Büyüme geri dönüyor, ancak reform baskısı zayıflıyor
Kuzey Kore ekonomisi 2025’te tahminen yüzde 3,5 büyürken pirinç fiyatları Mayıs 2026’ya gelindiğinde Mayıs 2024’teki seviyesinin 5,2 katına çıktı. Bu iki rakam, ülkenin karşı karşıya olduğu temel sorunu ortaya koyuyor: Çin ve Rusya’yla yakınlaşma üretimin toparlanmasına yardımcı olurken sıradan hanelerin maliyetleri keskin biçimde artıyor.
İçindekiler
- Büyüme geri dönüyor, ancak reform baskısı zayıflıyor
- Gündelik ekonominin tedarikçisi Çin
- Rusya, olağan ticaretin ötesinde kaynaklar sunuyor
- Daha fazla kaynak neden daha az reform anlamına gelebilir?
- Parti planında savunma önceliğini koruyor
- Haneler farklı bir toparlanma yaşıyor
- Enerji ve yaptırımlar bir sonraki aşamayı kısıtlıyor
- Seul toparlanmanın pazarlık gücünü artırdığını düşünüyor
- Öne Çıkanlar
Stimson Center kıdemli araştırmacısı Rachel Minyoung Lee, 22 Ekim 2026’da düzenlenen bir Kuzey Kore ekonomisi forumunda, aynı dış desteğin yönetimin işletmelere ve bireylere daha fazla ekonomik özgürlük tanıma isteğini azaltabileceğini söyledi. Etkinliğe George Washington Üniversitesi Kore Araştırmaları Enstitüsü ev sahipliği yaptı.
Lee’nin değerlendirmesi, Pyongyang’ın önündeki seçeneklerle ilgili. Çin ve Rusya yeterli kaynak, gelir ve ekipman sağlarsa Kuzey Kore, üretim ve ticaret üzerindeki sıkı denetimini koruyarak ekonomik kalkınmanın bir bölümünü gerçekleştirebilir. Bu durumda yönetimin, insanlara geçim kaynakları üzerinde daha fazla yetki verecek siyasi açıdan hassas değişiklikleri kabul etme gerekçesi zayıflar.
Güney Kore Birleşme Bakanlığı da Kuzey Kore’nin durgunluğun ardından toparlanma sürecine girdiğini değerlendiriyor. 2026-2030 dönemini kapsayan Koreler arası ilişkiler planı, bu toparlanmayı Moskova’yla daha yakın işbirliğine ve Pekin’le pratik ilişkileri yeniden tesis etme çabalarına bağlıyor.
Ekonomik kazanımlar ve bunların sınırları, enstitüde yerleşik olmayan seçkin araştırmacı Randall S. Jones’un kaleme aldığı Korea Economic Institute of America’nın ekonomik toparlanma analizinde ele alınıyor. Jones, Kore Bankası tahminlerine dayanarak Rusya için silah üretimini ve Çin’le ticareti büyümenin başlıca kaynakları olarak gösteriyor. Değerlendirmesinde ayrıca enflasyon, enerji kıtlığı ve savunma önceliklerinin kalıcı iyileşmelerin önünde engel oluşturduğuna işaret ediyor.
Gündelik ekonominin tedarikçisi Çin
Çin’in önemi, Kuzey Kore’nin ticaret yapısında açıkça görülüyor. Jones’un analizine göre Çin, 2024’te ülkenin resmî ticaretinin yüzde 98’ini oluşturdu. Bu yoğunlaşma, Pekin’e fabrikalara, dükkânlara ve hanelere tedarik sağlamada orantısız ölçüde büyük bir rol veriyor.
Lee, Çin’le ticaretin toparlanmasının Kuzey Kore’nin sanayi hammaddelerine, tüketim mallarına ve ekipmana erişimini artırdığını söyledi. Hammaddeler üretimi besliyor, makineler fabrikaların çalışmasına yardımcı oluyor, ithal tüketim mallarıysa halka daha doğrudan ulaşıyor. Çin ayrıca petrol ve yakıt ürünleri tedarik etmeyi sürdürüyor.
