. Laurel, bakanlık nihai bütçeyi almadığı için bu rakamı doğrulayamayacağını söyledi ve bunun tüm yol bütçesine işaret ediyor olabileceğini belirtti.
Abante, bu daha kapsamlı itirazın içinde, yaklaşık 6 milyar peso değerindeki 355 yeni tarım yolu projesinin ne yürütmenin Ulusal Harcama Programı’nda ne de Tarım Bakanlığı’nın teklifinde bulunduğunu söyledi. Ayrıca gerekli belgeleri bulunmayan, 9,4 milyar peso değerindeki 319 yeni sulama projesine dikkat çekti.
Bu iki grupta toplam 674 proje ve yaklaşık 15,4 milyar peso bulunuyor. Koalisyon, kamuya açık proje ekleri bulunmayan tutarı yaklaşık 15 milyar peso olarak tanımladı. Koalisyonun kaygısı, senatörlerin ve yurttaşların temel kayıtlar olmadan önerilen harcamaları gerektiği gibi inceleyememesi.
Kongre, cumhurbaşkanının sunduğu bütçeyi incelerken ödenekleri artırabilir, azaltabilir veya başka alanlara aktarabilir. Oturumdaki temel mesele, bu tercihlerin nasıl belgelendiği, projelerin nerede yapılacağı ve fiyatlarının gereken işle örtüşüp örtüşmediğiydi.
Resmî bütçe bir başlangıç noktası sunuyor
Bütçe ve Yönetim Bakanlığı’nın 11 Ağustos 2026 tarihli Ulusal Harcama Programı’nda projelere ayrılmış özel çizelgeler bulunuyor. Birinci ciltte, Tarım Bakanlığı kapsamındaki Çiftlikten Pazara Yolların Ayrıntıları başlıklı II. Bölüm yer alıyor. Üçüncü ciltte ise Ulusal Sulama İdaresi’ne atıfla, Sulama Programları/Faaliyetleri/Projelerinin Ayrıntıları başlıklı III. Bölüm bulunuyor.
Bu çizelgeler, Kongre’nin yaptığı değişikliklerin karşılaştırılabileceği yürütme teklifini ortaya koyuyor. Tek tek kalemleri karşılaştıran incelemeciler, yasama görüşmeleri sırasında eklenen, adı değiştirilen, yeri değiştirilen veya farklı tutarlar ayrılan projeleri belirleyebilir.
Mevcut incelemeye uzanan süreç şöyle:
- 11 Ağustos 2026: Bütçe ve Yönetim Bakanlığı, 2027 yılı için önerilen ulusal bütçenin yayımlanma tarihini bu şekilde belirtti.
- 21 Ekim’deki oturumdan önce: Temsilciler Meclisi, 7,2 trilyon pezoluk ulusal bütçe tasarısını kabul etti.
- 21 Ekim 2026: PBC, tarım harcamalarına ilişkin Senato görüşmelerinde kaygılarını dile getirdi.
- Oturumun ardından: Tarım Bakanlığı, mevcut tarım yollarının izlenmesine yardımcı olma yönündeki koalisyon teklifini memnuniyetle karşıladı.
Kongre Politikası ve Bütçe Araştırma Dairesi’nin tarım bütçesine ilişkin Kurum Bütçe Notları da inceleme için başka bir çerçeve sunuyor. ABN2026-15 numaralı yayın, geçmiş, mevcut ve önerilen bütçelerdeki fiziksel gerçekleşmeleri, bütçe kullanımını ve ödenekleri inceliyor. Ayrıca Denetim Komisyonu’nun bulgularını ve tavsiyelerini de ele alıyor.
Bütçe kullanımı, bir kurumun ayrılan ödeneğin ne kadarını fiilen kullandığını ifade ediyor. Fiziksel gerçekleşmeler ise tamamlanan işleri anlatıyor. Her ikisini birlikte incelemek, yasa koyucuların kâğıt üzerinde onaylanan bir tutarı tamamlanan yollar, sulama tesisleri ve diğer hizmetlerle ilişkilendirmesine yardımcı oluyor.
