Dijital Baskılar Derinleşirken Myanmar, İnternet Özgürlüğünde Çin ve İran’la Son Sırayı Paylaşıyor

9 dakikalık okuma
Myanmar Shares Worst Internet Freedom Ranking With China and Iran as Digital Crackdown Deepens

100 üzerinden 9 puan, karanlıkta kalan yaşamlar

Myanmar, 2026’da internet özgürlüğü değerlendirmesinde 100 üzerinden 9 puan alarak üst üste üçüncü yıl Çin ve İran’la en alt sırayı paylaştı. Bu puanın ardında engellenen haber hizmetleri, sosyal medya paylaşımları nedeniyle tutuklamalar ve çatışma bölgelerindeki insanların hava saldırılarına ilişkin uyarıları almakta ya da yakınlarıyla iletişim kurmakta zorlanmasına yol açan iletişim kesintileri var.

İçindekiler
  1. 100 üzerinden 9 puan, karanlıkta kalan yaşamlar
  2. Sıralama neyi ölçüyor?
  3. Seçim kısıtlamaları sandıkların ötesine geçti
  4. Erişimin daralmasının zaman çizelgesi
  5. Kesintiler gündelik yaşam mücadelesini zora sokuyor
  6. Telefon kaydı gözetimi artırıyor
  7. Çevrimiçi ifade gözaltına alınma riski taşıyor
  8. Uydu erişimi farklı tarafların kısıtlamalarıyla karşı karşıya
  9. Gazeteciler ve kullanıcılar aynı kısıtlı ağlarda
  10. Öne Çıkanlar

Freedom House’un 2026 ülke raporuna göre ordu, tüm büyük telekomünikasyon sağlayıcıları üzerindeki doğrudan ve dolaylı denetimini sürdürerek kitlesel sansür ve gözetimi mümkün kıldı. Telekomünikasyon altyapısı, ordunun 2021’de seçilmiş hükümeti devirmesinin ardından ülke çapında başlayan çatışmalar sırasında da hasar görmeye devam etti.

Değerlendirme, aralık ve ocak aylarında yapılan seçimleri de kapsayacak şekilde Haziran 2025-Mayıs 2026 dönemini ele alıyor. Freedom House bu seçimleri göstermelik olarak nitelendiriyor ve dönemde yeni bir seçim yasası kapsamında çevrimiçi ifade nedeniyle hapis cezalarının yanı sıra haber sitelerinin, sosyal medyanın ve sansürü aşmak için kullanılan araçların daha sık engellendiğini belirtiyor.

Myanmar İnternet Projesi’nde dijital haklar analisti olan Thit Nyan, temel bilgilere ulaşmak için iletişim ağlarına bağımlı sivillerin karşı karşıya olduğu tehlikeyi şöyle anlattı:

Bu son derece kaygı verici bir durum. Halk için söz konusu olan, yaşamla ölüm arasındaki fark.

Çatışmalardan etkilenen insanlar hava saldırılarına ilişkin uyarılar, sağlık hizmetlerine ve eğitime erişim, para transferleri için mobil ve internet bağlantılarına güveniyor, dedi. Bu bağlantılar kesildiğinde aileler aynı anda birkaç temel hizmetten mahrum kalıyor; üstelik çoğu zaman çatışmalar onları evlerinden zaten çıkmaya zorluyor.

Sıralama neyi ölçüyor?

Yıllık değerlendirmede Freedom House ile çalışan Human Rights Myanmar, 2026 değerlendirmesinin özetinde en alt sıranın paylaşıldığını doğruluyor. Myanmar 2024’ten bu yana bu konumda. Ülkenin puanı 2019’da 36 iken darbenin gerçekleştiği 2021’de 17’ye, ardından 2024’te 9’a geriledi.

Reklam

Bu, 2019’dan bu yana 27 puanlık bir düşüş anlamına geliyor. Sıfırın en az, 100’ün en fazla özgürlüğü temsil ettiği ölçekte Myanmar, “Özgür Değil” olarak sınıflandırılıyor. Bu düzeyde puanın değişmemesi, ağır kısıtlamaların bir değerlendirme dönemi daha sürdüğünü gösteriyor.