Komşular arasındaki ticaret, Jones’un belirttiğine göre 2014’teki zirvesinin yaklaşık yarısında kalmasına rağmen 2019’dan bu yana en yüksek seviyeye ulaştı. Bu karşılaştırma, hem pandemi döneminden sonraki toparlanmanın boyutunu hem de geçmiş ticaret seviyelerine kıyasla hâlâ alınması gereken mesafeyi gösteriyor.
Planlanan yeni bir ulaşım hattı bu ilişkiye somut bir boyut kazandırıyor. Çin ve Kuzey Kore, Dandong ile Sinuiju’yu birbirine bağlayacak Yeni Yalu Nehri Köprüsü’nün açılışını on yılı aşkın gecikmenin ardından 15 Ekim’de gerçekleştirmeyi planladı. Köprü 3.026 metre uzunluğunda ve dört şeritli. Başlangıçta ağırlıklı olarak yük taşımacılığına hizmet etmesi bekleniyordu.
Kuzey Koreli üreticiler için tedariklere erişim, fabrikayı kimin kontrol ettiğini değiştirmeden acil bir üretim sorununu hafifletebilir. Lee’nin değerlendirmesinin özü de bu: Bir işletme daha fazla malzeme alıp daha fazla ürün üretebilir, ancak devletin kararlarına tabi olmaya devam eder.
Rusya, olağan ticaretin ötesinde kaynaklar sunuyor
Rusya’nın Kuzey Kore’yle ekonomik ilişkisi, küçük bir tabandan hızla genişledi. Resmî ikili ticaret 2022’de yalnızca 3,8 milyon dolardı; bu, Kuzey Kore’nin o yılki toplam ticaretinin yaklaşık yüzde 0,2’sine karşılık geliyordu. Ticaret 2023’te dokuz katına, 2024’te ise yüzde 54 daha arttı.
Askerî işbirliği, daha az şeffaf başka bir kaynak akışı yaratıyor. Kuzey Kore, Ukrayna’ya karşı savaşında Rusya’yı desteklemek üzere mühimmat sağladı ve 10 bini aşkın asker gönderdi. Karşılığında Moskova’nın askerî teknoloji, yakıt ve gıda sevkiyatı sağladığı bildiriliyor. Takasın önemli bir bölümü nakit yerine mal ve yardım üzerinden yürütülüyor.
Lee, Rusya’yla işbirliğinin taşımacılık ve lojistik alanlarında, yani malların taşınması ve depolanmasında da fırsatlar yarattığını söyledi. Bu kanallar birlikte Pyongyang’a Çin’le geleneksel ticari ilişkisinin dışında kaynaklara erişim imkânı veriyor.
Kuzey Koreli teknisyenler sanayi deneyimi de kazanabilir. 14 Ekim tarihli bir araştırma, Rusya’daki insansız hava aracı üretim kompleksi Alabuga’da çalışmanın Kuzey Koreli personele montaj hatları ve savaş zamanı üretiminde yapılan değişiklikler hakkında nasıl deneyim kazandırabileceğini inceledi. Bu tür deneyimler, silah üreticilerinin üretimi düzenlemesine ve yeni tasarımları süreçlerine katmasına yardımcı olabilir.
Askerî takasların değeri ve bunlardan sivil sanayilere ulaşan pay belirsizliğini koruyor. Lee, Rusya üzerinden elde edilen gelir, teknoloji ve üretim deneyiminin daha geniş sivil ekonomiyi iyileştirmek yerine askerî faaliyetlerde yoğunlaşabileceği uyarısında bulundu.
Daha fazla kaynak neden daha az reform anlamına gelebilir?
Kuzey Kore yönetimi, ekonomik faaliyeti devlet denetiminde artırmakla işletmelere karar alma konusunda daha fazla özgürlük tanımak arasında bir tercih yapmak durumunda. Lee, Çin ve Rusya’dan gelen desteğin ilk seçeneği daha uygulanabilir kıldığını savundu.