Eksik kayıtlar temel proje ayrıntılarını belirsiz bırakıyor
Abante’ye göre PBC’nin dikkat çektiği 319 sulama projesinde coğrafi etiketli fotoğraflar, iş programları, ayrıntılı birim fiyat analizleri, uygulanabilirlik belgeleri, fizibilite çalışmaları ve yerel kalkınma konseyi onayları gibi bilgiler eksikti.
Her kayıt pratik bir soruya yanıt veriyor. Coğrafi etiketli fotoğraf, görüntünün nerede çekildiğini kaydediyor. İş programı, inşaat çalışmalarını açıklıyor. Ayrıntılı birim fiyat analizi, fiyatı malzeme, işçilik ve ekipman gibi bileşenlere ayırıyor. Fizibilite çalışmaları ise projenin planlandığı gibi işleyip işlemeyeceğini inceliyor.
Abante, eksik evrakları yol ödeneklerinin daha yavaş kullanılmasına bağlayarak hazırlıkların tamamlanmamış olmasının uygulamayı geciktirebileceğini söyledi. Sivil toplum kuruluşlarının proje kalemlerini kendilerinin inceleyebilmesi için Tarım Bakanlığı ve Senato’ya ham proje verilerini yayımlama çağrısı yaptı.
Daha iyi yol erişimi ya da sulama bekleyen bir çiftçi için hazırlık süreci, inşaatın ne zaman başlayacağını ve tamamlanan tesisin hedeflenen bölgeye hizmet verip vermeyeceğini etkiliyor. Kayıtların yayımlanması, yerel halkın önerilen konum ve tasarımı kendi topluluklarındaki koşullarla karşılaştırmasına da olanak sağlayacak.
Bazı yol koordinatları neden denizi gösteriyor
Temsilciler Meclisi bütçe tasarısındaki 18.000 projenin yurttaşlar tarafından haritalanması, oturumda gündeme getirilen deniz üzerindeki konumları ortaya çıkardı. Koordinatlar, haritadaki bir konumu belirleyen sayı çiftleridir. Sayılardaki küçük bir hata, proje işaretini hedeflenen konumdan çok uzağa taşıyabilir.
Laurel, hataların veri girişi sırasında yapılmış yanlışlardan veya koordinatların belgelere elle aktarılmasından kaynaklanmış olabileceğini söyledi. Bir vakada, yanlış yerleştirilmiş bir ondalık noktanın kaydedilen konumu değiştirmiş olabileceğini belirtti. Tarım ve Balıkçılık Mühendisliği Bürosu’ndan yetkililer, kayıtları incelemek üzere Senato görüşmelerine katıldı.
Bakanın açıklaması, özgün kayıtların kontrol edilmesini zorunlu kılıyor. İncelemecilerin listeyi düzeltip gerçek bir güzergâhla ilişkilendirebilmesi için hedeflenen konumu, kaydedilmiş koordinatları ve projenin teknik belgelerini görmesi gerekiyor.
Abante ayrıca yeni eklenen yolların tarım alanlarını ulusal karayolu ağına bağlayıp bağlamadığını ya da tatil köylerine erişim sağlayıp sağlamadığını sorguladı. Laurel, yol taleplerinin mahalle sakinlerinden, barangay yetkililerinden, yerel yönetimlerden ve kooperatiflerden geldiğini, erişimin iyileştirilmesinin yoksul topluluklarda turizmi de destekleyebileceğini söyledi. Her iki görüş de hedeflenen yararlanıcıları ve güzergâhı incelemenin merkezine taşıyor.
Yol ve güneş enerjisi fiyatları farklı yöntemlerle inceleniyor
PBC, tarım yolları için kilometre başına 15 milyon pesoyu standart maliyet olarak gösterirken bazı kalemlerde metre başına 6 milyon ila 19 milyon peso maliyet bulunduğunu öne sürdü. Aynı ölçü birimine çevrildiğinde kilometre başına 15 milyon peso, metre başına 15 bin pesoya denk geliyor. Dolayısıyla öne çıkarılan rakamlar bu ölçütün yaklaşık 400 ila 1.267 katı. Bu nedenle kaydedilen uzunluklar ve ölçü birimleri acilen doğrulanmalı.