Çalışmada erişim engelleri, içerik üzerindeki kısıtlamalar ve kullanıcı haklarının ihlalleri başlıklarında 21 gösterge kullanılıyor. Bu kategoriler, insanların internete bağlanıp bağlanamadığını, neleri okuyup yayımlayabildiğini ve çevrimiçi faaliyetlerinin onları gözetim, cezalandırma ya da şiddet riskiyle karşı karşıya bırakıp bırakmadığını inceliyor.

Freedom House’un Myanmar ülke profili, bu üç kategoriyi erişim için en fazla 25, içerik için 35 ve kullanıcı hakları için 40 puan ayrılan bir değerlendirme çerçevesinde sunuyor. 2026 ülke raporu kısaltılmış bir baskı; önceki kapsamlı raporlara kıyasla gelişmeleri daha kısa biçimde aktarıyor.

Seçim kısıtlamaları sandıkların ötesine geçti

Myanmar İnternet Projesi, seçim dönemini EngageMedia tarafından İngilizce yayımlanan Dijital Darbe Üç Aylık Raporu’nda belgeledi. Rapora göre Kasım 2025-Ocak 2026 arasında çevrimiçi ifade nedeniyle en az 49 kişi tutuklandı: kasımda dokuz, aralıkta 27, ocakta 13 kişi.

Aralık ayındaki toplam, kasımın üç katıydı. Proje ayrıca seçimleri aksatma, engelleme ya da bozma eylemlerine karşı çıkarılan yasa kapsamında kasımda dört, aralıkta 21, ocakta dört kişi hakkında işlem yapıldığını kaydetti. Aylık rakamlar, seçim yasasının ifade özgürlüğünü denetlemek için nasıl bir araca dönüştüğünü gösteriyor.

Vakalardan biri, Thingangyun ilçesinde milletvekili adayı olan U Lwin Myint’le ilgiliydi. Üç aylık rapora göre Lwin Myint, TikTok’taki bir kampanya etkinliğinde “2021 Bahar Devrimi” ifadesini kullandığı için bir yıl ağır işlerde çalıştırılma cezasına çarptırıldı.

Ordu seçim dönemi boyunca telefon denetimlerini, kontrol noktalarındaki aramaları ve dijital gözetimi de artırdı. Bu uygulamalar çevrimiçi konuşmaların yanı sıra sokaklara ve evlere de taşındı; kişinin telefonunda kayıtlı mesajlar ya da kimlik bilgileri yeni bir risk unsuru hâline geldi.

Reklam

Erişimin daralmasının zaman çizelgesi

Kötüleşme birkaç yıla yayılıyor; ancak seçim ayları ile Mart 2026’da yapılan izleme çalışmaları, kısıtlamaların nasıl uygulandığına daha yakından bakma imkânı sunuyor.

  • 2019: Myanmar’ın internet özgürlüğü puanı 100 üzerinden 36’ydı.
  • 2021: Ordu seçilmiş hükümeti devirdi ve ülkenin puanı 17’ye düştü.
  • 2024: Myanmar’ın puanı 9’a geriledi ve bu düzeyde üst üste üç yıl sürecek dönem başladı.
  • Kasım 2025: Yetkililerin denizaltı fiber optik kablo arızasını gerekçe gösterdiği yaygın internet kesintisi 1 Kasım’da başladı. Myanmar İnternet Projesi ay içinde çevrimiçi ifade nedeniyle dokuz tutuklama kaydetti.
  • Aralık 2025: Seçimler başladı ve proje çevrimiçi ifade nedeniyle 27 tutuklama kaydetti.
  • Ocak 2026: Seçimlerin sonraki aşamaları yapıldı. Projeye göre Katha kasabasındaki telefon hatları 13 Ocak itibarıyla tamamen kesilmişti.
  • Mart 2026: Athan, ay sonu itibarıyla 133 ilçeyi etkileyen telefon ve internet kesintileri kaydetti.