Bu bağlamda piyasa reformu, işletmelere ve bireylere ne üreteceklerine, tedariklerini nereden sağlayacaklarına ve kazançlarını nasıl kullanacaklarına karar verme konusunda daha fazla hareket alanı tanımak anlamına geliyor. Bu özgürlük üreticilerin talebe yanıt vermesine yardımcı olabilir, ancak kararların bir bölümünü devletten uzaklaştırır.
Lee, yönetimin devletin hedeflerine hizmet ettiği sürece belirli piyasa mekanizmalarına ve işletmelerin takdir yetkisine zaten izin verdiğini söyledi. Temel yönetim ilkesi merkezî denetim olmayı sürdürüyor: Hareket alanı, yetkililerin belirlediği öncelikler çerçevesinde tanınıyor.
Devlet kurumları üzerinden faaliyet gösteren özel girişimciler, politika değişikliklerinden özellikle etkileniyor. 2025 Kasım’ında yetkililerin, devlete ait binaları kullanan özel işletmelerin resmî devlet ekonomisine dahil edilmesini emrettiği bildirildi. Bu, kamu fabrikalarında veya perakende işletmelerinde yürütülen faaliyetleri daha doğrudan hükümet yönetimine sokabilir.
Bu sıkılaşmaya rağmen küçük ölçekli piyasa faaliyetleri sürüyor. Araştırmacı Peter Ward’ın ele aldığı 2022 ve 2023 tarihli tarım yasası değişiklikleri, çiftçilerin tahıl üretiminin bir bölümünü devlete satmasının beklendiğine, üretim ve yatırım konusunda ise bir miktar takdir alanına sahip olduklarına işaret ediyor. Dolayısıyla Kuzey Kore’nin yaklaşımı, seçici esnekliği daha büyük ölçekli ekonomik faaliyetler üzerinde artan denetimle birleştiriyor.
Parti planında savunma önceliğini koruyor
Kuzey Kore İşçi Partisi’nin Şubat 2026’daki Dokuzuncu Kongresi, merkezî yönetimi ve savunma önceliğini korurken kapsamlı bir kalkınma programı ortaya koydu. Lee, bu bileşimin ekonomik hedeflerin piyasa özerkliğine yönelik kısıtlamalar sürerken de benimsenebileceğini gösterdiğini belirtti.
Kongre, 2021-2025 döneminin ekonomik planının tamamlandığını ilan etti. Beş yıl önceki Sekizinci Parti Kongresi ise 2016-2020 planının başarısız olduğunu kabul etmişti. Kim Jong Un, Mart 2026’da 2030’a kadar sürecek yeni plan kapsamında sanayi üretimini başlangıç seviyesinin yaklaşık 1,5 katına, başka bir deyişle yaklaşık yüzde 50 artırma hedefi koydu.
Bu gelişmeler, son dönemdeki toparlanmayı üretimi yeniden inşa etmeye yönelik daha uzun soluklu bir çabanın içine yerleştiriyor:
- 2024: Kuzey Kore, her yıl 20 kent ve ilçede modern fabrikalar kurmayı hedefleyen 20×10 bölgesel kalkınma programını başlattı. Program 10 yıl sürecek.
- 2025: Jones’un aktardığı Kore Bankası verilerine göre ekonomik büyüme tahminen yüzde 3,5’e ulaştı.
- Şubat 2026: Dokuzuncu Parti Kongresi yeni kalkınma hedefleri belirlerken merkezî denetimi sürdürdü.
- Mart 2026: Kim, 2030’da sona erecek plan için sanayi üretimi hedefini açıkladı.
- 22 Ekim 2026: Lee, dış desteğin güçlenmesinin piyasa reformuna yönelik teşvikleri zayıflatabileceğini savundu.