Koalisyonun eş koordinatörü Abante, fiyatlandırmaya ilişkin kaygılar giderilmeden teklifin onaylanması konusunda senatörleri uyardı.
"Bütçeyi bu hâliyle kabul edersek Tarım Bakanlığı’nda muhtemelen fiyatı şişirilmiş projeler olacak," dedi Abante.
Güneş enerjili sulama konusunda daha ayrıntılı bir karşılaştırma gündeme geldi. Abante, yapay zekâ özelliklerine sahip olduğu belirtilen ve 50 milyon ila 200 milyon peso tutarındaki sistemleri sorguladı. Piyasada 600 ila 700 watt gücündeki tekil güneş panellerinin yaklaşık 7.000 pesoya mal olduğunu söyledi.
Abante’ye göre koalisyonun Ulusal Sulama İdaresi ihale belgelerini incelemesi, panellerin fiyatının yaklaşık 30.000 ila 40.000 peso olduğunu ortaya koydu. Bu tutarlar, belirttiği piyasa fiyatının yaklaşık 4,3 ila 5,7 katı.
Panel, sulama sisteminin bileşenlerinden biridir. Toplam fiyatı incelemek için panel sayısı ve teknik özelliklerinin yanı sıra pompalar, kumandalar, kurulum işleri ve diğer inşaat kalemleri de değerlendirilmelidir. Ödenekle hangi ekipman ve hizmetlerin satın alınacağını incelemecilerin değerlendirebilmesi için, iddia edilen yapay zekâ işlevlerinin de teknik açıklaması gerekir.
ABD ve İsrail’in İran’la savaşı sırasında güneş enerjisi malzemelerinin maliyetleri de artmıştı. Fiyat ortamının değişmesi, ihale belgeleri incelenirken karşılaştırmanın dayandığı tarih ve teknik özellikleri önemli kılıyor.
Senatörler sorgulanabilir başka kalemleri de belirledi
Senato Başkanı Sherwin "Win" Gatchalian, ofisinin yinelenen veya tutarsız ad ve koordinatlara sahip ya da hem 2026 hem de 2027 bütçelerinde yer alan, 660 milyon pesoyu aşan en az 29 projeye dikkat çektiğini söyledi.
Örüntüler arasında aynı ad ve koordinatlara sahip projeler, adları aynı ancak koordinatları farklı projeler ve adları farklı olup aynı koordinatları paylaşan projeler vardı. Gatchalian, listeyi Tarım Bakanlığı’yla paylaşmayı teklif etti ve eklenen projelerin bakanlığın ana planıyla uyumlu olmasını sağlamasını istedi.
Bu kontroller için proje kimlikleri, finansman geçmişi ve yapılacak işin açıklamaları gerekiyor. Bir yol art arda gelen yıllık bütçelerde yer alıyorsa incelemecilerin her yıl hangi bölümün veya inşaat aşamasının finanse edildiğini belirlemesi gerekir.
Senato Maliye Komitesi Başkanı JV Ejercito ve diğer senatörler, yürütmenin teklifiyle Temsilciler Meclisi tasarısı arasındaki değişiklikleri de sorguladı. Bunlar arasında demiryolu projelerine ayrılan ödeneklerin azaltılırken taşkın kontrolü ve mali yardımların artırılması da bulunuyor. Tarım harcamaları, taşkın kontrolü skandalının ardından Kongre’nin kamu kaynaklarını nasıl tahsis ettiğiyle ilgili daha geniş tartışma kapsamında inceleniyor.
Tarım Bakanı finansman konusundaki tutumunu açıkladı
Laurel, Tarım Bakanlığı’nın tarım yolları ödeneğini 33 milyar pesoya çıkarmaya çalıştığını ancak mali sınır nedeniyle onaylanan net ödeneğin 16 milyar pesoda kaldığını söyledi. PBC, yol ödeneğinin 55 milyar peso olabileceğini belirtti.
55 milyar peso nihai rakam olursa bu, bakanlığın 16 milyar pezoluk net ödeneğinden 39 milyar peso fazla olacak. Laurel, bu tutarın üzerindeki finansmanın kalan kısmı oluşturacağını söyledi; ancak nihai rakamları henüz görmediğini vurguladı.