Üç aylık rapora göre kasım ayındaki kesintiden etkilenen hizmetler yeniden sağlandıktan sonra da kullanıcılar yavaş bağlantı sorunları yaşamayı sürdürdü. Yaygın olarak kullanılan pek çok sanal özel ağ da erişilemez hâle geldi. Ulaştırma ve İletişim Bakanlığı aralıkta, hizmetlerin tamamen normale dönmesinin o ayın sonunu bulacağını açıkladı.

Çatışmalar da yeni kesintilere yol açtı. Sagaing Bölgesi’ndeki Katha’da ocak ayında telefon hizmetinin kesilmesi, çatışmalar nedeniyle yerinden edilen insanlarla iletişim kurmayı bile zorlaştırdı. Proje başka bölgelerde de askeri operasyonlar sırasında yaşanan kesintileri, internet hizmetini aksatan elektrik kesintilerini ve askeri etkinliklerde kullanılan sinyal karıştırıcıların neden olduğu paraziti belgeledi.

Kesintiler gündelik yaşam mücadelesini zora sokuyor

Athan’ın mart ayı izleme raporuna göre Mart 2026 sonu itibarıyla 133 ilçede telefon ve internet hatları kesilmişti. Athan’ın ayrı bir izleme çalışmasında ise takip edilen 358 ilçenin 140’ında, yani yaklaşık yüzde 39’unda iletişim kesintisi tespit edildi; bu verinin tarihi belirtilmedi.

Etkilenen ilçelerin birçoğunda ordu ile ona karşı savaşan güçler arasındaki çatışmalar sürüyordu. Athan, Mart ayında Tanintharyi Bölgesi’ndeki Thayetchaung ilçesine bağlı köylerde iletişimin kesildiğini ve hava saldırılarının sürdüğünü kaydetti.

Bölgede yaşayanlar için karartma; bir yolun güvenli olup olmadığını soramamak, saldırı haberini alamamak ya da yerinden edilmiş bir yakının sığınağa ulaşıp ulaşmadığını öğrenememek anlamına gelebilir. Yiyecek, ulaşım veya tıbbi tedavi için gereken para transferleri de kesintiye uğrayabilir.

Reklam

Askeri kısıtlamalar ve fiziki hasar, aynı ağlar üzerinde üst üste binen baskılar yaratıyor. Freedom House, çatışmalar sırasında hem kasıtlı denetimlere hem de telekomünikasyon altyapısındaki hasara dikkat çekiyor. Bu nedenle hasarlı bir bağlantıyı onarmak, yetkililer hizmetlerin engellenmesine ya da kesilmesine de karar verebildiğinde erişim sorununu ancak kısmen çözüyor.

Telefon kaydı gözetimi artırıyor

Athan, mart ayında Merkezi Cihaz Kimlik Kayıt Sistemi (CEIR) aracılığıyla denetimlerin artırıldığını bildirdi. Sistem, bir telefonun Uluslararası Mobil Cihaz Kimliği (IMEI) numarasını kullanarak cihazı mobil ağa bağlandığında tanıyor.

IMEI, telefon cihazını tanımlayan bir numara gibi çalışıyor. CEIR veri tabanı bu numarayı kontrol ederek cihaza erişim izni verebiliyor ya da erişimi engelleyebiliyor. SIM kart kaydı ve diğer kişisel bilgilerle eşleştirildiğinde sistem belirli bir telefonu kullanıcısıyla ilişkilendirebiliyor.

Athan, bu kayıtların eşleştirilmesinin kullanıcıların, taşıdıkları telefonların ve bulundukları yerlerin daha yakından izlenmesini sağlayabileceği uyarısında bulundu. Benzer sistemlerin Tayland ve Endonezya’da yasa dışı telefon pazarını denetlemek, vergi toplamak ve cihazları takip etmek gibi amaçlarla kullanıldığını belirten kuruluş, Myanmar’daki kullanımın gözetim odaklı olmasının daha muhtemel olduğunu kaydetti.

