Aralık hedefi devlet şirketleri üzerindeki baskıyı artırıyor
Endonezya Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto, 700 devlet şirketinin kapatılması için Aralık 2026’yı hedef olarak belirledi. Sürekli zarar eden, verimsiz çalışan veya gerçeğe aykırı mali tablolar hazırlayan şirketlerin yerini halka fayda sağlayan şirketlerin alması gerektiğini söyledi.
İçindekiler
- Aralık hedefi devlet şirketleri üzerindeki baskıyı artırıyor
- 700 hedefi neleri kapsıyor?
- İki yıllık yeniden yapılandırma sürecinde hedefe ulaşmak için haftalar kaldı
- Prabowo kârların arttığını öne sürdü
- Gerçeğe aykırı hesaplar hesap verebilirliği gündeme getiriyor
- Ekonomik hedef olarak kamu refahı gösteriliyor
- Bölgesel kredi planları hedefin ölçeğini gösteriyor
- Maden ruhsatları ve orman imtiyazları mercek altında
- Öne Çıkanlar
Prabowo, 22 Ekim’de Cakarta’daki JIEXPO Kemayoran’da yaptığı konuşmada, ilk etapta 1.074 şirketten oluşan bir ağ bulunduğunu ve önceki akşam aldığı güncellemeye göre yaklaşık 364’ünde ilerleme kaydedildiğini belirtti. Yeniden yapılandırma, devlet yatırım yönetimi kurumu BPI Danantara aracılığıyla yürütülüyor.
364 sayısı, hâlihazırda birleştirilen, kapatılan veya sadeleştirilen şirketlerin sayısı olarak tanımlandığı gibi, birleştirme sonrasında kalan şirketlerin sayısı olarak da aktarıldı. Cumhurbaşkanlığının açıklamasında Prabowo’nun bu sayıyı verdiği, ancak hangi sayımı kastettiğini açıkça belirtmediği aktarılıyor. Bu nedenle Aralık hedefinin başlangıç noktası tam olarak belli değil.
Devlet Sekreterliği Bakanlığının 22 Ekim tarihli açıklaması, programı devlet varlıklarını daha üretken hâle getirme ve Endonezyalılara somut faydalar sağlama çabası olarak sunuyor. Hükümetin hangi şirketleri hedef alacağını açıklayan Prabowo, Endonezceden çevrilen konuşmasında şöyle dedi:
Verimsiz olanları, zarar edenleri, gerçeğe aykırı mali raporlar hazırlayanları kapatacağız. Halk için sonuç üreten devlet şirketlerine odaklanın.
Açıklama üç önceliği bir araya getiriyor: şirket tüzel kişiliklerinin sayısını azaltmak, faaliyetini sürdüren şirketlerin performansını iyileştirmek ve mali usulsüzlük iddialarına karşı harekete geçmek. Aynı yeniden yapılandırma programı kapsamında yer alsalar da bu görevler farklı kararlar gerektiriyor.
700 hedefi neleri kapsıyor?
Prabowo, Aralık hedefini açıklarken kapatma ifadesini kullandı. Ancak şimdiye kadar yapılan çalışmaları anlatırken kapatmanın yanı sıra birleştirme ve sadeleştirmeden de söz etti. Daha geniş kapsamlı yeniden yapılandırma hedefinin de bu üç uygulamayı kapsadığı belirtiliyor.
Bir şirketin kapatılması, işletme tüzel kişiliğinin sona ermesi anlamına geliyor. Birleştirme şirketleri bir araya getirirken sadeleştirme, yapılarını veya faaliyetlerini basitleştiriyor. Dolayısıyla bir bağlı ortaklık şirket şemasından çıkarken faaliyetlerinin bir kısmı başka bir şirket bünyesinde devam edebilir.
İlk sayı olan 1.074, başlıca devlet şirketlerinin ötesine uzanıyor. Prabowo daha önce, Danantara kurulduğunda hükümetin bağlı ortaklıkları ve onların altında uzanan başka şirket katmanlarını içeren bir ağla karşılaştığını söylemişti. Bu da önerilen küçülmenin boyutunu açıklamaya yardımcı oluyor.