Bakan, ek yolların genellikle bakanlığın doğrulanmış listesinden seçildiğini söyledi. Projelerin uygun konumlara yerleştirilmesi ve çiftçilere ve balıkçılık topluluklarına hizmet etmesi koşuluyla daha fazla finansmanı memnuniyetle karşıladığını belirtti.
Laurel, ek ödenekler konusundaki tutumunu bir röportajda açıkladı.
"Açıkçası, projeler doğru konumlarda yer aldığı ve doğru yararlanıcılara yöneldiği sürece çiftçilerimiz ve balıkçılarımız için her türlü ek finansmanı memnuniyetle karşılarız," dedi.
Nihai yol ödeneği, düzeltilmiş proje listesi ve fiyat incelemesinin sonucu henüz açıklanmamıştı. Kontrollerin ne zaman tamamlanacağına ilişkin bir tarih verilmedi.
Yurttaş gönüllüler sahadaki uygulamayı denetleyecek
Tarım Bakanlığı, mevcut yol projelerini doğrulamaları için gönüllüleri seferber etme yönündeki PBC teklifini kabul etti. Yaygın yolsuzluk iddialarının ardından inceleme altına alınan Bayındırlık ve Karayolları Bakanlığı’ndan tarım yollarının sorumluluğunu Tarım Bakanlığı devralmıştı.
Abante’nin aktardığı verilere göre Tarım Bakanlığı’nın FMR Watch portalında, toplam 110 milyar peso değerinde ve yaklaşık 2.700 kilometreye yayılan 6.428 projenin 3.455’i tamamlanmış olarak listeleniyor. Tamamlanan projeler, listelenen toplamın yaklaşık yüzde 54’ünü oluşturuyor.
PBC, ilerleme raporlarını ve sözleşmeye bağlanan yolların teslimini doğrulamak üzere ülke genelinde 200 gönüllüyü görevlendirmeyi amaçlıyor. Abante, Kardinal Ambo David ve Dondon Parafina’nın koordinasyonundaki Ang Bisto Proyekto Group’la çalışmayı önerdi. Özellikle El Niño’yla ilgili önlemler başta olmak üzere tarım harcamalarının incelenmesine bilim insanlarının da katkı sunmasını istedi.
Laurel, yurttaş katılımının kamu harcamalarının hedeflenen yararlanıcılara ulaşmasını sağlamaya yardımcı olabileceğini söyledi. Önerilen kontroller, bütçe tartışmasını somut bir göreve bağlıyor: bildirilen ilerlemeyi toplulukların fiilen aldığı yollarla karşılaştırmak.
Portalın kapsamı, bu çalışmanın önemli bir çaba gerektirdiğini gösteriyor. Binlerce kayıt arasından yararlı bir denetim yapabilmek için doğru konumlara, erişilebilir proje kayıtlarına ve bakanlığın inceleyebileceği bulguları iletme yöntemine ihtiyaç var.
Öne Çıkanlar
- PBC, kamuya açık destekleyici belgeleri bulunmayan, yaklaşık 15 milyar pezoluk yol ve sulama projelerine dikkat çekti.
- Koalisyon, yaklaşık 6 milyar peso değerindeki 355 yeni yol projesi ile 9,4 milyar peso değerindeki 319 sulama projesi belirledi.
- Üç yol projesinin koordinatları Benham Yükseltisi, Endonezya ve Brunei yakınlarındaki suları gösteriyordu.
- Laurel, koordinat hatalarının veri girişinden kaynaklanmış olabileceğini söyledi; nihai yol finansmanı rakamları henüz belli değildi.
- Gatchalian’ın ofisi, tutarsız veya yinelenen kayıtları bulunan, 660 milyon pesoyu aşan en az 29 projeye dikkat çekti.
- PBC, Tarım Bakanlığı’nın izleme çalışmasında listelenen mevcut yolların doğrulanmasına yardımcı olmak için 200 gönüllüyü görevlendirmeyi planlıyor.