Kuzey Kore lideri Kim, Mart ayında Yüksek Halk Meclisi’nde yaptığı ve Jones’un analizinde alıntıladığı konuşmada önceliklerini şöyle açıkladı:
Kendi güvenliğimizi güvence altına almaya öncelik verirken ve nükleer kuvvetlerimizi güçlendirme çizgisini kararlılıkla sürdürürken devletin ve ekonominin kalkınmasına büyük çaba göstermemiz, kalkınma stratejimizin son derece doğru olduğunu ortaya koydu.
Kalkınma gündeminde fabrikalar, konutlar, sağlık hizmetleri ve kırsal yaşam koşulları yer alıyor. Savunma harcamaları elektrik, ekipman ve nitelikli iş gücü dahil kaynaklar için bu hedeflerle rekabet ediyor.
Haneler farklı bir toparlanma yaşıyor
Jones’un yazdığına göre Kuzey Kore wonu, Mayıs 2024 ile Mayıs 2026 arasında ABD doları karşısında değerinin yaklaşık dörtte üçünü kaybetti. Para biriminin zayıflaması, bir dolar almak için daha fazla wona ihtiyaç duyulması ve ithal ürünlerin yerel para cinsinden pahalanması anlamına geliyor.
Aynı dönemde pirinç fiyatları 5,2 katına çıktı. Basitçe ifade etmek gerekirse, başlangıçta 100 won olan pirincin fiyatı dönem sonunda 520 wona ulaştı. Gelirleri bu artışa ayak uyduramayan haneler için bu, yüzde 420’lik ağır bir artış demek.
Jones, döviz üzerindeki baskının bir bölümünü 2023’ün sonlarında başlayan ve resmî devlet ücretlerinde görülen büyük ancak eşitsiz artışlarla ilişkilendiriyor. Dövize yönelik talebin artmasına, döviz işlemleri ve piyasa faaliyetleri üzerindeki sıkı denetimlerin arzı sınırlaması eşlik etti. Gıda ve ithal ürün fiyatlarındaki yükseliş de satın alma gücündeki kaybı daha ağır hale getirdi.
Kore Bankası tahminleri, üretimin 2017 seviyesini aşmasıyla birlikte üst üste üç yıl yüzde 3’ün üzerinde büyüme kaydedildiğini gösteriyor. Ancak üretimin bileşimi gündelik yaşam açısından önem taşıyor. Silah üretimindeki artış ekonomik çıktıyı yükseltirken ailelerin uygun fiyatlı gıdaya, güvenilir enerjiye ve erişilebilir tüketim mallarına ihtiyacı var.
Kuzey Kore’nin ekonomik istatistikleri de önemli ölçüde belirsizlik içeriyor. Kore Bankası, üretim sırasında yaratılan katma değerin hesaplanmasında Güney Kore fiyatlarını ve oranlarını kullanarak üretimi tahmin ediyor. Kuzey Kore 1960’lardan bu yana düzenli ulusal hesaplar yayımlamadı; fiyatlar ve tedarikler bölgeler arasında büyük farklılık gösteriyor. Büyüme rakamları ülke genelindeki ekonomik faaliyete ilişkin bir tahmin sunuyor; hane koşullarını değerlendirmek için ücretleri, fiyatları ve mallara erişimi de dikkate almak gerekiyor.
Enerji ve yaptırımlar bir sonraki aşamayı kısıtlıyor
Kim, Mart 2026’daki konuşmasında elektrik, kömür ve yolsuzluğu büyümenin önündeki engeller olarak gösterdi. Yabancı ortaklar daha fazla malzeme sağlasa bile bu kısıtlar önemini koruyor: Fabrikaların girdileri mamul ürünlere dönüştürmek için hâlâ güvenilir enerjiye ihtiyacı var.
Jones’un analizi, kömür üretiminin azalması nedeniyle madencilikte büyümenin yavaşladığını, termik enerji üretiminin düşmesiyle elektrik, gaz ve su üretiminin gerilediğini belirtiyor. Kuzey Kore’de kişi başına elektrik tüketimi Güney Kore seviyesinin yüzde 7’sinden az. Bu da konutlar ve sanayi için mevcut enerji miktarının sınırlı olduğunu gösteriyor.
Uluslararası yaptırımlar finansmanı, yatırımı ve resmî ticareti kısıtlamayı sürdürüyor. 12 Ekim’de uygulamaya konan son işbirliğine yönelik AB yaptırımları; Kuzey Koreli bir füze teknisyenini, Kuzey Koreli işçi çalıştıran Rus işletmelerini ve Rus yakıtını Kuzey Kore’ye taşımakla suçlanan bir nakliye şirketini hedef aldı.
Kuzey Kore’nin geleneksel ticaret dışında gelir kaynakları da var. Siber suçlar ve kripto para hırsızlığından elde edilen gelirlerin 2025’te 2 milyar doları aştığı tahmin ediliyor. Bu tür gelirler, Rusya ve Çin’le yapılan yardım ve takaslara ek olarak devlete önceliklerini finanse etmek için daha fazla imkân sağlıyor.
Seul toparlanmanın pazarlık gücünü artırdığını düşünüyor
Güney Kore Birleşme Bakanlığı, Kuzey Kore’nin toparlanmasını daha geniş bir diplomatik stratejiyle ilişkilendiriyor. Ulusal Meclis Dışişleri ve Birleşme Komitesi’ne sunulan 2026-2030 planında Rusya’yla işbirliğinin ileri silahlar ve teknoloji transferleri de dahil olmak üzere ittifaka benzediği belirtiliyor.
Bakanlık, Pyongyang’ın Çin’le ilişkilerinde de pratik bir toparlanma arayışında olduğunu söylüyor. Değerlendirmesine göre Kuzey Kore, Çin ile ABD arasındaki rekabeti ve geleneksel ortaklarına yönelik diplomasiyi kullanarak hareket alanını ve pazarlık gücünü artırıyor.
Seul’ün planı barış içinde bir arada yaşamayı, karşılıklı büyümenin temelini ve savaşsız, nükleer silahlardan arındırılmış bir Kore Yarımadası’nı hedefliyor. Lee’nin değerlendirmesi, toparlanan bir Kuzey Kore’nin iç denetimleri gevşetmek veya farklı bir politika çizgisiyle kaynak aramak için ekonomik gerekçelerinin zayıflayabileceğine işaret ediyor.
Bununla birlikte Lee, belirli sektörlerde faaliyeti yeniden canlandırmakla ekonominin genelinde kalıcı iyileşmeler sağlamak arasında ayrım yaptı. Çin ve Rusya kaynaklarına daha iyi erişim, üretimin toparlanmasına yardımcı olabilir. Mevcut kurumsal yapı içinde verimliliği, yani mevcut iş gücü ve ekipmanla üretilen miktarı istikrarlı biçimde artırmak ve yaşam standartlarını yükseltmek daha zor olacak.
Öne Çıkanlar
- Korea Economic Institute of America’nın aktardığı Kore Bankası verilerine göre Kuzey Kore ekonomisi 2025’te tahminen yüzde 3,5 büyüdü.
- Rachel Minyoung Lee, Çin ve Rusya’yla güçlenen bağların işletmelere ve bireylere daha fazla özerklik tanıma isteğini azaltabileceğini söylüyor.
- Çin, 2024’te Kuzey Kore’nin resmî ticaretinin yüzde 98’ini oluştururken Rusya’yla askerî işbirliği ek kaynak ve teknoloji sağlıyor.
- 2026-2030 planı, merkezî denetimi ve savunma önceliklerini korurken sanayi üretimini artırmayı hedefliyor.
- Won, Mayıs 2024 ile Mayıs 2026 arasında dolar karşısındaki değerinin yaklaşık dörtte üçünü kaybetti; pirinç fiyatları 5,2 katına çıktı.
- Enerji kıtlığı, yaptırımlar ve piyasa faaliyetlerine yönelik kısıtlamalar, toparlanmayı haneler için kalıcı kazanımlara dönüştürme çabalarını sınırlıyor.