700 şirketlik Aralık hedefi, 1.074’lük ilk ağın yaklaşık yüzde 65’ine karşılık geliyor; bu oran 700’ün 1.074’e bölünmesiyle hesaplanıyor. Bu karşılaştırma, yeniden yapılandırma hedefinin büyüklüğünü gösteriyor. Hükümet şirketlerin listesini, birleşme ve kapatmaların dağılımını, çalışanlar ve alacaklılar için düzenlemeleri ya da Aralık ayındaki kesin tamamlanma tarihini açıklamadı.
İki yıllık yeniden yapılandırma sürecinde hedefe ulaşmak için haftalar kaldı
Prabowo, 20 Ekim 2024’te başlayan yönetiminin ilk iki yılında çalışmaların sürdüğünü söyledi. Devlet şirketlerinin yapısını ve performansını değiştirmenin zaman aldığını savundu.
Son açıklama, şirket ağının nasıl yönetildiğine yönelik daha önceki eleştirilerin ardından geldi. Önemli tarihler şöyle:
- 20 Ekim 2024: Prabowo, Cumhurbaşkanı Yardımcısı Gibran Rakabuming Raka ile birlikte göreve başladı.
- 14 Ağustos, daha önceki bir parlamento konuşmasında: Prabowo, devlet şirketlerindeki hesap verebilirliği sorguladı ve usulsüzlükleri araştırmak üzere özel bir mahkeme kurulmasını gündeme getirdi.
- 21 Ekim 2026: Prabowo, yaklaşık 364 sayısının dayanağı olan akşam güncellemesini aldı.
- 22 Ekim 2026: Bölgesel Finansal Erişimin Hızlandırılması Ekiplerinin (TPAKD) ulusal koordinasyon toplantısında hedefi açıkladı.
- Aralık 2026: Hükümet, 700 şirketin kapatılması veya başka yeniden yapılandırma adımlarının atılması hedefini gerçekleştirmeyi amaçlıyor.
Takvime göre açıklamanın ardından belirtilen hedefe ulaşmak için yaklaşık iki ay bulunuyor. Danantara’nın rolü, geniş şirket ağının yönetimini bu çalışmanın merkezine yerleştiriyor; süreç yalnızca münferit şirketlere bırakılmıyor.
Prabowo kârların arttığını öne sürdü
Prabowo, daha önce kâr edemeyen bazı şirketlerin artık kârlı hâle geldiğini söyledi. Bazı devlet şirketlerinde kârın yüzde 200, yüzde 300 ve hatta yüzde 900’e kadar arttığını da belirtti.
Cumhurbaşkanı, bu rakamları kapatmaların yanı sıra daha iyi yönetimin de sonuç verebileceğinin kanıtı olarak sundu. İlk iki yılındaki değişiklikleri anlatırken çevirisiyle şöyle dedi:
Sürekli zarar eden devlet şirketlerini kapattık. Daha önce kâr edemeyenler artık kâr ediyor.
Yüzde cinsinden artış, önceki bir tutara kıyasla yaşanan değişimi ölçer. Yüzde 200’lük artış, 100 birimlik kârı 300’e çıkarırken yüzde 900’lük artış 100’ü 1.000’e yükseltir. Başlangıçtaki tutar önemlidir: düşük bir kârdan gerçekleşen yüksek oranlı artış, yine de mütevazı bir mali kazanç sağlayabilir.
Prabowo şirketlerin adlarını, faaliyet alanlarını, karşılaştırma dönemlerini veya rupiah cinsinden kârlarını açıklamadı. Verdiği rakamlar belirli şirketlerdeki iyileşmelere işaret ediyor; tüm şirket ağının mali durumunu değerlendirmek için şirket hesapları ve birleşik bir analiz gerekiyor.
Dolayısıyla politikanın iki ayağı var. Faaliyetlerini sürdürmeleri için gerekçe bulunmadığına karar verilen şirketler kapatma veya birleştirmeyle karşı karşıya. Faaliyetini sürdürenlerden ise mali durumlarını iyileştirmeleri ve halka daha somut fayda sağlamaları bekleniyor.