Myanmar İnternet Projesi, kontrol noktalarında ve hane kayıt kontrolleri sırasında Kişi İnceleme ve İzleme Sistemi’nin (PSMS) daha yaygın kullanıldığını da belgeledi. Üç aylık raporda Yangon ve başka yerlerdeki denetimlerin yanı sıra Mandalay’da yayaların telefonlarının yeniden aranması da aktarıldı.

Bu önlemler dijital kayıtları gündelik hayattaki karşılaşmalarla ilişkilendiriyor. Bir kişi yalnızca paylaşım yaptığı için değil, ağa bağlandığında, kontrol noktasından geçtiğinde ya da hane denetimine tabi tutulduğunda da incelemeyle karşılaşabiliyor.

Çevrimiçi ifade gözaltına alınma riski taşıyor

Myanmar İnternet Projesi’nin üç aylık raporuna göre Data for Myanmar, Şubat 2022-Ekim 2025 arasında sosyal medya yorumları nedeniyle 1.993 kişinin tutuklandığını kaydetti. Orduyu eleştiren ya da direniş hareketlerini destekleyen paylaşımlara ilişkin davalarda Facebook önemli bir platform oldu.

Reklam

Yetkililer, çevrimiçi eleştirmenlere karşı kışkırtmayı yasaklayan Ceza Kanunu’nun 505A maddesinin yanı sıra terörle mücadele ve telekomünikasyon yasalarını kullandı. Hedef alınanlar arasında sanatçılar ve ünlüler de vardı. Seçimleri koruma yasası, oy verme döneminde ifadeyi cezalandırmak için yeni bir yol açtı.

Engellenen platformlara erişmeye çalışmak da benzer bir sorun yaratıyor. Kullanıcılar Facebook gibi hizmetlere ulaşmak için sanal özel ağlara, yani VPN’lere başvuruyor. VPN, internet bağlantısını başka bir sunucu üzerinden yönlendirerek bazı kısıtlamaların aşılmasına yardımcı olabiliyor. Ordu, VPN kullanımını suç sayarken bu araçlara erişimi de kesintiye uğratıyor.

Sosyal medyada gerçek adını kullanan Yangon’da yaşayan bir kişi, büyük şehirlerde direnişe desteklerini ifade ettikleri için tutuklanan tanıdıkları olduğunu anlattı. Korkunun kendi davranışlarını nasıl etkilediğini şöyle açıkladı:

Kendi duygularımı içime atmak ve internette paylaşmamak için kendimi kontrol etmek zorundayım.

Anlattıkları, tutuklamaların gözaltına alınanlardan çok daha fazla kişiyi etkilediğini gösteriyor. Cezalandırılma olasılığı, kullanıcıların fikirlerini paylaşmaktan kaçınmasına, tartışmalara katılmamasına ve kamusal tartışmalardan çekilmesine yol açabiliyor.

Uydu erişimi farklı tarafların kısıtlamalarıyla karşı karşıya

Starlink uydu terminalleri, olağan telefon ve internet ağlarının bulunmadığı yerlerde alternatif erişim sağladı. Aynı yerel mobil altyapıya bağlı olmadan uydular üzerinden bağlantı kurdukları için karartmalardan etkilenen bölgelerde değer taşıyorlar.

Athan, Arakan Ordusu’nun Rakhine Eyaleti’ndeki özel Starlink kullanıcılarından kayıt yaptırmalarını ve peşin olarak 300.000 kyat ödemelerini istediğini bildirdi. Ücret; bir yıllık 200.000 kyat kayıt bedeli ile üç aylık 100.000 kyat vergiden oluşuyordu. Silahlı grubun teknik birimi, kayıtsız ya da vergisi ödenmemiş terminallere el konulabileceği uyarısında bulundu.

Myanmar İnternet Projesi başka güçlerin de kısıtlamalarını belgeledi. Proje, Namtu’da Ta’ang Ulusal Kurtuluş Ordusu’nun Starlink erişimini kısıtladığını ve ekipmanlara el koyduğunu; ocak ayında Indaw ilçesine bağlı Nabar köyünde ise yerel yönetim ve savunma güçlerinin 15 Starlink cihazına el koyduğunu bildirdi.