Gerçeğe aykırı hesaplar hesap verebilirliği gündeme getiriyor
Prabowo, verimsizlik ve sürekli zararın yanı sıra gerçeğe aykırı mali raporlamayı da özellikle vurguladı. Mali tablolar devlete, kredi verenlere ve kamuoyuna bir şirketin varlıklarını, borçlarını, gelirlerini ve harcamalarını gösterir. Hatalı hesaplar, sorunlar çözümü daha maliyetli hâle gelene kadar gizli kalabilir.
Prabowo, daha önceki parlamento konuşmasında devlet şirketlerinin yöneticilerine ait olduğu veya iktidardakiler için bir para kaynağı olarak kullanılabileceği fikrine de karşı çıktı. Şirketleri bunun yerine Endonezya halkının malı olarak tanımladı.
Bu konuşmada Prabowo, devlet şirketlerindeki usulsüzlükleri araştırmak üzere, belirli bir amaç için kurulan bir mahkeme anlamında geçici bir mahkeme önerdi. Ayrıca yanlış yaptığını kabul eden kişiler için bir tür af olasılığını gündeme getirdi. Bunlar öneri niteliğindeydi; Ekim ayındaki açıklamada uygulamaya ilişkin ayrıntı verilmedi.
Hesap verebilirlik meselesi, bir şirketin ayakta kalıp kalmayacağının ötesine geçiyor. Birleşme şirket sahipliğini ve yönetimini değiştirirken soruşturma, kararları kimin aldığını, kayıtların doğru olup olmadığını ve paranın kötüye kullanılıp kullanılmadığını inceliyor. Her iki süreç de yeniden yapılandırma sonucunda devletin ne kadar değer geri kazanacağını etkileyebilir.
Ekonomik hedef olarak kamu refahı gösteriliyor
Prabowo, yeniden yapılanmayı Endonezya’nın 1945 Anayasası’nın 33. ve 34. maddeleriyle ilişkilendirdi. Bu maddeler ekonominin örgütlenmesini, kaynakların kamu refahı için yönetilmesini ve devletin sosyal refaha yönelik sorumluluklarını ele alıyor.
Prabowo’nun savı, devlet varlıklarının üretken olmayan şirketlerde atıl kalmak yerine Endonezyalılara hizmet etmesi gerektiği yönündeydi. Böylece mali performans, kamu servetinin kullanımına ilişkin daha geniş bir vaadin parçası hâline geliyor.
Açıklama, 21 Ekim’deki kabine toplantısının ardından yaptığı ek tasarruf çağrısını izledi. Maliye Bakanı Suahasil Nazara, devlet bütçesinin incelemelerinin sürdürülmesinin, kamu refahını artıran gerekli harcamalar için finansman sağlamayı amaçladığını söyledi.
Vatandaşlar açısından somut meseleler, bu şirketlerle bağlantılı hizmetler, işler, ödemeler ve kamu kaynakları. Hükümetin açıkladığı hedef, kaynakları üretken faaliyetlere yönlendirmek. Bunun için her şirketin ne yaptığının, hangi faaliyetlerin sürdürüleceğinin ve bir tüzel kişilik kapatıldığında yükümlülüklerin nasıl ele alınacağının kararlaştırılması gerekiyor.
Bölgesel kredi planları hedefin ölçeğini gösteriyor
22 Ekim’deki toplantıda Endonezya’nın başlıca ekonomik merkezleri dışındaki finansmana erişim de ele alındı. Prabowo, Finansal Hizmetler Otoritesi, Endonezya Merkez Bankası ve bölgesel yönetimleri, 2024 sonuna kadar tüm eyalet, ilçe ve şehirlerde TPAKD ekipleri kurdukları için övdü.
Ekipler, yaklaşık iki milyon yararlanıcıya 53 trilyon rupiah tutarında üretken kredi sağlanmasına yardımcı oldu. Üretken kredi, tarım malzemeleri, ekipman veya küçük bir işletme için stok alımı gibi gelir getirici faaliyetlerde kullanılan borçlanmadır.
Prabowo, ertesi yıl çiftçilere, balıkçılara ve kırsal bölgelerde yaşayanlara 400 trilyon rupiah finansman sağlanmasını istediğini söyledi. Daha geniş hedefin yoksul kentsel topluluklara ve dezavantajlı bölgelere ulaşmak olduğunu belirtti. Açıklanan hedef 28 milyon aileydi.
400 trilyon rupiah, 53 trilyon rupiahın yaklaşık 7,5 katı. İlk rakam yararlanıcıları, yeni hedef ise aileleri saydığı için karşılaştırma bire bir olmasa da bu oran finansman hedefinin büyüklüğünü gösteriyor. Prabowo toplantıda ayrıca Ulusal Finansal Refah Konseyinin kurulduğunu açıkladı.
Kredi planları, Prabowo’nun finansmana erişim toplantısında şirket verimliliği ve kaynak yönetiminden neden söz ettiğini açıklıyor: Bunların tümünü Endonezya’nın servetini hanelerin refahına daha fazla yönlendirmenin yolları olarak sundu.
Maden ruhsatları ve orman imtiyazları mercek altında
Prabowo, kamu kaynaklarına ilişkin savını maden ve plantasyon imtiyazlarına da taşıdı. Hükümetin onlarca maden işletme ruhsatı üzerinde işlem yaptığını ve Endonezya’nın rezervlerinin büyüklüğünü belirlemek üzere uluslararası araştırmalar yürüttüğünü söyledi.
Ayrıca enerji ve maden kaynakları bakanına, şirketlerin iki yılı aşkın süredir fiilen hiçbir faaliyette bulunmadığının kanıtlandığı durumlarda maden ruhsatlarını iptal etme talimatı verdi. Ruhsat, bir şirkete belirli kurallar çerçevesinde faaliyet gösterme izni veriyor; cumhurbaşkanının talimatı, bu izni kullanmayan ruhsat sahiplerini hedef alıyor.
Cumhurbaşkanlığının açıklamasında, orman ve arazi yangınlarıyla bağlantılı tekrarlanan ihlallerden şüphelenilen imtiyaz sahiplerine yönelik eleştirileri de yer alıyor. Prabowo, kuralları üç veya dört kez, bir şirketin ise 19 kez ihlal ettiği iddialarından söz etti. İki ihlalin ardından ruhsatların iptal edilmesi gerektiğini savundu.
Bu uyarı, görevinin ikinci yıl dönümünü kutlayan gösteriler sırasında dile getirilen öğrencilerin orman yangınlarına ilişkin taleplerinin ardından geldi. Protestolarda yangın acil durumu; iş, yaşam maliyetleri ve kamu kaynaklarının kullanımıyla ilgili kaygılarla birlikte ele alındı.
Prabowo, bölgesel yönetimlere ve üniversitelere plantasyonları ve diğer kaynak işletmelerini yönetebilecek genç Endonezyalıları belirleyip yetiştirme çağrısı yaptı. Önerisi, yaptırımların yanı sıra mevcut imtiyaz sahipleri ruhsatlarını kaybettiğinde işletmeleri yönetebilecek kişileri bulma görevini de gündeme getiriyor.
Öne Çıkanlar
- Prabowo, Aralık 2026’ya kadar 700 devlet şirketini kapatma hedefi koydu; birleştirme ve sadeleştirme de yeniden yapılandırma programının parçası.
- İlk ağda, birkaç katman bağlı ortaklık dâhil 1.074 tüzel kişilik bulunuyordu.
- Yaklaşık 364 olarak açıklanan ilerleme sayısının yeniden yapılandırılmış şirketleri mi yoksa geriye kalan şirketleri mi ifade ettiği belirsizliğini koruyor.
- Verimsiz, sürekli zarar eden veya gerçeğe aykırı mali raporlardan sorumlu olduğu belirtilen şirketler işlem görecek.
- Prabowo, adı açıklanmayan devlet şirketlerinde kârın yüzde 200, yüzde 300 ve yüzde 900 arttığını öne sürdü.
- Cumhurbaşkanı yeniden yapılandırmayı kamu refahı, krediye daha geniş erişim ve doğal kaynakların daha sıkı yönetimiyle ilişkilendirdi.