Ordu da seçim dönemi boyunca Putao’da Starlink ekipmanlarına el koydu. Thayetchaung’da Karen Ulusal Birliği, 6 Mart’ta yaptığı açıklamada, askeri güçlerin iletişim kesintileri ve devam eden hava saldırıları sırasında kısıtlamaların bölge sakinlerinin güvenliği için gerekli olduğunu belirtti. Bu nedenle alternatif bir bağlantı arayan siviller, farklı bölgeleri kontrol eden çeşitli yetkililerin kararlarıyla karşı karşıya kaldı.

Reklam

Gazeteciler ve kullanıcılar aynı kısıtlı ağlarda

Üç aylık raporun ocak ayı verilerine göre Bağımsız Myanmar Basın Konseyi, aralarında beş kadının da bulunduğu 27 gazetecinin tutuklu olduğunu bildirdi. Gazeteciler, ordunun seçimlerini takip etmeye çalışırken de kısıtlamalarla karşılaştı.

Haberciliğe getirilen kısıtlamalar, erişim üzerindeki kısıtlamaları daha da ağırlaştırıyor. Gazeteciler özgürce çalışamadığında halka ulaşan bağımsız haber sayısı azalıyor. Haber siteleri ve sosyal platformlar engellendiğinde ise bölge sakinlerinin yayımlanmaya devam eden haberlere ulaşabileceği kanallar daralıyor.

Hak örgütleri, ordunun bilgi kanallarına karşı da girişimlerde bulundu. Üç aylık rapor, Justice For Myanmar’ın şikâyetlerinin ardından çeşitli platformlardan askeri propaganda hesaplarının kaldırıldığını belgeliyor. Bu çalışmalar, ordunun bağımsız medyaya ve sıradan kullanıcılara yönelik kısıtlamalarını sürdürdüğü dönemde gerçekleşti.

Küresel değerlendirmeye göre internet özgürlüğündeki gerileme 16. yılını üst üste sürdürdü; incelenen 38 ülkenin 16’sında durum kötüleşirken sekizinde iyileşme kaydedildi. Değerlendirmeye alınan ülkeler, dünya genelindeki internet kullanıcılarının yaklaşık yüzde 70,9’unu kapsıyor.

Freedom House’un önerileri arasında sansürü aşmaya yönelik daha etkili araçlar, dijital güvenlik eğitimi ve acil durumlarda uydu bağlantısına erişim bulunuyor. Kuruluş, hükümetlerin acil durumlarda uydu erişimini savunabileceği bir platform olarak Uluslararası Telekomünikasyon Birliği’nin 2027 Dünya Telsiz İletişim Konferansı’nı gösteriyor. Myanmar’da yaşayanların acil ihtiyaçları ise somut: çalışan bir bağlantı, güvenilir bilgi ve gözaltına alınma korkusu olmadan iletişim kurabilmek.

Öne Çıkanlar

  • Myanmar, 2026’da 100 üzerinden 9 puan alarak internet özgürlüğü sıralamasında Çin ve İran’la son sırayı paylaştı.
  • Freedom House’a göre ordunun büyük sağlayıcılar üzerindeki denetimi sansür, gözetim ve yerel kesintileri mümkün kıldı.
  • Myanmar İnternet Projesi, Kasım 2025-Ocak 2026 arasında çevrimiçi ifade nedeniyle en az 49 tutuklama kaydetti.
  • Athan, Mart 2026 sonu itibarıyla 133 ilçeyi etkileyen telefon ve internet kesintileri kaydetti.
  • Telefon kaydı, kontrol noktalarındaki denetimler ve VPN kısıtlamaları kullanıcılar üzerindeki baskıyı artırdı.
  • Askeri yetkililer ve çeşitli silahlı gruplar Starlink uydu bağlantılarına erişimi kısıtladı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir